II FSK 984/06

Naczelny Sąd Administracyjny2007-09-18
NSApodatkoweWysokansa
podatek dochodowyosoba fizycznakredytumorzenieprzychódrestrukturyzacjaugodaNSAskarga kasacyjna

NSA oddalił skargę kasacyjną, uznając umorzoną część kredytu za przychód podlegający opodatkowaniu, mimo argumentów o restrukturyzacji zadłużenia i stratach.

Sprawa dotyczyła opodatkowania umorzonej części kredytu gospodarczego jako przychodu. Podatnik zawarł umowę ugody z bankiem, na mocy której po wpłacie 8 000 zł bank zwolnił go z długu w kwocie 250 045,56 zł. Organy podatkowe i WSA uznały tę kwotę za przychód. Skarżący kasacyjnie argumentował, że umowa była restrukturyzacją, a nie zwolnieniem z długu, i podnosił kwestię strat. NSA oddalił skargę, stwierdzając, że umorzenie wierzytelności stanowi przychód, a kwestie cywilnoprawne i straty pozostają poza zakresem kontroli podatkowej w tym kontekście.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną F. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie, który oddalił skargę podatnika na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej. Sprawa dotyczyła opodatkowania podatkiem dochodowym od osób fizycznych za 2003 rok kwoty 250 045,56 zł, która stanowiła umorzoną część kredytu gospodarczego. Podatnik zawarł z bankiem umowę ugody, zobowiązując się do wpłaty 8 000 zł, w zamian za co bank zwolnił go z pozostałego zadłużenia. Bank wystawił informację PIT-8C, wykazując przychód podatnika. Organy podatkowe uznały tę kwotę za przychód z innych źródeł (art. 10 ust. 1 pkt 9 ustawy o PDOF). WSA w Rzeszowie potwierdził stanowisko organów, wskazując, że zmniejszenie pasywów (długów) stanowi przychód. Skarżący kasacyjnie zarzucał błędną wykładnię umowy ugody, twierdząc, że była to restrukturyzacja, a nie zwolnienie z długu, oraz podnosił kwestię niezastosowania przepisów o kosztach uzyskania przychodów i stratach poniesionych w związku z wcześniejszą działalnością gospodarczą. Zarzucał również naruszenie przepisów postępowania przez nieprzeprowadzenie dowodów. NSA oddalił skargę kasacyjną. Sąd uznał, że zarzuty naruszenia przepisów postępowania są nieuzasadnione, ponieważ kwestie strat w działalności gospodarczej i postępowania karnego pozostawały poza zakresem kontroli sądu administracyjnego w tej sprawie. Sąd podkreślił, że istotne jest jedynie uzyskanie przychodu podlegającego opodatkowaniu. NSA stwierdził również, że dla skutków podatkowych nie ma znaczenia cywilnoprawna kwalifikacja umowy (zwolnienie z długu czy odnowienie), a umorzenie wierzytelności banku stanowi przychód podatnika. Sąd wskazał na wadliwość konstrukcyjną skargi kasacyjnej w zakresie nieprecyzyjnego powołania przepisów materialnego prawa podatkowego oraz błędnego sformułowania żądania zmiany wyroku.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, umorzenie wierzytelności banku stanowi przychód podatnika podlegający opodatkowaniu.

Uzasadnienie

NSA uznał, że odstąpienie przez bank od żądania zwrotu części kredytu skutkuje powstaniem przychodu po stronie kredytobiorcy, niezależnie od cywilnoprawnej kwalifikacji umowy (zwolnienie z długu czy odnowienie). Istotne jest uzyskanie przysporzenia majątkowego, które może nastąpić również przez zmniejszenie pasywów.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (12)

Główne

u.p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna orzeczenia NSA o oddaleniu skargi kasacyjnej.

u.p.d.o.f. art. 10 § ust. 1

Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych

Określa źródła przychodów, w tym inne źródła (pkt 9).

u.p.d.o.f. art. 11 § ust. 1

Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych

Definiuje przychody, w tym przez nieodpłatne świadczenia.

u.p.d.o.f. art. 20 § ust. 1

Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych

Określa przychody z innych źródeł.

Pomocnicze

u.p.p.s.a. art. 106 § § 3 i § 5

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Samodzielne ustalenia faktyczne są dopuszczalne tylko w zakresie niezbędnym do kontroli zgodności z prawem zaskarżonego rozstrzygnięcia organu administracji.

u.p.p.s.a. art. 141 § § 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów, stanowisk stron, podstawę prawną i jej wyjaśnienie.

u.p.p.s.a. art. 176

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Skarga kasacyjna musi spełniać wymogi formalne i materialne, w tym przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie.

u.p.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd kasacyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania.

u.p.p.s.a. art. 204 § pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna rozstrzygnięcia o kosztach postępowania kasacyjnego.

k.c. art. 506 § § 1

Kodeks cywilny

Dotyczy odnowienia zobowiązania.

k.c. art. 508

Kodeks cywilny

Dotyczy zwolnienia z długu.

k.c. art. 65 § § 2

Kodeks cywilny

Dotyczy wykładni oświadczeń woli.

Argumenty

Odrzucone argumenty

Umowa ugody stanowiła restrukturyzację zadłużenia, a nie zwolnienie z długu. Niezastosowanie przepisów o kosztach uzyskania przychodów i stratach. Naruszenie przepisów postępowania przez nieprzeprowadzenie dowodów z dokumentów dotyczących strat i postępowania karnego.

Godne uwagi sformułowania

Zmniejszenie pasywów (długów) stanowi przychód. Kwestie cywilnoprawnej kwalifikacji umowy są bez znaczenia dla skutków podatkowych. Umorzenie wierzytelności banku stanowi przychód podatnika. Badanie strat w działalności gospodarczej pozostaje poza zakresem kontroli sądu administracyjnego w tej sprawie.

Skład orzekający

Antoni Hanusz

przewodniczący sprawozdawca

Jerzy Rypina

sędzia

Janusz Ruszyński

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Potwierdzenie, że umorzenie części kredytu stanowi przychód podatkowy, nawet jeśli umowa jest kwalifikowana jako restrukturyzacja, oraz że sąd administracyjny nie bada strat niezwiązanych bezpośrednio z powstaniem przychodu."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji umorzenia kredytu gospodarczego i jego kwalifikacji jako przychodu z innych źródeł. Interpretacja przepisów o kosztach uzyskania przychodów i stratach może być odmienna w innych kontekstach.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy powszechnego zagadnienia opodatkowania umorzonego długu, co jest istotne dla wielu podatników. Wyjaśnia rozróżnienie między prawem cywilnym a podatkowym.

Czy umorzony dług to Twój przychód? NSA wyjaśnia, kiedy bankowe 'wybaczenie' długu generuje obowiązek podatkowy.

Dane finansowe

WPS: 250 045,56 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II FSK 984/06 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2007-09-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-07-14
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Antoni Hanusz /przewodniczący sprawozdawca/
Janusz Ruszyński
Jerzy Rypina
Symbol z opisem
6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne
Podatek dochodowy od osób fizycznych
Sygn. powiązane
I SA/Rz 315/05 - Wyrok WSA w Rzeszowie z 2006-01-16
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 106 § 3 i § 5, art. 141 § 4, art. 176 i art. 188
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 1991 nr 80 poz 350
art. 20 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 1 pkt 9 w brzmieniu obowiązującym w roku 2003
Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 184, art. 204 pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Antoni Hanusz (sprawozdawca), Sędzia NSA Jerzy Rypina, Sędzia NSA Janusz Ruszyński, Protokolant Anna Dziewiż, po rozpoznaniu w dniu 18 września 2007 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej F. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 16 stycznia 2006 r. sygn. akt I SA/Rz 315/05 w sprawie ze skargi F. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Rzeszowie z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2003 r. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od F. Z. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w Rzeszowie kwotę 1800,00 (słownie: jeden tysiąc osiemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, 3) zasądza od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na rzecz adwokata S. Dz., to jest ustanowionego z urzędu pełnomocnika strony wnoszącej skargę kasacyjną, zwrot kosztów nieopłaconej pomocy prawnej w kwocie 2.400,00 (dwa tysiące czterysta) złotych wraz z należnym podatkiem od towarów i usług oraz niezbędnych udokumentowanych wydatków w kwocie 176,00 (sto siedemdziesiąt sześć) złotych.
Uzasadnienie
II FSK 984/06
Uzasadnienie
1. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 16 stycznia 2006 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w sprawie o sygnaturze akt I SA/Rz 315/05, oddalił skargę F. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Rzeszowie z dnia [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2003 rok. Zaskarżoną do sądu administracyjnego decyzją utrzymano w mocy rozstrzygnięcie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...] określające podatnikowi wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2003 rok. W toku postępowania podatkowego organy ustaliły, że w dniu 3 grudnia 2003 roku pomiędzy Bankiem P. S.A. z siedzibą w Warszawie Oddział w K., a skarżącym została zawarta umowa ugody. Z paragrafu 1 tej umowy wynikało, że dłużnik, czyli F. Z. posiadał w stosunku do Banku zadłużenie wynikające z umowy kredytowej zawartej w dniu 20 stycznia 1992 roku w łącznej kwocie 258.045,56 złotych. W paragrafie 2 umowy ugody zawarto zapis stosownie do którego, skarżący zobowiązał się dokonać jednorazowej wpłaty kwoty 8.000,00 złotych na poczet określonego powyżej zadłużenia, tytułem pokrycia kosztów zawarcia umowy ugody. W przypadku dokonania wpłaty wskazanej powyżej kwoty, Bank zobowiązał się zwolnić podatnika z długu dotyczącego kredytu gospodarczego w kwocie 250.045,56 złotych oraz znieść ustanowione zabezpieczenia kredytu, zaniechać dochodzenia pozostałej kwoty kredytu oraz wystąpić z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego. O powyższym umorzeniu wierzytelności Bank wystawił w dniu 28 stycznia 2004 roku informację na formularzu PIT - 8C, wskazując z tego tytułu przychód podatnika w kwocie 250.045,56 złotych. Z uwagi na okoliczność, iż podatnik nie wykazał tego przychodu w zeznaniu rocznym PIT - 37 za 2003 rok, złożonym w dniu 11 marca 2004 roku, Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. postanowieniem z dnia [...] wszczął z urzędu postępowanie podatkowe w sprawie określenia skarżącemu zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2003 rok. Postępowanie to zostało zakończone decyzją z dnia [...], określającą F. Z. wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2003 rok, w kwocie 13.255,20 złotych. Organy podatkowe stwierdziły także, że wartość umorzonego kredytu stanowiła przychód ze źródła określonego w art. 10 ust. 1 pkt 9 ustawy z dnia 26 lipca 1991 roku o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. Z 2000 roku Nr 12, poz. 176).
2. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w zaskarżonym wyroku ocenił, że decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w Rzeszowie z dnia [...] nie narusza prawa. Sąd w pierwszej kolejności wskazał na niebudzące sporu w rozpoznawanej sprawie okoliczności faktyczne stosownie do których, w dniu 3 grudnia zawarta została między skarżącym a Bankiem P.S.A. umowa na mocy której, Bank zwolnił F. Z. z długu w związku ze spełnieniem przez skarżącego warunku wpłaty kwoty 8.000,00 złotych. Skarżący zwolnienie to przyjął. Sąd wskazał również, iż poza jego oceną pozostawały warunki, na jakich skarżącemu udzielono kredytu, sposób obliczania odsetek i ich kapitalizowania oraz sposób prowadzenia egzekucji przez Bank. Sąd także nie miał obowiązku weryfikować, czy skarżący składając oświadczenie woli w przedmiotowej umowie działał pod wpływem błędu, wywołanego podstępnie przez drugą stronę, a sam skarżący nie podjął żadnych czynności w postępowaniu przed sądem powszechnym, aby podważyć skuteczność umowy. Sąd w dalszej kolejności wskazał, że organy podatkowe słusznie w rozpoznawanej sprawie oceniły, że konsekwencją zawarcia i wykonania umowy ugody z dnia 3 grudnia 2003 roku było zmniejszenie zobowiązań (pasywów) podatnika, czyli uzyskanie przez niego podlegającego opodatkowaniu przychodu. Przychód, jak wskazał Sąd powołując się na art. 11 ustawy podatkowej, może powstać zarówno przez zwiększenie aktywów, jak i zmniejszenie pasywów (długów). Organy słusznie także, wedle oceny Sądu, zakwalifikowały wartość umorzonego kredytu wraz ze skapitalizowanymi odsetkami, jako przychód z innych źródeł, o którym mowa w art. 20 ust.1 ustawy podatkowej. Odstąpienie udzielającego kredyt od żądania jego zwrotu w całości lub w części powoduje powstanie dochodu do opodatkowania. Okoliczność, iż kredyt został udzielony skarżącemu w chwili, gdy prowadził on działalność gospodarczą, podczas gdy w 2003 roku już jej nie prowadził, nie miała dla Sądu znaczenia przy ocenie skutków prawnopodatkowych kontraktu z dnia 3 grudnia 2003 roku. W konsekwencji Sąd zastosował art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) dalej u.p.p.s.a. i orzekł o oddaleniu skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Rzeszowie z dnia [...].
3. W skardze kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego F. Z. zaskarżył wskazany powyżej wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie w całości zarzucając mu naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest postanowień umowy ugody z dnia 3 grudnia 2003 roku poprzez błędną ich wykładnię w związku z art. 508 Kodeksu cywilnego w wyniku jego niewłaściwego zastosowania oraz art. 506 § 1 Kodeksu cywilnego oraz art. 65 § 2 tej ustawy poprzez ich niezastosowanie, a wynikłe z błędnej wykładni przepisy 506 § 1 Kodeksu cywilnego. Wskazane naruszenia polegać miały na wadliwym przyjęciu, że przedmiotowa umowa ugody jest zwolnieniem z długu, podczas gdy stanowi ona w istocie odnowienie stanowiące formę restrukturyzacji zadłużenia podatnika, objętego uprzednio umową kredytu gospodarczego z dnia 20 stycznia 1992 roku. W skardze kasacyjnej zarzucono również Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 11 i art. 20 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, poprzez niewłaściwe zastosowanie a wynikłe z błędnej wykładni, oraz naruszenie art. 22 ust. 1 i art. 23 ust. 1 pkt 8 a ustawy podatkowej poprzez niezastosowanie tych przepisów wynikłe z błędnej ich wykładni. Naruszenie to polegać miało, w ocenie autora skargi kasacyjnej, na przyjęciu, że wskutek restrukturyzacji zadłużenia strona odniosła korzyść, to jest przychód rozumiany jako zmniejszenie pasywów pomimo, że powołane wyżej przepisy nie pozwalają na przyjęcie, że przychodem osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej jest proste zmniejszenie jej pasywów. W razie odmiennej oceny, potencjalna korzyść powinna być zestawiona ze stratami strony poniesionymi w jej majątku oraz kosztami w rozumieniu art. 22 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz art. 23 ust. 1 pkt 8a tej ustawy. Przepisy te, jak wskazał autor skargi kasacyjnej, pozostawały w ścisłym związku z prowadzoną uprzednio działalnością gospodarczą.
W skardze kasacyjnej zarzucono także Sądowi naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 106 § 3 i § 5 oraz art. 141 § 4 u.p.p.s.a. w związku z art. 233 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Do naruszenia tych przepisów dojść miało w wyniku nieprzeprowadzenia dowodów z dokumentów przedłożonych i powołanych przez stronę dla wykazania poniesienia przez nią strat w mieniu cegielni oraz zainicjowania w 2004 roku postępowania karnego przeciwko sprawcom kradzieży, zniszczeń i uszkodzeń powstałych w okresie od 1 maja 2002 roku do 31 października 2004 roku. Fakty te i dowody w zestawieniu z zapłaceniem przez Stronę na rzecz Banku P.S.A. odsetek w kwocie 80.039,26 złotych oraz kosztu umowy ugody w wysokości 8.000,00 złotych w żadnym wypadku nie pozwalały, w opinii autora skargi kascayjnej wysnuć wniosku, że strona w 2003 roku odniosła korzyść podlegającą opodatkowaniu podatkiem dochodowym, w szczególności w wysokości przyjętej przez Sąd, to jest bez uwzględnienia wskazanych strat i kosztów. Wnioski wyprowadzone przez Sąd pozostają w sprzeczności z materiałem dowodowym sprawy, co w konsekwencji doprowadziło do wadliwej subsumcji, w świetle powołanych przepisów materialnego prawa podatkowego.
Wskazując na powyższe zarzuty autor skargi kasacyjnej domagał się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie oraz zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zawarto także ewentualne żądanie zmiany zaskarżonego wyroku w całości poprzez uchylenie decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w Rzeszowie z dnia [...] i poprzedzającej ją decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...] roku oraz umorzenia postępowania, jak również zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
4. Dyrektor Izby Skarbowej w Rzeszowie w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej w Rzeszowie skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych zarzutów, a zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 16 stycznia 2006 roku odpowiada prawu.
5. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając niniejszą sprawę zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych zarzutów i wobec tego podlega oddaleniu. W pierwszej kolejności należy zaznaczyć, że skarga kasacyjna jest sformalizowanym środkiem zaskarżenia. Powinna spełniać wymogi formalne przewidziane dla każdego pisma w postępowaniu sądowym (art. 49 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Dz. U. Nr 153, poz. 1270 dalej jako u.p.p.s.a.), jak również wymogi materialne przewidziane dla tego pisma procesowego zawarte w art. 176 u.p.p.s.a. Sąd kasacyjny w myśl art. 183 § 1 u.p.p.s.a. rozpoznaje bowiem sprawę w granicach skargi kasacyjnej biorąc z urzędu po uwagę jedynie nieważność postępowania. W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie sytuacja ta nie ma jednak miejsca.
Autor rozpoznawanej skargi kasacyjnej zarzucił Sądowi pierwszej instancji naruszenie w zaskarżonym wyroku zarówno norm prawa materialnego, jak również przepisów postępowania. W tej sytuacji, jako pierwsze należy rozpoznać te, które dotyczą uchybień postępowania sądowoadministracyjnego. W ramach podstawy kasacyjnej wynikającej z art. 174 punkt 2 u.p.p.s.a., zarzucono Sądowi naruszenie art. 106 § 3 i § 5 u.p.p.s.a. oraz art. 141 § 4 tej ustawy w związku z art. 233 § 1 ustawy Kodeks postępowania cywilnego. Do naruszenia tych przepisów dojść miało, w ocenie strony wnoszącej skargę kasacyjną, w wyniku nieprzeprowadzenia przez Sąd dowodów z dokumentów przedłożonych i powołanych przez stronę dla wykazania poniesienia przez nią strat oraz zainicjowania w 2004 roku postępowania karnego przeciwko sprawcom kradzieży, zniszczeń i uszkodzeń powstałych w okresie od 1 maja 2002 roku do 31 października 2004 roku. Zarzuty te nie zasługują jednak na uwzględnienie. Jak słusznie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w zaskarżonym wyroku, przedmiotem rozpoznawanej sprawy jest badanie legalności rozstrzygnięć organów podatkowych w zakresie skutków prawnopodatkowych umowy z dnia 3 grudnia 2003 roku zawartej przez F. Z i Bank P. SA, stosownie do której, Bank zwolnił F. Z. z długu dotyczącego kredytu gospodarczego, w kwocie 250.045,56 złotych. Tym samym, przedmiotu rozważań Sądu pierwszej instancji nie stanowiła kwestia ewentualnych strat w związku z prowadzoną uprzednio przez F. Z. działalnością gospodarczą, zakończoną w 1994 roku. Poza oceną Sądu pozostawało także badanie przebiegu postępowania karnego w związku z kradzieżą mienia podatnika w okresie od 1 maja 2002 roku do dnia 31 października 2004 roku. Autor skargi kasacyjnej niewłaściwie zatem zarzucił Sądowi nieprzeprowadzenie postępowania dowodowego z dokumentów na potwierdzenie wskazanych powyżej okoliczności. Stosownie do art. 106 § 3 i § 5 u.p.p.s.a., którego naruszenie przez Sąd pierwszej instancji błędnie wskazano w skardze kasacyjnej, dokonywanie przez sąd administracyjny pierwszej instancji samodzielnych ustaleń faktycznych jest dopuszczalne jedynie w takim zakresie, w jakim jest to niezbędne dla przeprowadzenia sądowej kontroli zgodności z prawem zaskarżonego rozstrzygnięcia organu administracji. W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie stosownie do art. 3 § 1 i § 2 ust. 1 u.p.p.s.a. dokonał sądowej kontroli legalności rozstrzygnięcia Dyrektora Izby Skarbowej Rzeszowie z dnia [...] wydanego w wyniku odwołania podatnika od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...] wydanej w postępowaniu wszczętym z urzędu w sprawie określenia [...] zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2003 rok. Jak wynika z akt sprawy, przyczyną wydania przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...] postanowienia o wszczęciu z urzędu postępowania podatkowego wobec F. Z. było niewykazanie przez podatnika w zeznaniu podatkowym za 2003 rok przychodu uzyskanego w związku z umorzeniem kredytu gospodarczego, stosownie do umowy z dnia 3 grudnia 2003 roku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie nie był zatem uprawniony do ustalania okoliczności strat w prowadzonej przez F. Z. działalności gospodarczej zakończonej w roku 1994 oraz kradzieżą mienia podatnika, gdyż pozostawało to poza granicami rozpoznawanej sprawy i nie było niezbędne do prawidłowego dokonania kontroli legalności zaskarżonej decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w Rzeszowie z dnia [...]. Należy także przypomnieć, iż w ramach podstawy skargi kasacyjnej wynikającej z art. 174 pkt 2 u.p.p.s.a., skarżący ma obowiązek powołać przepisy postępowania sądowadministracyjnego, którym uchybił Sąd, uzasadnić ich naruszenie, jak również wykazać, że wytknięte uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W rozpoznawanej sprawie autor skargi kasacyjnej nie wskazał natomiast na związek okoliczności, na potwierdzenie których domagał się przeprowadzenia dowodu, z istotą sporu rozpoznawanej sprawy oraz jej wynikiem, jaką jest ocena prawnopodatkowych skutków umowy z dnia 3 grudnia 2003 roku. Z tych przyczyn wskazany w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przez Sąd art. 106 § 3 i § 5 u.p.p.s.a. nie zasługiwał na uwzględnienie.
Sąd administracyjny pierwszej instancji nie dopuścił się także naruszenia art. 141 § 4 u.p.p.s.a. Zgodnie z treścią tego przepisu uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie te elementy. Daje to rękojmię, iż sąd administracyjny pierwszej instancji dołożył należytej staranności przy podejmowaniu zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Przechodząc z kolei do oceny przedstawionych w skardze kasacyjnej zarzutów naruszenia przez Sąd prawa materialnego, należy wskazać, że i te zarzuty nie zasługują na uwzględnienie. W pierwszej kolejności podkreślenia wymaga, że ani organy podatkowe, ani Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie dokonując sądowej kontroli legalności decyzji wydanej przez Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia [...] roku nie stosowały postanowień umowy z dnia 3 grudnia 2003 roku. Nie mogło zatem dojść do naruszenia postanowień tej umowy, co błędnie zarzuca Sądowi autor skargi kasacyjnej. Podmiotami stosującymi postanowienia umowy z dnia 3 grudnia 2005 roku były jedynie strony, które ją zawarły. Wykonanie tych postanowień skutkowało powstaniem stanu faktycznego, z którym przepisy prawa podatkowego zrodziły po stronie F. Z. obowiązek podatkowy. Niekwestionowanym w sposób skuteczny przez autora skargi kasacyjnej elementem stanu faktycznego pozostaje okoliczność, iż wskutek realizacji postanowień wskazanego powyżej kontraktu, Bank zwolnił F. Z. z długu dotyczącego kredytu gospodarczego w kwocie 250.045,56 złotych, po uprzedniej wpłacie przez skarżącego kwoty 8.000,00 złotych a konto zadłużenia określonego w § 1 omawianej umowy. W wyniku realizacji tych postanowień po stronie F. Z. powstał zatem podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych przychód, gdyż udzielający kredytu Bank odstąpił od zwrotu udzielonego wcześniej kredytu. W tej sytuacji, organy podatkowe, a następnie Sąd w procesie sądowej kontroli decyzji prawidłowo uznały, że umorzoną na mocy postanowień umowy z dnia 3 grudnia 2005 roku część kredytu należy zakwalifikować jako przychód F. Z. uzyskany z innego nieodpłatnego świadczenia w rozumieniu 11 ust. 1 in fine ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Ten przepis, jak również art. 20 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 1 pkt 9 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych stanowiły materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia Dyrektora Izby Skarbowej w Rzeszowie z dnia [...]. Normy te tym samym zostały prawidłowo zastosowane przez organy podatkowe w kontrolowanym przez Sąd zaskarżonym wyrokiem postępowaniu podatkowym.
Poza oceną Sądu w zaskarżonym wyroku pozostawała natomiast kwestia określenia rodzaju umowy z dnia 3 grudnia 2003 roku. Dla prawnopodatkowych skutków wynikających z wykonania tego kontraktu w postaci powstania po stronie skarżącego podlegającego opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób fizycznych przychodu, bez znaczenia pozostaje bowiem ocena, czy przedmiotowa umowa była zwolnieniem z długu w rozumieniu art. 508 ustawy Kodeks cywilny czy też odnowieniem stosownie do art. 506 tej ustawy. Czym innym bowiem jest, czego nie zauważył autor skargi kasacyjnej, kwalifikacja i wynikające z tego konsekwencje postanowień tej umowy na gruncie prawa cywilnego, a czym innym ocena tych samych zapisów dotyczących zwolnienia z długu z punktu widzenia powstania praw i obowiązków podatkowych wynikających z ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Ani organy podatkowe wydając zaskarżone do sądu rozstrzygnięcie, ani tym bardziej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie nie zajmowały się oceną postanowień umowy z dnia 3 grudnia 2003 roku w zakresie ich kwalifikacji cywilnoprawnej. Sąd pierwszej instancji nie miał również obowiązku weryfikować, czy skarżący składając oświadczenie woli w przedmiotowej umowie działał pod wpływem błędu, wywołanego podstępnie przez drugą stronę. Jak wynika natomiast z akt sprawy sam skarżący nie podjął też żadnych czynności aby podważyć skuteczność oświadczeń woli złożonych w tym kontrakcie. Okolicznością istotną z punktu widzenia postępowania podatkowego było jedynie uzyskanie przez F. Z. podlegającego opodatkowaniu przychodu w związku z wykonaniem skutecznie zawartej umowy z dnia 3 grudnia 2003 roku. Z tej przyczyny w rozpoznawanej sprawie nie mogło dojść do naruszenia przez Sąd, w wyniku błędnej wykładni, norm art. 506 § 1 oraz 65 § 2 ustawy Kodeks cywilny, gdyż przepisy te nie miały zastosowania w zaistniałym stanie faktycznym.
Do ustalonego w rozpoznawanej przez organy podatkowe stanu faktycznego, który został uznany przez Sąd pierwszej instancji za prawidłowy, a którego nie zakwestionowano w rozpoznawanej skardze kasacyjnej w sposób skuteczny, nie miały zastosowania również normy art. 22 ust. 1 oraz art. 23 ust. 1 pkt 8 a) ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Przepisy te dotyczą bowiem kwestii związanych z kosztami uzyskania przychodów, które nie były przedmiotem rozważań Sądu pierwszej instancji w omawianych okolicznościach faktycznych. Nie mogło zatem dojść do naruszenia tych przepisów.
Niezależnie od powyższych rozważań, Naczelny Sąd Administracyjny przypomina, iż wśród najważniejszych wymogów materialnych (konstrukcyjnych) skargi kasacyjnej, o których mowa w art. 176 u.p.p.s.a., wyróżnia się przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Przytoczenie właściwych podstaw kasacyjnych, wskazanie zarzutów oraz ich uzasadnienie jest najistotniejszym elementem skargi kasacyjnej, gdyż Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do samodzielnego konkretyzowania zarzutów ani stawiania hipotez w zakresie przepisu stanowiącego podstawę skargi kasacyjnej, co wynika również ze związania sądu granicami skargi kasacyjnej w związku z treścią art. 183 § 1 u.p.p.s.a. Dla skuteczności zarzutu skargi kasacyjnej niezbędne jest, aby wskazać dokładnie jednostkę redakcyjną przepisu, który miałby zostać naruszony przez Sąd. Formułując natomiast w rozpoznawanej sprawie zarzut naruszenia przez Sąd art. 11 ustawy podatkowej nie sprecyzowano, który dokładnie ustęp oraz punkt tego przepisu został naruszony w zaskarżonym wyroku. Ogólnikowe powołanie się na przepis art. 11 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych uznać należy za naruszenie wymagań konstrukcyjnych skargi kasacyjnej wynikających z art. 176 u.p.p.s.a., gdyż uniemożliwia ustalenie granic zaskarżenia wyroku Sądu pierwszej instancji i powoduje nieskuteczność tego zarzutu.
Naczelny Sąd Administracyjny zwraca również uwagę na błędnie sformułowany przez autora skargi kasacyjnej zakres żądanej zmiany zaskarżonego wyroku, co również stanowi naruszenie podstaw konstrukcyjnych skargi kasacyjnej wynikających z art. 176 u.p.p.s.a. Autor skargi kasacyjnej domagał się bowiem w jej treści zmiany zaskarżonego wyroku w całości poprzez uchylenie decyzji Dyrektora Izby Skarbowej w Rzeszowie z dnia [...] i poprzedzającej ją decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...] roku oraz umorzenia postępowania. Tymczasem w myśl art. 188 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Naczelny Sąd Administracyjny jest uprawniony do uchylenia zaskarżonego wyroku oraz merytorycznego rozpoznania skargi jedynie w sytuacji, kiedy strona wnosząca skargę kasacyjną nie wskazuje na zarzuty dotyczące naruszenia przez Sąd przepisów postępowania. W rozpoznawanej skardze kasacyjnej uchybienia norm postępowania sądowego zostały wskazane, a zatem nie było prawidłowe, stosownie do art. 176 w związku z art. 188 u.p.p.s.a. żądanie przez autora skargi kasacyjnej wydania przez Naczelny Sąd Administracyjny orzeczenia reformatoryjnego.
Mając na względzie rozważania przedstawione powyżej, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego postanowiono natomiast w oparciu o art. 204 punkt 1 tej ustawy.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI