II FSK 761/21

II FSK 761/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-02-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-06-23
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Aleksandra Wrzesińska- Nowacka /przewodniczący/
Jerzy Płusa
Krzysztof Kandut /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne
Podatek dochodowy od osób fizycznych
Sygn. powiązane
III SA/Wa 2611/19 - Wyrok WSA w Warszawie z 2020-09-29
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę WSA do ponownego rozpoznania 2.Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 1998 nr 144 poz 930
art. 8 ust. 1 pkt 3 lit e), art. 22 ust. 1
Ustawa z dnia 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska-Nowacka, Sędzia NSA Jerzy Płusa, Sędzia WSA - delegowany Krzysztof Kandut (sprawozdawca), , Protokolant Konrad Kapiński, po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2024 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skarg kasacyjnych M. W. i Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 września 2020 r. sygn. akt III SA/Wa 2611/19 w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 7 października 2019 r. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2016 r. 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, 2) oddala skargę kasacyjną M. W., 3) odstępuje w całości od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 29 września 2020 r. sygn. III SA/Wa 2611/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględnił skargę M. W. (dalej zwana: podatniczka lub strona) i uchylił decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej
w Warszawie z 7 października 2019 r. nr [...]
w przedmiocie określenia zobowiązania w zryczałtowanym podatku dochodowym od przychodów ewidencjonowanych za 2016 rok.
Z ustaleń objętych w/w wyrokiem wynika, że strona w 2016 roku uzyskiwała objęte ustawą z 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz. U. z 1998 r. nr 1144 poz. 930 ze zm. – dalej zwana: ustawa ryczałtowa) przychody z działalności gospodarczej prowadzonej w zakresie usług porządkowych, wykonywania nastawów kosmetyków i opracowywania receptur kosmetyków - na zlecenie wyłącznie L. Sp. z o.o. (dalej zwana: spółka). Organ I instancji ustalił i przyjął, że działalność polegająca na wykonaniu nastawów oraz opracowaniu receptur wyrobów kosmetycznych nie mogła podlegać opodatkowaniu podatkiem zryczałtowanym, gdyż należało ją zaklasyfikować, zgodnie z Polską Klasyfikacją Wyrobów i Usług (rozporządzenie Rady Ministrów z 29 października 2008 r. w sprawie Polskiej Klasyfikacji Wyrobów i Usług (Dz. U. z 2009 r. Nr 22, poz. 256 ze zm. - dalej zwane: PKWiU), odpowiednio do grupy 70.22.15 - usługi doradztwa związane z zarządzaniem produkcją oraz 71.20 - usługi w zakresie badań i analiz technicznych. To zaś, stosownie do art. 8 ust. 1 pkt 3 lit. e) ustawy ryczałtowej i załącznika nr 2 do tej ustawy, wyklucza opodatkowanie ryczałtem tak sklasyfikowanej działalności. Co więcej, analiza treści umowy o współpracy zawartej między podatniczką a spółką wskazuje, że strona wykonywała dla spółki usługi objęte prawami autorskimi, do tego w warunkach powiązań osobistych oraz służbowych, przy braku koniecznej transparentności. Jej brak był celowy i zmierzał do stosowania niższej ryczałtowej stawki podatkowej w wysokości 8,5 %, podczas gdy podatniczka nie była uprawniona do takiego opodatkowania przychodów. W konsekwencji poczynionych ustaleń Naczelnik Urzędu Skarbowego M. stwierdził, że strona nie była uprawniona do opodatkowania przychodów uzyskanych w 2016 roku na podstawie przepisów ustawy ryczałtowej, stąd decyzją z 15 kwietnia 2019 r. umorzył postępowanie w sprawie określenia zobowiązania w zryczałtowanym podatku dochodowym od przychodów ewidencjonowanych za 2016 rok.
W następstwie odwołania Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Warszawie decyzją z 7 października 2019 r. uchylił w całości decyzję organu I instancji i określił zobowiązanie w zryczałtowanym podatku dochodowym od przychodów ewidencjonowanych za 2016 rok w wysokości 15.300 zł przyjmując, że organ podatkowy ma prawo reklasyfikacji usług porządkowych, wykonania nastawów kosmetyków oraz opracowania receptur wyrobów kosmetycznych - do odpowiedniego grupowania PKWiU. Dyrektor Izby argumentował, że organ I instancji, odmiennie niż podatniczka, zakwalifikował usługi na rzecz spółki jako mieszczące się w zakresie grup PKWiU 71.20 - usługi w zakresie badań i analiz technicznych oraz 70.22.15 - usługi doradztwa związane z zarządzaniem produkcją. To zaś wyklucza ich opodatkowanie ryczałtem na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 3 lit. e) ustawy ryczałtowej. Wprawdzie podatniczka uzyskała Opinię klasyfikacyjną GUS, według której świadczone usługi należą do grupy 74.90.19.0 - pozostałe usługi doradztwa naukowego i technicznego, gdzie indziej niesklasyfikowane, które mogą być opodatkowane ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych, jednak ocena ustalonych w sprawie okoliczności faktycznych pokazuje, że takiej działalności nie wykonywała. Dyrektor Izby odwołując się do definicji działalności gospodarczej z art. 5a pkt 6 oraz art. 5b ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2012 r. poz. 361 ze zm. – dalej zwana: u.p.d.o.f.) wyjaśnił, że utrata możliwości zaliczenia przychodów do działalności gospodarczej powoduje konieczność zaliczenia ich do źródeł wymienionych w art. 10 ust. 1 pkt 1, 2 i 4-9 ustawy, przy czym kwalifikacja taka wymaga ustalenia, czy strona ponosiła odpowiedzialność wobec osób trzecich za rezultat czynności, czy czynności wykonywane były pod jej kierownictwem, czy ponosiła ryzyko gospodarcze związane z prowadzoną działalnością. W tej sprawie, zdaniem organu odwoławczego, strona miała znaczący wpływ na proces produkcji i prawidłowe wykonie usług nastawu, jednak nadzór w tym zakresie sprawowała w ramach pełnionej w spółce funkcji Prezesa Zarządu, a nie własnej działalności gospodarczej. To oznacza, że przychody z tytułu wykonania usług nastawów nie są przychodami z pozarolniczej działalności gospodarczej, lecz przychodami, o których mowa w art. 13 pkt 7 u.p.d.o.f. Podobnie organ zakwalifikował przychody z opracowania receptur wyrobów kosmetycznych. Natomiast w odniesieniu do usług porządkowych wskazał, że przychody z tego tytułu zaliczyć należy do pozarolniczej działalności gospodarczej i podlegają one opodatkowaniu, zgodnie z wyborem podatniczki, ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych według stawki 8.5%. Ponieważ organ I instancji umorzył uprzednio wszczęte postępowanie podatkowe w sprawie rozliczenia podatku zryczałtowanego, obowiązujące pozostało zobowiązanie podatkowe określone przez podatniczkę w zeznaniu PIT-28 w wysokości 54.717 zł. Z uwagi na to, że tylko usługi porządkowe podlegają opodatkowaniu ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych, organ odwoławczy uchylił decyzję Naczelnika Urzędu i określił zobowiązanie podatkowe w kwocie niższej niż wynikająca z zeznania PIT-28, tj. 15.300 zł.
Na w/w decyzję strona wniosła skargę, którą Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uwzględnił. Sąd nie podzielił stanowiska organu odwoławczego co do tego, że przychody z w/w działalności podlegają kwalifikacji do przychodów
z działalności wykonywanej osobiście. W tej sprawie przyjęcie, że strona nie prowadziła działalności gospodarczej oznacza, że nie mogła być podatnikiem podatku od towarów i usług. To zaś prowadzi do wniosku, że uchylając decyzję organu I instancji Dyrektor Izby mógł wydać decyzję na niekorzyść strony. Tej kwestii jednak nie ustalił i nie rozważył, gdyż odpowiedź odnośnie opodatkowania podatkiem od towarów i usług czynności wykonywanych przez osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą na podstawie umów o zarządzanie spółkami (tzw. kontraktów menedżerskich) zależy od ustalenia w oparciu o stan faktyczny, czy czynności menedżera będą uznane (bądź nie) za samodzielnie prowadzoną działalność gospodarczą w świetle ustawy o podatku VAT, w tym ustalenia, czy sposób ukształtowania wynagrodzenia menedżera uwzględnia (czy nie uwzględnia) ponoszenie przez niego ryzyka ekonomicznego w związku z prowadzoną działalnością oraz jak w umowie została określona odpowiedzialność menedżera wobec osób trzecich. Organ ustaleń w tym kierunku nie poczynił z jednej strony twierdząc, że strona wykonywała swoje usługi w ramach stosunku pracy czy też kontraktu menedżerskiego, a z drugiej uznając ją za przedsiębiorcę w zakresie usług porządkowych.
W kwestii klasyfikacji usług podatniczki do odpowiedniego grupowania PKWiU Sąd I instancji wskazał, że w Opinii klasyfikacyjnej Głównego Urzędu Statystycznego z [...] 2016 r. wydanej na wniosek strony, świadczone przez nią usługi zaliczono do "pozostałych usług doradztwa naukowego i technicznego, gdzie indziej niesklasyfikowanych" (grupa 74.90.19.0). Taką samą opinię organ podatkowy otrzymał od GUS na swój wniosek. Opinia klasyfikacyjna GUS ma specyficzne znaczenie dowodowe odpowiadające rangą wymowie dowodu z opinii biegłego. Stanowi akt wiedzy organu statystyki publicznej, przy czym organy podatkowe są uprawnione do zweryfikowania klasyfikacji usług według PKWiU i nie są związane opinią interpretacyjną GUS. W ocenie Sądu I instancji Naczelnik Urzędu Skarbowego prawidłowo zakwalifikował świadczone przez podatniczkę usługi opracowywania receptur kosmetyków do grupy PKWiU 71.20 - usługi w zakresie badań i analiz technicznych, zaś usługi wykonania nastawów wyrobów do grupy 70.22.15 - usługi doradztwa związane z zarządzaniem produkcją. Wykazał przy tym, że świadczone przez podatniczkę w/w usługi mają odmienny charakter i nie powinny być zaliczone do grupy PKWiU 74.90.19.0 - pozostałe usługi doradztwa naukowego i technicznego, gdzie indziej niesklasyfikowane. Taki stan rzeczy potwierdziły też zeznania strony oraz świadków. Innymi słowy, przyjęcie prawidłowej kwalifikacji świadczonych przez podatniczkę usług do grup objętych w PKWiU symbolami 71.20 oraz 70.22.15 oznacza, że jej przychody podlegały wyłączeniu z ryczałtu i opodatkowaniu na tzw. zasadach ogólnych, jako uzyskane z tytułu działalności gospodarczej. Z kolei usługi porządkowe, również uzyskane w ramach działalności gospodarczej, powinny podlegać opodatkowaniu w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych. Jak wskazał Sąd I instancji, pomimo prawidłowości stanowiska dotyczącego opodatkowania ryczałtem usług porządkowych, uzasadnienie zasadniczych tez organu odwoławczego w zakresie kwalifikacji osiąganego przez stronę przychodu w zestawieniu ze skutkami podatkowymi na tle przepisów ustawy VAT uzasadniało uchylenie decyzji ostatecznej.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła strona, zaskarżając w/w wyrok w całości i zarzucając:
I. na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm. – dalej zwana: p.p.s.a.), naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 141 § 4 oraz art. 134 § 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw.
z art. 120, art. 121 § 1 i § 2, art. 122, art. 187 § 1, § 2 i § 3, art. 191, art. 193 § 1 i § 2, art. 194 § 1, § 2 i § 3 oraz art. 210 § 1 pkt 6) w zw. z art. 2a ustawy z 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2018 r. poz. 800 ze zm. – dalej zwana: O.p.) w zw. z art. 2 oraz art. 7 i art. 87 Konstytucji RP poprzez:
a) uwzględnienie skargi (ale nie z powodów w wskazanych w skardze)
i uchylenie w całości decyzji Dyrektora Izby, ale nieuchylenie decyzji Naczelnika Urzędu i nieumorzenie postępowania pomimo tego, że obie decyzje podlegały uchyleniu, a postępowanie umorzeniu;
b) rażąco dowolną ocenę (tj. przekraczającą granice swobodnej oceny) zgromadzonego materiału dowodowego skutkującą uznaniem, że usługi wykonywane przez skarżącą w 2016 roku na rzecz spółki polegające na:
- opracowywaniu receptur wyrobów kosmetycznych i kosmetyków, które w/g WSA należało sklasyfikować zgodnie z PKWiU do grupy 71.20,
- wykonywaniu nastawów wyrobów, które w/g WSA należało sklasyfikować zgodnie
z PKWiU do grupy 70.22.15
są usługami wykluczającymi możliwość opodatkowania przychodów z tego tytułu zryczałtowanym podatkiem dochodowym, podczas gdy z zebranego w sprawie materiału dowodowego (w tym z dokumentów urzędowych) wynika, iż usługi te mieszczą się w grupowaniu PKWiU 74.90.19.0 - pozostałe usługi doradztwa naukowego i technicznego, gdzie indziej niesklasyfikowane, w konsekwencji czego skarżąca była uprawniona do opodatkowania w 2016 roku przychodów z tytułu świadczenia w/w usług zryczałtowanym podatkiem dochodowym. Ta okoliczność wynika z Opinii interpretacyjnej Urzędu Statystycznego w Łodzi - Ośrodek Klasyfikacji i Nomenklatur z [...] 2016 r., wniosku z 8 września 2016 r. o wydanie w/w Opinii interpretacyjnej, wyjaśnień skarżącej, decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego z 15 kwietnia 2019 r., a także Decyzji Dyrektora Izby z 7 października 2019 r.;
c) rażąco dowolną ocenę materiału dowodowego skutkującą uznaniem, że pracownicy spółki rzekomo samodzielnie wykonywali badania laboratoryjne, podczas gdy biorąc pod uwagę zgromadzony materiał dowodowy oraz doświadczenie życiowe Sąd powinien stwierdzić, iż takie specjalistyczne badania nie mogły być wykonywane przez pracowników spółki ze względu na brak odpowiednich kompetencji oraz przygotowania zawodowego osób pracujących w 2016 roku; ocena ta jest niezgodna z zasadą prowadzenia postępowania podatkowego w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych;
d) rażąco dowolną ocenę materiału dowodowego skutkującą uznaniem, iż Naczelnik Urzędu szczegółowo wykazał różnice w zakresie opisu usług świadczonych przez stronę i organy podatkowe, podczas gdy ze zgromadzonego materiału dowodowego powyższe nie wynika;
e) naruszenie zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych przez zignorowanie Opinii interpretacyjnej, ale nie zobowiązanie organów podatkowych do wystąpienia w toku postępowania podatkowego z ponownym wnioskiem do GUS o pozyskanie dowodu świadczącego o prawdziwości też wysnuwanych przez organy podatkowe, pomimo faktu, że zarówno podatniczka jak i organy podatkowe otrzymały taką samą Opinię interpretacyjną - fakt ten został oceniony przez WSA nieprawidłowo;
f) naruszenie zakazu orzekania na niekorzyść strony (art. 134 § 2 p.p.s.a.) przez wyrażenie oceny prawnej co do stanu faktycznego i zakwestionowanie możliwości opodatkowania świadczonych usług zryczałtowanym podatkiem dochodowym (podczas gdy Dyrektor Izby tego nie kwestionował);
g) niezastosowanie zasady rozstrzygania wątpliwości na korzyść podatnika, jeżeli pozostały istotne wątpliwości co do tego, czy w świetle całokształtu okoliczności sprawy sporne usługi mogą być zakwalifikowane jako pozostałe usługi doradztwa technicznego, gdzie indziej niesklasyfikowane (o tym, że istotne wątpliwości się pojawiają świadczy różne rozstrzyganie przez WSA w sprawach skarżącej);
h) niezastosowanie Zasad Metodycznych stanowiących załącznik do PKWiU, które są wiążącym aktem prawnym na zasadzie art. 87 § 1 Konstytucji RP; organy podatkowe miały obowiązek je stosować, a ich niestosowanie stanowi naruszenie zasady praworządności oraz zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów państwa;
2) art. 141 § 4 p.p.s.a. przez sporządzenie nieprawidłowego uzasadnienia wyroku;
3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c) oraz art. 145 § 3 p.p.s.a. przez ich niezastosowanie pomimo, że istniały przesłanki do ich zastosowania;
II. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzucono naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 8 ust. 1 pkt 3 lit. e) ustawy ryczałtowej przez jego zastosowanie i wskazanie, że usługi wykonywane przez stronę w 2016 roku na rzecz spółki, które w/g WSA należało sklasyfikować zgodnie z PKWiU do grup 71.20 oraz 70.22.15, są usługami wykluczającymi możliwość opodatkowania przychodów ryczałtem, podczas gdy usługi te - prawidłowo zakwalifikowane według PKWiU (tj. zgodnie z Opinią interpretacyjną) - są usługami, które mogły być opodatkowane ryczałtem.
Skargę kasacyjną wniósł także organ, zaskarżając wyrok WSA w całości. Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj.: art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 8 ust. 1 pkt. 3 lit. e) ustawy ryczałtowej przez błędna wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, w sytuacji uznania przez Sąd, iż strona osiągnęła w części przychody wymienione w załączniku nr 2 do ustawy, co wyłączało możliwość jednocześnie uznania za prawidłowe opodatkowania w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych usług porządkowych.
Z kolei na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zarzucił organ naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, poprzez wydanie orzeczenia, które w uzasadnieniu jest niespójne i wewnętrznie sprzeczne, a wynikające z wyroku wskazania nie są możliwe do wykonania bez naruszenia art. 8 ust. 1 pkt. 3 lit. e) ustawy ryczałtowej, a nadto przez argumentację wyroku częściowo nie dotyczącą stanowiska zajętego przez organ.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Rozpoznając wniesione skargi kasacyjne przypomnieć należy, że zgodnie
z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie wystąpiły. Oznacza to, że przytoczone w skargach kasacyjnych przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres sądowej kontroli przez NSA.
Ponieważ zasadnicza część sporu między stronami dotyczy zasad, według których należało opodatkować podatkiem dochodowym od osób fizycznych uzyskane w 2016 roku przez podatniczkę dochody/ przychody z wykonywanej działalności,
a następnie dokonać wyboru właściwej metody określenia podstawy opodatkowania tym podatkiem, z tego względu pomimo sformułowania w skargach kasacyjnych zarówno zarzutów naruszenia przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania, w rozpoznawanej sprawie wyjątkowo w pierwszej kolejności należało odnieść się do zarzutów naruszenia prawa materialnego, bowiem to one determinują kierunek postępowania podatkowego.
Trafnie przyjął Sąd I instancji, że decydujące znaczenie ma ustalenie w jakiej formie opodatkowane powinny zostać w 2016 roku przychody z tytułu prowadzonej przez stronę działalności. Podatniczka przyjęła, że jej działalność polegająca na wykonaniu usług porządkowych, nastawów oraz opracowaniu receptur wyrobów kosmetycznych podlega opodatkowaniu na podstawie przepisów ustawy ryczałtowej. Z kolei organ podatkowy I instancji ustalił i przyjął, że działalność polegająca na wykonaniu nastawów oraz opracowaniu receptur wyrobów kosmetycznych nie mogła podlegać opodatkowaniu podatkiem zryczałtowanym, gdyż należało ją zaklasyfikować odpowiednio do grup PKWiU: 70.22.15 - usługi doradztwa związane z zarządzaniem produkcją oraz 71.20 - usługi w zakresie badań i analiz technicznych. W następstwie wyłączenia podatniczki z ryczałtu całość jej dochodów powinna podlegać opodatkowaniu w/g tzw. zasad ogólnych, stosownie do u.p.d.o.f. Organ odwoławczy orzekł natomiast, podzielając stanowisko Naczelnika Urzędu co do wyłączenia podatniczki z ryczałtu ze względu na zakwalifikowanie wykonania nastawów oraz opracowaniu receptur wyrobów kosmetycznych odpowiednio do grup PKWiU: 70.22.15 oraz 71.20, że przychody z tego tytułu nie są przychodami z działalności gospodarczej, lecz przychodami z działalności wykonywanej osobiście, o których mowa w art. 13 pkt 7 u.p.d.o.f. Jednakże usługi porządkowe zaliczyć należy do działalności gospodarczej i podlegają one opodatkowaniu na podstawie przepisów ustawy ryczałtowej. Z kolei WSA uznał, że o ile usługi porządkowe, jako uzyskane z działalności gospodarczej, powinny podlegać opodatkowaniu w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych, to wykonanie nastawów oraz opracowanie receptur wyrobów kosmetycznych, jako powiązane w skutkach podatkowych z przepisami ustawy o podatku od towarów i usług, stanowi także działalność gospodarczą lecz powinno podlegać przepisom u.p.d.o.f.
Mając na uwadze powyższe rozbieżności, dopiero przesądzenie w/w spornej kwestii będzie miało decydujące znaczenie dla sposobu określenia podstawy opodatkowania, tj. jako działalności gospodarczej (lub działalności wykonywanej osobiście) opodatkowanej na zasadach ogólnych określonych w u.p.d.o.f. lub ustawy ryczałtowej.
Z tych względów w pierwszej kolejności należało odnieść się do zarzutów obu skarg kasacyjnych, naruszenia prawa materialnego, tj. art. 8 ust. 1 pkt 3 lit. e) ustawy ryczałtowej. Przepis ten stanowi, w stanie prawnym obowiązującym w 2016 roku, że opodatkowania w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych (...) nie stosuje się do podatników osiągających w całości lub w części przychody z tytułu świadczenia usług wymienionych w załączniku nr 2 do ustawy. Załącznik ten zawiera wykaz usług, których świadczenie wyłącza podatnika z opodatkowania ryczałtem, chodzi m.in. o usługi oznaczone w PKWiU symbolami 71.20 oraz 70.22.15. Sąd I instancji przyjął, że zastosowanie wskazanego przepisu znajduje uzasadnienie w ustalonym stanie faktycznym, gdyż wykonywanie przez podatniczkę w 2016 r. usług tak sklasyfikowanych wynika z zebranego w sprawie materiału dowodowego, przede wszystkim składanych przez stronę oraz świadków wyjaśnień i zeznań oraz materiałów dowodowych potwierdzających zakres wykonywanych usług i zasad ich zaklasyfikowania. W konsekwencji takiego stanowiska usługi podatniczki podlegają wyłączeniu z ryczałtu i powinny podlegać opodatkowaniu na tzw. zasadach ogólnych. Tu jednak – zdaniem WSA - niedostatecznie zbadana została przez organ kwestia ich kwalifikacji do przychodów z działalności wykonywanej osobiście bądź do działalności gospodarczej. Przyjęcie, że strona nie prowadziła działalności gospodarczej oznacza bowiem, że nie mogła być podatnikiem podatku od towarów i usług, przez co decyzja organu odwoławczego mogła zostać wydana na niekorzyść strony. Z kolei opodatkowanie podatkiem od towarów i usług czynności wykonywanych przez osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą na podstawie umów o zarządzanie (tzw. kontraktów menedżerskich) wymagało poczynienia ustaleń faktycznych co do samodzielności prowadzonej działalności, sposobu ukształtowania wynagrodzenia, ryzyka ekonomicznego w związku z prowadzoną działalnością, czy odpowiedzialności wobec osób trzecich. Sąd I instancji zajął przy tym stanowisko - odnośnie klasyfikacji usług podatniczki do odpowiedniego grupowania PKWiU – według którego Opinia klasyfikacyjna Głównego Urzędu Statystycznego z [...] 2016 r. wydana na wniosek strony wskazująca, że świadczone przez nią usługi należą do "pozostałych usług doradztwa naukowego i technicznego, gdzie indziej niesklasyfikowanych" (grupa 74.90.19.0), a także tożsama w treści Opinia wydana przez GUS na wniosek organu podatkowego – nie ma istotnego znaczenia dla ustalenia okoliczności faktycznych, gdyż organy podatkowe są uprawnione do zweryfikowania klasyfikacji usług według PKWiU i nie są związane opinią interpretacyjną GUS.
W tym stanie rzeczy przypomnieć trzeba, że podatniczkę pozbawiono prawa do zastosowania uproszczonej formy opodatkowania na podstawie art. 8 ust. 1 pkt 3 lit.e) ustawy ryczałtowej w związku z treścią zał. nr 2 z tej przyczyny, że świadczone przez nią usługi zaliczono, zgodnie z PKWiU, do grupy 70.22.15 - usługi doradztwa związane z zarządzaniem produkcją oraz 71.20 - usługi w zakresie badań i analiz technicznych, a nie do "pozostałych usług doradztwa naukowego i technicznego, gdzie indziej niesklasyfikowanych" (grupa 74.90.19.0) – jak stwierdził GUS w swoich w/w Opiniach. Ten zakres wykonywania działalności przez podatniczkę jest przedmiotem sporu.
W orzecznictwie sądowym przyjmuje się zasadniczo jednolicie, że tzw. opinie klasyfikacyjne organów statystyki publicznej zawierające interpretacje standardów
i nomenklatur statystycznych nie są formalnie wiążące zarówno dla organów podatkowych jak i dla podatników. Ponieważ nie są źródłem prawa, prawem czy też aktem administracyjnym tworzącym określone prawa lub obowiązki podatkowe dla ich adresatów, stanowią jedynie dowód w postępowaniu podatkowym mającym na celu ustalenie bądź określenie wysokości zobowiązania podatkowego w należnej - zgodnej z prawem wysokości i jak każdy dowód podlegają swobodnej ocenie organu podatkowego, a w razie skargi - ocenie sądu administracyjnego kontrolującego
w aspekcie zaskarżonej decyzji podatkowej zgodność z prawem postępowania, które doprowadziło do jej wydania. Pozyskane dla postępowania podatkowego opinie interpretujące w danym, konkretnym stanie faktycznym określone standardy klasyfikacyjne z zakresu statystyki publicznej nie tworzą bezpośrednio, jak to już wcześniej podnoszono, jakichkolwiek praw i obowiązków, nie stanowią obowiązującego prawa, nie są decyzjami administracyjnymi, nie są oświadczeniami woli. Stanowią wyłącznie akt wiedzy organu statystyki publicznej dokonującego specyficznej "subsumcji" indywidualnego stanu faktycznego pod przepis prawny wynikający z PKWiU, z tym że "subsumcja" ta nie jest aktem stosowania prawa sensu stricte, bowiem nie wynikają z niej bezpośrednio żadne wiążące konsekwencje prawne. Zatem opinie klasyfikacyjne organów statystyki publicznej w postępowaniu podatkowym posiadają wyłącznie walor i funkcje jednego z dowodów w tym postępowaniu (zob. postanowienie NSA z 20 listopada 2006 r., sygn. akt II FPS 3/06, wyrok NSA z 27 czerwca 2019 r. sygn. I FSK 1095/17).
Z tak trafnie przyjętego założenia Sąd I instancji nie wyprowadził jednak właściwych dla rozpoznawanej sprawy konsekwencji. Skoro bowiem opinia statystyczna jest dowodem w sprawie, to jak każdy dowód powinna być poddana ocenie organu, następnie Sądu, a te oceny powinny znaleźć swój wyraz
w uzasadnieniu decyzji i wyroku. Tymczasem opinie organu statystycznego pozyskane w toku postępowania podatkowego zostały pominięte, a za podstawę rozstrzygnięcia przez organy oraz Sąd przyjęto ustalenia faktyczne przeciwne
w skutkach podatkowych do tych opinii, bez wyjaśnienia dlaczego opinie GUS odrzucono. Organy w istocie nie poddały ocenie merytorycznej klasyfikacji zawartej
w Opiniach GUS, ograniczając się do stwierdzenia, że nie są one wiążące,
a ustalenia organów są inne, niż przedstawione w Opiniach, zaś Sąd I instancji stanowisko to bezkrytycznie zaakceptował.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego ogólnikowa ocena tych dowodów jest niewystarczająca do zajęcia merytorycznego stanowiska co do klasyfikacji spornych usług z pominięciem tych opinii. Sąd I instancji powinien poddać analizie, rozważyć i wypowiedzieć się, dlaczego klasyfikacja wskazana przez organy statystyki publicznej nie jest prawidłowa, szczególnie, że obie opinie wydano w toku prowadzonego postępowania, z tego jedną na wniosek organu, w którym opisano z perspektywy organu specyfikę działalności podatniczki. Brak tego rodzaju stanowiska w treści decyzji organu stanowi o naruszeniu art. 187 § 1 O.p., który jest konkretyzacją zasady z art. 122 O.p. (zasada prawdy obiektywnej), co nie powinno zyskać akceptacji przez WSA. Co równie istotne i co również wymaga uwzględnienia przez Sąd, w sytuacji uzyskania przez stronę Opinii klasyfikacyjnej, a następnie jej potwierdzenia na wniosek organu, po stronie podatniczki istniało uzasadnione oczekiwanie wywołane tym działaniem, że jej zachowanie (klasyfikacja świadczonych usług i stosowane zasady opodatkowania) odpowiada prawu. W tej sytuacji w konflikcie z zasadą pogłębiania zaufania do organów podatkowych, jak i z prawem do dobrej administracji (art. 2 Konstytucji RP oraz art. 41 w zw. z art. 51 Karty praw podstawowych UE), pozostaje takie postępowanie organów podatkowych, którego konsekwencją jest pozbawienie podatniczki prawa do opodatkowania w formie uproszczonej, pomimo dysponowania przez nią i przez organ klasyfikacją, która na takie uproszczone opodatkowanie pozwala. Bez podania klarownych argumentów podważających tę klasyfikację, wspartych adekwatnymi dowodami, takie działanie narusza zasadę zaufania do organów podatkowych oraz zasadę przekonywania, wyrażonych odpowiednio w art. 121 § 1 i art. 124 O.p. Postępowanie budzące zaufanie to postępowanie staranne i merytorycznie poprawne, które równo traktuje interesy podatnika i Skarbu Państwa. W tym stanie rzeczy trafne okazały się zarzuty skargi kasacyjnej naruszenia art. 8 ust. 1 pkt 3 lit.e) ustawy ryczałtowej.
Na powyższą ocenę nie miało natomiast wpływu przywołane przez Sąd I instancji orzeczenie WSA w Warszawie z 7 listopada 2019 r. sygn. III SA/Wa 414/19 wydane podatniczce, od którego NSA wyrokiem z 8 marca 2023 r. sygn. II FSK 2081/20 oddalił skargę. Naczelny Sąd Administracyjny związany granicami skargi kasacyjnej wskazał – inaczej niż w tej sprawie – że uzasadnienie zarzutu naruszenia art. 8 ust. 1 pkt 3 lit. e) ustawy ryczałtowej nie zawierało jakichkolwiek istotnych argumentów dotyczących meritum sporu w zakresie klasyfikacji usług świadczonych przez skarżącą do odpowiedniego grupowania PKWiU, które mogłyby stanowić punkt odniesienia pogłębionej, merytorycznej oceny tego zarzutu. W tej sprawie, rozpoznawanej łącznie ze sprawami podatniczki dot. podatku na tzw. zasadach ogólnych, a także jej podatku dochodowego za inne okresy rozliczeniowe, zarzut naruszenia art. 8 ust. 1 pkt 3 lit. e) ustawy ryczałtowej został sformułowany w powiązaniu ze stanem faktycznym sprawy w stopniu pozwalającym na jego kontrolę instancyjną. Mając to na względzie, skuteczne okazały się zarzuty pełnomocnika organu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 8 ust. 1 pkt. 3 lit. e) ustawy ryczałtowej poprzez przyjęcie, że strona osiągnęła w części przychody wymienione w załączniku nr 2 do ustawy, co wyłączało możliwość jednocześnie uznania za prawidłowe opodatkowania w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych usług porządkowych.
Stosownie do art. 22 ust. 1 ustawy ryczałtowej, który regule skutki utraty prawa do opodatkowania ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych, w razie utraty warunków do opodatkowania ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych podatnik jest zobowiązany, poczynając od dnia, w którym nastąpiła utrata tych warunków, zaprowadzić właściwe księgi – chyba że jest zwolniony z tego obowiązku – i opłacać podatek dochodowy na ogólnych zasadach. Zgodnie z tym przepisem skutek w postaci konieczności poddania się reżimowi opodatkowania na zasadach ogólnych następuje po utracie prawa do opodatkowania ryczałtem. Na podstawie art. 3 ustawy ryczałtowej, przychodów (dochodów) opodatkowanych w formach zryczałtowanych nie łączy się z przychodami (dochodami) z innych źródeł podlegającymi opodatkowaniu na podstawie ustawy o podatku dochodowym. Zatem w sytuacji, gdy podatnik korzysta z uprawnienia i wybiera uproszczoną formę opodatkowania z zachowaniem warunków określonych w ustawie, ma to bezpośrednie konsekwencje dla przychodów (dochodów) opodatkowanych w tych formach. Nie można ich łączyć z innymi źródłami podlegającymi opodatkowaniu na zasadach ogólnych, a więc zgodnie z ustawą o podatku dochodowym od osób fizycznych. Z kolei w sytuacji utraty prawa do opodatkowania ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych, podatnik podlega tzw. zasadom ogólnym, na co już wyżej wskazano. W tym stanie rzeczy całkowicie chybione jest stanowisko Sądu I instancji, według którego z jednej strony usługi wykonania nastawów kosmetyków oraz opracowywania receptur wyrobów kosmetycznych były świadczone w ramach działalności gospodarczej i jako wyłączone z ryczałtu podlegają reżimowi zasad ogólnych, a z drugiej strony usługi porządkowe świadczone w ramach tej samej działalności gospodarczej powinny podlegać opodatkowaniu w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok w całości.
Rozpatrując sprawę ponownie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powinien uwzględnić powyższe, a zarazem fakt, że w sprawie II FSK 652/21 wspólnie rozpoznawanej ze sprawą niniejszą, otwarta pozostaje kwestia opodatkowania podatniczki według tzw. zasad ogólnych. Rzeczą WSA będzie zatem wskazanie organowi spójnego kierunku dalszego postępowania, z uwzględnieniem zasady zaufania (art. 121 § 1 O.p.), prawdy obiektywnej (art. 122 O.p.) oraz praworządności (art. 120 O.p.).
W kwestii sformułowanego w obu skargach kasacyjnych zarzutu naruszenia
art. 141 § 4 p.p.s.a. wyjaśnić trzeba, że uwzględnienie tego zarzutu może nastąpić wówczas, gdy wskazywana wada uzasadnienia jest na tyle poważna, że może mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a samo uchybienie musi uniemożliwiać kontrolę instancyjną zaskarżonego wyroku (wyrok NSA z 26 maja 2017 r. sygn. I FSK 1741/15). Wbrew sformułowanym w skargach kasacyjnych zarzutom (punkt 1 skargi kasacyjnej podatniczki i tiret 2 skargi kasacyjnej organu) zaskarżony wyrok nie narusza art. 141 § 4 p.p.s.a. w stopniu dającym podstawę do jego wyeliminowania z obrotu prawnego. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku - w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego - spełnia wymogi, o których stanowi art. 141 § 4 p.p.s.a. Przedstawiono w nim stan faktyczny sprawy, zrelacjonowano sformułowane w skardze zarzuty oraz wskazano podstawę prawną uchylenia rozstrzygnięcia organu. Sąd I instancji w dostateczny sposób wyjaśnił motywy podjętego rozstrzygnięcia i co istotne, wyrok poddaje się kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Niezasadny okazał się także zarzut rozstrzygania wątpliwości na niekorzyść strony. Naruszenie tej zasady byłoby aktualne, gdyby wyniki wykładni doprowadziły do wyłonienia kilku hipotez interpretacyjnych, z których żadna nie byłaby przekonująca, przy jednoczesnym wyborze przez sąd opcji niekorzystnej dla podatnika. Zaistnienia takiej sytuacji kasator jednak nie wykazał.
W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną podatniczki. Sąd przyjął, że przytoczenie podstaw skargi kasacyjnej na podstawie art. 174 p.p.s.a. wymaga wskazania konkretnego przepisu, konkretnego aktu prawnego i charakteru naruszenia, zaś przepis art. 176 § 1 pkt 1 i 3 p.p.s.a. wymaga sformułowania zakresu zaskarżenia oraz wniosku co do sposobu i zakresu orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego. W tej sprawie pełnomocnik podatniczki domagał się uchylenia wyroku Sądu I instancji i uchylenia decyzji podatkowych organów obu instancji oraz umorzenia postępowania podatkowego. Rozpoznanie sprawy w sposób tak oczekiwany przez wnoszącego środek odwoławczy nie było jednak możliwe, gdyż kontrola kasacyjna dokonywana przez Naczelny Sąd Administracyjny sprowadza się do oceny orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego wyłącznie pod kątem zgodności z prawem, zaś wydanie orzeczenia na podstawie art. 188 p.p.s.a. (o co wnosił kasator) możliwe jest jedynie wówczas, gdy istota sprawy została dostatecznie wyjaśniona. W tej sprawie taka sytuacja nie wystąpiła, co Sąd już wyżej wywiódł, uznając jednocześnie za zasadne i umotywowane wnioski pełnomocnika organu uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy WSA w Warszawie do ponownego rozpoznania.
Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji wyroku. Sąd orzekł o zniesieniu kosztów postępowania kasacyjnego.