II FSK 821/08

II FSK 821/08 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2009-02-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2008-05-12
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jacek Brolik
Ludmiła Jajkiewicz /sprawozdawca/
Zbigniew Kmieciak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
II FZ 78/08 - Postanowienie NSA z 2008-03-17
III SA/Wa 3599/06 - Wyrok WSA w Warszawie z 2007-04-05
Skarżony organ
Minister Finansów
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art.145 par. 1 pkt 1 lit c, art. 3 par. 1, art. 174 pkt 2, art. 145 par. 1 pkt 1 lit c, art. 183 par. 1, art. 184, art. 204 pkt 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
art. 59 par.1 pkt 9, art. 59 par.3, art.29 par.2, art. 27 par.1, art.60 par.2, art. 54, art. 33 pkt 10 , art. 59
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Zbigniew Kmieciak, Sędzia NSA Jacek Brolik, Sędzia WSA del. Ludmiła Jajkiewicz (sprawozdawca), Protokolant Janusz Bielski, po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2009 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Towarzystwa P. – K. "P." sp. z o. o. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 kwietnia 2007 r. sygn. akt III SA/Wa 3599/06 w sprawie ze skargi Towarzystwa P. – K. "P." sp. z o. o. z siedzibą w W. na postanowienie Ministra Finansów z dnia 31 lipca 2006 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Towarzystwa P. – K. "P." sp. z o. o. z siedzibą w W. na rzecz Ministra Finansów kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 5 kwietnia 2007 r., sygn. akt III SA/Wa 3599/06, oddalił skargę na postanowienie Ministra Finansów z dnia 31 lipca 2006 r., nr [...], którym uchylono postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 17 października 2005 r., nr [...], oddalające skargą T. [...] Spółka z o.o. (dalej: skarżąca) na czynności egzekucyjne oraz umorzono postępowanie organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd, uznając skargę za bezzasadną, przedstawił następujący stan faktyczny sprawy:
Naczelnik Urzędu Skarbowego w T. w dniu 13 stycznia 2005 r. wystawił skarżącej tytuł wykonawczy o nr [...], obejmujący odsetki za zwłokę od nieuiszczonych w terminie zaliczek na podatek dochodowy od osób prawnych za 1999 r. oraz tytuły wykonawcze o nr [...] i [...], obejmujące podatek dochodowy od osób prawnych za 1999 r., których odpisy organ doręczył skarżącej w dniu 17 stycznia 2005 r.
Następnie w dniu 14 lutego 2005 r. organ egzekucyjny wystawił zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność pieniężną u dłużnika zajętej wierzytelności i doręczył je dłużnikowi skarżącej – A. [...] SA oraz skarżącej. W dniu 11 lipca 2005 r. organ dokonał zmiany zawiadomienia w ten sposób, iż wyłączył z niego należności objęte tytułem wykonawczym o nr [...], o czym zawiadomiono dłużnika – w dniu 14 lipca 2005 r., a skarżącą – w dniu 13 lipca 2005 r.
Skarżąca pismem z dnia 20 lipca 2005 r. wniosła skargę na czynność egzekucyjną dotyczącą zmiany w dniu 11 lipca 2005 r. wysokości zajęcia, zarzucając naruszenie art. 58, art. 67 § 1 i § 2 oraz art. 89 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (j.t. z 2005 Dz.U. Nr 229, poz. 1954 ze zm. – dalej: u.p.e.a.), a także art. 6 i art. 8 Kodeksu postępowania administracyjnego (K.p.a.) w związku z art. 18 u.p.e.a.
Skarżąca podniosła, iż zajęcie jej wierzytelności w dniu 14 lutego 2005 r. było bezprawne – Naczelnik Urzędu Skarbowego w T. nie wyraził w terminie stanowiska w sprawie zgłoszonych zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, to jest przed dniem 9 lutym 2005 r. Tym samym została spełniona ustawowa przesłanka zawieszenia postępowania z urzędu (art. 34 § 3 u.p.e.a.).
Ponadto podniosła, iż brak było podstaw do wycofania tytułu wykonawczego, bądź aktualizacji lub zmiany zajęcia. Powyższe czynności nie mogą być dokonane w formie zawiadomienia. W stanie sprawy Naczelnik Urzędu Skarbowego w T. powinien był umorzyć postępowanie egzekucyjne i uchylić dokonane w jej ramach czynności egzekucyjne. W istocie pismo z dnia 11 lipca 2005 r. jest nowym zawiadomieniem o zajęciu wierzytelności, a jako dokonanie w okresie zawieszenia postępowania i nie spełnienia ustawowych wymogów jest z mocy prawa nieważne.
Dyrektor Izby Skarbowej w K., działając na podstawie art. 17, art. 18, art. 23 § 1, § 4 pkt 1 i art. 54 § 1 i § 5 u.p.e.a, postanowieniem z dnia 17 października 2005 r. oddalił wniesioną skargę jako bezpodstawną.
Organ wskazał, iż nie zaistniała przesłanka do zawieszenia postępowania z urzędu – zarzuty wniesione przez skarżącą zostały przedstawione wierzycielowi w dniu 31 stycznia 2005 r., który wyraził stanowisko w dniu 3 lutego 2005 r. Organ uznał również, iż miał prawo do aktualizacji dokonanego zajęcia, skoro został uwzględniony zarzut dotyczący tytułu wykonawczego o nr [...].
Ponadto organ wskazał, iż w sprawie nie znajduje zastosowanie art. 58 i art. 67 § 1 i § 2 u.p.e.a., gdyż umorzenie postępowania egzekucyjnego do tytułu wykonawczego o nr [...] dokonane było na podstawie art. 34 § 4 u.p.e.a.
Skarżąca wniosła zażalenie, w którym zarzuciła naruszenie art. 23 § 1 u.p.e.a. oraz art. 6 i art. 8 K.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a.
Minister Finansów postanowieniem z dnia 31 lipca 2006 r. uchylił zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. i umorzył postępowanie w sprawie.
Organ wskazał, iż zgodnie z art. 54 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności organu egzekucyjnego, lecz może ona być wnoszona na czynności wykonawcze. Zgodnie z art. 1a pkt 2 u.p.e.a. przez czynności egzekucyjne rozumie się wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. W opinii Ministra Finansów dokonana przez organ egzekucyjny aktualizacja zajęcia nie może być traktowana jako czynność egzekucyjna w rozumieniu powołanego przepisu. Stąd też postępowanie w sprawie skargi na czynności egzekucyjne należało uznać, po myśli art. 105 § 1 K.p.a., za bezprzedmiotowe.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca ponowiła dotychczasową argumentację i wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia.
Minister Finansów w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę uznał, iż zaskarżone postanowienie nie narusza przepisów prawa w stopniu dającym podstawę do jego wyeliminowania z obrotu prawnego.
Sąd, za prawidłowy uznał pogląd wyrażony w zaskarżonym postanowieniu Ministra Finansów. Stosownie do art. 54 u.p.e.a. skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora może być wniesiona na czynności o charakterze wykonawczym. Środek ten nie przysługuje natomiast na czynności procesowe, polegające na wydawaniu aktów administracyjnych, w ramach których organ egzekucyjny rozstrzyga o uprawnieniach i obowiązkach uczestników postępowania egzekucyjnego. Zatem skarga składana w tym trybie powinna dotyczyć czynności egzekucyjnej, w rozumieniu 1a pkt 2 u.p.e.a.
W tym znaczeniu zawiadomienie o aktualizacji zajęcia nie jest czynnością o charakterze wykonawczym, ma jedynie charakter informacyjny i nie stanowi nowego postępowania egzekucyjnego. Dlatego też czynność zajęcia dokonanego zawiadomieniem z dnia 14 lutego 2005 r. uznać należy za skuteczną wobec postępowań prowadzonych na podstawie innych z pozostałych w obrocie prawnym tytułów wykonawczych.
W tej sytuacji za zasadne Sąd uznał uchylenie zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach i umorzenie postępowania w sprawie.
Natomiast odnosząc się do zarzutu bezprawnego zajęcia wierzytelności z dnia 14 lutego 2005 r., Sąd wskazał, iż skarżąca mogła podnieść go w skardze na tę czynność, złożoną w terminie wynikającym z art. 54 § 4 u.p.e.a., czego nie uczyniła.
W skardze kasacyjnej z dnia 30 listopada 2007 r. pełnomocnik skarżącej zaskarżył w całości wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając naruszenie prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej: p.p.s.a.), wskutek braku uchylenia postanowienia Ministra Finansów wydanego z naruszeniem art. 59 § 1pkt 9, art. 59 § 3, art. 59 § 3 w związku z art. 29 § 2 i art. 27 § 1 oraz art. 60 § 2 u.p.e.a.
Ponadto pełnomocnik skarżącej wniósł o:
- uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz
- zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
W uzasadnieniu, pełnomocnik skarżącej ponowił argumentację zaprezentowaną w toku postępowania, a także podtrzymał stanowisko, iż Minister Finansów, w związku z wycofaniem tytułu wykonawczego o nr [...], powinien był uchylić dokonane czynności egzekucyjne jako przeprowadzone z naruszeniem przepisów o postępowaniu egzekucyjny. Dodatkowo powołał się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 28 grudnia 2005 r., sygn. akt I SA/GL 1094/05, który potwierdza, jego zdaniem, zaprezentowane w skardze kasacyjnej stanowisko.
Minister Finansów w odpowiedzi na skargę kasacyjną z dnia 16 maja 2008 r. wniósł o jej oddalenie.
W uzasadnieniu organ, oprócz przytoczenia stanu faktycznego sprawy, podtrzymał dotychczasową argumentację.
Kolejny raz organ wskazał, iż skarga na czynności egzekucyjne może być wniesiona wyłącznie na czynności o charakterze wykonawczym, którymi w świetle przepisów u.p.e.a. są wszelkie działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Czynnościami takimi są czynności faktyczne, dla ważności których ustawa przewidziała określony rygor i formę ich dokonania (np. zajęcie prawa majątkowego zobowiązanego, ruchomości i nieruchomości) oraz dalsze czynności związane z realizacją tych środków egzekucyjnych (np. odebranie zajętej ruchomości lub licytacja). Ponadto organ zauważył, iż w związku z tym, że art. 1a pkt 2 u.p.e.a. nie wymienia enumeratywnie czynności egzekucyjnych, to należy odwołać się pomocniczo do art. 64c u.p.e.a. Przepis ten nie wymienia zawiadomienia jako czynności egzekucyjnej, za którą organ pobiera opłatę, co również wskazuje, że pisma zawierającego zawiadomienie o zmianie wysokości zajęcia nie można traktować jako czynności egzekucyjnej w rozumieniu art. 1a pkt 2 u.p.e.a. Organ wskazał także, iż wprawdzie przepisy u.p.e.a. nie regulują kwestii związanej z zawiadomieniem, to nie ulega wątpliwości, iż organ powinien powiadomić zobowiązanego o każdej zmianie dotyczącej zajęcia. Niezależnie od tego organ wskazał, iż z przepisu wykonawczego do u.p.e.a. (załączniki do rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji; Dz.U. Nr 137, poz. 1541 ze zm.) wynika, że na podstawie jednego zawiadomienia można dokonywać zajęcia na podstawie wielu tytułów wykonawczych. Organ podkreślił przy tym, iż każdy tytuł wykonawczy jest podstawą odrębnego postępowania egzekucyjnego. Zatem dopóki czynność egzekucyjna nie zostanie uchylna (np. na skutek uwzględnienia zarzutów w trybie art. 33 u.p.e.a.), to pozostaje ona skuteczna w postępowaniach prowadzonych na podstawie pozostałych tytułów wykonawczych objętych zajęciem.
Odnosząc się do powołanego w skardze kasacyjnej wyroku, organ wskazał, iż wyrok ten nie dotyczy takiego samego stanu faktycznego. Organ zauważył, iż w wyroku tym został wyrażony pogląd, że skoro nie jest możliwe dokonanie zajęcia w formie postanowienia, nie jest też możliwe jego ograniczenie w tej formie, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca.
Ponadto przepisy u.p.e.a. nie dają uprawnień ani Dyrektorowi Izby Skarbowej ani Ministrowi Finansów do uchylenia zaskarżonej czynności egzekucyjnej.
Odnosząc się do powołanych w skardze kasacyjnej przepisów (art. 59 § 1 pkt 9, art. 59 § 3 w związku z art. 29 § 2 i art. 27 § 1 u.p.e.a.), organ wskazał, iż kwestie związane z prawidłowością zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz uchylenia czynności w związku z umorzeniem postępowania egzekucyjnego, nie mogą stanowić przedmiotu postępowania administracyjnego w trybie skargi na czynności egzekucyjne i są przedmiotem odrębnego postępowania.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
W podstawie skargi kasacyjnej pełnomocnik skarżącej postawił zarzut naruszenia prawa procesowego, to jest art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 59 § 1pkt 9, art. 59 § 3, art. 59 § 3 (w związku z art. 29 § 2 i art. 27 § 1) oraz art. 60 § 2 u.p.e.a.
Na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. sąd administracyjny jest uprawniony do uchylenia zaskarżonego aktu administracyjnego w stopniu odpowiadającym jego wadliwości. Obowiązkiem sądu administracyjnego przy wydawaniu orzeczenia jest bowiem stworzenie takiego stanu, w którym, w obrocie prawnym będą istniały i funkcjonowały jedynie akty administracyjne zgodne z prawem (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych; Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm., a także art. 3 § 1 p.p.s.a.). W przeciwnym wypadku skarga podlega oddaleniu, na mocy art. 151 p.p.s.a.
Powołany przepis nie może jednak stanowić samodzielnej podstawy skargi kasacyjnej, o jakiej mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., ponieważ reguluje sposób rozstrzygnięcia sprawy, a nie proces dochodzenia do niego.
Zatem zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. można jedynie podnieść w powiązaniu z przepisami postępowania sądowoadministracyjnego (regulującymi proces dochodzenia do rozstrzygnięcia), które zdaniem skarżącego zostały przez sąd naruszone, lub też w powiązaniu z odpowiednimi przepisami procedury administracyjnej, które były przedmiotem oceny dokonanej przez Sąd pierwszej instancji. Ponieważ skargę kasacyjną opartą na podstawie zarzutu naruszenia prawa procesowego można jedynie wywieść o ile stwierdzone uchybienia mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), skarżący musi ponadto uzasadnić, oprócz przytoczenia konkretnego przepisu procesowego, na czym to naruszenie polegało i jaki wpływ wywarło na treść kwestionowanego wyroku,
Powyższe uwagi natury ogólnej są o tyle istotne, iż pełnomocnik skarżącej w podstawie zarzutu kasacyjnego, wskazał na naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., w związku z przepisami u.p.e.a., nie mającymi zastosowania w niniejszej sprawie. Przypomnieć wypada, że przedmiotem postępowanie była skarga na czynności egzekucyjne, złożona przez skarżącą w trybie art. 54 u.p.e.a. Tymczasem zarzut kasacyjny nie wskazuje na naruszenie art. 54. Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 59 § 1 pkt 9, art. 59 § 3, art. 59 § 3 (w związku z art. 29 § 2 i art. 27 § 1) oraz art. 60 § 2 u.p.e.a., a więc przepisów regulujących instytucję umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Istotą umorzenia postępowania egzekucyjnego jest przerwanie toku tego postępowania, ewentualne uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych oraz jego zakończenie, w sytuacji zaistnienia jednej z wymienionych w art. 59 § 1 i § 2 u.p.e.a. przyczyn. Zobowiązany może występować z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego we wszystkich jego fazach. Natomiast złożenie zarzutu naruszenia art. 27 § 1 u.p.e.a. jest ograniczone do fazy wszczęcia postępowania egzekucyjnego (art. 33 pkt 10 u.p.e.a.). Zatem brak podjęcia działań zmierzających do zakwestionowania tytułu wykonawczego, czy też nie uwzględnienie przez organ zarzutów w powyższym zakresie powoduje obowiązek uznania, że tytuł wykonawczy spełnia wymogi, o jakich mowa w art. 27 § 1 i § 2 u.p.e.a. oraz, że brak jest podstaw do podjęcia działań w trybie art. 29 § 2 u.p.e.a.
Okoliczności dotyczące umorzenia postępowania egzekucyjnego związane z tytułem wykonawczym nie mogą być przedmiotem postępowania w trybie skargi na czynności egzekucyjne. W tym trybie nie można bowiem kwestionować działań organu, dla których przewidziane są odrębne tryby postępowań, czy też, w których przewidziane są inne środki zaskarżenia (zarzuty, zażalenia na postanowienia, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego spod egzekucji), albo w których przewidziane jest wniesienie pozwu do sądu. Skarga na czynności egzekucyjne jest bowiem środkiem ochrony wobec czynności organu egzekucyjnego, czy egzekutora, jedynie w sytuacji, gdy przepisy u.p.e.a. nie przewidują innych środków ochrony. Innymi słowy w trybie skargi uregulowanej w art. 54 § 1 u.p.e.a. nie mogą być badane okoliczności skutkujące, np. umorzeniem postępowania egzekucyjnego, na podstawie art. 59 i nast. u.p.e.a.
Niezależnie od powyższego należy zauważyć, iż skargę na czynności egzekucyjne można wnieść jedynie wówczas, gdy strona wzrusza czynności o charakterze wykonawczym, w rozumieniu przepisów u.p.e.a. Kontrolą objęta jest bowiem jedynie prawidłowość zaskarżonej czynności, a nie działania będące podstawą egzekucji.
Podsumowując, należy uznać, iż brak powołania przez pełnomocnika skarżącej w podstawie zarzutu kasacyjnego właściwych przepisów postępowania egzekucyjnego powoduje, że nie spełnia on wymogów określonych w art. 176 w związku z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. Natomiast Naczelny Sąd Administracyjny będąc związanym granicami skargi kasacyjnej, na mocy art. 183 § 1 p.p.s.a., nie może formułować na nowo, czy też poprawić za skarżącego zarzutów kasacyjnych.
Konkludując, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zarzut naruszenia prawa procesowego, należy uznać za bezskuteczny.
Z tych powodów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 204 pkt 1 p.p.s.a.