II FSK 944/22

Naczelny Sąd Administracyjny2025-03-26
NSApodatkoweWysokansa
podatek dochodowyPITkoszty uzyskania przychoduprzedawnieniepostępowanie karnoskarbowefakturynierzetelność dowodówNSA

NSA uchylił wyrok WSA i decyzję organu, uznając, że zobowiązanie podatkowe za 2011 r. uległo przedawnieniu z powodu wadliwego wszczęcia postępowania karnoskarbowego.

Sprawa dotyczyła podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r. Skarżąca kwestionowała decyzję Dyrektora IAS, która określiła jej zobowiązanie podatkowe po zakwestionowaniu kosztów uzyskania przychodów. Kluczowym zagadnieniem było przedawnienie zobowiązania podatkowego, które miało nastąpić z końcem 2017 r. NSA uznał, że wszczęcie postępowania karnoskarbowego w lipcu 2017 r. było wadliwe, gdyż nastąpiło po upływie karalności czynu, a jego jedynym skutkiem było zawieszenie biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, co naruszało ratio legis art. 70 § 6 pkt 1 Ordynacji podatkowej. W konsekwencji, NSA uchylił zaskarżony wyrok i decyzję organu.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną M. L. od wyroku WSA w Łodzi, który oddalił skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r. Sprawa dotyczyła określenia zobowiązania podatkowego skarżącej, które organ podatkowy ustalił na kwotę 4.481 zł, kwestionując koszty uzyskania przychodów z uwagi na nierzetelność faktur dokumentujących zakup towarów handlowych. Kluczowym zarzutem w skardze kasacyjnej było naruszenie przepisów dotyczących przedawnienia zobowiązania podatkowego. Skarżąca argumentowała, że wszczęcie postępowania karnoskarbowego w lipcu 2017 r., mające na celu zawieszenie biegu terminu przedawnienia, było instrumentalne i nastąpiło po upływie karalności czynu. NSA przychylił się do tego zarzutu, stwierdzając, że postępowanie karnoskarbowe zostało wszczęte po upływie terminu karalności czynu, a jego jedynym skutkiem było sztuczne przedłużenie terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego. Sąd uznał, że WSA błędnie ocenił tę kwestię, nie dostrzegając naruszenia ratio legis art. 70 § 6 pkt 1 Ordynacji podatkowej. W związku z tym, NSA uchylił zaskarżony wyrok WSA oraz decyzję Dyrektora IAS, uznając, że zobowiązanie podatkowe skarżącej wygasło wskutek przedawnienia. Pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej, dotyczące oceny dowodów i rzetelności ksiąg, zostały uznane za niezasadne.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, takie wszczęcie postępowania jest wadliwe i nie może prowadzić do zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, gdyż narusza ratio legis art. 70 § 6 pkt 1 Ordynacji podatkowej.

Uzasadnienie

NSA stwierdził, że wszczęcie postępowania karnoskarbowego w lipcu 2017 r. nastąpiło po upływie terminu karalności czynu, a jego jedynym skutkiem było zawieszenie biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego. Sąd uznał, że jest to sprzeczne z celem przepisu, który ma zapobiegać przedawnieniu w uzasadnionych przypadkach, a nie służyć sztucznemu przedłużaniu terminu.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (15)

Główne

O.p. art. 70 § § 6 pkt 1

Ordynacja podatkowa

Wszczęcie postępowania karnoskarbowego po upływie terminu karalności czynu, mające na celu zawieszenie biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, jest wadliwe i nie wywołuje skutku zawieszenia.

O.p. art. 70 § § 1

Ordynacja podatkowa

Zobowiązanie podatkowe wygasa wskutek przedawnienia z upływem pięciu lat licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku.

O.p. art. 191

Ordynacja podatkowa

Organy podatkowe oceniają na podstawie całego zebranego materiału dowodowego, czy określona okoliczność została udowodniona.

O.p. art. 193 § § 1, § 2, § 4 i § 6

Ordynacja podatkowa

Nierzetelne lub wadliwie prowadzone księgi nie mogą stanowić dowodu w sprawie podatkowej.

u.p.d.o.f. art. 22 § ust. 1

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

Koszty uzyskania przychodów są potrącane przez podatników.

Pomocnicze

O.p. art. 59 § § 1 pkt 9

Ordynacja podatkowa

O.p. art. 70c

Ordynacja podatkowa

u.p.t.u. art. 15 § ust. 1 i ust. 2

Ustawa o podatku od towarów i usług

P.p.s.a. art. 133 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 141 § § 4

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Uzasadnienie wyroku powinno zawierać wyjaśnienie podstawy prawnej podjętego rozstrzygnięcia.

P.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 134

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 188

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 200

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 203 § pkt 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Wszczęcie postępowania karnoskarbowego nastąpiło po upływie terminu karalności czynu, co czyni je wadliwym i nieskutecznym dla zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego.

Odrzucone argumenty

Argumenty dotyczące naruszenia art. 133 § 1 w zw. z art. 141 § 4 P.p.s.a. (brak rozpoznania istoty sprawy). Argumenty dotyczące naruszenia art. 134 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w zw. z art. 122, art. 187 i art. 191 O.p. (przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów w zakresie wiedzy podatnika o wadliwości faktur). Argumenty dotyczące naruszenia art. 22 ust. 9 pkt 1-4 u.p.d.o.f. (odmowa uznania wydatków z faktur za koszty uzyskania przychodów).

Godne uwagi sformułowania

jedynym skutkiem wszczęcia postępowania karnoskarbowego było doprowadzenie do zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego skarżącej, co pozostaje w oczywistej sprzeczności z ratio legis normy wyrażonej w art. 70 § 6 pkt 1 O.p. nie da się przy tym zaprzeczyć, że jedynym skutkiem wszczęcia postępowania karnoskarbowego było doprowadzenie do zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego skarżącej, co pozostaje w oczywistej sprzeczności z ratio legis normy wyrażonej w art. 70 § 6 pkt 1 O.p. i wymaga odpowiedniej oceny i reakcji sądu administracyjnego czym innym jest realizacja wymienionego obowiązku, a czym innym wyprowadzanie niekorzystnych dla podatnika skutków z wykonania rzeczonego obowiązku, w następstwie powoływania się przez organy podatkowe na materialnoprawny skutek w postaci niewygaśnięcia zobowiązania podatkowego przez jego przedawnienie (art. 59 § 1 pkt 9 O.p.) w następstwie doprowadzenia do zawieszenia biegu terminu przedawnienia tego zobowiązania, w sytuacji, gdy obiektywnie zaistniałe okoliczności faktyczne nie dawały podstaw do wszczynania postępowania karnoskarbowego w dacie, w której do wszczęcia tego postępowania doszło i zawieszenie biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego było obiektywnie wadliwe.

Skład orzekający

Tomasz Zborzyński

przewodniczący sprawozdawca

Aleksandra Wrzesińska-Nowacka

sędzia

Artur Kot

sędzia del. WSA

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących przedawnienia zobowiązań podatkowych w kontekście wadliwego wszczęcia postępowania karnoskarbowego."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji, gdy postępowanie karnoskarbowe zostało wszczęte po upływie terminu karalności czynu, a jego jedynym celem było zawieszenie biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak organy podatkowe mogą próbować obejść przepisy o przedawnieniu, a sąd administracyjny stoi na straży praw podatnika, interpretując przepisy w sposób zgodny z ich celem.

Czy postępowanie karne może przedłużyć życie podatku? NSA odpowiada: tylko jeśli jest prowadzone prawidłowo!

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II FSK 944/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-03-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-08-17
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Aleksandra Wrzesińska- Nowacka
Artur Kot
Tomasz Zborzyński /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne
Podatek dochodowy od osób fizycznych
Sygn. powiązane
I SA/Łd 117/22 - Wyrok WSA w Łodzi z 2022-05-05
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1540
art. 70C, art. 59 par 1,art. 191, art. 193 par 1, par 2, par 4 i par 6
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Dz.U. 2010 nr 51 poz 307
art. 22 ust 1
Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - tekst jednolity
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Tomasz Zborzyński (sprawozdawca), Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska-Nowacka, Sędzia del. WSA Artur Kot, Protokolant Daria Chodko, po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 5 maja 2022 r. sygn. akt I SA/Łd 117/22 w sprawie ze skargi M. L. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 29 listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r. 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2) uchyla decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 29 listopada 2021 r. nr [...], 3) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi na rzecz M. L. kwotę 1747 (słownie: jeden tysiąc siedemset czterdzieści siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Sygnatura akt II FSK 944/22
U z a s a d n i e n i e
Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę kasacyjną M. L. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2011.
Stan sprawy przedstawia się następująco:
Naczelnik Urzędu Skarbowego [...] decyzją z dnia 8.04.2019 r. określił na kwotę 59.170 zł zobowiązanie skarżącej w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2011 w miejsce zadeklarowanego w kwocie 2.992 zł. Organ podatkowy ustalił, że zawyżono koszty uzyskania przychodów z pozarolniczej działalności gospodarczej w zakresie handlu odzieżą, rozpoznając je na podstawie faktur nie dokumentujących rzeczywistych zdarzeń gospodarczych.
W toku postępowania podatkowego, dnia 17.07.2017 r. w związku z uszczupleniem należności podatkowej wszczęto postępowanie karnoskarbowe i przedstawiono skarżącej zarzuty, a także zawiadomiono ją o zawieszeniu biegu terminu przedawnienia jej zobowiązania.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi decyzją z dnia 25.09.2019 r. uchylił decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego, a ten po uzupełnieniu postępowania dowodowego decyzją z dnia 16.06.2021 r. określił zobowiązanie skarżącej w kwocie 4.481 zł, podtrzymując ustalenia co do nierzetelności przedstawionych przez skarżącą dowodów zakupu towarów handlowych, ale w mniejszym zakresie korygując wartość towarów w spisie z natury na dzień 31.12.2011 r.; decyzję tę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej decyzją z dnia 29.11.2021 r. utrzymał w mocy.
Postanowieniem z dnia 22.07.2021 r. postępowanie karnoskarbowe umorzono w następstwie stwierdzenia, że czyn, o popełnienie którego skarżąca była podejrzana, stanowi wykroczenie, którego karalność przedawniła się z upływem dnia 31.12.2013 r.
W skardze na decyzję podatkowego organu odwoławczego skarżąca zarzuciła naruszenie art. 70 § 6 pkt 1 w związku z art. 70c i art. 59 § 1 ustawy z dnia 29.08.1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r. poz. 1540, dalej: O.p.) przez uznanie, że wszczęcie postępowania karnoskarbowego nie miało charakteru instrumentalnego i wywołało skutek w postaci zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, a także naruszenie art. 122, art. 187, art. 191 i art. 193 § 1, § 2, § 4 i § 6 O.p. oraz art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 26.07.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2010 r. Nr 51, poz. 307, dalej: u.p.d.o.f.) przez uznanie, że faktury zakupowe nie odzwierciedlają rzeczywistych zdarzeń gospodarczych, a skarżąca wiedziała lub mogła wiedzieć o ich wadliwości, co doprowadziło do niezasadnego zakwestionowania rzetelności prowadzonych przez nią ksiąg.
