II FSK 864/24

Naczelny Sąd Administracyjny2024-10-17
NSApodatkoweWysokansa
podatek dochodowydochodykoszty uzyskania przychodówstrata podatkowadziałalność gospodarczapostępowanie podatkoweorgan odwoławczysąd administracyjnyskarga kasacyjnaOrdynacja podatkowa

NSA uchylił wyrok WSA, oddalił skargę podatnika i zasądził zwrot kosztów postępowania na rzecz organu, uznając zasadność skargi kasacyjnej organu w kwestii stosowania art. 233 § 2 Ordynacji podatkowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny uwzględnił skargę podatnika, uchylając decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną organu, uznał ją za zasadną. NSA uchylił wyrok WSA, oddalił skargę podatnika i zasądził zwrot kosztów postępowania. Sąd kasacyjny uznał, że WSA pominął istotne okoliczności dotyczące wadliwości decyzji organu pierwszej instancji w zakresie szacowania podstawy opodatkowania, co uzasadniało zastosowanie art. 233 § 2 Ordynacji podatkowej przez organ odwoławczy.

Sprawa dotyczyła podatku dochodowego od osób fizycznych za 2019 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego określił wysokość straty z działalności gospodarczej na kwotę niższą niż zadeklarowana przez podatnika, uznając zaniżenie przychodu i kosztów uzyskania przychodów. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej uchylił decyzję organu pierwszej instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia, wskazując na wady decyzji i potrzebę przeprowadzenia postępowania dowodowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny uwzględnił skargę podatnika, uchylając decyzję Dyrektora IAS, uznając, że organ odwoławczy nie wykazał przesłanek do zastosowania art. 233 § 2 Ordynacji podatkowej. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną Dyrektora IAS, uznał ją za zasadną. NSA stwierdził, że WSA pominął istotne okoliczności dotyczące wad decyzji organu pierwszej instancji w zakresie szacowania podstawy opodatkowania, co uzasadniało zastosowanie art. 233 § 2 Ordynacji podatkowej przez organ odwoławczy. W konsekwencji NSA uchylił wyrok WSA, oddalił skargę podatnika i zasądził zwrot kosztów postępowania na rzecz organu.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, organ odwoławczy może uchylić decyzję organu pierwszej instancji i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania, jeśli rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości lub w znacznej części, lub gdy wady postępowania przed organem pierwszej instancji są na tyle poważne, że nie jest możliwe ich sanowanie w trybie art. 229 Ordynacji podatkowej.

Uzasadnienie

NSA uznał, że WSA pominął istotne okoliczności dotyczące wad decyzji organu pierwszej instancji w zakresie szacowania podstawy opodatkowania, co uzasadniało zastosowanie art. 233 § 2 Ordynacji podatkowej przez organ odwoławczy. Wydanie decyzji kasacyjnej jest wyjątkiem od zasady merytorycznego rozstrzygnięcia i wymaga wskazania konkretnych okoliczności faktycznych do zbadania oraz istotnych błędów organu pierwszej instancji.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (24)

Główne

Op art. 233 § § 2

Ordynacja podatkowa

ppsa art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ppsa art. 188

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

Op art. 229

Ordynacja podatkowa

Op art. 234

Ordynacja podatkowa

Op art. 23 § § 2

Ordynacja podatkowa

ppsa art. 141 § § 4

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ppsa art. 133 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ppsa art. 127

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ppsa art. 134 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Op art. 121 § § 1

Ordynacja podatkowa

Op art. 122

Ordynacja podatkowa

Op art. 123 § § 1

Ordynacja podatkowa

Op art. 210 § § 1 pkt 6

Ordynacja podatkowa

Op art. 210 § § 4

Ordynacja podatkowa

Op art. 124

Ordynacja podatkowa

ppsa art. 153

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ppsa art. 151

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ppsa art. 203 § pkt 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ppsa art. 205 § § 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ppsa art. 209

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ppsa art. 207 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych art. 14 § ust. 1 pkt 2 lit. b

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych art. 14 § ust. 1 pkt 1 lit. c

Argumenty

Skuteczne argumenty

WSA pominął istotną część akt sprawy i nie uwzględnił, że organ I instancji nie wyjaśnił, czy przeprowadził szacowanie podstawy opodatkowania, czy od niego odstąpił. Organ odwoławczy nie może samodzielnie określić podstawy opodatkowania, stosując inną metodę niż przyjętą przez organ I instancji. Wydanie przez organ odwoławczy decyzji innej niż w trybie art. 233 § 2 Op, w sytuacji wątpliwości co do zastosowania instytucji szacowania lub odstąpienia od szacowania przez NUS, stanowiłoby naruszenie art. 23 § 2 Op i art. 127 Op. Uchybienia organu I instancji (niewyjaśnienie szacowania, błędy w wyliczeniach, brak argumentacji co do rzetelności przychodu) przesądzają o braku możliwości wydania przez DIAS innej decyzji niż w trybie art. 233 § 2 Op. WSA wadliwie nakazał DIAS przeanalizowanie już pozyskanych dowodów i rozważenie ich uzupełnienia na zasadach art. 229 Op, a następnie samodzielne zrekonstruowanie stanu faktycznego, co skutkowałoby naruszeniem art. 127 Op.

Odrzucone argumenty

Argumenty skarżącego dotyczące naruszenia art. 233 § 2, art. 120, art. 121 § 1, art. 122 Op przez uchylenie decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, gdy postępowanie podatkowe powinno ulec umorzeniu. Argumenty skarżącego dotyczące naruszenia art. 127, art. 120, art. 121 § 1 Op przez złamanie zasad prowadzenia postępowania podatkowego. Argumenty skarżącego dotyczące naruszenia art. 210 § 1 pkt 6 i § 4 oraz art. 124 Op z powodu nieuzasadnienia przyczyn dalszego prowadzenia postępowania wymiarowego.

Godne uwagi sformułowania

Organ odwoławczy nie może zastępować w czynnościach postępowania organu pierwszej instancji. Jeśli organ odwoławczy będzie w swoim rozstrzygnięciu powoływał się na okoliczności i ustalenia, które nie miały oparcia w dowodach zgromadzonych przed pierwszą instancją, bądź w zasadniczy sposób zmieni ustalenia organu pierwszej instancji, wykroczy poza zakres swoich uprawnień. W ten sposób pozbawi podatnika rozstrzygnięcia przez jedną z instancji. Naruszy tym samym zasadę dwuinstancyjności postępowania podatkowego. Przekazując sprawę, organ odwoławczy wskazuje okoliczności faktyczne, które należy zbadać przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Wydanie decyzji kasacyjnej przez organ odwoławczy następuje zatem wówczas, gdy organ pierwszej instancji nie przeprowadził postępowania dowodowego w istotnej oraz znacznej części, bądź też przeprowadzone przez ten organ postępowanie jest obarczone tak istotnymi błędami, że nie jest możliwe ich naprawienie w trybie art. 229 Op. Organ odwoławczy obowiązany bowiem jest ponownie rozstrzygnąć sprawę indywidualną w jej całokształcie mając przy tym na uwadze założenie, zgodnie z którym wydanie decyzji kasacyjnej i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji jest wyjątkiem od zasady merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy podatkowej.

Skład orzekający

Artur Kot

sprawozdawca

Jan Grzęda

członek

Tomasz Kolanowski

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja i stosowanie art. 233 § 2 Ordynacji podatkowej przez organ odwoławczy, zasada dwuinstancyjności postępowania podatkowego, zakres kontroli sądowej nad decyzjami kasacyjnymi organów podatkowych."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji procesowej związanej z uchyleniem decyzji organu pierwszej instancji i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania, a także interpretacji przepisów proceduralnych w postępowaniu podatkowym i sądowoadministracyjnym.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia proceduralnego w prawie podatkowym – kiedy organ odwoławczy może uchylić decyzję organu pierwszej instancji i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania. Jest to kluczowe dla zrozumienia przebiegu postępowania podatkowego i praw podatnika.

Kiedy organ podatkowy może uchylić decyzję i odesłać sprawę do pierwszej instancji? NSA wyjaśnia.

Sektor

finanse

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II FSK 864/24 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-10-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-06-18
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Artur Kot /sprawozdawca/
Jan Grzęda
Tomasz Kolanowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne
Podatek dochodowy od osób fizycznych
Sygn. powiązane
I SA/Sz 689/23 - Wyrok WSA w Szczecinie z 2024-03-06
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 201
art. 233 § 2, art. 229, art. 234, art. 23 § 2
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Tomasz Kolanowski, Sędzia NSA Jan Grzęda, Sędzia del. WSA Artur Kot (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 17 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 6 marca 2024 r., sygn. akt I SA/Sz 689/23 w sprawie ze skargi M. O. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia 5 października 2023 r., nr 3201-IOD2.4102.5.2023.11 w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2019 r. 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2) oddala skargę, 3) zasądza od M. O. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie kwotę 490 (słownie: czterysta dziewięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
1. Wyrokiem z 6 marca 2024 r., sygn. akt I SA/Sz 689/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie (dalej jako "WSA" lub "sąd pierwszej instancji") uwzględnił skargę M. O. (dalej jako "skarżący") i uchylił decyzję kasacyjną Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie (dalej jako "Dyrektor IAS", "DIAS" lub "organ podatkowy") z 5 października 2023 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2019 r. Tekst powyższego wyroku wraz z jego uzasadnieniem (i innych orzeczeń sądów administracyjnych przywołanych poniżej) dostępny jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (adres: http://orzeczenia.nsa.gov.pl, zwana w skrócie "CBOSA").
2. Stan sprawy przedstawiony przez sąd pierwszej instancji.
Naczelnik Urzędu Skarbowego w C. (dalej jako "Naczelnik US", "NUS" lub "organ I instancji") decyzją z 17 lutego 2023 r. określił skarżącemu wysokość straty z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej w kwocie 46 802,66 zł zamiast deklarowanej kwoty 107 030,33 zł. Uznał przy tym, że skarżący zaniżył przychód (netto)
z prowadzonej działalności o 81 817,54 zł, co wynika z danych wynikających z jego rachunków bankowych porównanych z zestawieniem transakcji nadesłanych przez portal P. S.A. oraz D. Sp. z o.o. Jednocześnie skarżący zaniżył koszty uzyskania przychodów o prowizje dotyczące sprzedaży na platformie A. Skarżący wniósł odwołanie od powyższej decyzji.
DIAS uchylił decyzję NUS i przekazał sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia na podstawie art. 233 § 2 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r., poz. 201 ze zm.; zw. dalej "Op"). Uznał bowiem, że wady wynikające z jej treści (dotyczące m.in. przepisów art. 23 § 2 i art. 210 § 1 pkt 6 Op) uniemożliwiają wydanie rozstrzygnięcia reformatoryjnego. Z treści decyzji NUS nie wynika nadto, jakie dane stanowiły podstawę do wydania owego rozstrzygnięcia oraz czy NUS przeprowadził szacowanie podstawy opodatkowania, czy też od niego odstąpił. Dopiero "powołana na końcu decyzji podstawa prawna wskazuje, że takiego szacowania nie przeprowadzono". Stąd Dyrektor IAS wskazał, że przy ponownym rozpatrzeniu sprawy Naczelnik US uznając, że w sprawie znajduje zastosowanie art. 23 § 2 Op, powinien to należycie uzasadnić. Zobowiązał przy tym NUS do zbadania załączonych do odwołania dokumentów i wyjaśnień (czy dotyczą faktycznie zakupu towarów uszkodzonych), zbadania czy zostały ujęte w księdze podatkowej za badany rok podatkowy i przeanalizowania ich znaczenia "w rozpatrywanej na nowo sprawie
w relacji z pozostałymi zgromadzonymi dowodami", a także wystąpienia do serwisu A. z wnioskiem o przedstawienie dodatkowych informacji, istotnych dla sprawy. DIAS wyjaśnił, że "Organ odwoławczy nie może zastępować w czynnościach postępowania organu pierwszej instancji. Jeśli organ odwoławczy będzie w swoim rozstrzygnięciu powoływał się na okoliczności i ustalenia, które nie miały oparcia
w dowodach zgromadzonych przed pierwszą instancją, bądź w zasadniczy sposób zmieni ustalenia organu pierwszej instancji, wykroczy poza zakres swoich uprawnień.
W ten sposób pozbawi podatnika rozstrzygnięcia przez jedną z instancji. Naruszy tym samym zasadę dwuinstancyjności postępowania podatkowego" (zob. s. 6 uzasadnienia uchylonego wyroku).
3. W skardze na powyższą decyzję DIAS, wnosząc o uchylenie decyzji organów obu instancji, skarżący zarzucił naruszenie art. 233 § 2, art. 120, art. 121 § 1, art. 122 Op wobec uchylenia decyzji organu I instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, gdy postępowanie podatkowe podlega umorzeniu, a podatnik nie zaniżył przychodów za 2019 r.; art. 127, art. 120, art. 121 § 1 Op przez złamanie zasad prowadzenia postępowania podatkowego określonych w tych przepisach, a także
art. 210 § 1 pkt 6 i § 4 oraz art. 124 Op z powodu nieuzasadnienia "z jakich przyczyn organ drugiej instancji uznaje, że w sprawie zasadnym jest dalsze prowadzenie postępowania wymiarowego", oraz że nie ziściły się przesłanki do tego, aby uchylić zaskarżoną decyzję NUS i umorzyć postępowanie w sprawie, mając na uwadze główny wniosek odwołania. W ocenie skarżącego DIAS nie wykazał na czym miałoby polegać zaniżenie przychodów, a ustalenia przyjęte przez organ I instancji nie mają podstaw
w swobodnej ocenie materiału dowodowego, nie odzwierciedlają prawdy obiektywnej, nadto wątpliwości natury faktycznej zostały rozstrzygnięte wyłącznie na niekorzyść podatnika. W ocenie skarżącego należy ustalić w pierwszej kolejności, czy w niniejszej sprawie występują okoliczności (mając na uwadze zgromadzony w sprawie materiał dowodowy), które pozwalałyby na dalsze prowadzenie postępowania wymiarowego.
W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
4. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że wystąpiły przesłanki do uchylenia decyzji kasacyjnej Dyrektora IAS na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30 sierpnia 2002 r. — Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U.
z 2018 r., poz. 1302 ze zm.; zw. dalej "ppsa"). Wskazał, że przedmiot sądowej kontroli legalności dotyczył przesłanek wymienionych w art. 233 § 2 Op, ponieważ ten przepis był podstawą prawną spornego rozstrzygnięcia. W ocenie WSA z uzasadnienia uchylonej decyzji nie wynika konieczność przeprowadzenia przez NUS postępowania wyjaśniającego (dowodowego) w znacznej części, a tym bardziej w całości. DIAS ograniczył się jedynie do wykazania na czym, jego zdaniem, polegały błędy organu I instancji i do stwierdzenia potrzeby "zbadania" dowodów już zgromadzonych w sprawie. WSA uznał zatem, że DIAS nie wykazał zaistnienia przesłanek z art. 233 § 2 Op, tj. DIAS nie był w stanie skonkretyzować okoliczności faktycznych, które organ I instancji miałby pominąć, o istotnym znaczeniu dla wyniku sprawy. Nadto analiza dokumentów dołączonych do odwołania i wyjaśnienie czego one dotyczą, a także porównanie ich treści z zapisami w księdze podatkowej to podstawowe ustawowe obowiązki organu odwoławczego. DIAS zauważył, że z decyzji organu I instancji jasno wynika, że organ ten analizował rachunki bankowe podatnika, porównywał przepływy środków finansowych podatnika z zapisami w księdze podatkowej, rozważał zastawienia zakupów i sprzedaży oraz stany remanentowe, uzyskał informacje ze strony portalu aukcyjnego i wyprowadził z nich ustalenia faktyczne oraz przedstawił stanowisko prawne. Pozwoliło to na odtworzenie podstawy opodatkowania (s. 60 decyzji organu
I instancji). Natomiast DIAS nie odniósł się do materiału dowodowego zgromadzonego przez organ I instancji, nie dokonał jego oceny i nie wyprowadził z niej własnych wniosków i nie dokonał ustaleń faktycznych, w pierwszej kolejności na potrzeby przesądzenia, czy rzeczywiście istnieją podstawy faktyczne do zakwestionowania zeznania podatkowego skarżącego. Zdaniem WSA, brak było podstaw do zastosowania art. 233 § 2 Op wyłącznie w celu poszukiwania bliżej nieokreślonych okoliczności faktycznych oraz dokonywania bliżej nieokreślonych analiz i poprawiania błędów rachunkowych NUS. W ocenie WSA są to działanie kontrolnie, pomijające obowiązek rozpatrzenia zgromadzonych dowodów i ewentualnie ich uzupełnienia w granicach wyznaczonych przez art. 229 i art. 234 Op. Za trafne uznał zatem stwierdzenie skarżącego, że sposób w jaki dotychczas DIAS zastosował art. 233 § 2 Op świadczy
o uchyleniu się od rozpatrzenia istoty sprawy.
5. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł pełnomocnik DIAS (radca prawny). Wystąpił o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy WSA
do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie od skarżącego na rzecz organu podatkowego kosztów postępowania według norm przepisanych. Na podstawie art. 174 pkt 2 ppsa autor skargi kasacyjnej postawił zaskarżonemu wyrokowi zarzuty naruszenia przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art 133 § 1 oraz art 141 § 4 ppsa, polegające
na pominięciu przez WSA istotnej części akt sprawy i w konsekwencji nieuwzględnieniu w ocenie prawnej, że organ I instancji nie wyjaśnił czy przeprowadził szacowanie podstawy opodatkowania, czy też od niego odstąpił, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż DIAS nie może samodzielnie określić podstawy opodatkowania, stosując inną metodę, aniżeli przyjętą przez organ I instancji; wydanie przez organ odwoławczy decyzji innej, aniżeli w trybie art 233 § 2 Op, w sytuacji wątpliwości co do zastosowania instytucji szacowania albo odstąpienia od szacowania podstawy opodatkowania przez NUS w sytuacji, gdy wskazuje on jedynie na końcu decyzji podstawę prawną, stanowiłoby naruszenie art. 23 § 2 Op, a przede wszystkim art. 127 Op;
2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 134 § 1 ppsa w zw. z art. 121 § 1, art 122, art. 123 § 1 oraz art. 127 oraz art. 233 § 2 Op poprzez przyjęcie przez WSA, że w niniejszej sprawie znajdzie zastosowanie art. 229 Op, podczas gdy stwierdzone naruszenia w postaci niewyjaśnienia czy NUS zastosował instytucje szacowania lub odstąpił od szacowania podstawy opodatkowania, licznych błędów w zakresie wskazanych dat jak i wyliczeń, brak argumentacji, dlaczego organ I instancji nie uznał rzetelności wykazanego przez podatnika przychodu ze sprzedaży towarów handlowych, niezależnie od potrzeby przeprowadzenia dodatkowego postępowania dowodowego, przesądzają o braku możliwości wydania przez DIAS innej decyzji, aniżeli w trybie art. 233 § 2 Op; powyższe miało wpływ na treść rozstrzygnięcia, gdyż nawet przy zastosowaniu art. 229 Op, uchybienia NUS przesądzają, o tym, że DIAS prawidłowo zastosował art. 233 § 2 Op,
a wydanie decyzji innej niż w trybie art. 233 § 2 Op naruszałoby w tym stanie faktycznym przepisy art. 121 § 1, art 122, art. 123 § 1 oraz art. 127 Op.
3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 141 § 4 w zw. z art 153 ppsa, poprzez wadliwe nakazanie DIAS przeanalizowania już pozyskanych dowodów i rozważenia ich uzupełnienia
na zasadach określonych w art. 229 Op, a następnie na tej podstawie podjęcie rzeczywistej próby samodzielnego (niezależnie od NUS) zrekonstruowania stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy, m in. dla potrzeb oceny rzetelności ksiąg podatkowych podatnika, których wykonanie i wydanie decyzji innej niż w trybie 233 § 2 Op skutkowałoby naruszeniem przez DIAS art. 127 Op, ponieważ decyzja tego organu "rozstrzygałaby za organ I instancji" o przyjętej podstawie opodatkowania; powyższe miało wpływ na treść rozstrzygnięcia, ponieważ w sytuacji stwierdzonych przez DIAS naruszeń, przeprowadzenie dodatkowego postępowania dowodowego w trybie art. 229 Op i wydanie przez DIAS decyzji innej niż na podstawie art. 233 § 2 Op skutkowałoby naruszeniem art. 121 § 1, art 122, art. 123 § 1 oraz art. 127 Op, a zatem WSA nie wykazał zależności pomiędzy stwierdzonym naruszeniem art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa
w zw. 120, art. 121 i art. 122 Op, a ich wpływem na wynik sprawy.
Skarżący nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną.
6. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna posiada usprawiedliwione podstawy. Wystąpiły nadto przesłanki do zastosowania art. 188 ppsa, tj. uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i oddalenia skargi na decyzję kasacyjną DIAS.
6.1. W ocenie składu orzekającego za usprawiedliwione należało uznać zarzuty procesowe skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przez sąd pierwszej instancji
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 141 § 4 ppsa oraz w zw. z art. 23 § 2 i art. 127 Op. Analiza treści skargi kasacyjnej prowadzi do wniosku, że pomimo multiplikacji zarzutów procesowych sformułowanych w jej petitum ich istota sprowadza się do kwestionowania stanowiska sądu pierwszej instancji odnośnie do niewykazania przez organ odwoławczy przesłanek wynikających z art. 233 § 2 w zw. z art. 127 Op. To zaś było wynikiem pominięcia przez WSA w rozważaniach prawnych istotnej dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, dotyczącej wady decyzji Naczelnika US w zakresie zastosowania instytucji szacowania podstawy opodatkowania, o której mowa w art. 23 § 2 Op. Powyższa wada decyzji NUS zestawiona z innymi uchybieniami tego organu, na które wskazał w decyzji kasacyjnej Dyrektor IAS, a także wnioskami dowodowymi skarżącego przedstawionymi w odwołaniu, skutkowała zdaniem DIAS koniecznością zastosowania art. 233 § 2 Op.
W skardze kasacyjnej jej autor rozwinął powyższy wątek wskazując, że organ odwoławczy nie mógł w decyzji reformatoryjnej, stosując art. 229 Op, samodzielnie określić podstawy opodatkowania w drodze jej szacowania. Powyższa okoliczność ma istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż wydanie decyzji reformatoryjnej w takich okolicznościach skutkowałoby jej wadliwością z uwagi na zasadę dwuinstancyjności,
o której mowa w art. 127 Op. Pominięcie przez sąd pierwszej instancji tej okoliczności
w rozważaniach prawnych stanowiło zatem naruszenie art. 141 § 4 ppsa. W ocenie autora skargi kasacyjnej uzasadnienie zaskarżonego wyroku jest również wadliwe
w kontekście art. 153 ppsa bowiem sąd pierwszej instancji zobowiązał Dyrektora IAS
do wydania decyzji reformatoryjnej pomimo braku ku temu podstaw, gdyż taka decyzja byłaby wadliwa w stopniu, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa. Za istotnie wadliwe należało w konsekwencji uznać dedykowane Dyrektorowi IAS wskazania sądu pierwszej instancji dotyczące dalszego postępowania w rozpoznawanej sprawie.
6.2. Naczelny Sąd Administracyjny podziela powyższe stanowisko. Przypomnieć jednocześnie należy, że zgodnie z art. 233 § 2 ppsa, organ odwoławczy może uchylić
w całości decyzję organu pierwszej instancji i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ jeżeli rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości lub w znacznej części. Przekazując sprawę, organ odwoławczy wskazuje okoliczności faktyczne, które należy zbadać przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Z przywołanej regulacji prawnej wynika, że ustawodawca przewidział możliwość uchylenia przez organ odwoławczy decyzji organu pierwszej instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania temu organowi tylko wówczas, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości lub w znacznej części. Użyte
w art. 233 § 2 Op sformułowanie "przeprowadzenie postępowania dowodowego
w znacznej części" nie zostało przez ustawodawcę zdefiniowane. Należy jednak przyjąć, że winno być ono interpretowane w powiązaniu z treścią art. 229 Op, z którego wynika, że organ odwoławczy może przeprowadzić, na żądanie strony lub z urzędu, dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Zestawienie przywołanych regulacji prawnych prowadzi do wniosku, że wydanie decyzji kasacyjnej na podstawie art. 233 § 2 Op możliwe jest w sytuacji, gdy postępowanie dowodowe wymaga uzupełnienia w znacznej części lub całości, a wady postępowania przed organem pierwszej instancji są na tyle poważne, że nie jest możliwe ich sanowanie
w trybie art. 229 Op (zob. np. wyrok NSA z 20 października 2023 r., I FSK 934/22).
Wydanie decyzji kasacyjnej przez organ odwoławczy następuje zatem wówczas, gdy organ pierwszej instancji nie przeprowadził postępowania dowodowego w istotnej oraz znacznej części, bądź też przeprowadzone przez ten organ postępowanie jest obarczone tak istotnymi błędami, że nie jest możliwe ich naprawienie w trybie art. 229 Op. Taka wykładnia przywołanych przepisów pozostaje w zgodzie z zasadą szybkości postępowania podatkowego (art. 125 Op) oraz dwuinstancyjności tego postępowania (art. 127 Op). Organ odwoławczy obowiązany bowiem jest ponownie rozstrzygnąć sprawę indywidualną w jej całokształcie mając przy tym na uwadze założenie, zgodnie
z którym wydanie decyzji kasacyjnej i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji jest wyjątkiem od zasady merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy podatkowej (zob. np. wyroki NSA z: 8 lipca 2021 r., II FSK 3422/18; 7 września 2023 r., I FSK 900/19). Organ odwoławczy stosując art. 233 § 2 Op obowiązany jest wyjaśnić przyczyny, które uniemożliwiają skorzystanie z art. 229 Op. Innymi słowy, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania organ odwoławczy ma obowiązek wskazać zarówno konkretne okoliczności faktyczne, które powinien zbadać organ pierwszej instancji, jak i istotne błędy tego organu, które uniemożliwiają prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy w jej całokształcie poprzez wydanie decyzji reformatoryjnej.
6.3. Skład orzekający w niniejszej sprawie podzielając powyższą argumentację stwierdza, że Dyrektor IAS wykazał istnienie przesłanek niezbędnych do wydania decyzji kasacyjnej. Dodać warto, że WSA orzekając w innych sprawach skarżącego prawomocnymi wyrokami z 13 marca 2024 r. (I SA/Sz 681/23 i I SA/Sz 682/23) oddalił jego skargi w sprawach dotyczących decyzji Dyrektora IAS wydanych w przedmiocie podatku od towarów i usług, na tle porównywalnych okoliczności faktycznych do tych, które wystąpiły w niniejszej sprawie. Zasadnie WSA uznał w powyższych sprawach skarżącego dotyczących jego zobowiązania w podatku od towarów i usług, że brak było podstaw do umorzenia postępowania podatkowego. Naczelny Sąd Administracyjny podziela powyższe stanowisko. Wskazać jednocześnie należy, że skarżący nie wyjaśnił przyczyn, które doprowadziły do deklarowania przez niego w zeznaniach podatkowych strat z pozarolniczej działalności gospodarczej za lata 2018-2019. Skoro skarżący deklarował straty z pozarolniczej działalności gospodarczej i pomimo tego jej nie zlikwidował, to już tylko z tej przyczyny postępowanie podatkowe należy kontynuować. Ocena dotychczas zebranego w sprawie materiału dowodowego prowadzi do wniosku, że nie sposób dać wiary skarżącemu co do tego jakoby deklarował on faktycznie uzyskane przychody z pozarolniczej działalności gospodarczej (handlowej i usługowej). Zakaz reformationis in peius przewidziany w art. 234 Op nie może stanowić dla organu odwoławczego przeszkody do wydania decyzji kasacyjnej, o której mowa w art. 233 § 2 Op, gdy przeszkodę do wydania przez ten organ prawidłowej decyzji reformatoryjnej stanowi art. 127 Op. W realiach rozpoznawanej sprawy skład orzekający nie dopatrzył się przesłanek potwierdzających zasadność obaw wyrażonych przez sąd pierwszej instancji odnośnie do ewentualnego obejścia przez DIAS art. 234 Op.
7. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził zatem, że skarga kasacyjna posiada usprawiedliwione podstawy. Jednocześnie sprawa została wyjaśniona w zakresie legalności decyzji kasacyjnej DIAS, przez co wystąpiły przesłanki do zastosowania
art. 188 w zw. z art. 151 ppsa. O zwrocie kosztów postępowania sądowego orzeczono zaś zgodnie z art. 203 pkt 2, art. 205 § 2 oraz art. 209 ppsa w zw. z art. 207 § 1 ppsa, stosując przy tym przepisy § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b oraz ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265 ze zm.), mając na uwadze wynik sprawy.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI