II FSK 871/22

II FSK 871/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-04-03
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-07-28
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jan Grzęda /przewodniczący zdanie odrebne/
Maciej Jaśniewicz
Alicja Polańska (sprawozdawca) /autor uzasadnienia/
Symbol z opisem
6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
6560
Hasła tematyczne
Podatek dochodowy od osób prawnych
Sygn. powiązane
III SA/Wa 2051/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-04-06
Skarżony organ
Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 328
art. 2 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. b,
Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi - t.j.
Dz.U. 2020 poz 95
art. 8b ust 2
Ustawa z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi t.j.
Dz.U. 2020 poz 1406
art. 17 ust. 1 pkt 58a, art. 7 ust 1 i 2, art. 7b ust 1, art. 15 ust. 1 i ust. 2
Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jan Grzęda, Sędzia NSA Maciej Jaśniewicz, Sędzia del. WSA Alicja Polańska (sprawozdawca), Protokolant Daria Chodko, po rozpoznaniu w dniu 3 kwietnia 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej P. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością A. sp. k. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 kwietnia 2022 r. sygn. akt III SA/Wa 2051/21 w sprawie ze skargi P. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością A. sp. k. z siedzibą w W. na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 28 czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od P. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością A. sp. k. z siedzibą w W. na rzecz Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. CVS
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 6 kwietnia 2022 r. sygn. akt III SA/Wa 2051/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę P. sp. z o.o. A. sp.k. z siedzibą w W. na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 28 czerwca 2021 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych.
Wskazany wyrok jest dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl.
Z uzasadnienia wyroku sądu pierwszej instancji wynika, że we wniosku z dnia 16 marca 2021 r. o wydanie interpretacji indywidualnej, spółka wskazała, iż - na mocy decyzji Komisji Nadzoru Finansowego i wpisu do rejestru Alternatywnych Spółek Inwestycyjnych - działa jako alternatywna spółka inwestycyjna (ASI) zewnętrznie zarządzana przez X sp. z o.o., zgodnie z art. 8b ust. 2 ustawy z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi (Dz. U. z 2021 r. poz. 605); dalej: "u.f.i."). Wyłącznym przedmiotem działalności spółki jest dokonywanie inwestycji finansowych (zbieranie aktywów od wielu inwestorów w celu ich lokowania w interesie tych inwestorów zgodnie z określoną polityką inwestycyjną), o których mowa w art. 2 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. b ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz.U. z 2021 r. poz. 328).
W ramach prowadzonej działalności spółka planuje nabywać udziały/akcje w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością/spółkach akcyjnych. W ramach wychodzenia z poszczególnych inwestycji spółka będzie zbywać nabyte udziały/akcje w spółkach kapitałowych polskich i zagranicznych. Nabycie udziałów/akcji nastąpiło w wyniku podwyższenia kapitału zakładowego spółek portfelowych lub przez odkupienie udziałów/akcji od dotychczasowych udziałowców/akcjonariuszy. Ponadto spółka będzie
ponosić różne wydatki związane z bieżącym prowadzeniem/funkcjonowaniem działalności gospodarczej, zarówno o charakterze bezpośrednim jak i pośrednim (przykładowe koszty to: wydatki na usługi księgowe, prawne, notarialne, doradcze i consultingowe, doradztwa inwestycyjnego, najmu pomieszczeń biurowych i obsługi administracyjno-biurowej, zarządzania, telekomunikacyjne i informatyczne, koszty obsługi rachunków bankowych, koszty podróży służbowych i audytu spółek portfelowych, itp.).
W związku z ww. opisem stanu faktycznego/zdarzenia przyszłego spółka zadała pytania:
1) Czy na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 58a ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1406 ze zm.); dalej: "u.p.d.o.p.", wolne od podatku dochodowego będą dochody (przychody) ASI uzyskane ze zbycia udziałów w sytuacji, gdy ASI w marcu 2020 r. objęła 29 nowo utworzonych udziałów spółki kapitałowej, co stanowiło 10,28% kapitału zakładowego tej spółki kapitałowej, następnie w styczniu 2021 r. ASI objęła kolejne 33 udziały w spółce kapitałowej od dwóch wspólników, co w sumie dało ASI 21,99% w kapitale zakładowym tej spółki kapitałowej, po czy w 2022 r., z zachowaniem okresu pełnych dwóch lat od czasu pierwszego nabycia udziałów/akcji spółki kapitałowej dających ASI 10,28% kapitału zakładowego w tej spółce kapitałowej, ASI planuje dokonać zbycia 33 posiadanych udziałów (29 udziałów nabytych w marcu 2020 r. oraz 4 udziałów nabytych w styczniu 2021 r.).
2) Czy na podstawie art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p., zważając na cel istnienia ASI oraz fakt,
że zgodnie z u.f.i., ASI może prowadzić jedynie działalność polegającą na zbieraniu aktywów od wielu inwestorów w celu ich lokowania oraz związany z tym fakt, iż spółka otrzyma jedynie przychody z zysków kapitałowych, spółka może uznać, że wszystkie koszty poniesione przez ASI są kosztami w całości dotyczącymi przychodów z zysków kapitałowych.
Przedstawiając własne stanowisko dotyczące pytania nr 1, spółka - powołując przepisy art. 8a ust. 1 i 3 u.f.i. oraz art. 7 ust. 1 i 2, art. 7b ust. 1 u.p.d.o.p. - uznała, że ASI, dokonując zbycia udziałów/akcji, pod warunkiem, że posiadała przed dniem zbycia bezpośrednio nie mniej niż 10% udziałów/akcji w kapitale spółki, której udziały/akcje są zbywane, nieprzerwanie przez okres dwóch lat, korzysta ze zwolnienia od podatku od dochodów (przychodów) uzyskanych z tego zbycia niezależnie od tego,
które udziały/akcje zostały zbyte.
W zakresie pytania nr 2, spółka wyraziła pogląd, że może zaliczyć wszystkie wydatki w całości do kosztów uzyskania przychodów z zysków kapitałowych, na podstawie art. 15 ust. 1 i ust. 2b u.p.d.o.p.
Organ interpretacyjny uznał stanowisko spółki w zakresie możliwości skorzystania ze zwolnienia od podatku dochodu ASI, na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 58a u.p.d.o.p., uzyskanego ze zbycia w 2022 r.: 29 udziałów objętych w marcu 2020 r. - za prawidłowe i 4 udziałów nabytych w styczniu 2021 r. - za nieprawidłowe. Natomiast ocenę, czy spółka może zaliczyć wszystkie wydatki do kosztów uzyskania przychodów z zysków kapitałowych - za prawidłową.
Sąd pierwszej instancji, oddalając skargę spółki, podzielił stanowisko organu,
że zwolnienie, o którym mowa w art. 17 ust. 1 pkt 58a u.p.d.o.p., odnosi się do dochodu (przychodu) ze zbycia udziałów/akcji, a zatem warunki uprawniające do zwolnienia powinny być odnoszone do każdego takiego zbycia, tj. zbycia poszczególnych udziałów. Dochód ASI osiągnięty ze zbycia posiadanych przez spółkę udziałów/akcji może korzystać ze zwolnienia z opodatkowania na podstawie ww. przepisu, jeżeli spełnione
są łącznie dwie przesłanki, tzn. przed dniem zbycia ASI posiada nie mniej niż 10% udziałów/akcji oraz zbywane udziały/akcje posiada bezpośrednio nieprzerwanie przez okres dwóch lat. Prawidłowo organ ocenił, że - na gruncie art. 17 ust. 1 pkt 58a u.p.d.o.p. - spełnienie ww. warunku jest konieczne dla każdej pojedynczej transakcji zbycia udziałów/akcji przez ASI. Zatem, dochody uzyskane ze zbycia w 2022 r. 29 udziałów objętych w marcu 2020 r. będą korzystały ze zwolnienia, ponieważ spółka będzie posiadała przed dniem zbycia bezpośrednio nie mniej niż 10% udziałów w kapitale spółki, której udziały są zbywane i będzie posiadała te udziały nieprzerwanie przez okres dwóch lat. Natomiast zbycie w 2022 r. 4 udziałów nabytych w styczniu 2021 r. nie będzie korzystało ze zwolnienia, ponieważ warunek posiadania udziałów nieprzerwanie przez okres dwóch lat nie zostanie spełniony.
W konsekwencji sąd pierwszej instancji uznał zarzut naruszenia art. 17 ust. 1
pkt 58a u.p.d.o.p. za nieuprawniony. Także zarzuty naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 8 § 1 i § 2 k.p.a., art. 11 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 7a § 1 k.p.a., jako że ustawa ta (w rezultacie wymienione przepisy) nie mają zastosowania w sprawach dotyczących interpretacji indywidualnych. Natomiast, analogiczne przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r. poz. 1540 ze ze.); dalej: "O.p.", według sądu także nie zostały naruszone, gdyż zaskarżona interpretacja indywidualna spełnia wymogi opisane w tych regulacjach, ponieważ zamieszczono w niej: ocenę stanowiska wnioskodawcy wraz z uzasadnieniem prawnym tej oceny, wskazanie prawidłowego stanowiska wraz z uzasadnieniem prawnym, pouczenie o prawie jej zaskarżenia.
Skargą kasacyjną spółka - reprezentowana przez adwokata - zaskarżyła
w całości wyrok sądu pierwszej instancji, podnosząc zarzuty:
1) na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu
przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.); dalej: "p.p.s.a.", naruszenie przepisów postępowania sądowoadministracyjnego, mające istotny wpływ
na wynik sprawy, tj.:
a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 146 § 1 i art. 151 p.p.s.a., poprzez odmowę ich zastosowania i nieuchylenie zaskarżonej interpretacji indywidualnej, mimo istnienia naruszeń prawa materialnego - art. 17 ust. 1 pkt 58a u.p.d.o.p.,
b) art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. poprzez jego błędne zastosowanie w sprawie, a w rezultacie oddalenie skargi, pomimo naruszenia prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy przez organ interpretujący w ramach dokonywanej subsumcji i wykładni prawa materialnego,
c) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak, względnie dość lakoniczne odniesienie się przez sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do uzasadnienia zarzutu naruszenia prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 pkt 58a u.p.d.o.p. i podawanych
na poparcie tych twierdzeń przykładów przez skarżącą; brak jakiejkolwiek polemiki z argumentami skarżącej poza ogólnikowymi stwierdzeniami, iż nie ma ona racji
oraz odtwórcze powielenie uzasadnienia zaskarżonej interpretacji indywidualnej,
ze wskazaniem o przyjęciu argumentacji organu interpretacyjnego jako własnej
oraz jej pochwałach, zamiast merytorycznego odniesienia się do postawionego zarzutu i argumentów przytaczanych na jego poparcie, co doprowadziło do niedostatecznego wyjaśnienia istoty sprawy i oddalenia skargi pomimo, że zasługiwała na uwzględnienie, a jednocześnie utrudnia kontrolę instancyjną wyroku;
d) art. 14c § 1 i § 2 oraz art. 120, art. 121 § 1 i art. 125 § 1 w zw. z art. 14h O.p., poprzez nieuchylenie interpretacji (w zaskarżonej części) z uwagi na dokonane w niej naruszenia przepisów prawa materialnego, a także lakoniczność tej interpretacji i niedostateczne uzasadnienie stanowiska organu interpretującego, mimo obszerności samego uzasadnienia (kilkanaście stron);
2) na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 17 ust. 1 pkt 58a u.p.d.o.p., poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie (odmowę zastosowania - w zakresie obejmującym 4 udziały nabyte w styczniu 2021 r.), polegające na uznaniu, że dochodem wolnym od podatku dochodowego od osób prawnych na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 58a u.p.d.o.p. jest wyłącznie dochód ASI uzyskany w roku podatkowym ze zbycia udziałów/akcji, pod warunkiem że ASI posiadała 10% udziałów/akcji zbywanych przez alternatywną spółkę inwestycyjną nieprzerwanie przez okres 2 lat, gdy tenże dwuletni okres liczony jest odrębnie dla każdego udziału/akcji.
Konsekwencją powyższego było błędne przyjęcie przez organ, że dla 4 udziałów nabytych przez skarżącą w styczniu 2021 r., które zamierza sprzedać w 2022 r., nie znajduje zastosowania zwolnienie przedmiotowe wskazane w art. 17 ust. 1 pkt 58a u.p.d.o.p. i znajdzie ono zastosowanie dopiero w styczniu 2023 r.
Podnosząc powyższe zarzuty skarżąca wniosła o: uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, a w razie stwierdzenia, iż istota sprawy nie jest dostatecznie wyjaśniona - uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy w całości do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji; zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych; rozpoznanie sprawy na rozprawie.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca podniosła, że sąd pierwszej instancji dopuścił się powielenia błędu logicznego, który popełnił organ, stosownie bowiem do brzmienia przepisu art. 17 ust 1 pkt 58a u.p.d.o.p., wolne od podatku są dochody (przychody) alternatywnych spółek inwestycyjnych uzyskane w roku podatkowym ze zbycia udziałów/akcji, pod warunkiem że alternatywna spółka inwestycyjna, która zbywa udziały/akcje, posiadała przed dniem zbycia bezpośrednio nie mniej niż 10% udziałów/akcji w kapitale spółki, której udziały/akcje są zbywane, nieprzerwanie przez okres dwóch lat. Tymczasem sąd stwierdził, że zwolnieniu podlegają dochody (przychody) alternatywnych spółek inwestycyjnych pochodzące w danym roku podatkowym ze zbycia udziałów/akcji, pod warunkiem, że alternatywna spółka inwestycyjna, która zbywa udziały/akcje: posiadała przed dniem zbycia bezpośrednio nie mniej niż 10% udziałów/akcji w kapitale spółki, której udziały/akcje są zbywane i posiadała "te" właśnie udziały nieprzerwanie przez okres dwóch lat.
Według skarżącej nie jest uzasadnione przejście przez sąd od treści przepisu, który w jakimkolwiek miejscu nie łączy wymaganego progu posiadanych udziałów ze zbywanymi udziałami, do stwierdzenia, iż warunek nieprzerwanego posiadania udziałów przez 2 lata dotyczy udziałów zbywanych.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie i zasądzenie od skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych oraz o rozpoznanie sprawy na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna, jako pozbawiona usprawiedliwionych podstaw kasacyjnych, podlega oddaleniu.
Zasadniczym przedmiotem sporu w sprawie była wykładnia przepisu art. 17 ust. 1 pkt 58a ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1406 ze zm.); dalej: "u.p.d.o.p.", na gruncie przedstawionego przez skarżąca we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej stanu faktycznego/zdarzenia przyszłego. Skarżąca zapytała, czy wolne od podatku dochodowego będą dochody (przychody) spółki, mającej status alternatywnej spółki inwestycyjnej (ASI), uzyskane ze zbycia udziałów w sytuacji, gdy ASI w marcu 2020 r. objęła 29 nowo utworzonych udziałów spółki kapitałowej, co stanowiło 10,28% kapitału zakładowego tej spółki kapitałowej, następnie w styczniu 2021 r. ASI objęła kolejne 33 udziały w spółce kapitałowej od dwóch wspólników, co w sumie dało ASI 21,99% w kapitale zakładowym tej spółki kapitałowej, po czy w 2022 r., z zachowaniem okresu pełnych dwóch lat od czasu pierwszego nabycia udziałów/akcji spółki kapitałowej dających ASI 10,28% kapitału zakładowego w tej spółce kapitałowej, ASI planuje dokonać zbycia 33 posiadanych udziałów (29 udziałów nabytych w marcu 2020 r. oraz 4 udziałów nabytych w styczniu 2021 r.).
Organ interpretacyjny oraz sąd pierwszej instancji nie podzieliły stanowiska skarżącej, że ww. dochody (przychody) będą korzystały z ww. zwolnienia ustawowego.
Wskazany przepis stanowi, że zwalnia się od podatku dochody (przychody) alternatywnych spółek inwestycyjnych uzyskane w roku podatkowym ze zbycia udziałów/akcji, pod warunkiem że alternatywna spółka inwestycyjna, która zbywa udziały/akcje, posiadała przed dniem zbycia bezpośrednio nie mniej niż 10% udziałów/akcji w kapitale spółki, której udziały/akcje są zbywane, nieprzerwanie przez okres dwóch lat.
Wskazać należy, że ww. zwolnienie obowiązuje od 1 stycznia 2019 r. Zostało ono wprowadzone do u.p.d.o.p. na mocy przepisu art. 8 pkt 7 lit. a tiret drugie w zw. z art. 54 ustawy z dnia 9 listopada 2018 r. o zmianie niektórych ustaw w celu wprowadzenia uproszczeń dla przedsiębiorców w prawie podatkowym i gospodarczym (Dz.U. z 2018 r. poz. 2244). W uzasadnieniu do projektu tej zmiany (druk nr 2862 sejmu VIII kadencji) wskazano, że: "Proponowane ograniczenie stosowania zwolnienia do sytuacji, gdzie alternatywna spółka inwestycyjna, która zbywa udziały (akcje), posiadała przed dniem zbycia bezpośrednio nie mniej niż 10% udziałów (akcji) w kapitale spółki, której udziały (akcje) są zbywane, nieprzerwanie przez okres dwóch lat, służy wyłączeniu ze zwolnienia tzw. inwestycji portfelowych np. w akcje notowane GPW. Podobne ograniczenie stosowane jest obecnie w zakresie zwolnienia dywidend i innych dochodów z tytułu udziału w zyskach osób prawnych. Dzięki temu przepisy w zakresie zwolnień dochodów ze sprzedaży udziałów (akcji) i dochodów z udziału w zyskach będą spójne i nie dadzą możliwości nadużyć. Podobne rozwiązania stosowane są w innych krajach UE.".
Zatem, jak wynika z uzasadnienia do projektowanej zmiany, ustawodawca tą nowelizacją planował stworzyć zachętę do wspierania przez ASI dłuższych w perspektywie czasowej inwestycji, a nie inwestycji portfelowych, nastawionych na realizację szybkich zysków. Stąd cezura czasowa - dwuletnia.
Według Naczelnego Sądu Administracyjnego zwolnienie, o którym mowa jest w art. 17 ust. 1 pkt 58a u.p.d.o.p., znajduje zastosowanie do dochodu (przychodu) ze zbycia poszczególnych udziałów/akcji, a zatem warunki uprawniające do zwolnienia powinny być odnoszone do każdego zbycia odrębnie, czyli zbycia poszczególnych udziałów/akcji.
Dochód (przychód) ASI osiągnięty ze zbycia posiadanych przez taką spółkę udziałów/akcji może korzystać ze zwolnienia od opodatkowania na podstawie ww. przepisu, jeżeli spełnione są łącznie 2 przesłanki: pierwsza - przed dniem zbycia ASI posiada nie mniej niż 10% udziałów/akcji oraz druga - zbywane udziały/akcje ASI posiada bezpośrednio nieprzerwanie przez okres dwóch lat.
Zatem, z brzmienia przepisu art. 17 ust. 1 pkt 58a u.p.d.o.p. wynika wymóg posiadania bezpośrednio nie mniej niż 10% udziałów/akcji przed dniem zbycia działów/akcji, przez nieprzerwany okres dwóch lat. Wymóg ten należy odnosić do każdej transakcji zbycia udziałów/akcji przez ASI.
Skoro więc we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej skarżąca przedstawiła, że w marcu 2020 r. objęła 29 nowo utworzonych udziałów spółki kapitałowej, co stanowiło 10,28% kapitału zakładowego tej spółki kapitałowej, następnie w styczniu 2021 r. objęła kolejne 33 udziały w spółce kapitałowej od dwóch wspólników, co w sumie dało jej 21,99% w kapitale zakładowym tej spółki kapitałowej, po czy w 2022 r., z zachowaniem okresu pełnych dwóch lat od czasu pierwszego nabycia udziałów/akcji spółki kapitałowej dających jej 10,28% kapitału zakładowego w tej spółce kapitałowej, planuje dokonać zbycia 33 posiadanych udziałów (29 udziałów nabytych w marcu 2020 r. oraz 4 udziałów nabytych w styczniu 2021 r.), to oczywiste jest, że tylko 29 udziałów nabytych w marcu 2020 r. może korzystać ze zwolnienia od podatku na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 58a u.p.d.o.p., natomiast planowane zbycie dalszych 4 udziałów, nabytych w styczniu 2021 r., nie może być objęte takim zwolnieniem.
Wbrew zatem zarzutowi skargi kasacyjnej naruszenia prawa materialnego, sąd pierwszej instancji nie naruszył art. 17 ust. 1 pkt 58a u.p.d.o.p. przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie oraz uznanie, że skarżąca nie będzie mogła zastosować zwolnienia podatkowego ujętego w tym przepisie także do planowanego zbycia 4 udziałów w 2022 r., nabytych w styczniu 2021 r. Takie zbycie, bez obciążenia podatkowego, będzie możliwe dopiero w styczniu 2023 r., tj. po upływie 2 lat od nabycia tych udziałów.
Zarzuty naruszenia przepisów postępowania podatkowego i sądowoadministracyjnego, ujęte w pkt 1 lit. a, b i d skargi kasacyjnej, zostały powiązane ściśle z zarzutem naruszenia prawa materialnego. Wobec tego, że zarzut naruszenia prawa materialnego nie zasługiwał na uwzględnienie, w konsekwencji powiązane z nim zarzuty naruszenia przepisów postępowania podatkowego i sądowoadministracyjnego również nie zasługiwały na uwzględnienie.
Także zarzut naruszenia przepisu art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) - zgodnie z którym: "Uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania." - nie zasługiwał na uwzględnienie.
Zaskarżony wyrok odpowiada wymogom formalnym określonym w przywołanym przepisie, zaś podniesione kwestie wskazane w uzasadnieniu zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. dotyczą oceny prawidłowości merytorycznej zaskarżonej do sądu interpretacji, a nie samej poprawności uzasadnienia wyroku pod względem formalnym. Skarżąca nie wskazała bowiem wadliwości uzasadnienia w postaci braku wyjaśnienia podstawy prawnej bądź niespójności i niezupełności argumentacji w wymaganym zakresie.
Nadto, wbrew stanowisku skarżącej, podzielenie przez sąd pierwszej instancji argumentacji organu interpretacyjnego i przyjęcie "jako własnej" tej argumentacji, nawet z jej "pochwałami", nie pozbawia uzasadniania wyroku sądu mocy argumentacyjnej, w szczególności, że sprawa dotyczy interpretacji indywidualnej. W takiej sprawie kontrola sądu pierwszej instancji polega na ocenie prawidłowości wykładni i zastosowania przepisu/przepisów prawa do przedstawionego we wniosku o wydanie interpretacji stanu faktycznego/zdarzenia przyszłego. Sąd pierwszej instancji może zatem w pełni zaaprobować stanowisko i argumentację organu interpretacyjnego, jeżeli uznaje je za prawidłowe. Oczekiwanie natomiast przez skarżącą, że sąd administracyjny, orzekający w sprawie dotyczącej interpretacji, zastąpi organ interpretacyjny i przedstawi własną ocenę prawną jej stanowiska, odmienną od organu, ale zarazem zgodną z argumentacją tegoż organu, jest oczekiwaniem nieuprawnionym, bowiem to organ, a nie sąd rozstrzyga sprawę podatkową lub (tak jak w sprawie) wydaje interpretację.
Wobec braku podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny - na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.); dalej "p.p.s.a." - oddalił skargę kasacyjną.
O kosztach postępowania kasacyjnego w wysokości 480 zł orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2, art. 207 § 1 i art. 209 p.p.s.a. Zasądzony zwrot kosztów postępowania obejmuje koszty zastępstwa procesowego radcy prawnego organu ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a w zw. z pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.).
/-/ A. Polańska /-/ J. Grzęda /-/ M. Jaśniewicz
Zdanie odrębne
UZASADNIENIE
Zgłaszając zdanie odrębne od wskazanego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego na podstawie art. 137 § 2 i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej "P.p.s.a.") stwierdzam, że nie zgadzam się z rozstrzygnięciem zawartym w tym wyroku oddalającym skargę.
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny bierze z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W myśl art. 183 § 2 pkt 4 nieważność postępowania zachodzi jeżeli skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa albo jeżeli w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy.
Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania.
Uzasadniając rozstrzygnięcie Naczelny Sąd Administracyjny jest zobowiązany do rozważenia czy przesłanka nieważności zachodzi w sprawie, w której sporządzone zostało uzasadnienie tego wyroku. Gdy Sąd nie odniesie się do tej przesłanki to oznacza, że jej nie rozważył. Można wprawdzie uznać, że taki brak odniesienia się do przesłanki wynikającej z drugiej części § 1 art. 183 P.p.s.a. gdy uzasadnienie co do pozostałych przesłanek zostało sporządzone stanowi nieistotną wadę uzasadnienia. To "milczące" wskazanie, że nieważność nie wystąpiła w danej sprawie.
W sytuacji gdy przegłosowany członek składu orzekającego zgłosił zdanie odrębne dotyczące przesłanki, którą Sąd ma obowiązek brać pod rozwagę z urzędu, brak uzasadnienia w tym zakresie jest istotną wadą tego uzasadnienia.
Artykuł 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi, że każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd. Podobnie artykuł 6 ust. 1 Konwencji z dnia 4 listopada 1950 r. o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r., zmienionej Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284 z późn. zm., dalej "EKPC") stanowi, że każdy ma prawo do sprawiedliwego i publicznego rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony ustawą przy rozstrzyganiu o jego prawach i obowiązkach o charakterze cywilnym albo o zasadności każdego oskarżenia w wytoczonej przeciwko niemu sprawie karnej. Stosownie zaś do art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE.C z 30 marca 2010 r. Nr 83, s. 389 i nast. dalej "KPP UE"), każdy, kogo prawa i wolności, zagwarantowane przez prawo Unii, zostały naruszone, ma prawo do skutecznego środka prawnego przed sądem, zgodnie z warunkami przewidzianymi w tym artykule. Zgodnie z nim, każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia jego sprawy w rozsądnym terminie przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony uprzednio na mocy ustawy.
Bezwarunkowo oczywiste jest to, że w świetle przedstawionych regulacji, prawo strony do rozpoznania jej sprawy przez niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony na mocy ustawy podlega ochronie na płaszczyźnie konstytucyjnej, konwencyjnej i prawa unijnego. Na państwach - członkach Unii Europejskiej, która opiera się m.in. na wartościach państwa prawnego oraz poszanowania praw człowieka, ciąży zobowiązanie ustanowienia środków niezbędnych do zapewnienia skutecznej ochrony prawnej w dziedzinach objętych prawem unijnym (art. 2 i art. 19 ust. 1 akapit drugi Traktatu o Unii Europejskiej, Urz. UE C z 30 marca 2010 r. Nr 83, s. 13 i nast., dalej "TUE").
Jest oczywiste, że sędzia - pomijając wszystkie inne jego niezbywalne cechy - musi być niezawisły i bezstronny oraz prawidłowo ustanowiony na mocy ustawy. Tylko taki sędzia zapewnia skuteczną ochronę prawną w dziedzinach objętych prawem unijnym, w związku z czym obowiązkiem każdego państwa – członka Unii Europejskiej – jest zapewnienie powoływania sędziów gwarantujących w pełni taką ochronę (art. 2 i 19 ust. 1 akapit drugi TUE).
W ostatnich latach pojawił się zasadniczy problem o charakterze ustrojowym. Związany jest z wadliwością sposobu powołania sędziów na podstawie uchwał Krajowej Rady Sądownictwa. Do czasu uchwalenia ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2018 r., poz. 3) odrębność i niezależność władzy sądowniczej od innych władz (art. 173 Konstytucji RP) wyznaczał udział środowiska (społeczności) sędziowskiego w wyborze członków (sędziów) do Krajowej Rady Sądownictwa. Zmiana dokonana ustawą z 8 grudnia 2017 r. sprawiła, że wyboru członków KRS spośród sędziów dokonuje Sejm. Ten sposób kształtowania sędziowskiego składu KRS w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego został jednolicie oceniony i rozstrzygnięty. Są to między innymi wyroki:
a) Europejskiego Trybunału Praw Człowieka
– z 22 lipca 2021r. sprawa Reczkowicz przeciwko Polsce (skarga nr 42447/19);
– z 18 listopada 2021r. sprawa Ficek Dolińska i Ozimek przeciwko Polsce (skargi nr 49868/19 i 57511/19);
– z 15 marca 2022r. Sprawa Grzęda przeciwko Polsce (skarga nr 43572/18);
b) Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawach:
▪ C 585/18 z 19 listopada 2019r.;
▪ C 487/19 z 6 października 2021r.;
▪ C 619/18 z 24 marca 2019r.;
▪ C 719/19 z 15 lipca 2021r.
c) uchwała Sądu Najwyższego w składzie połączonych Izb: Cywilne, Karnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 23 stycznia 2020 r., sygn. akt BSA I-4110-1/20
d) Naczelnego Sądu Administracyjnego:
▪ II GOK 2/18 z 6 maja 2021r.;
▪ II GOK 4/18 i II GOK 8/18 z 13 maja 2021r.;
▪ II GOK 10/18 i II GOK 14/18 z 21 września 2021r.
▪ II GSK 1812/21 z 26 stycznia 2022r.
We wszystkich wyżej przytoczonych orzeczeniach stwierdzono, że KRS powołana na podstawie przepisów ustawy z 8 grudnia 2017 r. nie stanowi organu gwarantującego należytego stania na straży niezależności Sądów i niezawisłości sędziów. To oznacza, że tylko respektowanie pozycji ustrojowej KRS, przez władzę ustawodawczą i wykonawczą w konstytucyjnym systemie trójpodziału władzy przesądza o prawidłowej realizacji prawa każdego człowieka do sądu (art.45 Konstytucji RP). Respektowanie tego prawa przez sąd jest zatem możliwe tylko wtedy, gdy Rada jest niezależna od władz wykonawczej i ustawodawczej.
Bardzo istotnym dla tego zagadnienia jest wyrok pilotażowy Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 23 listopada 2023r. w sprawie Wałęsa przeciwko Polsce (skarga nr 50849/21). W wyroku tym Trybunał potwierdził wadliwość powołań sędziów dokonywanych na podstawie rekomendacji KRS ustanowionej na mocy ustawy zmieniającej z 8 grudnia 2017 r., jako niezgodny z art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności (Dz. U. z 1993 r., nr 61, poz. 284). Stanowi to fundamentalną nieprawidłowość wpływającą na cały proces i podważa legitymację Sądu złożonego z tak powołanych sędziów.
W sprawie III SA/Wa 2051/21 orzekała Agnieszka Baran, która Uchwałą KRS Nr 326/2021 z 25 marca 2021 r. została wskazana na stanowisko sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, a powołana postanowieniem Prezydenta RP z 28 września 2021 r.
Zgodnie z przepisem art. 179 Konstytucji RP sędziowie są powołani przez Prezydenta Rzeczypospolitej, na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa na czas nieoznaczony. Zatem aby Prezydent RP mógł dokonać powołania musi być złożony wniosek przez właściwy organ wskazany ww. przepisie. Otóż w sprawie powołania Agnieszki Baran na stanowisko sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, która brała udział w posiedzeniu niejawnym z 6 kwietnia 2022 r., sygn. akt III SA/Wa 2051/21, taki wniosek nie został złożony przez właściwy organ.
Gremium bezpodstawnie określane mianem Krajowej Rady Sądownictwa po wejściu w życie ustawy o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa z 8 grudnia 2017 r., nie jest organem o jakim mowa w art. 186 i art. 187 Konstytucji RP. Ustawą z 8 grudnia 2017 r. odebrano władzy sądowniczej, uprawnienia do wyboru sędziów pełniących funkcję członków KRS i kompetencje te przekazano władzy ustawodawczej. Oznacza to, że obecnie władza ustawodawcza i wykonawcza bez udziału władzy sądowniczej ustalają większość składu KRS. Sejm dokonuje wyboru 15 sędziów i 4 posłów, Senat dokonuje wyboru 2 senatorów, prezydent RP powołuje swojego przedstawiciela. Ponadto organ władzy wykonawczej Prezydent RP (art. 10 ust. 2 Konstytucji RP) ma istotny wpływ na powołanie członków KRS tj. Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego i Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego (art. 183 ust. 3 i art. 185 Konstytucji RP). Minister Sprawiedliwości również jest członkiem organu władzy wykonawczej (art. 187 ust. 1 pkt 1, art. 10 ust. 2 Konstytucji RP).
Powyższe oznacza, że po wejściu w życie ww. ustawy organ określony jako KRS nie jest organem niezależnym, który stoi na straży niezależności sądów i niezawisłości sędziów. Brak przedstawiciela (przedstawicieli) wybranego (wybranych) spośród sędziów przez sędziów w składzie tak ustanowionego organu, stanowi rażące naruszenie podziału i równowagi władz wynikającej z art. 10 ust. 1 Konstytucji RP. Podział władz i ich równowaga stanowi istotę demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP).
Ponadto istotne i poważne naruszenie Konstytucji RP stanowi skład organu określanego mianem KRS. Zgodnie z art. 187 Krajowa Rada Sądownictwa składa się z Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, Ministra Sprawiedliwości, Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego i osoby powołanej przez Prezydenta Rzeczypospolitej, piętnastu członków wybranych spośród sędziów Sądu Najwyższego, sądów powszechnych, sądów administracyjnych i sądów wojskowych, czterech członków wybranych przez Sejm spośród posłów oraz dwóch członków wybranych przez Senat spośród senatorów.
Mimo tego parlament działając na podstawie niekonstytucyjnej ustawy, nie dokonał wyboru sędziów (sędziego) Sądu Najwyższego, sądów wojskowych a przez okres 2 lat nie było w składzie KRS żadnego członka spośród sędziów sądów administracyjnych. Wręcz przeciwnie uchwałą z 27 maja 2021 r. Sejm dokonał wyboru na stanowisko członka KRS w miejsce sędziego sądu administracyjnego, który odszedł w stan spoczynku, wyboru sędziego sądu rejonowego (Monitor Polski z 2021 r., poz. 497). Oznacza to, że wszystkie stanowiska członków KRS zostały obsadzone przez wybór sędziów nie będących sędziami ww. sądów: Sądu Najwyższego, sądów administracyjnych i sądów wojskowych. Stanowi to oczywiste i rażące naruszenie art. 187 ust.1 pkt 2 Konstytucji RP.
Krajowa Rada Sądownictwa jest organem kolegialnym. Swoje zadania w zakresie powoływania na stanowiska sędziowskie realizuje przez uchwały podejmowane w głosowaniu członków Rady. Wadliwy, niezgodny z konstytucją skład Rady powoduje, że nie może ona podjąć żadnej skutecznej zgodnej z prawem uchwały.
Ustawa zmieniająca ustawę o KRS w art. 9a stanowi, że:
1. Sejm wybiera spośród sędziów Sądu Najwyższego, sądów powszechnych, sądów administracyjnych i sądów wojskowych członków Rady na wspólną czteroletnią kadencję.
2. Dokonując wyboru o, którym mowa w ust. 1 Sejm w miarę możliwości uwzględnia potrzebę reprezentacji w Radzie sędziów poszczególnych rodzajów i szczebli sądów.
Konstytucja zgodnie z art. 187 ust. 1 pkt 2 nie daje ustawodawcy żadnych możliwości dokonywania dowolnego ustalenia reprezentatywności sędziów poszczególnych sądów. Uznanie, że Sejm może dowolnie "w miarę możliwości" dokonywać i ustalać "potrzebę reprezentacji w Radzie sędziów z poszczególnych rodzajów szczebli sędziów" stanowi rażące naruszenie art. 187 ust. 1 Konstytucji RP. Przyjęcie ww. nieprecyzyjnych kryteriów wyboru potencjalnych członków KRS oznacza absolutną dowolność wyboru wbrew zasadzie reprezentacji ustalonej w Konstytucji.
Konstytucja RP w art. 187 ust. 3 stanowi że "kadencja wybranych członków KRS trwa cztery lata", a nie że jest to "wspólna kadencja" wybranych członków KRS – jak wbrew postanowieniom konstytucyjnym, stanowi ustawa zmieniająca.
Z powyższego wynika, że organ określany bezpodstawnie jako Krajowa Rada Sądownictwa nie mógł skutecznie dokonać wyboru kandydata na stanowisko sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
W następnej kolejności należy rozważyć, czy Prezydent RP mógł osobę niewskazaną przez właściwy organ powołać na stanowisko sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
Wśród wymienionych enumeratywnie w art. 144 ust. 3 Konstytucji RP aktów urzędowych Prezydenta RP niewymagających kontrasygnaty Prezesa Rady Ministrów w pkt 17 znajduje się uprawnienie do powoływania sędziów. Zasadą wynikającą z art. 144 ust. 2 Konstytucji RP jest, że akty urzędowe Prezydenta RP wymagają dla swojej ważności podpisu Prezesa Rady Ministrów, który przez podpisanie aktu ponosi odpowiedzialność przed Sejmem. Zatem regulacja zawarta w art. 144 ust. 3 Konstytucji RP stanowi wyjątek od ww. zasady i jako taki nie może być interpretowany rozszerzająco. Jak wynika z uzasadnienia wyroków Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej z 14 listopada 2019 r. (sygn. akt C-585/18) z 27 lutego 2018 r. (sygn. akt C-64/16) fakt wręczenia przez Prezydenta RP nominacji na stanowisko sędziowskie na wniosek KRS ukształtowanej na podstawie ustawy o zmianie KRS z 8 grudnia 2017 r. nie może być rozumiany jako możliwość wykonywania uprawnień Prezydenta RP niezgodnie z przyjętą w krajowym porządku procedurą.
Skuteczna procedura sądowa powinna zapewnić co najmniej możliwość kontroli czy nie doszło do przekroczenia uprawnień, nadużycia władzy, naruszenia prawa lub oczywistego błędu w ocenie kandydata przedstawionego Prezydentowi. Kontroli sądowej podlega natomiast bezczynność, przewlekłość postępowania, odmowa powołania.
Zgodnie z art. 126 ust. 3 Konstytucji RP Prezydent wykonuje swoje zadania w zakresie i na zasadach określonych w Konstytucji i ustawach. Prezydent RP decyzją ustawodawcy może pełnić, na gruncie konkretnych stosunków prawnych, rolę organu w znaczeniu funkcjonalnym. Istotą pojęcia organu w znaczeniu funkcjonalnym jest to, że administrowanie zostało powierzone podmiotowi niebędącemu organem w znaczeniu ustrojowym. Samo stosowanie przez Prezydenta RP norm konstytucyjnych nie oznacza, że dana sprawa nie podlega kontroli sądowej. To, że funkcje Prezydenta RP wykraczają poza kategorię administrowania gdyż dotykają one wszystkich dziedzin funkcjonowania państwa, nie oznacza, że ustawodawca nie powierzył Prezydentowi RP także załatwiania spraw indywidualnych. Charakter danej sprawy należy analizować z uwzględnieniem stanu prawnego dotyczącego przedmiotu konkretnego postępowania.
W przypadku powoływania sędziów Prezydent RP realizuje wniosek KRS. Warunkiem skuteczności zrealizowania takiego wniosku jest jego złożenie przez prawidłowo, zgodnie z Konstytucją RP ukształtowany organ. Jak wykazałem wyżej organ taki od wejścia w życie ustawy o zmianie KRS z 8 grudnia 2017 r. i realizacji przez Sejm jej niekonstytucyjnych regulacji – włącznie z jej dalszym naruszaniem w trakcie stosowania – nie istnieje. Organ władzy wykonawczej – jakim jest Prezydent RP – w realizacji obowiązku wynikającego z art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji RP powinien dokonać oceny złożonego wniosku pod katem jego zgodności z prawem. Powoływanie sędziów nie jest bowiem jedynie uprawnieniem ale także obowiązkiem Prezydenta RP. Powołanie na stanowisko sędziego stanowi ostatni element całego postępowania mającego na celu wyłonienie właściwego kandydata. Prawem obywatela RP, który spełnia ustawowe wymogi jest ubieganie się o objęcie stanowiska sędziego. Każdy etap tego postępowania musi być przeprowadzony zgodnie z prawem i transparentnie.
Powoływanie sędziów nie stanowi dyskrecjonalnego uprawnienia Prezydenta RP. Brak organu wnioskującego lub dotknięcie jego ukonstytuowania niezgodnością z Konstytucją RP oznacza brak podstawy do powołania – w tym przypadku na stanowisko sędziego.
Art. 46 EKPC przewiduje, że wysokie układające się strony zobowiązują się do przestrzegania ostatecznego wyroku Trybunału we wszystkich sprawach, w których są stronami. ETPC może nie tylko stwierdzić naruszenie przez Państwo przepisów Konwencji, których źródłem mogą być także określone normy prawne obowiązujące w państwie-stronie Konwencji, ale może także zasądzić zadośćuczynienia pieniężne (a także odszkodowanie) na rzecz podmiotu, którego prawa i wolności gwarantowane w Konwencji zostały naruszone. Wyrok ETPC, stwierdzający naruszenie postanowienia Konwencji przez organ państwa-strony Konwencji, nie powoduje wprawdzie bezpośrednich konsekwencji, polegających na uchyleniu regulacji prawnej obowiązującej w porządku krajowym będącej źródłem naruszenia praw i wolności gwarantowanych w Konwencji, ale z wyroku tego wynika obowiązek podjęcia przez państwo odpowiednich działań w celu implementacji tego orzeczenia i uchylenia bądź zmiany przepisów będących źródłem naruszenia praw i wolności gwarantowanych Konwencją. Dostrzega i uwzględnia to także ustawodawca, co ma wyraz chociażby w art. 272 § 2a i 3 P.p.s.a. przewidujących podstawę wznowienia przed sądami administracyjnymi w związku z rozstrzygnięciami międzynarodowych trybunałów, w tym również ETPC.
TSUE w wyroku z 6 października 2021 r., C-487/19, stwierdził, że zgodnie z zasadą pierwszeństwa wszystkie organy państw członkowskich mają obowiązek zagwarantowania pełnej skuteczności norm prawa Unii. W przypadku art. 19 ust. 1 akapit 2 TUE oznacza to spełnienie obowiązku ustanowienia środków niezbędnych do zapewnienia jednostkom poszanowania ich prawa do skutecznej ochrony prawnej w dziedzinach objętych prawem Unii, w tym zagwarantowania, aby sądy, które orzekają w tych sprawach, spełniały warunki bezstronności, niezawisłości i ustanowienia na mocy ustawy. Dopuszczenie, aby postępowanie sądowe zakończyło się postanowieniem wydanym przez skład niespełniający tych warunków, jest ewidentnym naruszeniem tego obowiązku.
Polski ustawodawca nie podjął do tej pory żadnych skutecznych działań zmierzających do wyeliminowania źródła naruszenia przez Polskę prawa do sądu w kształcie wynikającym z art. 6 EKPC i art. 47 KPP UE. Brak działań Państwa zmierzających do zmiany wadliwych regulacji wewnętrznych, zakwestionowanych w orzecznictwie ETPC, nie zwalnia jego organów, w tym sądów, od powinności poszukiwania rozwiązań w ramach środków dostępnych w systemie prawnym tego Państwa, umożliwiających w sposób najpełniejszy zapewnienie standardów wynikających z EKPC.
Sąd działający w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej musi z urzędu zapewnić w możliwy i dostępny na gruncie prawa krajowego sposób - wykonania wyroków ETPC dotyczących prawa do sądu, o którym mowa w art. 6 ust. 1 EKPC, ale jest jednocześnie działaniem zmierzającym do ochrony porządku prawa Unii obejmującego zasadę skutecznej ochrony prawnej, o której stanowi art. 19 ust. 1 akapit drugi TUE w zw. z art. 47 KPP UE.
Zgodnie z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości UE każdy sąd jest zobowiązany zbadać, czy ze względu na swój skład stanowi on niezawisły i bezstronny sąd ustanowiony uprzednio na mocy ustawy w rozumieniu między innymi art. 19 ust 1 akapit drugi TUE, jeżeli pojawia się w tym względzie poważna wątpliwość, przy czym badanie to jest nieodzowne w kontekście zaufania, jakie sądy w społeczeństwie demokratycznym powinny wzbudzać u jednostki tak w wyrokach: z 26 marca 2020 r. (szczególna procedura kontroli orzeczenia) Simpson/Rada i HG/Komisja, C-542/18 RX-II i C-543/18 RXII,EU;C:2020:232, pkt 57; a także z 5 czerwca 2023 r., Komisja/Polska (Niezawisłość i życie prywatne sędziów), C-204/21, EU:C:2023:442, pkt 129 i przytoczone tam orzecznictwo, z 9 stycznia 2024 r., C- 181/21 i C-269/21.
Immanentną cechą oraz warunkiem każdej konstytucyjnej i konwencyjnej gwarancji praw jednostki - w tym prawa do bezstronnego sądu - jest istnienie efektywnych instrumentów realizacji tych praw. W sytuacji gdy status ustrojowy osób powołanych na stanowiska sędziowskie z udziałem Krajowej Rady Sądownictwa w składzie ukształtowanym na podstawie ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r., jest podważany, każdy sąd: Sąd Najwyższy, Naczelny Sąd Administracyjny oraz sądy powszechne i wojewódzkie sądy administracyjne, każdy sędzia tych sądów ma obowiązek poszukiwania w obowiązującym systemie prawnym takich rozwiązań prawnych, które zapewnią poszanowanie prawa obywateli do bezstronnego sądu utworzonego na mocy prawa w rozumieniu przytoczonych wyżej orzeczeń TSUE, ETPC i SN w celu realizacji w sposób efektywny fundamentalnych gwarancji realizacji prawa obywateli do sądu.
Konieczność zapewnienia stronie prawa do bezstronnego sądu nie może być kwestionowane, albowiem ma twarde podstawy normatywne wynikające wprost z Konstytucji RP (art. 45 ust. 1) i EKPC (art. 6 ust. 1).
Jak podniosłem na wstępie i wywiodłem w niniejszym uzasadnieniu w tej sprawie wystąpiła przesłanka nieważności z art. 183 § 2 pkt 4 P.p.s.a. ze względu na udział w składzie orzekającym osoby która nie miała prawa do orzekania.
-----------------------
2