II FSK 794/22

Naczelny Sąd Administracyjny2025-02-20
NSApodatkoweŚredniansa
podatek dochodowykoszty uzyskania przychodównierzetelne fakturypostępowanie podatkoweskarga kasacyjnazasada prawdy materialnejswobodna ocena dowodówkontrahencirzeczywistość gospodarcza

NSA oddalił skargę kasacyjną podatniczki, potwierdzając prawidłowość zakwestionowania przez organy podatkowe zaliczenia wydatków do kosztów uzyskania przychodów z powodu nierzetelności faktur.

Podatniczka zaskarżyła decyzję Dyrektora IAS dotyczącą podatku dochodowego za 2015 r., kwestionując wyłączenie z kosztów uzyskania przychodów wydatków udokumentowanych fakturami od kilku spółek. Sąd pierwszej instancji oddalił jej skargę, podzielając ustalenia organów o nierzetelności faktur i braku rzeczywistych zdarzeń gospodarczych. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną, uznał ją za bezzasadną, stwierdzając brak naruszeń przepisów prawa materialnego i procesowego.

Sprawa dotyczyła podatku dochodowego od osób fizycznych za 2015 r., gdzie podatniczka próbowała zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów wydatki udokumentowane fakturami od kilku kontrahentów. Organy podatkowe zakwestionowały te wydatki, uznając faktury za nierzetelne i nieodzwierciedlające rzeczywistych zdarzeń gospodarczych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę podatniczki, podzielając stanowisko organów. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną, w której zarzucano naruszenie przepisów prawa materialnego (art. 22 ust. 1 u.p.d.o.f.) oraz przepisów postępowania (m.in. art. 141 § 4 p.p.s.a., art. 122, 187, 191 O.p.). NSA uznał, że uzasadnienie wyroku WSA było prawidłowe i umożliwiało kontrolę instancyjną, a zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania, w tym zasady prawdy obiektywnej i swobodnej oceny dowodów, nie znalazły potwierdzenia. Sąd podkreślił, że organy podatkowe podjęły niezbędne działania do wyjaśnienia stanu faktycznego, a dowody zebrane w sprawie (faktury bez potwierdzenia płatności, zniknięcie kontrahentów) wskazywały na nierzetelność transakcji. Zarzut naruszenia prawa materialnego został uznany za chybiony i obarczony wadą formalną z powodu braku precyzyjnego wskazania, na czym polega błędna wykładnia przepisu. W konsekwencji NSA oddalił skargę kasacyjną i zasądził koszty postępowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, wydatki te nie mogą zostać zaliczone do kosztów uzyskania przychodów, jeśli organy podatkowe i sądy administracyjne stwierdzą nierzetelność faktur i brak rzeczywistych zdarzeń gospodarczych.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organy podatkowe prawidłowo zakwestionowały zaliczenie wydatków do kosztów uzyskania przychodów, ponieważ zebrane dowody (faktury bez potwierdzenia płatności, zniknięcie kontrahentów, brak zaplecza) wskazywały na nierzetelność faktur i pozorność działalności kontrahentów. Podatnik ma obowiązek dbać o sprawdzalność transakcji i dobór transparentnych dostawców.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (21)

Główne

O.p. art. 122

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

O.p. art. 187 § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

O.p. art. 191

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

O.p. art. 180

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

O.p. art. 210 § 4

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

Ustawa z dnia 16 stycznia 2015 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ustawy - Ordynacja podatkowa art. 22 § 1

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 174 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 174 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 141 § 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 176

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 185

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 203

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 204 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 207 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 209

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych art. 14 § 1

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych art. 2 § 7

Argumenty

Odrzucone argumenty

Naruszenie prawa materialnego (art. 22 ust. 1 u.p.d.o.f.) poprzez błędną wykładnię i nieuzasadnioną odmowę prawa do zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów wydatków poniesionych na zakup towarów handlowych. Naruszenie przepisów postępowania (art. 141 § 4 p.p.s.a.) poprzez brak należytego uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia. Naruszenie przepisów postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 122 i art. 187 O.p.) poprzez uchybienie obowiązkowi zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego. Naruszenie przepisów postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 191 O.p. i art. 180 O.p.) poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów. Naruszenie przepisów postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 210 § 4 O.p.) poprzez brak należytego uzasadnienia prawnego i faktycznego zaskarżonej decyzji.

Godne uwagi sformułowania

organy podatkowe uwzględniając obowiązek podejmowania niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy zgodnie z zasadą prawdy materialnej, zebrały i w sposób wyczerpujący rozpatrzyły materiał dowodowy kontrahenci podatniczki stwarzali jedynie pozory istnienia i prowadzenia działalności gospodarczej podatnik dokonując określonych transakcji powinien zadbać o to, aby transakcje były sprawdzalne oraz o taki dobór dostawców, którzy gwarantują transparentność dostaw i mogą te dostawy potwierdzić wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. w sytuacji, gdy sporządzone jest ono w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku prawidłowo sporządzone uzasadnienie wyroku nie wymaga szczegółowego odniesienia się przez sąd pierwszej instancji drobiazgowo do wszystkich zarzutów skargi oraz podniesionej w niej argumentacji, a jedynie w zakresie niezbędnym do przeprowadzenia kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego

Skład orzekający

Jan Grzęda

przewodniczący

Aleksandra Wrzesińska-Nowacka

członek

Alicja Polańska

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Potwierdzenie stanowiska sądów administracyjnych w zakresie oceny rzetelności faktur i możliwości zaliczania wydatków do kosztów uzyskania przychodów w sytuacji pozorności działalności kontrahentów oraz interpretacji przepisów dotyczących postępowania dowodowego i uzasadnienia orzeczeń."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej związanej z nierzetelnymi fakturami i pozornością działalności kontrahentów. Interpretacja przepisów proceduralnych (art. 141 § 4 p.p.s.a.) jest zgodna z utrwalonym orzecznictwem.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy kluczowego zagadnienia w podatku dochodowym od osób fizycznych – możliwości zaliczenia wydatków do kosztów uzyskania przychodów w kontekście nierzetelności faktur. Choć nie zawiera przełomowych wniosków, jest to typowy przykład problematyki, z którą mierzą się podatnicy i ich doradcy.

Nierzetelne faktury – dlaczego nie zaliczysz wydatków do kosztów uzyskania przychodów?

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II FSK 794/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-02-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-07-14
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Aleksandra Wrzesińska- Nowacka
Alicja Polańska /sprawozdawca/
Jan Grzęda /przewodniczący/
Symbol z opisem
6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne
Podatek dochodowy od osób fizycznych
Sygn. powiązane
I SA/Łd 983/21 - Wyrok WSA w Łodzi z 2022-04-28
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1540
art. 122, art. 187 par 1, art. 191, art. 180, art. 210 par 4,
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Dz.U. 2012 poz 270
art. 176, art. 185, art. 203
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Dz.U. 2015 poz 251
art 22 ust 1
Ustawa z dnia 16 stycznia 2015 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ustawy - Ordynacja podatkowa
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Grzęda, Sędziowie Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska-Nowacka, Sędzia WSA (del.) Alicja Polańska (sprawozdawca), Protokolant Aleksander Polak, po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej sprawy ze skargi kasacyjnej M. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 28 kwietnia 2022 r. sygn. akt I SA/Łd 983/21 w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 4 listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2015 r. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od M. M. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi kwotę 10 800 (słownie: dziesięć tysięcy osiemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 28 kwietnia 2022 r. sygn. akt I SA/Łd 983/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę M. M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 4 listopada 2021 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2015 r.
Wskazany wyrok (podobnie jak pozostałe powołane w uzasadnieniu orzeczenia) jest dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl.
Sąd pierwszej instancji podzielił ustalenia organów podatkowych,
że w sprawie zaistniały podstawy do zakwestionowania prawidłowości zaliczenia
przez podatniczkę do kosztów uzyskania przychodów wydatków udokumentowanych fakturami wystawionymi przez B. sp. z o.o., L. sp. z o.o., K. sp. z o.o., D. sp. z o.o., T.sp. z o.o. i H. na rzecz M., które to faktury jako nierzetelne, nie odzwierciedlały rzeczywistych zdarzeń gospodarczych.
Według sądu pierwszej instancji z akt sprawy wynika, że organy podatkowe uwzględniając obowiązek podejmowania niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy zgodnie z zasadą prawdy materialnej, zebrały i w sposób wyczerpujący rozpatrzyły materiał dowodowy,
a oceny wyprowadzone na jego podstawie w sposób należyty wypełniają obowiązki płynące z zasady prawdy obiektywnej (art. 122, art. 187 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - Dz. U. z 2021 r. poz. 1540 ze zm.; dalej: "O.p."), jak też z zasady swobodnej oceny dowodów unormowanej w art. 191 O.p. W następstwie tak prowadzonych czynności, ustalony w postępowaniu administracyjnym stan faktyczny, przywołany dla potrzeb uzasadnienia w formie argumentów organu odwoławczego, stał się stanem faktycznym przyjętym przez sąd pierwszej instancji. Organ odwoławczy nie naruszył również przepisów prawa materialnego, tj. art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 1932); dalej: "u.p.d.o.f.", ani przepisów rozporządzenia Ministra Finansów w sprawie prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów. Decyzja zawiera szczegółowe wskazanie podstaw prawnych umożliwiających podmiotowi prowadzącemu działalność gospodarczą zaliczenie określonych wydatków do kosztów uzyskania przychodów, z uwzględnieniem zasad prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów. Stanowisko organu odwoławczego w ww. kwestiach sąd pierwszej instancji uznał za prawidłowe.
W ocenie sądu pierwszej instancji okoliczności sprawy i ustalenia faktyczne wskazują na to, że organy podatkowe podjęły wszystkie niezbędne działania zmierzające do odtworzenia stanu faktycznego. Sąd pierwszej instancji dostrzegł, że nie bez znaczenia pozostają ustalenia co do zniknięcia razem z wszelką dokumentacją księgową oraz zarządem, prawie wszystkich kontrahentów podatniczki. Jedynymi dowodami na dokonanie spornych transakcji zaoferowanymi przez podatniczkę były faktury wystawione przez te podmioty, bez potwierdzenia płatności (płatności dokonywane były gotówką), a zeznania nie zawierały informacji, które stanowić mogły podstawę do dalszego poszukiwania dowodów. Wnioski organów w zakresie braku rzetelności spornych faktur są zasadne, pozostają w zgodzie z zasadami wiedzy i doświadczenia życiowego. Zebrane dowody wskazują na to, że kontrahenci podatniczki stwarzali jedynie pozory istnienia i prowadzenia działalności gospodarczej, posługując się jedynie adresami do korespondencji, bez własnego zaplecza magazynowego, bez środków transportu, bez jakichkolwiek dokumentów pozwalających na weryfikację i bez możliwości nawiązania z nimi jakiegokolwiek kontaktu. Ponadto podatniczka miała świadomość tych okoliczności, skoro w odwołaniu wskazała, że dostawy towaru miały miejsce, a jedynie wyjaśnienia wymaga fakt czy sprzedawcą faktycznie były: B. sp. z o.o., L. sp. z o.o., K. sp. z o.o., D. sp. z o.o., T. sp. z o. o., czy inny podmiot korzystający z ich danych przy dokumentowaniu transakcji. Sąd pierwszej instancji, wbrew stanowisku podatniczki, wskazał, że to podatnik dokonując określonych transakcji powinien zadbać o to, aby transakcje były sprawdzalne oraz o taki dobór dostawców, którzy gwarantują transparentność dostaw i mogą te dostawy potwierdzić.
W skardze kasacyjnej od wyroku sądu pierwszej instancji, skarżąca - reprezentowana przez radcę prawnego - zarzuciła:
1) na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.); dalej: "p.p.s.a", naruszenie prawa materialnego, tj. art. 22 ust 1 u.p.d.o.f., poprzez błędną wykładnię i nieuzasadnioną odmowę prawa do zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów wydatków poniesionych na zakup towarów handlowych poprzez przyjęcie, że podmiot przyjmujący zapłatę i wydający towar nie jest rzeczywistym sprzedawcą, jeżeli
jest on w posiadaniu towaru, lecz nieustalonego pochodzenia;
2) na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
a) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak należytego uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia, w którym w ogóle nie odniesiono się do większości zarzutów skargi,
w tym w zakresie nieprawidłowości przy ustalaniu i ocenie stanu faktycznego, pominięciu okoliczności dotyczących tego, że przedmiotem obrotu były stocki, czy też szczegółowej weryfikacji kontrahentów na dzień zawierania transakcji;
b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 122 i w zw. z art 187 O.p. poprzez uchybienie obowiązkowi zebrania i rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, polegający na pominięciu okoliczności obrotu stockami, czy szczegółowej weryfikacji kontrahentów na dzień zawierania transakcji;
c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 191 O.p. i w zw. z art. 180 O.p. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów, polegające na wydaniu rozstrzygnięcia z pominięciem wielu okoliczności faktycznych wskazujących na rzeczywisty obrót
i szczegółową weryfikację kontrahentów;
d) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 210 § 4 O.p. poprzez brak należytego uzasadnienia prawnego i faktycznego zaskarżonej decyzji, w którym pominięto całkowicie okoliczność, że przedmiotem obrotu były stocki, a handel tego typu towarem ze względu na jego specyfikę wygląda zupełnie inaczej niż oczekiwałyby tego organy podatkowe.
Na podstawie art. 176, art. 185 oraz art. 203 p.p.s.a. skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji, a także o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych,
oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Organ odwoławczy, reprezentowany przez radcę prawnego, wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie na jego rzecz od skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw kasacyjnych.
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.); dalej: "p.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Strony mogą przytaczać nowe uzasadnienie podstaw kasacyjnych. W rozpoznawanej sprawie nie wystąpiła żadna z przesłanek nieważności postępowania, wymienionych w art. 183 § 2 p.p.s.a., co oznacza związanie granicami skargi kasacyjnej.
Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez skarżącą. Naczelny Sąd Administracyjny nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich, korygować bądź rekonstruować na podstawie zaprezentowanego uzasadnienia. Do autora skargi kasacyjnej należy zatem wskazanie konkretnych przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania (oznaczonych numerem artykułu, paragrafu, ustępu, itd.), które w jego ocenie naruszył sąd pierwszej instancji i precyzyjne wyjaśnienie, na czym polegało ich niewłaściwe zastosowanie lub błędna interpretacja w odniesieniu do prawa materialnego, bądź wykazanie istotnego wpływu naruszenia prawa procesowego na rozstrzygnięcie sprawy przez sąd pierwszej instancji (por. m.in. wyroki NSA z dnia
19 czerwca 2024 r. sygn. akt III OSK 5156/21, sygn. akt II OSK 2314/21;
z dnia 28 czerwca 2024 r. sygn. akt II FSK 1254/21). Podstawa kasacyjna obejmująca zarzut naruszenia przepisów postępowania może być skuteczna (tj. prowadzić do uwzględnienia skargi kasacyjnej) jedynie w przypadku, gdy zarzucane uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wykazanie, że taki potencjalny istotny wpływ
na rozstrzygnięcie zachodzi, należy również do strony, gdyż także w tym zakresie Naczelny Sąd Administracyjny nie ma uprawnień do zastępowania jej w prawidłowym formułowaniu podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia (por. m.in. wyrok NSA z dnia
30 sierpnia 2024 r. sygn. akt I FSK 1720/20).
W rozpoznawanej sprawie zarzuty skargi kasacyjnej obejmują zarówno naruszenie przepisów postępowania, jak i przepisu prawa materialnego. W takiej sytuacji w pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutów naruszenia przepisów postępowania, bowiem dopiero wówczas, gdy zostanie przesądzone, że stan faktyczny przyjęty przez sąd pierwszej instancji za podstawę orzekania jest prawidłowy
albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do oceny zasadności zarzutów prawa materialnego.
Przechodząc do oceny zasadności zarzutów kasacyjnych, Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że zarzuty dotyczą wad sporządzonego przez sąd pierwszej instancji uzasadniania zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku (art. 141 § 4 p.p.s.a.), a nadto - w powiązaniu z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. - obejmują zarzuty naruszenia zasady prawdy obiektywnej w postępowaniu podatkowym (art. 122 O.p.), zasady oficjalności postępowania dowodowego (art. 187 O.p.), zasady swobodnej oceny dowodów przez organ podatkowy (art. 191 O.p.), znaczenia dowodu w postępowaniu podatkowym (art. 180 O.p.), treści uzasadnienia faktycznego i prawnego decyzji (art. 210 § 4 O.p.).
Według Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. nie zasługiwał na uwzględnienie. W uzasadnieniu tego zarzutu skarżąca argumentowała, że w zaskarżonym wyroku w ogóle nie odniesiono się do większości zarzutów skargi, w tym w zakresie nieprawidłowości przy ustalaniu i ocenie stanu faktycznego, pominięto okoliczności dotyczące tego, że przedmiotem obrotu były stocki, czy też szczegółową weryfikację kontrahentów na dzień zawierania transakcji.
Odnosząc się do tego zarzutu zauważyć należy, że wadliwość
uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. w sytuacji, gdy sporządzone jest ono w taki sposób,
że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. Tymczasem, uzasadnienie zaskarżonego wyroku w pełni odpowiada wymogom przewidzianym przez ten przepis, gdyż sporządzono je w taki sposób, że możliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku.
Sąd pierwszej instancji przedstawił obszernie stan sprawy i zarzuty podniesione w skardze, wskazał i wyjaśnił podstawę prawną wydanego rozstrzygnięcia,
w tym ocenę zastosowania w postępowaniu podatkowym przepisów O.p. Wyjaśnił
także, jakie okoliczności i w jakim powiązaniu wskazywały na to, że zasadnie organy podatkowe wyłączyły z kosztów uzyskania przychodów prowadzonej przez skarżącą działalności gospodarczej kwoty ujęte na fakturach od zakwestionowanych dostawców oraz, że faktury te nie odzwierciedlają rzeczywistych zdarzeń gospodarczych. Powołanie przez sąd pierwszej instancji argumentów i odniesienie się do zebranego materiału dowodowego pozwoliło na potwierdzenie, iż zostały ujawnione przesłanki wskazujące na nierzeczywisty charakter nabyć towarów handlowych od zakwestionowanych kontrahentów oraz, że organizacja transakcji służyła ukryciu rzeczywistego przebiegu transakcji, co z kolei świadczy o tym, że dokonana została całościowa i spójna ocena zgromadzonego materiału dowodowego.
Natomiast okoliczność, że stanowisko zajęte przez sąd pierwszej instancji było odmienne od prezentowanego w skardze nie oznacza, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wady konstrukcyjne oraz nie poddaje się kontroli kasacyjnej.
Zauważyć przy tym należy, że niewątpliwie obowiązkiem sądu jest wskazanie w uzasadnieniu wyroku podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie.
W praktyce oznacza to konieczność odniesienia się do zarzutów, ale nie oznacza to,
że sąd administracyjny zobowiązany jest szczegółowo w uzasadnieniu wyroku odnosić
się do wszystkich zarzutów. Z faktu niewystarczającego, w ocenie skarżącej, odniesienia się do wszystkich sprecyzowanych w skardze zarzutów nie można skutecznie wyprowadzić istotnej wadliwości uzasadnienia wyroku w stopniu, o którym mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd prezentowany w orzecznictwie, że prawidłowo sporządzone uzasadnienie wyroku nie wymaga szczegółowego odniesienia się przez sąd pierwszej instancji drobiazgowo do wszystkich zarzutów skargi oraz podniesionej w niej argumentacji, a jedynie w zakresie niezbędnym do przeprowadzenia kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego. Jednakże, uchybień tego rodzaju w zaskarżonym wyroku nie dostrzeżono. Zatem z samego faktu braku wyraźnego odniesienia się przez sąd pierwszej instancji do niektórych zarzutów skargi lub pominięcia w swoich rozważaniach niektórych elementów stanu faktycznego sprawy, na co wskazywała skarżąca, nie można wywodzić, że zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a. (por. wyroki NSA z dnia 31 października 2017 r. sygn. akt I GSK 2343/15 oraz z dnia 26 września 2018 r. sygn. akt II OSK 2272/16).
Odnosząc się zatem do podniesionego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że sąd pierwszej
instancji w uzasadnieniu wyroku obszernie wyjaśnił motywy podjętego rozstrzygnięcia, powołując w tym zakresie stosowną argumentację, popartą zgromadzonym materiałem
dowodowym, a stanowisko przez sąd przedstawione nie zawiera w tym zakresie żadnych błędów logicznych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej - poza polemiką - nie odniesiono się do ocenionych przez sąd pierwszej instancji obszernych ustaleń będących podstawą wydania zaskarżonej decyzji, w których opisano rolę poszczególnych podmiotów biorących udział w zakwestionowanych transakcjach. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko sądu pierwszej instancji, zgodnie z którym opisane w uzasadnieniu wyroku okoliczności wskazują przede wszystkim na to, że w toku postępowania podatkowego organy podjęły niezbędne działania zmierzające do odtworzenia stanu faktycznego. Dostrzec należy, że prawie wszyscy kontrahenci objęci zakresem badania zniknęli razem z wszelka dokumentacją księgową oraz zarządem.
Według Naczelnego Sądu Administracyjnego stwierdzony brak rzetelności zakwestionowanych faktur znajduje potwierdzenie w materiale dowodowym
sprawy, a wnioski wynikające z analizy są zgodne z zasadami wiedzy i doświadczenia życiowego. Materiał dowodowy sprawy został przeanalizowany w stopniu wystarczającym przez organy podatkowe i pozwolił na ustalenie, że kontrahenci skarżącej stwarzali jedynie pozory istnienia i prowadzenia działalności
gospodarczej. Potwierdzone zostały w zakresie możliwym do wykonania w toku przedmiotowego postępowania podatkowego takie okoliczności, jak posługiwanie
się adresami do korespondencji, brak zaplecza magazynowego, brak środków transportu, brak dokumentacji i brak możliwości kontaktu. Ponadto sąd pierwszej instancji prawidłowo dostrzegł i ocenił zasadność ustaleń organu podatkowego dotyczących faktów znanych z innych toczących się postępowań podatkowych i sądowoadministracyjnych, tak w przypadku m.in. kontrahenta M. S.
Zatem, przekonywające są twierdzenia organu podatkowego, że dowodami dotyczącymi spornych transakcji były faktury wystawione przez kontrahentów skarżącej, bez potwierdzenia płatności, a zeznania skarżącej nie zawierały informacji pozwalających na dalsze poszukiwanie dowodów. Tak więc, możliwości zebrania
przez organy podatkowe innego materiału dowodowego były ograniczone.
Oceniając więc zasadność zarzutów naruszenia przepisów postępowania podatkowego, określonych w ww. przepisach O.p., należy wskazać, że dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy podatkowej powinno być dominującym celem każdego postępowania podatkowego, w szczególności postępowania dowodowego.
W tym celu, zgodnie z zasadą prawdy materialnej (art. 122 O.p.) oraz regulacją
art. 187 § 1 O.p., organ podatkowy ma obowiązek podjęcia z urzędu wszelkich działań, które doprowadzą do dokładnego wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych rozpoznawanej sprawy podatkowej, aby w ten sposób odtworzyć jej rzeczywisty obraz
i uzyskać podstawę do trafnego zastosowania przepisów (B. Brzeziński, M. Kalinowski, M. Masternak, A. Olesińska, Ordynacja podatkowa. Komentarz, TNOiK, Toruń 2002,
s. 426). Co do zasady ciężar udowodnienia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy podatkowej spoczywa na organie podatkowym, co potwierdza także, sformułowana
w art. 120 O.p., zasada legalności działania organów podatkowych. Uzasadniając wydane decyzje, organy podatkowe zobowiązane są do wskazania faktów, które uznały za udowodnione, dowodów, którym dały wiarę, oraz przyczyn, dla których innym dowodom odmówiły wiarygodności, uzasadnienie prawne zaś powinno zawierać wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa
(art. 210 § 4 O.p.). Nadto, w uzasadnieniu decyzji, organy podatkowe - zgodnie
z przepisem art. 191 O.p., regulującym kwestię swobodnej oceny dowodów - powinny,
na podstawie całego zebranego w sprawie materiału dowodowego, ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona.
Oceniając trafność zarzutów dotyczących postępowania podatkowego, Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że podnosząc te zarzuty skarżąca zmierza
do podważenia prawidłowości przeprowadzonego postępowania podatkowego, ustaleń stanu faktycznego sprawy (art. 122 O.p. i art. 187 O.p.) oraz oceny materiału dowodowego (art. 191 O.p. i art. 180 O.p.), a także wskazuje na wady uzasadnienia decyzji (art. 210 § 4 O.p.). Jednak, skarżąca czyni to w sposób nieskuteczny, gdyż uzasadnienie naruszenia tych przepisów sprowadza się w istocie do ich przytoczenia, ogólnych stwierdzeń co do prawidłowości ich stosowania, aby końcowo w zakresie uzasadnienia tych zarzutów procesowych, odesłać do części uzasadnienia odnoszącego
się do naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 22 ust. 1 u.p.d.o.f.
Jedynie na marginesie Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że formułując zarzut naruszenia art. 180 O.p. i 187 O.p. skarżąca nie podała konkretnej jednostki redakcyjnej, już tylko z tego powodu zarzut taki nie poddaje się ocenie. Niemniej jednak sąd kasacyjny analizując inne powołane przepisy prawa przeprowadził weryfikację zarzutów sformułowanych na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a.
Zaproponowany przez skarżącą w skardze kasacyjnej sposób budowania uzasadnienia nie zyskał jednak aprobaty Naczelnego Sądu Administracyjnego, ponieważ zawiera ono jedynie ogólne wywody związane z zasadami prowadzenia postępowania podatkowego, bez konkretnego odniesienia ich do okoliczności sprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny w pełni akceptuje stwierdzenie sądu pierwszej instancji, że organy podatkowe przeprowadziły postępowanie w sposób wyczerpujący, a uzyskane w ten sposób dowody zostały następnie poddane wnikliwej i poprawnej ocenie. Zasadnie sąd pierwszej instancji uznał, że organy podatkowe w zakresie wystarczającym dla potrzeb prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy przeprowadziły postępowanie dowodowe, którego wyniki, bez przekroczenia granic ustawowych, poddały rzetelnej analizie i ocenie, wyciągając logicznie poprawne i merytorycznie uzasadnione wnioski.
Także zarzut naruszenia art. 210 § 4 O.p. nie zasługiwał na uwzględnienie, gdyż zaskarżona decyzja została prawidłowo uzasadniona i zawiera zarówno pełne uzasadnienie faktyczne, jak i prawne, które spełnia ustawowe wymogi.
Tym samym, postępowanie przeprowadzono z poszanowaniem przepisów prawa w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych i zapewniający tym samym realizację zasady przekonywania.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, także zawarty w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia prawa materialnego przez błędną wykładnię wskazanego w jej petitum przepisu art. 22 ust. 1 u.p.d.o.f. okazał się chybiony. Zarzut ten ma wyłącznie charakter polemiczny.
Mając na uwadze formalne wymogi poprawnego sformułowania zarzutu kasacyjnego dotyczącego naruszenia przepisów prawa materialnego, Naczelny Sąd Administracyjny uznaje, że zarzut naruszenia art. 22 ust. 1 u.p.d.o.f. poprzez błędną wykładnię obarczony jest wadą formalną. Wskazuje na to sposób jego skonstruowania. Skarżąca, podnosząc zarzuty naruszenia, poprzez błędną wykładnię i w konsekwencji nieuzasadnioną odmowę prawa do zaliczenia w koszty uzyskania przychodów wydatków poniesionych na zakup towarów dokumentowanych zakwestionowanymi fakturami,
nie sprecyzowała na czym polega błędna wykładnia powołanego przepisu i jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia. W istocie zarzut ten, w jego lakonicznym uzasadnieniu, zmierza do podważenia ustaleń w zakresie stanu faktycznego oraz oceny prawnej tego stanu.
Według Naczelnego Sądu Administracyjnego nie zasługiwały na uwzględnienie sformułowane w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczące sposobu prowadzenia postępowania dowodowego oraz jego wyników, jak też sposobu uzasadnienia decyzji organu podatkowego, czy wyroku sądu pierwszej instancji. Nie naruszono także przepisu prawa materialnego.
Z ww. względów Naczelny Sąd Administracyjny - na podstawie art. 184 p.p.s.a. - oddalił skargę kasacyjną.
O kosztach postępowania sądowego sąd orzekł na podstawie art. 204 pkt 1,
art. 205 § 2, art. 207 § 1 i art. 209 p.p.s.a. Zasądzony zwrot kosztów postępowania obejmuje koszty zastępstwa procesowego radcy prawnego organu w kwocie
10.800 zł, określone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a w zw. z § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.).
/-/ A. Polańska /-/ J. Grzęda /-/ A. Wrzesińska- Nowacka

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI