II FSK 795/19

II FSK 795/19 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2019-06-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-04-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Dumas
Bogdan Lubiński /sprawozdawca/
Jacek Brolik /przewodniczący/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III SA/Wa 664/18 - Wyrok WSA w Warszawie z 2018-10-24
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1302
art. 141 par. 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jacek Brolik Sędzia NSA Anna Dumas Sędzia NSA Bogdan Lubiński (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2019 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 października 2018 r. sygn. akt III SA/Wa 664/18 w sprawie ze skargi P. sp. z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 18 grudnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, 2) zasądza od P. sp. z o.o. z siedzibą w W. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie kwotę 340 (słownie: trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 24 października 2018 r., III SA/Wa 664/18, w sprawie ze skargi P. sp. z o.o. w W. (dalej: Spółka, Skarżąca, Strona) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 18 grudnia 2017 r. w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej "p.p.s.a."), uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. z dnia 25 października 2017 r., uchylił postanowienie Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki z dnia 5 września 2017 r. oraz umorzył postępowanie egzekucyjne.
Stan faktyczny sprawy przyjęty przez Sąd pierwszej instancji przedstawia się następująco.
Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w W. (dalej też "NUS" albo "Organ egzekucyjny"), prowadził postępowanie egzekucyjne wobec majątku Spółki na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z dnia 26 czerwca 2017 r. wystawionego przez Prezesa Urzędu Regulacji Energetyki (dalej też "Wierzyciel" albo "Prezes URE"), obejmującego należność z tytułu kary pieniężnej, nałożonej decyzją z dnia 31 grudnia 2008 r., w kwocie należności głównej 53.730 zł. Zawiadomieniami z dnia 20 lipca 2017 r. wystawionymi m.in. w oparciu o przedmiotowy tytuł wykonawczy, Organ egzekucyjny dokonał zajęcia rachunków bankowych Spółki w P. S.A. oraz w S. S.A. Oddział w Polsce.
Pismem z dnia 27 lipca 2017 r. Skarżąca złożyła zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, podnosząc zarzut przedawnienia zobowiązania oraz zarzut braku doręczenia upomnienia. W uzasadnieniu wskazała, iż kary pieniężne nakładane przez Wierzyciela, które stanowią niepodatkowe należności budżetowe, przedawniają się z upływem 5 lat od nałożenia kary, zgodnie z art. 70 § 1 z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2018 r., poz. 800 ze zm., dalej "O.p."). W związku z powyższym egzekwowane zobowiązanie uległo przedawnieniu z końcem 2013 r. Zatem w dniu wystawienia tytułu wykonawczego, tj. 26 czerwca 2017 r., zobowiązanie nie istniało. Ponadto Strona wskazała, iż przedmiotowy tytuł wykonawczy nie może stanowić podstawy wszczęcia postępowania egzekucyjnego gdyż jego wystawienie nie było poprzedzone upomnieniem, o którym mowa w art. 15 § 1 z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2018 r., poz. 1314, dalej: "u.p.e.a.")
Postanowieniem z dnia 5 września 2017 r. Wierzyciel wyraził stanowisko w sprawie zgłoszonych przez Spółkę zarzutów, uznając je za nieuzasadnione. W uzasadnieniu wskazał, iż jego zdaniem, w sytuacji kiedy beneficjentem kar pieniężnych nakładanych przez Wierzyciela jest Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej ("NFOSiGW"), nie podlegają one przedawnieniu. Stwierdzono, iż definicja niepodatkowych należności określona w art. 3 pkt 8 O.p. wskazuje, że są to niebędące podatkami i opłatami należności stanowiące dochód budżetu państwa lub budżetu jednostki samorządu terytorialnego, wynikające ze stosunków publicznoprawnych. Podniesiono, że podobną definicję zawiera ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2017 r., poz. 2077 ze zm., dalej "u.f.p."), która w art. 60, który wskazuje, że środkami publicznymi stanowiącymi niepodatkowe należności budżetowe o charakterze publicznoprawnym są dochody budżetu państwa albo jednostki samorządu terytorialnego. Ustawodawca w obu przypadkach przyjął jako kryterium podmiotowe Skarb Państwa oraz jednostki samorządu terytorialnego, zatem NFOŚiGW jako państwowa osoba prawna w myśl art. 9 pkt 14 u.f.p. nie mieści się w tej kategorii, a więc kary pieniężne wpływające na konto NFOŚiGW nie mają charakteru niepodatkowych należności publicznoprawnych. Ponadto wyjaśnił, iż wobec braku wykonania obowiązku przez Stronę w dniu 28 lipca 2016 r. Wierzyciel przesłał jej pisemne upomnienie [...], doręczone w dniu 4 sierpnia 2016 r.
Pismem z dnia 18 października 2017 r., Wierzyciel poinformował Organ egzekucyjny, że postanowienie z dnia 5 września 2017 r. zostało skutecznie doręczone Spółce w dniu 12 września 2017 r. i do chwili sporządzenia odpowiedzi nie wpłynął wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Tym samym ww. postanowienie stało się ostateczne.
Postanowieniem z dnia 25 października 2017 r., NUS uznał zarzuty przedawnienia zobowiązania oraz braku uprzednio doręczonego upomnienia za niezasadne.
Na powyższe postanowienie Strona wniosła zażalenie, w którym zarzuciła mu naruszenie:
– art. 56 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. - Prawo energetyczne (Dz.U. z 2018 r., poz. 755 ze zm., dalej "P.e."), poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że wpływy z kar pieniężnych nakładanych przez Wierzyciela nie stanowią niepodatkowych należności w rozumieniu Ordynacji podatkowej;
– art. 56 ust. 4 P.e., poprzez przyjęcie, że kara pieniężna w niniejszym postępowaniu jest płatna na rzecz NFOŚiGW, podczas gdy przepis ten nakazuje zapłatę kary na rachunek urzędu skarbowego;
– art. 56 ust. 7a P.e., poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że kara pieniężna nie ulega przedawnieniu, podczas gdy art. 56 ust. 7a ww. ustawy odsyła do stosowania przepisów działu III O.p., w tym art. 70 § 1 tej ustawy;
– art. 3 pkt 8 O.p. oraz art. 60 u.f.p., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie w sprawie i uznanie, że zastosowanie art. 70 § 1 O.p. jest możliwe wyłączenie do kar, które mieszczą się w zakresie pojęciowym niepodatkowych należności budżetowych, podczas gdy art. 56 ust. 7a P.e. wprost odsyła do odpowiedniego stosowania do kar pieniężnych wymierzanych przez Wierzyciela art. 70 § 1 O.p.;
– art. 7 i 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm., dalej "K.p.a."), poprzez przyjęcie, że kara pieniężna wymierzona przez Prezesa URE w niniejszej sprawie winna zostać wpłacona na rachunek NFOŚiGW, podczas gdy z żadnego przepisu prawa taki obowiązek nie wynika.
Ponadto Strona zarzuciła błąd w ustaleniach faktycznych, mający wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, polegający na pominięciu faktu, że NFOŚiGW uzyskał osobowość prawną na podstawie rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 7 grudnia 2010 r. w sprawie nadania statutu Narodowemu Funduszowi Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (Dz.U. z 2010 nr 240 poz. 1609, dalej "rozporządzenie"), zaś kara egzekwowana w niniejszym postępowaniu stała się wymagalna z dniem 31 grudnia 2008 r.
Postanowieniem z dnia 18 grudnia 2017 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Warszawie (dalej też "DIAS" albo "Organ odwoławczy") utrzymał w mocy postanowienie NUS. W uzasadnieniu podkreślono, że zgodnie z art. 34 § 1 u.p.e.a. zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 1-7, 9 i 10 u.p.e.a. (...) organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7 u.p.e.a. stanowisko wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążące.
DIAS stwierdził, że w toku postępowania Organ egzekucyjny nie naruszył prawa. Podniesiono, iż po wniesieniu zarzutów NUS zwrócił się do Wierzyciela o zajęcie stanowiska w sprawie wniesionych zarzutów, a później uzyskał potwierdzenie, iż postanowienie z dnia 5 września 2017 r. było ostateczne. DIAS podkreślił, że NUS był związany ostatecznym postanowieniem Wierzyciela z dnia 5 września 2017 r. Zaznaczono, iż Spółka w treści postanowienia Prezesa URE z dnia 5 września 2017 r. została pouczona o możliwości zwrócenia się do Prezesa URE z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, z czego nie skorzystała. Następnie DIAS wskazał, że też jest związany stanowiskiem Wierzyciela, ponieważ uprawnienie organu sprawującego nadzór nad egzekucją administracyjną nie stwarza podstawy do kontroli przez egzekucyjny organ odwoławczy stanowiska wierzyciela w sprawie zgłoszonych zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, a organ egzekucyjny nie jest i nie może być organem odwoławczym w stosunku do wierzyciela. Wyrażono również stanowisko, zgodnie z którym orzeczenie przez organ egzekucyjny czy też przez organ nadzoru, rozpatrujący zażalenie na postanowienie wydane w przedmiocie zarzutów, wbrew stanowisku wierzyciela, wyrażonemu odnośnie zarzutów określonych w art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7 u.p.e.a., odbyłoby się z naruszeniem prawa.
Na powyższe postanowienie Skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, podnosząc zarzuty naruszenia:
1) art. 56 ust. 1a P.e., poprzez jego niezastosowanie i przyjęcie, że wpływy z kar pieniężnych nakładanych przez Prezesa URE nie stanowią niepodatkowych należności w rozumieniu O.p.;
2) art. 56 ust. 4 P.e., poprzez przyjęcie, że kara pieniężna egzekwowania w niniejszym postępowaniu jest płatna na rzecz NFOŚiGW, podczas gdy przepis ten nakazuje zapłatę kary na rachunek urzędu skarbowego;
3) art. 56 ust. 7a P.e., poprzez nieuzasadnione przyjęcie, że kara pieniężna nie ulega przedawnieniu, podczas gdy art. 56 ust. 7a ww. ustawy wprost odsyła do stosowania przepisów działu III O.p., w tym do art. 70 § 1 tej ustawy;
4) art. 3 pkt 8 O.p. oraz art. 60 u.f.p., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie w sprawie i uznanie, że zastosowanie art. 70 § 1 O.p. jest możliwe wyłącznie do kar, które mieszczą się w zakresie pojęciowym niepodatkowych należności budżetowych, podczas gdy art. 56 ust. 7a P.e. wprost odsyła do odpowiedniego stosowania do kar pieniężnych wymierzanych przez Prezesa URE art. 70 § 1 O.p.;
5) art. 7 i 77 K.p.a., poprzez przyjęcie, że kara pieniężna wymierzona przez Prezesa URE w niniejszej sprawie winna zostać wpłacona na rachunek NFOŚiGW, podczas gdy z żadnego przepisu prawa taki obowiązek nie wynika;
6) błąd w ustaleniach faktycznych, mający wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, polegający na pominięciu faktu, że Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej uzyskał osobowość prawną na podstawie rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 7 grudnia 2010 r. o nadaniu statutu Narodowemu Funduszowi Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, zaś kara egzekwowana w niniejszym postępowaniu stała się wymagalna z dniem 31 grudnia 2008 r.,
7) art. 34 § 2 i 4 u.p.e.a. w zw. z art. 124 § 2 K.p.a. i art. 112 K.p.a. poprzez:
– utrzymanie w mocy postanowienia NUS oraz postanowienia Prezesa URE pomimo wadliwości w postaci braku pouczenia przez Wierzyciela w wydanym przez niego pouczeniu o przysługującym stronom środku zaskarżenia w postaci zażalenia,
– nieuwzględnienie, iż wobec braku pouczenia o możliwości wniesienia zażalenia na postanowienia Prezesa URE Skarżąca ma otwarty termin do skorzystania z ww. środka zaskarżenia,
– pominięcie, iż brak pouczenia o środku zaskarżenia nie może szkodzić stronie.
Skarżąca wskazała również na błąd w ustaleniach faktycznych, mający wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, polegający na pominięciu faktu, że NFOŚiGW uzyskał osobowość prawną na podstawie rozporządzenia, zaś kara egzekwowana w niniejszym postępowaniu stała się wymagalna z dniem 31 grudnia 2008 r.
W odpowiedzi na skargę DIAS wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazanym na wstępie wyrokiem uznał, że organy administracji publicznej naruszyły przepisy prawa materialnego w sposób, które miał wpływ na wynik sprawy. W ocenie Sądu, zasadny jest podniesiony przez Skarżącą zarzut przedawniania zobowiązania z tytułu kary pieniężnej wymierzonej w trybie art. 56 ust. 1 pkt 1a P.e. decyzją z dnia 31 grudnia 2008 r. Wyjaśnił, że przychyla się do stanowiska zgodnie z którym do kar pieniężnych nakładanych przez Prezesa URE, które stanowią niepodatkowe należności budżetowe, zastosowanie znajdują, na podstawie art. 2 § 2 O.p., przepisy działu III tej ustawy, w tym art. 70 zakreślający bieg terminu przedawnienia nałożonej kary pieniężnej. Dochodzona w przedmiotowym postępowaniu egzekucyjnym kara pieniężna ma charakter należności publicznoprawnej, zaś jej wierzycielem jest Prezes Urzędu Regulacji Energetyki, będący centralnym organem administracji rządowej (art. 21 ust. 2 P.e.). Tym samym Sąd uznał karę pieniężną za niepodatkową należność budżetu państwa, przy czym późniejsze przeznaczenie (rozdysponowanie) pochodzących z niej środków nie ma znaczenia dla oceny jej charakteru. W ocenie Sądu, do kar pieniężnych nakładanych przez Prezesa URE zastosowanie znajdowały, przed nowelizacją dokonaną od dnia 30 października 2015 r., o której mowa poniżej, na podstawie art. 2 § 2 O.p., przepisy działu III O.p., w tym m. in. art. 70 O.p., zakreślający bieg terminu przedawnienia nałożonej kary pieniężnej. Skoro zatem sankcja karnoadministracyjna przedawnia się z upływem 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności kary pieniężnej (art. 70 § 1 O.p.), to początek biegu terminu przedawnienia należy liczyć od końca roku kalendarzowego, w którym upłynął termin płatności kary pieniężnej. Decyzja w przedmiocie kary pieniężnej w części nakładającej na adresata obowiązek zapłaty ma charakter decyzji ustalającej zobowiązanie, a zatem - stosowanie do art. 47 § 1 O.p. - termin płatności kary wynosi 14 dni od dnia doręczenia decyzji ustalającej jej wysokość. W aktach administracyjnych brak dowodu doręczenia ww. decyzji, jednakże - wobec braku przeciwnych twierdzeń organu czy Skarżącego - należy przyjąć, że termin przedawnienia zobowiązania z tytułu kary pieniężnej wymierzonej decyzją z dnia 31 grudnia 2008 r. biegł od końca roku 2009. Tym samym zobowiązanie to przedawniło się z dniem 31 grudnia 2014 r. Tymczasem tytuł wykonawczy nr [...] został wystawiony dopiero 26 czerwca 2017 r. W aktach administracyjnych brak także jakichkolwiek informacji wskazujących na możliwość zawieszenia czy przerwania biegu terminu przedawnienia.
Z dniem 30 października 2015 r. do art. 56 P.e. został dodany ustęp 7a, zgodnie z którym w sprawach dotyczących kar pieniężnych, o których mowa w ust. 1, stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa. Przepis ten odnosi się do wszystkich kar pieniężnych, o których mowa w art. 56 ust. 1 P.e., nie różnicując ich w zależności od podmiotu, jakiemu przypadają wpływy z tytułu tych kar pieniężnych. Ustawa z dnia 11 września 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo energetyczne oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2015 r., poz. 1618), którą dokonano przedmiotowej nowelizacji, wchodziła w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia i nie zawierała przepisów przejściowych. Natomiast z dniem 2 września 2016 r. art. 56 ust. 7a został zmieniony, i obecnie norma ta brzmi: "W sprawach dotyczących kar pieniężnych, o których mowa w ust. 1, stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, z wyłączeniem art. 68 § 1-3".
W ocenie Sądu, za zasadne należało uznać podniesione w skardze zarzuty naruszenia prawa materialnego. Skutkiem przedawnienia zobowiązania jest umorzenie postępowania egzekucyjnego. Tym samym Sąd stwierdził, że nie ma potrzeby zajmowania się drugim z zarzutów, dotyczącym braku doręczenia upomnienia. Na marginesie jednak wskazał, że chociaż w postanowieniu z dnia 5 września 2017 r. Prezes URE wskazuje, że upomnienie wystawione 28 lipca 2016 r. nr [...] doręczono Skarżącej w dniu 4 sierpnia 2016 r., to w aktach administracyjnych brak potwierdzającego to dowodu.
Za niezasadne Sąd uznał zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Jednocześnie Sąd wskazał, że na znajdującym się w aktach administracyjnych (k. 49-50) postanowieniu Prezesa URE z dnia 5 września 2017 r. zawierającym stanowisko Wierzyciela w sprawie zarzutów zobowiązanego znajduje się pouczenie o możliwości zwrócenia się do Prezesa URE z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Warszawie wniósł skargę kasacyjną i zaskarżył powyższy wyrok w całości zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 29 § 1 oraz art. 34 § 1 u.p.e.a., poprzez nieuprawnione stwierdzenie, że Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Warszawie i Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w W. wydając orzeczenia dotyczące zgłoszonych zarzutów, naruszyli przepisy prawa w sytuacji, gdy organy egzekucyjne na podstawie art. 34 § 1 u.p.e.a. były związane prawomocnym postanowieniem wierzyciela w sprawie zgłoszonych zarzutów, zaś w oparciu o art. 29 § 1 u.p.e.a. organy nie mogły samodzielnie dokonać weryfikacji wymagalności i zasadności dochodzonej należności.
2. art. 145 § 3 u.p.e.a., poprzez jego zastosowanie w niniejszej sprawie w sytuacji, gdy przedmiotem postępowania przed Dyrektorem Izby Administracji Skarbowej w Warszawie i Naczelnikiem [...] Urzędu Skarbowego w W. było postępowanie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a przez to w świetle powyższego przepisu Sąd I instancji nie miał podstaw do umorzenia całego postępowania egzekucyjnego.
3. art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez zbyt lakoniczne uzasadnienie zaskarżonego wyroku w szczególności brak wskazania i wyjaśnienia przez Sąd I instancji podstaw prawnych i okoliczności, na podstawie których Sąd uznał, że Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Warszawie i Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w W. rozpatrując sprawę naruszyli przepisy prawne.
Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie od strony przeciwnej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. zrzeczono się rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna – w zakresie zarzutu kasacyjnego naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. – jest zasadna. Zaniechania w obszarze rozważenia sprawy dotyczą zarówno prawa materialnego jak i prawa procesowego; mogły mieć one istotny wpływ na wynik sprawy; co najmniej utrudniają i/lub ograniczają możliwość oceny prawnej zaskarżonego wyroku przez Sąd administracyjny drugiej i instancji, jak też – obiektywnie rzecz biorąc – przez strony postępowania sądowego.
Sąd pierwszej instancji zastosował w sprawie art. 135 p.p.s.a. Oprócz (w zasadzie tylko) przywołania wymienionego przepisu nie zawarł w przedstawionych rozważaniach uzasadnienia prawnego zastosowania unormowanej w tym przepisie możliwości wzruszenia bytu prawnego nie zaskarżonego do sądu aktu administracyjnego – stanowiska wierzyciela, które nie zostało zaskarżone również w postępowaniu administracyjnym.
Postępowanie w sprawie dotyczyło egzekucji należności z tytułu kary pieniężnej nałożonej decyzją z dnia 31 grudnia 2008 r., w relacji do której tytuł wykonawczy został wystawiony – dopiero - 26 czerwca 2017 r., a więc po ponad 8 latach. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika w sposób dostatecznie jasny, jednoznaczny, niewątpliwie i wszechstronnie rozważony: czy zastosowanie w sprawie powinno znaleźć prawo materialne odnośnie do oceny spornej egzekucyjnie należności, jej przedawnienia, beneficjenta i wierzyciela: obowiązujące w dacie nałożenia kary czy też w dacie rozpoczęcia jej wykonywania. Niewyjaśniona odległość czasowa pomiędzy powstaniem należności oraz jej egzekwowaniem ma istotne znaczenie, ponieważ powoływane przez Sąd pierwszej instancji regulacje prawne prawa energetycznego, prawa o finansach publicznych oraz ustawy Ordynacja podatkowa podlegały w kontrowersyjnym obszarze nowelizacjom. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie usuwa więc wątpliwości, czy subsumcja prawa materialnego przeprowadzona i oceniona została w sprawie w relacji do adekwatnej treści obowiązujących unormowań.
Przedstawione zaniechania Sądu pierwszej instancji nie mogły zostać naprawione przez Naczelny Sąd Administracyjne, ponieważ stanowiłoby to ex post uznanie bezprzedmiotowości zarzutu kasacyjnego naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., który trafnie podnosi brak wyczerpującego wyjaśnienia podstawy prawnej zaskarżonego wyroku.
Dokonanie i przedstawienie przez Sąd administracyjny drugiej instancji merytorycznych rozważeń i ocen za Sąd pierwszej instancji oznaczałoby w tym zakresie faktyczne pozbawienia stron prawa do realnie dwuinstancyjnego postępowania przed sądami administracyjnymi.
Wobec naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, merytoryczne rozpoznanie pozostałych zarzutów kasacyjnych byłoby przedwczesne, a przez to nieuzasadnione.
Z tych powodów, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. i art. 203 pkt 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok, przekazał sprawę Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz orzekł o kosztach postępowania kasacyjnego.