II FSK 684/23

I SA/Łd 915/22 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2023-02-16
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2022-12-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Bożena Kasprzak /przewodniczący/
Ewa Cisowska-Sakrajda
Grzegorz Potiopa /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne
Podatkowe postępowanie
Sygn. powiązane
II FSK 684/23 - Wyrok NSA z 2023-10-04
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1540
art. 54 par. 1 pkt 7 oraz pkt 3 w zw. z art. 217 par. 1 pkt 5 i par. 2
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Kasprzak, Sędziowie Sędzia WSA Ewa Cisowska-Sakrajda, Asesor WSA Grzegorz Potiopa (spr.), po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi E. P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 23 czerwca 2021 r., nr 1001-IEW-2.7010.9.2021.8.U12.BJ 1001-21-064665 w przedmiocie zaliczenia wpłaty na poczet zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2012 r. oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 23 czerwca 2021 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Łódź-Polesie z dnia 11 stycznia 2021 r. w sprawie zaliczenia wpłaty dokonanej przez E. P. na poczet zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2012 rok na: należność główną w wysokości 41.334,48 zł i odsetki za zwłokę w kwocie 8.665,52 zł.
Z ustalonego w sprawie stanu faktycznego wynika, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego Łódź-Polesie wydał w dniu 16 lutego 2018 r. decyzję określającą skarżącej zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2012 rok w kwocie 3.638.858 zł. Po rozpoznaniu odwołania Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi decyzją z dnia 27 czerwca 2019 r. utrzymał w mocy ww. decyzję organu I instancji. Na to rozstrzygnięcie strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, który wyrokiem z dnia 26 listopada 2019 r., sygn. akt I SA/Łd 635/19, uchylił decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 27 czerwca 2019 r.
W dniu 10 września 2019 r. E. P. dokonała wpłaty w wysokości 50.000,00 zł, wskazując na przelewie jako tytuł wpłaty "[...]". Naczelnik Urzędu Skarbowego Łódź-Polesie zaliczył ww. wpłatę na poczet zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2012 r.
W ocenie organu odwoławczego, wyżej opisane postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Łódź-Polesie z 11 stycznia 2021 r. o zaliczeniu wpłaty z 10.09.2019 r. w kwocie 50.000,- zł na poczet zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2012 rok, wynikającej z decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego Łódź-Polesie z 16.02.2018 r., utrzymanej w mocy decyzją Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z 27.06.2019 r. jest prawidłowe.
Organ odwoławczy zaakceptował wyżej opisane rozliczenie wskazując, że pomimo zaistnienia okoliczności wskazanych w art. 54 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, odsetki za zwłokę zostały naliczone za cały okres. Tym samym uznano, iż w niniejszej sprawie znajdzie zastosowanie art. 54 § 2 ww. ustawy, gdyż opóźnienie w wydaniu decyzji przez organ odwoławczy powstało z przyczyn niezależnych od tegoż organu. Organ podatkowy pierwszej instancji, mając na uwadze dyspozycję Podatnika zawartą na przelewie, dokonał zaliczenia wpłaty w kwocie 50.000,- zł zgodnie z art. 62 § 1 w związku z art. 55 § 2 Ordynacji podatkowej (w brzmieniu obowiązującym na dzień dokonania wpłaty, tj. na dzień 10.09.2019 r.). Podkreślono przy tym, że nie doszło do przedawnienia zobowiązania podatkowego, gdyż Naczelnik Urzędu Skarbowego Łódź-Polesie wyjaśnił, że E. P. została poinformowana stosownie do treści art. 70c pismem z 24.11.2016 r., doręczonym 29.11.2016 r. o zawieszeniu biegu terminu przedawniania zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2012 rok z uwagi na wszczęcie postępowania przygotowawczego w sprawie o przestępstwo skarbowe. Pełnomocnik strony został zaś poinformowany pismem z 3.10.2018 r. Zgodnie zatem z art. 70 § 6 pkt 1 Ordynacji podatkowej, bieg terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2012 r. został skutecznie zawieszony. Organ podkreślił także, że w kwestii przedawnienia przedmiotowego zobowiązania wypowiedział się również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w wyroku z dnia 26 listopada 2019 r., sygn. akt I SA/Łd 635/19 uznając, że zarzut dotyczący przedawnienia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2012 r. jest nieuprawniony.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej podkreślił, iż postępowanie w sprawie zaliczenia wpłaty dokonanej przez podatnika na zaległości podatkowe zmierza jedynie do dokonania odpowiednich rozliczeń środków pieniężnych podatnika, które wpłacił do urzędu skarbowego. Postanowienie o zaliczeniu wpłaty nie kreuje nowego stanu faktycznego i prawnego, a jedynie potwierdza wykonanie czynności o charakterze rachunkowo-technicznym. W toku tych czynności nie bada się wysokości powstałych zobowiązań podatkowych, lecz zaspokaja się wierzytelności podatkowe w kształcie, jaki wnioskuje podatnik lub wyznaczają przepisy prawa podatkowego. Zaliczenie wpłaty na poczet zaległości podatkowej dokonuje się z mocy samego prawa i następuje z dniem jej dokonania, w tym przypadku z dniem 10 września 2019 r.
Odnosząc się do zarzutów skarżącej o nieuwzględnieniu przerw w naliczaniu odsetek za zwłokę organ odwoławczy stwierdził, że w niniejszej sprawie doszło do przekroczenia terminu wskazanego w art. 54 § 1 pkt 7 ustawy Ordynacja podatkowa, jednak powyższa okoliczność wynika z czynności podejmowanych w ramach postępowania podatkowego i konieczności uzupełnienia materiału dowodowego.
Z uwagi na złożony charakter sprawy wyjaśniono wiele faktów oraz przeprowadzono szereg dowodów innych niż dowody z dokumentów udostępnionych przez E. P.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 62 § 1 O.p. organ wyjaśnił, że biorąc pod uwagę dyspozycję Podatnika zawartą w tytule przelewu wpłaty dokonanej 10.09.2019 r. nie sposób uznać tego zarzutu za zasadny, skoro strona sama wyraziła wolę na poczet jakiego zobowiązania dokonuje wpłaty na dzień 10.09.2019 r.
Ponadto Dyrektor stwierdził, iż okoliczność toczącego się postępowania sądowoadministracyjnego w sprawie decyzji, z której wynika przedmiotowa zaległość, pozostaje bez wpływu na wydane postanowienia o zaliczeniu wpłaty, ponieważ wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 26 listopada 2019 r., sygn. akt I SA/Łd 635/19, nie jest prawomocny, a tym samym w obrocie prawnym nadal pozostają decyzje Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi określające stronie zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2012 rok. Organ podkreślił, iż zaliczenie ww. wpłaty nastąpiło z dniem jej dokonania do urzędu skarbowego, tj. z dniem 10.09.2019 r. Podkreślono, że zaliczenie wpłaty na poczet zaległości podatkowej dokonuje się z mocy samego prawa, a organ ma prawny obowiązek wydania postanowienia w tym przedmiocie, stosownie do art. 62 § 4 O.p. W ocenie organu odwoławczego, fakt uchylenia wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi ww. decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi, mimo że nieprawomocnym, nie pozostaje bez wpływu na wykonalność tejże decyzji. Do takiej sytuacji zastosowanie ma art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi, iż zaskarżony akt nie wywołuje skutku od chwili wyroku. Oznacza to, że od tej chwili niemożliwe jest dochodzenie w drodze przymusu administracyjnego (egzekucji administracyjnej) zobowiązania wynikającego z ww. decyzji. Niemniej zaliczenia dobrowolnie dokonanej wpłaty, zgodnie z dyspozycją strony widniejącą na przelewie, w żaden sposób nie można zakwalifikować jako władcze działanie organu.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi pełnomocnik E. P. wniósł o uchylenie w całości wymienionego na wstępie postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi oraz postanowienia poprzedzającego, tj. postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego Łódź-Polesie z dnia 11 stycznia 2021 r. i umorzenie postępowania lub ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie:
1) art. 152 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 202 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), dalej: "p.p.s.a." w zw. z art. 62 § 1 i 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2020 r., poz. 1325 ze zm.), dalej: "O.p." oraz art. 153 p.p.s.a. poprzez zaliczenie wpłaty na poczet zobowiązań podatkowych, które nie były wymagalne, gdyż ostateczna decyzja DIAS w Łodzi w oparciu o którą ustalono zobowiązanie podatkowe w PIT za 2012 r. została uchylona wyrokiem WSA w Łodzi z 26 listopada 2019 r., sygn. akt I SA/Łd 635/19;
2) art. 239a O.p., z uwagi na okoliczność, że po uchyleniu w całości decyzji Dyrektora Izby Administracji w Łodzi z dnia 27 czerwca 2019 r. przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi brak jest w obrocie prawnym ostatecznej decyzji, która pozwalałaby na zaliczanie na poczet nieostatecznego zobowiązania podatkowego nadpłat lub zwrotów. W wyniku uchylenia decyzji powstał w sprawie stan zawieszenia, który w tej konfiguracji procesowej nie pozwala organom na wydawanie postanowień w zakresie zaliczania wpłat na poczet nieostatecznego zobowiązania podatkowego;
3) art. 54 § 1 pkt 7 oraz pkt 3 w zw. z art. 217 § 1 pkt 5 i § 2 O.p. poprzez jego niezastosowanie i naliczenie odsetek za okres postępowania przed organem II instancji, pomimo, że te same okoliczności które wystąpiły przed organem I instancji i przemawiały za przewlekłością postępowania przemawiają także za poczynieniem tożsamych ustaleń w zakresie postępowania przed organem II instancji. Biorąc pod uwagę, że decyzja organu I instancji została doręczona stronie po upływie dłuższego okresu niż 3 miesiące oraz że decyzja organu II instancji nie została wydana w terminie, o którym mowa w art. 139 § 3 O.p. Podkreślono, że postanowienia organu które zaliczają dokonane przez Podatnika wpłaty na poczet odsetek są przedwczesne, gdyż w świetle uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2015 r. sygn. I FPS 2/15 czasokresy prowadzonych postępowań należy sumować, a jeżeli NSA utrzyma w mocy wyroki WSA w Łodzi, które uchylały ostateczne decyzje organu, to kwestia prawidłowości naliczania przez organ kwot pieniężnych na poczet odsetek będzie musiała zostać rozstrzygnięta w przyszłości;
4) art. 187 § 1, w zw. z art. 122, w zw. z art. 121 § 1, w zw. z art. 54 § 1 pkt 7 i 3, w zw. z art. 125 § 1 O.p. poprzez niepoczynienie przez organ ustaleń w zakresie czasokresu trwania postępowania, za którego długość trwania winę ponosi wyłącznie organ. Pełnomocnik Podatnika podkreślił, że w świetle art. 54 O.p. odsetek winno się nie naliczać gdy na przedłużenie się postępowania wpływ miało zawinione bezczynne lub przewlekłe działanie organu. W jego ocenie, z art. 54 O.p. wypływa zasada i domniemanie zawinionego wpływu działania organu na powstanie odsetek, w sytuacjach, kiedy czas trwania postępowania przekroczył wskazane w § 1 pkt 7 i 3 okresy. Zdaniem pełnomocnika, organ próbował uzasadnić czasokres trwania postępowania w zaskarżonym postanowieniu, co miało sprawić pozór bardzo dokładnego zbadania sprawy pod kątem naliczania odsetek, jednak należy podkreślić, że organ winien także wykazać, że przeprowadzone w sprawie czynności były uzasadnione tj. że miały wykazać istotne okoliczności, czego nie uczynił. Jego zdaniem, organ podjął szereg czynności, które w ogóle nie wpłynęły - z obiektywnego punktu widzenia - na ustalenia organu poczynione w decyzji. To wskazuje, że o ile organ rzeczywiście dokonał wskazanych przez niego czynności, to większość pozostała bez wpływu na wydaną decyzję, a zatem bezpodstawne działania organu wpłynęły na czasokres trwania postępowania i powstanie okresów odsetkowych, które nie powinny obciążać Podatnika;
5) art. 70 § 1 O.p. oraz 70 § 6 O.p. poprzez zaliczenie z urzędu wpłaty Podatnika na poczet przedawnionego zobowiązania podatkowego, w wyniku błędnego uznania, że pozorne wszczęcie i prowadzenie postępowania karnoskarbowego mogło zawiesić bieg terminu przedawnienia, podczas gdy z samego tylko instrumentalnego wszczęcia postępowania, nie można wywieść jakoby wolą organu było jego prowadzenie. O ile bowiem organ wydał postanowienie o wszczęciu postępowania karnoskarbowego (corpus), o tyle jego działania wskazują, że nie miał rzeczywistej woli jego prowadzenia (animus). W świetle tego zarzutu podkreślić należy, że teoretycznie rzecz biorąc postępowanie karnoskarbowe toczy się od 7 września 2015 r., a więc przez ponad 5 lat. W przypadku rzeczywistej woli prowadzenia tego postępowania akta sprawy składałyby się ze znacznej ilości kart, wskazującej że organ w sposób rzeczywisty prowadzi to postępowanie. Z analizy akt postępowania karnoskarbowego wynika jednak, że organ w czasie 5 lat nie przeprowadził niemalże żadnej czynności. To wskazuje na pozorność wszczęcia postępowania karnoskarbowego i nie sposób jest uznać, że termin przedawnienia uległ zawieszeniu. A to w świetle uchwały NSA z dnia 24 maja 2021 r. sygn. I FPS 1/21 ma znaczenie;
6) art. 188 O.p. w zw. z art. 181 O.p. w zw. z art. 187 § 1 O.p. w zw. z art. 122 O.p. w zw. z art. 121 § 1 O.p., poprzez nieprzeprowadzenie dowodu wnioskowanego przez stronę w odwołaniu, tj. wniosku o załączenie do akt niniejszego postępowania kserokopii akt postępowania karnoskarbowego na okoliczność weryfikacji jakie samodzielne ustalenia poczynił przez 5 lat organ w sprawie karnoskarbowej, a tym samym na okoliczność instrumentalnego i pozornego wszczęcia postępowania karnoskarbowego;
7) art. 187 § 1 O.p. w zw. z art. 122 O.p. w zw. z art. 121 § 1 O.p. poprzez uznanie, że E. P., dokonując w dniu 10.09.2019 r. wpłaty na poczet należnych zobowiązań podatkowych dążyła do wygaszenia zobowiązania za 2012 r., podczas gdy kwestionowała ona decyzje wymiarowe, także w czasie wpłaty kwoty 50.000,- zł do US i w żadnym zakresie nie wyrażała woli wygaszenia tego zobowiązania podatkowego przez zapłatę powyższej kwoty.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wyrokiem z dnia 10 listopada 2021 r. w sprawie I SA/Łd 602/21 WSA w Łodzi uchylił zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Łódź-Polesie. W uzasadnieniu wskazano, że uzasadniony okazał się zarzut naruszenia art. 152 § 1 p.p.s.a.. Sąd stwierdził, że wydanie w dniu 26 listopada 2019 r. przez WSA w Łodzi wyroku uchylającego decyzję wymiarową spowodowało, że nie podlega ona wykonaniu a wykonanie wynikającego z niej obowiązku podlega wstrzymaniu do uprawomocnienia się wyroku. W związku z tym organ nie mógł zaliczyć dobrowolnej wpłaty podatnika na poczet zaległości wynikającej z decyzji organu odwoławczego z dnia 27 czerwca 2019 r. mimo, że wyrok ten nie był prawomocny.
Powołując się na art. 239a O.p. Sąd stwierdził, że podstawą zaliczenia wpłaconej kwoty nie może być także decyzja wymiarowa organu I instancji, gdyż nie posiada waloru ostateczności a wskazany przepis nie zezwala na jej wykonanie. W związku z uwzględnieniem zarzutu naruszenia art. 152 § 1 p.p.s.a. i art. 239a O.p. za bezprzedmiotowe i przedwczesne sąd uznał pozostałe zarzuty skargi, w tym dotyczące naruszenia art. 54 § 1 punkt 3 i 7 O.p.
Nie podzielając stanowiska Sądu I instancji, Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi wniósł skargę kasacyjną.
Wyrokiem z dnia 27 września 2022 r. w sprawie II FSK 65/22 NSA uchylił powyższy wyrok Sądu I instancji i przekazał sprawę temu sądowi do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu Sąd odwoławczy wskazał, że zaliczenie wpłaty w formie postanowienia ma charakter deklaratoryjny, nie kreuje nowego stanu faktycznego ani prawnego a jedynie potwierdza dokonanie czynności o charakterze rachunkowo-technicznym. Dodał też, że zaliczenie wpłaty następuje z chwilą jej dokonania a nie doręczenia podatnikowi postanowienia o je zaliczeniu. Powyższego charakteru prawnego postanowienia o zaliczeniu wpłaty na poczet zaległości podatkowych nie dostrzegł Sąd pierwszej instancji, skupiając swoją uwagę na kwestii wykonalności decyzji w przedmiocie określenia Skarżącej wysokości zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych, na gruncie art. 239a Ordynacji podatkowej i art. 152 § 1 P.p.s.a., co stanowi odmienną od kwestii zaliczenia dobrowolnej wpłaty na poczet zaległości podatkowych, płaszczyznę prawną.
Sąd II instancji wywiódł także, że w sprawie wymiaru podatku uchylono jedynie decyzję organu odwoławczego, a nie decyzję organu I instancji, która funkcjonowała w obrocie prawnym nie mając jedynie przymiotu decyzji ostatecznej. Zdaniem NSA nie oznaczało to definitywnego unicestwienia określonego tą decyzją zobowiązania podatkowego, zaś uchylenie decyzji organu odwoławczego powoduje jedynie to, że od tego momentu nie wywołuje ona skutków procesowych i materialnych. NSA zauważył też, że wyrok Sądu I instancji uchylający ostateczną decyzję wymiarową nie zyskał waloru prawomocności i został uchylony wyrokiem NSA z dnia 20 kwietnia 2020 r. sygn. akt II FSK 707/20, którym oddalono skargę skarżącej na decyzję w przedmiocie określenia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2012.
NSA wskazał również, że zadaniem Sądu I instancji w toku ponowionego postępowania sądowoadministracyjnego winno być ponowne rozpoznanie skargi skarżącej z uwzględnieniem dokonanej przez sąd odwoławczy oceny prawnej, a także dokonania oceny zasadności zarzutów odnoszących się do ustalenia okresów, za które ni są obliczane odsetki za zwłokę.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył, co następuje.
Skarga nie jest zasadna.
Tytułem wstępu wyjaśnić należy, iż niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie postępowania uproszczonego, ponieważ skarga dotyczy postanowienia. Stosownie zaś do art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 p.p.s.a. sprawa, w której przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym może być rozpoznana w trybie uproszczonym, czyli na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021r., Nr 137 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie zaś do treści art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Z wymienionych przepisów wynika, że sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czy jest on zgodny z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd rozpoznający sprawę nie może zmienić zaskarżonego aktu, a jedynie uwzględniając skargę może go uchylić, stwierdzić jego nieważność lub niezgodność z prawem, a może to uczynić, stosownie do unormowania zawartego w art. 145 § 1 p.p.s.a., jeśli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku zaś, gdy nie zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 § 1, skarga zgodnie z art. 151 p.p.s.a. podlega oddaleniu. W myśl natomiast art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przedmiotem kontroli jest postanowienie, którym Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Łodzi utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Łódź-Polesie z dnia 11 stycznia 2021 r. w sprawie zaliczenia dobrowolnej wpłaty dokonanej przez E. P., w dniu 10 września 2019 r., na poczet zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2012 rok.
Jak wynika ze stanu faktycznego niniejszego uzasadnienia sprawa była już poddana kontroli tutejszego Sądu, jak również Naczelnego Sądu Administracyjnego, który wyrokiem z dnia 27 września 2022 r., sygn. akt II FSK 65/22 (dostępny, jak i pozostałe przywołane w uzasadnieniu, w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl) uchylił wyrok Sądu I instancji i przekazał sprawę temu sądowi do ponownego rozpoznania.
Z uwagi na powyższe, w kontrolowanej sprawie należy uwzględnić treść art. 190 p.p.s.a., zgodnie z którą - sąd, któremu sprawa została przekazana, jest związany wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. "Związanie" dokonane przez ten sąd wykładnią ma szeroki zasięg, nie można bowiem oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Powyższe rozwiązania mają na celu usprawnienie i przyspieszenie postępowania. Komentowany przepis ma na celu zapewniać również jednolitość orzecznictwa (zob. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz pod red. Tadeusza Wosia, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, str. 577).
Wojewódzki Sąd Administracyjny może odstąpić od zawartej w orzeczeniu NSA wykładni prawa jedynie w wyjątkowych sytuacjach, a w szczególności, gdy stan faktyczny sprawy ustalony w wyniku ponownego jej rozpoznania uległ tak zasadniczej zmianie, że do nowo ustalonego stanu faktycznego należy stosować przepisy prawa odmienne od wyjaśnionych przez NSA, jak również w przypadku, gdy przy niezmienionym stanie faktycznym sprawy, po wydaniu orzeczenia zmienił się stan prawny (vide – jak w poprzednim zdaniu). Z taką sytuacją nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie.
Przechodząc do meritum sprawy, przypomnieć trzeba, iż istota sporu w tej sprawie, wyrażona obszernie sformułowanymi zarzutami, sprowadza się do dwóch kwestii, po pierwsze, dopuszczalności zaliczenia wpłaty w kwocie 50.000,00 zł na poczet zobowiązania w podatku dochodowym za 2012 w sytuacji uchylenia przez WSA wyrokiem z dnia 26 listopada 2019 r., sygn. akt I SA/Łd 635/19, decyzji odwoławczej określającej zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2012 r., co oznacza, że w obrocie brak jest ostatecznej i wykonalnej decyzji. Druga kwestia koncentruje się na zarzucie wadliwego naliczenia odsetek z tytułu zwłoki wobec przekroczenia przez organ I instancji terminu rozpoznania spraw oraz zaliczenie wpłaty na poczet przedawnionego zobowiązania podatkowego przy nieustalonych okolicznościach zawieszenia biegu terminu przedawnienia.
Odnosząc się do pierwszej kwestii - dopuszczalności zaliczenia dobrowolnie dokonanej przez stronę skarżącą wpłaty na poczet zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych przypomnieć należy, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 26 listopada 2019 r., sygn. I SA/Łd 635/19, uchylił w całości decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 27 czerwca 2019 r. Co jednak istotne, kwestia wspomnianej dopuszczalności zaliczenia dobrowolnej wpłaty została w sposób wiążący przesądzona w wyroku NSA z dnia 27 września 2022 r., II FSK 65/22, którym to wyrokiem uchylono poprzednio podjęty w tej sprawie przez WSA w Łodzi wyrok z 10 listopada 2021 r., I SA/Łd 602/21. Ocena ta, jak już wspomniano, na mocy art. 190 P.p.s.a wiąże WSA w Łodzi, któremu sprawę przekazano do ponownego rozpoznania. A skoro tak, to mając na uwadze treść uzasadnienia tegoż wyroku NSA w zakresie omawianej kwestii wystarczy ograniczyć się do stwierdzenia, że zarzuty skargi są bezzasadne, bowiem - jak wskazał NSA w tym orzeczeniu - zaliczenie wpłaty następuje z chwilą jej dokonania, a uchylenie wyrokiem sądu administracyjnego pierwszej instancji jedynie decyzji odwoławczej, nie zaś decyzji organu I instancji, powoduje, iż nadal pozostaje ona w obrocie prawnym, choć nie ma już charakteru decyzji ostatecznej, nie oznacza to definitywnego unicestwienia określonego tą decyzją zobowiązania podatkowego. Uchylenie decyzji powoduje jedynie, że od tego momentu nie wywołuje ona skutków procesowych i materialnych, a w tej sprawie wpłata została dokonana dobrowolnie i skarżąca nie składała żadnych dyspozycji co do innego jej rozdysponowania. Organ obowiązany był zatem zaliczyć tę kwotę zgodnie z dyspozycją skarżącego. Na marginesie uzupełniająco Sąd dodaje, iż NSA wyrokiem z dnia 20 kwietnia 2022 r., sygn. akt II FSK 707/20 uchylił wyrok WSA w Łodzi z dnia 26 listopada 2019 r., I SA/Łd 635/19 i oddalił skargę na decyzję wymiarową. Ta zaś okoliczność oznacza, iż decyzja wymiarowa jest już ostateczna i prawomocna, co tym bardziej czyni tę grupę zarzutów skargi niezasadnymi, niezalenie od wcześniejszej argumentacji.
Przechodząc do drugiej grupy zarzutów odnotować należy, że we wskazanym wyroku z dnia 27 września 2022 r. NSA wskazał na konieczność w toku ponownego rozpoznawania sprawy zbadania zarzutów skargi odnoszących się do ustalenia okresów, za które nie są obliczane odsetki za zwłokę, a które to zarzuty pierwotnie nie były przez WSA w Łodzi rozpoznawane jako przedwczesne i bezprzedmiotowe.
W ocenie Sądu, nie ma racji strona skarżąca zarzucając naruszenie art. 54 § 1 pkt 7 oraz pkt 3 w zw. z art. 217 § 1 pkt 5 i § 2 O.p. Podstawą wszelkich ocen dotyczących legalności naliczania odsetek w okresach objętych dyspozycją art. 54 § 1 pkt 3 i 7 O.p. winno stać się stwierdzenie czy czynności podjęte przez organy podatkowe spełniają warunki enumeratywnie wymienione w wyroku NSA z dnia 13 listopada 2009 r., sygn. akt II FSK 907/09. W wyroku tym stwierdzono, co następuje: "Oceniając, czy przedłużenie postępowania nastąpiło z przyczyn niezależnych od organu w rozumieniu art. 54 § 2 O.p., należy mieć na względzie złożoność sprawy, ilość i rodzaj przeprowadzanych dowodów, a także terminowość i celowość czynności podejmowanych przez organ w toku postępowania, prawidłowe zorganizowanie postępowania, czas niezbędny do dokonania czynności organizacyjnych (np. wezwania świadków czy pozyskania informacji od innych organów). Jeżeli czynności te zajmowały odpowiednią ilość czasu i uzasadnione były z uwagi na zawiłość sprawy i jej etap oraz z uwagi na konieczność respektowania uprawnień stron postępowania, to uznać należy, że przedłużenie postępowania nastąpiło z przyczyn niezależnych od organu".
Złożoność sprawy dotyczącej podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2012 nie jest kwestionowana przez żadną ze stron procesu. O stopniu jej trudności najlepiej świadczy okoliczność, że sądy administracyjne wyraziły odmienne poglądy prawne dotyczące zobowiązania skarżącej w wymienionym podatku. Wyrok WSA w Łodzi z dnia 26 listopada 2019 r., sygn. akt I SA/Łd 635/19 uwzględniający skargę został bowiem uchylony wyrokiem NSA z dnia 20 kwietnia 2022 r., sygn. akt II FSK 707/20, który uwzględnił skargę kasacyjną organu i oddalił skargę na decyzję w przedmiocie określenia skarżącej wysokości zobowiązania w omawianym podatku.
Niewątpliwie, ilość i rodzaj przeprowadzonych dowodów w sprawie wymiarowej jedynie potwierdza jej złożoność. Wzięcie pod uwagę okoliczności, że postępowanie obejmowało weryfikację dokonanych przez skarżącą odliczeń darowizn na cele kultu religijnego przekazanych na rzecz Parafii [...] św. M. w P. oraz prawidłowość opodatkowania dochodów z tytułu uczestnictwa skarżącej w Radzie Jakości Kształcenia powołanej w spółce C. przekonuje, że ustalenie faktów istotnych w sprawie wymagało zgromadzenia obszernego materiału dowodowego. Należy zauważyć, że wobec braku udokumentowania przez wymienioną parafię wydatków poczynionych ze środków pochodzących z darowizn na cele uzasadniające przyznanie ulgi podatkowej ciężar dowodu w tym zakresie wziął na siebie organ podatkowy. W ramach tego elementu podatkowoprawnego stanu faktycznego organ ustalił rzeczywiste przeznaczenie wydatków, skompletował stosowną dokumentację, wystąpił do wielu instytucji, w tym także kościelnych, przesłuchał kilkunastu świadków, w tym czterokrotnie proboszcza wymienionej parafii.
Z kolei dochody skarżącej z drugiego z wymienionych źródeł były weryfikowane w toku postępowania wymiarowego na podstawie analizy dokumentacji spółki Ż. W ramach tej dokumentacji przeanalizowano 400 umów zleceń i 1.355 rachunków wystawionych przez skarżącą z tytułu wykonywanych usług. Przesłuchano także kilkunastu świadków. Trzykrotnie próbowano też przesłuchać skarżącą, lecz z powodu przeszkód leżących po jej stronie próby te okazały się bezskuteczne. Pamiętać trzeba i o tym, że organ zachowywała wymagane prawem terminy zawiadomień strony o kolejnych czynnościach.
Jak wskazał organ zgromadzony materiał dowodowy składa się z akt zawierających ponad 3.700 kart. W ocenie Sądu uzasadnione jest stanowisko organu, że złożony i wielowątkowy charakter sprawy oraz obszerność materiału dowodowego wymagały czasochłonnej analizy. Nie bez znaczenia dla oceny prawidłowości i terminowości działań organu pozostaje i to, że strona skarżąca wykazywała w toku postępowania podatkowego znaczną aktywność składając obszerne wnioski dowodowe wymagające analizy i stosownej reakcji ze strony organu.
Celowość przeprowadzania określonych dowodów, jak Sądowi wiadomo z urzędu, zawsze może wzbudzać wątpliwości w zależności od taktyki przyjętej przez stronę i sposobu prezentowania swego stanowiska w kontekście oczekiwanego rozstrzygnięcia. Jednak zadaniem organu w toku postępowania jest zebranie spośród wszystkich faktów dotyczących danej sprawy podatkowej faktów istotnych to jest tych, które nie pozostają obojętne dla rozstrzygnięcia. Dlatego organ ma obowiązek zbadać wszelkie okoliczności związane ze sprawą, co nie znaczy, że na wszystkie winien się powoływać w decyzji wieńczącej postępowanie podatkowe. Stąd też nie można uznać za zasadnej argumentacji skargi co do tego, że dużej ilości zgromadzonej dokumentacji organ nie brał pod uwagę przy rozpoznawaniu sprawy.
Jedynie na marginesie zauważyć należy, że w skardze strona skarżąca nie podważa zasadności przeprowadzania określonych dowodów, lecz skupia swą uwagę na znacznym przekroczeniu czasu trwania postępowania, co zresztą przyznaje sam organ. Niezależnie bowiem od tego, która ze stron ma rację obliczając długość trwania przedmiotowego postępowania to przekroczenie to uznać należy za znaczne. Jednak w ocenie Sądu sama długość opóźnienia nie ma decydującego znaczenia w obliczu wagi i wielkości materiału dowodowego, z którym mierzy się organ.
Błędne jest też stanowisko strony skarżącej sprowadzające się do twierdzenia, że organ winien powołać okoliczności wskazujące, że strona skarżąca przyczyniła się do przedłużenia postępowania. Stanowisko to jest niezasadne, gdyż organ bynajmniej nie powoływał się na przyczynienie strony do przedłużenia postepowania, lecz na to, że opóźnienie powstało z przyczyn niezależnych od organu. Zdaniem Sądu powyższe wywody wskazują na zasadność tak przedstawionego stanowiska organu.
Nie jest przy tym tak, jak zdaje się widzieć to strona skarżąca, a mianowicie, że zasada szybkości postępowania musi determinować poczynania organów podatkowych. W ocenie Sądu prymat w postępowaniu podatkowym, podobnie jak w każdym postępowaniu toczącym się na podstawie ustawy w demokratycznym państwie prawa, winny mieć zasada legalizmu i zasada dążenia do ustalenia rzeczywistego stanu faktów, które to zasady w postępowaniu podatkowym są wyrażone w art. 120 i art. 122 O.p. W ocenie Sądu postępowanie prowadzone przez organy podatkowe w rozpoznawanej sprawie spełnia powyższy warunek, o czym świadczy powołany wyżej wyrok NSA z dnia 20 kwietnia 2022 r., sygn. akt II FSK 707/20.
Nie ma też racji strona skarżąca powołując się na uchwałę NSA z dnia 26 października 2015 r. sygn. akt I FPS 2/15. Strona skarżąca zapomina lub nie chce pamiętać o tym, że uchwała ta nie ma zastosowania w rozpoznawanej sprawie, gdyż dotyczy sytuacji, w której decyzja wymiarowa zostaje uchylona w toku instancji administracyjnej. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie decyzja wymiarowa organu I instancji nie dosyć, że nie została uchylona w toku instancji podatkowej to zyskała status prawomocnej na podstawie cytowanego wyżej wyroku NSA.
Za nieuprawniony uznać należy zarzut skargi, iż o opieszałości organu świadczy fakt, że w toku postępowania przesłuchano 21 świadków, co oznacza, że średnio słuchano świadka co 70 dni. Przyjęta przez stronę skarżącą formuła mogłaby odnieść zamierzony skutek jedynie w sytuacji, gdyby całe postępowanie podatkowe polegało wyłącznie na przesłuchiwaniu świadków. Jednak jak wiadomo tak nie jest. Zgodnie z art. 180 § 1 O.p. jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. Przepis ten bynajmniej nie ustanawia prymatu osobowych źródeł dowodowych nad innymi dowodami w postępowaniu podatkowym. Stawia za to znak równości między wszelkimi dowodami z wyjątkiem dokumentów urzędowych, których moc i wiarygodność jest wzmocniona (art. 193 § 1-3 O.p.), wobec czego argumentowanie o znacznych odstępach czasu między kolejnymi przesłuchaniami świadków w toku postępowania jest pozbawione podstaw.
W związku z powyższymi wywodami za nieuzasadnione należy uznać zarzuty naruszenia art. 54 § 1 pkt 3 i 7 a w konsekwencji także art. 55 § 1 O.p.
Zarzuty odnoszące się do przedawnienia przedmiotowego zobowiązania nie mogły w rozpoznawanej sprawie przynieść zamierzonego rezultatu, gdyż w tym zakresie wypowiedziały się sądy obu instancji to jest WSA w Łodzi w cytowanym wyżej wyroku z dnia 26 listopada 2019 r. sygn. akt I SA/Łd 635/19 a w szczególności NSA również przywoływanym już wyroku z dnia 20 kwietnia 2022 r. sygn. akt II FSK 707/20 oddalając skargę na decyzję wymiarową.
Wreszcie nie są także zasadne zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego. Teza strony skarżącej o pozornym zbadaniu sprawy przez organ odwoławczy jawi się jako gołosłowna polemika z ustaleniami postępowania nie będąc popartą żadnym dowodem. Okres epidemiologiczny, na który powołuje się strona nie uniemożliwiał a jedynie utrudniał zapoznanie się z aktami sprawy. Trudno zaś winić organ, jak chce tego strona skarżąca, za niewyodrębnienie okresu, za którego długość winę ponosi wyłącznie tenże organ, skoro organ nie widzi swej winy w długości czasu trwania postępowania, co zresztą w pełni akceptuje Sąd I instancji.
Inspiracją dla powyższych wywodów stały się uzasadnienia orzeczeń WSA w Łodzi z dnia 2 lutego 2023 r., sygn. akt I SA/Łd 908/22 oraz z dnia 15 lutego 2023 r., sygn. akt I SA/Łd 912/22, zapadłe w sprawie skarżącej w niemalże tożsamym stanie faktycznym i tożsamym stanie prawnym, które Sąd rozpoznający przedmiotową sprawę w pełni podziela i przyjmuje za własne.
Mając na uwadze wszystkie powyższe okoliczności i nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.
lp