Uzasadniając oddalenie skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30.08.2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej: P.p.s.a.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi stwierdził, że postępowanie karnoskarbowe nie zostało wszczęte instrumentalnie, ponieważ istniały merytoryczne podstawy do jego wszczęcia, a skarżącej przedstawiono zarzut. Późniejsze umorzenie tego postępowania nie może rzutować na ocenę zasadności jego wszczęcia, ponieważ organy podatkowe mają obowiązek inicjować postępowanie karne w przypadku stwierdzenia uszczuplenia należności podatkowych. Ponadto niezasadne było zaliczenie do kosztów uzyskania przychodów prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej wydatków udokumentowanych fakturami wystawionymi przez podmioty jedynie pozorujące działalność, bez faktycznego przekazywania opisanych w nich towarów handlowych oraz bez zawierania pisemnych umów odnoszących się do tych transakcji. W konsekwencji zasadne było także zakwestionowanie rzetelności ksiąg prowadzonych przez skarżącą.
W wywiedzionej od powyższego wyroku skardze kasacyjnej skarżąca wniosła o jego uchylenie w całości oraz uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu podatkowego pierwszej instancji i umorzenie postępowania podatkowego, ewentualnie o przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie kosztów postępowania.
Na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. zarzuciła naruszenie:
1. art. 133 § 1 w związku z art. 141 § 4 P.p.s.a. polegające na braku rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny istoty sprawy i pobieżne odniesienie się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do większości zarzutów podniesionych w skardze, w sytuacji, gdy nie można uznać, że w sprawie od strony merytorycznej nie można organowi podatkowemu postawić zarzutu nadużycia art. 70 § 6 O.p., gdyż urzędnicy naraziliby się na zarzut niedopełnienia obowiązków;
2. art. 134 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z:
- art. 191 O.p. – przez brak rzeczywistej kontroli sądu w kwestii dopuszczalności wydania decyzji przez organy podatkowe oraz uznanie, iż w sprawie doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia na podstawie art. 70 § 6 pkt 1 w związku z art. 70c O.p., albowiem z okoliczności niniejszej sprawy (postanowienie z dnia 17.07.2017 r. o wszczęciu dochodzenia i o przedstawieniu zarzutów, przesłuchanie skarżącej w dniu 18.09.2017 r., brak podejmowania innych dalszych czynności w postępowaniu karnoskarbowym, wydanie dnia 20.04.2018 r. postanowienia o zawieszeniu postępowania karnoskarbowego i w dniu 22.07.2021 r. postanowienia o umorzeniu postępowania karnoskarbowego) wynika, iż wyraźnie został zarysowany cel, dla którego organy podatkowe zdecydowały się na wszczęcie postępowania w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe dopiero w 2017 r. mając świadomość tego, że w dniu 31.12.2017 r. upłynie termin przedawnienia zobowiązania podatkowego i w sytuacji, gdy czynności kontrolne były prowadzone już od 9.04.2015 r., a okoliczności nie uzasadniały wszczęcia postępowania karnoskarbowego i po jego wszczęciu poza przedstawieniem zarzutów i przesłuchaniem skarżącej w tym samym dniu nie zostały podjęte żadne czynności w ramach postępowania przygotowawczego (poza jego zawieszeniem i umorzeniem), które świadczyłyby o tym, że organ rzeczywiście zamierzał prowadzić takie postępowanie,
- art. 193 § 1, § 2, § 4 i § 6 O.p. przez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że księgi prowadzone były w sposób nierzetelny i wadliwy, a w konsekwencji, że nie można uznać ich jako dowodu w sprawie, pomimo, że oceny tej dokonano w oparciu o materiał dowodowy, który był przedmiotem odrębnych postępowań, w których skarżąca nie mogła brać czynnego udziału i w konsekwencji potrzymanie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny wniosków wysnutych w sposób arbitralny przez organ podatkowy pierwszej instancji o rzekomej nierzetelności ksiąg rachunkowych prowadzonych przez skarżącą w 2011 r. pomimo okoliczności, że wszystkie dokonane przez nią transakcje rzeczywiście miały miejsce i związane były z rzeczywistą, opodatkowaną działalnością gospodarczą,
- art. 122, art. 187 i art. 191 O.p. przez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów polegające na nieuzasadnionym uznaniu, że skarżąca nie wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła dowiedzieć się o tym, że działalność wystawców faktur była pozorna, to jest nie były one podmiotami prowadzącymi w pełni legalną i rzetelną działalność gospodarczą w rozumieniu w art. 15 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 11.03.2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz. U. Nr 54, poz. 535),
- art. 191 O.p. przez brak rzeczywistej kontroli przekroczenia przez organy podatkowe granic swobodnej oceny dowodów polegające na nieuzasadnionym uznaniu, że faktury wystawione w 2011 r. na łączną kwotę 107.382 zł nie odzwierciedlają rzeczywistych zdarzeń gospodarczych pomiędzy wskazanymi w nich podmiotami.
Ponadto na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. skarżąca zarzuciła naruszenie:
3. art. 70 § 6 pkt 1 w związku z art. 70c i art. 59 § 1 pkt 9 O.p. przez niezastosowanie polegające na uznaniu, że nie nastąpiło przedawnienie zobowiązania podatkowego z uwagi na zawieszenie biegu terminu przedawnienia w związku z wszczęciem postępowania przygotowawczego w sprawie karnej skarbowej, podczas gdy z okoliczności wynika, iż wyraźnie został zarysowany cel, dla którego organy podatkowe zdecydowały się dnia 17.07.2017 r. wszcząć postępowanie w sprawie o przestępstwo skarbowe lub wykroczenie skarbowe;
4. art. 22 ust. 9 pkt 1 – 4 u.p.d.o.f. przez odmowę uznania za koszty uzyskania przychodów wydatków wynikających z faktur wystawionych w 2011 r. na łączną kwotę 107.382 zł z uwagi na uznanie, iż nie odzwierciedlają rzeczywistych zdarzeń gospodarczych pomiędzy podmiotami wskazanymi na tych fakturach, co nie znajduje potwierdzenia w zgromadzonym materiale dowodowym.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi wniósł o oddalenie tej skargi oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zobowiązanie podatkowe skarżącej w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2011 od dochodów z pozarolniczej działalności gospodarczej powstało na mocy samego prawa, to jest w następstwie zaistnienia zdarzenia, z którym ustawa podatkowa wiąże powstanie tego zobowiązania (art. 21 § 1 pkt 1 O.p.). Określona w decyzji ostatecznej, w trybie przewidzianym w art. 21 § 3 O.p., wysokość tego zobowiązania zamyka się kwotą 4.481 zł, a więc jest tylko o kwotę 1.489 zł wyższa od pierwotnie zadeklarowanej przez skarżącą w kwocie 2.992 zł. Jakkolwiek w trakcie długotrwałego postępowania podatkowego, a w szczególności w pierwotnej decyzji organu podatkowego pierwszej instancji z dnia 8.04.2019 r., wysokość zobowiązania podatkowego skarżącej określono na kwotę znacznie wyższą, niemniej miarodajne dla oceny wielkości poczynionego przez skarżącą uszczuplenia podatkowego jest tylko rozstrzygnięcie mające przymiot ostateczności. A zatem w oparciu tylko o to rozstrzygnięcie należy stwierdzić, że skarżąca – ewentualnie – dopuściła się jedynie wykroczenia skarbowego, a nie przestępstwa skarbowego – co znalazło wyraz w postanowieniu z dnia 22.07.2021 r. o umorzeniu postępowania karnoskarbowego ze względu na przedawnienie karalności czynu zarzucanego skarżącej z dniem 31.12 2013 r. Obiektywnie stwierdzone okoliczności wskazują więc na to, że zarówno wszczęcie postępowania karnoskarbowego dnia 17.07.2017 r., jak i przedstawienie skarżącej zarzutów, nastąpiło w warunkach przedawnienia karalności czynu stanowiącego wykroczenie skarbowe. Niezależnie więc od tego, że organy podatkowe stwierdzając wystąpienie uszczuplenia podatkowego obligowane były do uruchomienia procedury zmierzającej do uzyskania karnej reakcji na czyn zabroniony i zarazem nie mogły antycypować rezultatów zainicjowanego postępowania karnoskarbowego, w nakreślonych okolicznościach sprawy uruchomienie tej procedury z obiektywnych względów nie mogło doprowadzić do zamierzonego rezultatu. Nie da się przy tym zaprzeczyć, że jedynym skutkiem wszczęcia postępowania karnoskarbowego było doprowadzenie do zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego skarżącej, co pozostaje w oczywistej sprzeczności z ratio legis normy wyrażonej w art. 70 § 6 pkt 1 O.p. i wymaga odpowiedniej oceny i reakcji sądu administracyjnego – zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24.05.2021 r. (I FPS 1/21).
Wobec uznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w zaskarżonym wyroku, że od strony merytorycznej organom podatkowym nie można zarzucić naruszenia tego przepisu ze względu na ciążący na nich obowiązek inicjowania postępowania karnoskarbowego w przypadkach stwierdzenia uszczuplenia należności podatkowej, należy zauważyć, że czym innym jest realizacja wymienionego obowiązku, a czym innym wyprowadzanie niekorzystnych dla podatnika skutków z wykonania rzeczonego obowiązku, w następstwie powoływania się przez organy podatkowe na materialnoprawny skutek w postaci niewygaśnięcia zobowiązania podatkowego przez jego przedawnienie (art. 59 § 1 pkt 9 O.p.) w następstwie doprowadzenia do zawieszenia biegu terminu przedawnienia tego zobowiązania, w sytuacji, gdy obiektywnie zaistniałe okoliczności faktyczne nie dawały podstaw do wszczynania postępowania karnoskarbowego w dacie, w której do wszczęcia tego postępowania doszło i zawieszenie biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego było obiektywnie wadliwe.
Należy zatem uznać zasadność zarzutu naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny art. 70 § 6 pkt 1 w związku z art. 70c i art. 59 § 1 pkt 9 O.p., a także naruszenia art. 134 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w następstwie uznania, że iż w sprawie doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia na podstawie art. 70 § 6 pkt 1 w związku z art. 70c O.p., podczas gdy z zaistniałych w toku postępowania okoliczności, do których należą: wszczęcie dochodzenia i sporządzenie postanowienia o przedstawieniu zarzutów skarżącej dopiero dnia 17.07.2017 r., a więc po upływie karalności czynu, który mógł być jej zarzucony, brak podejmowania dalszych czynności w postępowaniu karnoskarbowym, wydanie dnia 20.04.2018 r. postanowienia o zawieszeniu tego postępowania i wreszcie wydanie w dniu 22.07.2021 r. postanowienia o umorzeniu postępowania karnoskarbowego, wynika, że nie został zrealizowany, a nawet zrealizowany być nie mógł cel, któremu wszczęcie postępowania karnoskarbowego powinno służyć, natomiast w następstwie powyższego doprowadzono do ziszczenia się skutku w postaci niewygaśnięcia zobowiązania podatkowego w następstwie jego przedawnienia z upływem pięciu lat licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności podatku (art. 70 § 1 O.p.) – a więc z dniem 31.12.2017 r.
Niezasadne są natomiast pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej.
Nie jest trafny zarzut naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny art. 133 § 1 w związku z art. 141 § 4 P.p.s.a. przez brak rozpoznania istoty sprawy i pobieżne odniesienie się w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do większości zarzutów podniesionych w skardze – zwłaszcza w odniesieniu do zarzutu nadużycia przez organ podatkowy art. 70 § 6 O.p. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera bowiem wszystkie elementy wymienione w art. 141 § 4 P.p.s.a., a w szczególności wyjaśnienie podstawy prawnej podjętego rozstrzygnięcia; odpowiada więc wymogom formalnym, określonym w art. 141 § 4 P.p.s.a. Zawiera też bardzo obszerne i szczegółowe rozważania odnoszące się do instrumentalności wszczęcia postępowania karnoskarbowego; nie ma więc wątpliwości, że Wojewódzki Sąd Administracyjny zbadał ten zarzut i zajął stanowisko co do jego zasadności. Poddanie tego stanowiska krytyce i zwalczanie wniosków wyprowadzonych w tej kwestii przez Wojewódzki Sąd Administracyjny jest możliwe w oparciu o inne podstawy kasacyjne, niż art. 133 § 1 i art. 141 § 4 P.p.s.a., ponieważ okoliczność, że Sąd nie podzielił argumentacji skarżącej, nie oznacza, że wyrokował nie na podstawie akt sprawy lub wadliwie sporządził uzasadnienie wydanego orzeczenia.
Chybiony jest także zarzut naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny art. 134 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 122, art. 187 i art. 191 O.p., a także zarzut naruszenia art. 22 ust. 9 pkt 1 – 4 u.p.d.o.f. przez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów polegające na nieuzasadnionym uznaniu, że skarżąca nie wiedziała lub przy zachowaniu należytej staranności mogła dowiedzieć się o tym, że działalność wystawców faktur była pozorna, to jest nie były one podmiotami prowadzącymi w pełni legalną i rzetelną działalność gospodarczą w rozumieniu art. 15 ust. 1 i ust. 2 ustawy o podatku od towarów i usług oraz przez brak rzeczywistej kontroli przekroczenia przez organy podatkowe granic swobodnej oceny dowodów polegające na nieuzasadnionym uznaniu, że faktury wystawione w 2011 r. na łączną kwotę 107.382 zł nie odzwierciedlają rzeczywistych zdarzeń gospodarczych pomiędzy wskazanymi w nich podmiotami i w konsekwencji odmowę uznania za koszty uzyskania przychodów wydatków wynikających z faktur wystawionych w 2011 r. na łączną kwotę 107.382 zł.
W kontekście tych zarzutów należy przede wszystkim zauważyć, że kategoria tak zwanej "dobrej wiary podatnika", to jest możliwości uzyskania przez niego wiedzy o sposobie działania wystawcy faktur, może wprawdzie mieć znaczenie dla określenia zobowiązania w podatku od towarów i usług, jest jednak irrelewantna na gruncie podatków dochodowych, gdzie możliwość rozpoznania kosztów uzyskania przychodów na podstawie dowodów źródłowych w postaci faktur nie jest uzależniona od wiedzy podatnika rozpoznającego te koszty o charakterze prowadzenia działalności gospodarczej przez ich wystawcę, ale wyłącznie od tego, czy faktury te dokumentują rzeczywiste zdarzenia gospodarcze, czy też nie. Jeżeli zatem określone faktury opisujące transakcję sprzedaży skarżącej określonych towarów handlowych nie opisują rzeczywistych zdarzeń gospodarczych, ponieważ sprzedawca towarami tymi nie dysponował i nie mógł ich sprzedać, nie mogą stanowić podstawy rozpoznania kosztów uzyskania przychodów przez skarżącą – niezależnie od tego, czy wiedziała, że faktury te są wadliwe, czy też przy zachowaniu należytej staranności mogła to ustalić. Przeprowadzone w sprawie postępowanie dowodowe niewątpliwie uprawniało organy podatkowe, by w oparciu o regułę wyrażoną w art. 191 O.p. stwierdzić, że faktury, na które powołała się skarżąca, nie dokumentują rzeczywistych transakcji gospodarczych pomiędzy wymienionymi w nich podmiotami, wobec czego nie mogą stanowić dowodu na poniesienie kosztów uzyskania przychodów. Można dodać, że na mocy art. 191 O.p. organy podatkowe uprawnione są do oceny, na podstawie całego zebranego w sprawie materiału dowodowego, czy określona okoliczność została udowodniona, a podważenie tej oceny może nastąpić tylko wtedy, gdy dokonana ona została w sprzeczności z zasadami logiki, wiedzy lub doświadczenia życiowego; takiego zarzutu organom podatkowym oceniającym faktury stanowiące dowody w sprawie skarżącej postawić jednak zasadnie nie można, co słusznie skonstatował Wojewódzki Sąd Administracyjny.
Ponieważ faktury te były podstawą zapisów w księgach skarżącej, niezasadny jest także zarzut naruszenia art. 193 § 1, § 2, § 4 i § 6 O.p. przez ich niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że księgi prowadzone były w sposób nierzetelny i wadliwy, a w konsekwencji, że nie można uznać ich jako dowodu w sprawie. Nie ma bowiem znaczenia, czy skarżąca brała udział w postępowaniach, w których weryfikowano wystawców faktur – dla stwierdzenia nierzetelności jej ksiąg istotne jest to, czy dowody źródłowe, na podstawie których ujmowano w nich wydatki stanowiące koszty uzyskania przychodów, były rzetelne, a więc prawdziwe merytorycznie. Jeżeli tak nie było, zapisy czynione na ich podstawie były wadliwe, a księgi nie mogły stanowić dowodu w sprawie podatkowej. Nie oznacza to arbitralności ocen, ale świadczy o wyprowadzaniu przez organy podatkowe poprawnych wniosków z poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych.
Jakkolwiek zatem nie wszystkie zarzuty, podniesione w skardze kasacyjnej, okazały się zasadne, ze względu na trafność zarzutów najdalej idących, dotyczących przedawnienia zobowiązania podatkowego, skarga ta ma usprawiedliwione podstawy. Prowadzi to do uchylenia w całości zaskarżonego nią wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, a ponieważ istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona – także do rozpoznania skargi na podstawie art. 188 P.p.s.a. przez jej uwzględnienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. wobec stwierdzenia naruszenia przez organy podatkowe art. 70 § 6 pkt 1 w związku z art. 59 § 1 pkt 9 i art. 70 § 1 O.p., a to w następstwie określenia wysokości zobowiązania podatkowego skarżącej, które wcześniej wygasło wskutek przedawnienia. Rozpatrując sprawę ponownie organy podatkowe zgodnie z art. 153 w związku z art. 193 P.p.s.a. uwzględnią tę ocenę prawną, wyrażoną w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego.
O zwrocie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego orzeczono na podstawie art. 200 i art. 203 pkt 1 P.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a i § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w związku z § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r., poz. 1964), zasądzając od organu administracji publicznej na rzecz skarżącej kwotę 1.747 zł, na którą składają się: wpis od skargi (180 zł), opłata kancelaryjna od uzasadnienia wyroku (100 zł), wpis od skargi kasacyjnej (100 zł), opłata za czynności adwokackie w postępowaniu przed sądem administracyjnym pierwszej instancji (900 zł), opłata za sporządzenie i wniesienie skargi kasacyjnej przez adwokata, który prowadził sprawę w pierwszej instancji (450 zł) oraz opłata skarbowa od dokumentu pełnomocnictwa (17 zł).
SWSA (del.) SNSA SNSA
Artur Kot Tomasz Zborzyński (spr.) Aleksandra Wrzesińska-Nowacka

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI