II FSK 759/22

Naczelny Sąd Administracyjny2025-03-05
NSApodatkoweWysokansa
podatek dochodowyPITsprzedaż nieruchomościulga mieszkaniowaspadekdziedziczeniekredyt hipotecznyinterpretacja podatkowaNSA

NSA uchylił interpretację indywidualną i wyrok WSA, uznając, że spłata kredytu hipotecznego zaciągniętego przez zmarłego męża ze środków ze sprzedaży odziedziczonej nieruchomości przez żonę stanowi realizację własnego celu mieszkaniowego, uprawniającą do zwolnienia z podatku dochodowego.

Skarżąca sprzedała nieruchomość i przeznaczyła uzyskane środki na spłatę kredytu hipotecznego zaciągniętego przez zmarłego męża na zakup lokalu mieszkalnego. Organ interpretacyjny i WSA uznali, że nie jest to realizacja własnego celu mieszkaniowego, ponieważ kredyt zaciągnął mąż. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił te rozstrzygnięcia, stwierdzając, że spłata długu spadkowego ze środków ze sprzedaży odziedziczonej nieruchomości przez spadkobiercę, który przejmuje zobowiązania zmarłego, jest realizacją własnego celu mieszkaniowego i uprawnia do zwolnienia z podatku dochodowego.

Sprawa dotyczyła interpretacji przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych w zakresie zwolnienia z podatku dochodowego od osób fizycznych przy sprzedaży nieruchomości. Skarżąca sprzedała nieruchomość i przeznaczyła uzyskane środki na spłatę kredytu hipotecznego zaciągniętego przez jej zmarłego męża na zakup lokalu mieszkalnego. Kredyt został zaciągnięty przed zawarciem związku małżeńskiego, a nieruchomość stanowiła majątek osobisty męża. Po śmierci męża, skarżąca jako spadkobierczyni przejęła jego zobowiązania, w tym spłatę kredytu. Organ interpretacyjny oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznali, że spłata kredytu przez skarżącą nie stanowi realizacji jej własnego celu mieszkaniowego, ponieważ kredyt został zaciągnięty przez inną osobę (męża). Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną, uchylił zaskarżony wyrok i interpretację indywidualną. Sąd podkreślił, że wykładnia językowa przepisów podatkowych nie może prowadzić do absurdalnych lub rażąco niesprawiedliwych konsekwencji. W ocenie NSA, spłata przez spadkobiercę długu spadkowego, który służył realizacji celu mieszkaniowego spadkodawcy, ze środków uzyskanych ze sprzedaży odziedziczonej nieruchomości, powinna być traktowana jako realizacja własnego celu mieszkaniowego spadkobiercy. Sąd wskazał, że brak jest racjonalnego uzasadnienia dla różnicowania sytuacji spadkobierców w zależności od tego, czy w skład spadku wchodzą środki pieniężne, czy nieruchomość. Opodatkowanie przychodu przeznaczonego na pokrycie długu spadkowego, którego cel nie uległ zmianie, byłoby niesłuszne i niesprawiedliwe.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (1)

Odpowiedź sądu

Tak, spłata przez spadkobiercę kredytu hipotecznego zaciągniętego przez spadkodawcę na zakup nieruchomości, ze środków uzyskanych ze sprzedaży odziedziczonej nieruchomości, stanowi realizację własnego celu mieszkaniowego uprawniającego do zwolnienia z podatku dochodowego od osób fizycznych.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że ścisła wykładnia językowa przepisów podatkowych nie może prowadzić do rażąco niesprawiedliwych lub absurdalnych konsekwencji. Spadkobierca przejmuje ogół praw i obowiązków spadkodawcy, w tym zobowiązania kredytowe. Spłata takiego kredytu ze środków ze sprzedaży odziedziczonej nieruchomości powinna być traktowana jako realizacja własnego celu mieszkaniowego, gdyż cel kredytu nie uległ zmianie, a brak jest racjonalnego uzasadnienia dla różnicowania sytuacji spadkobierców.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (5)

Główne

u.p.d.o.f. art. 21 § 1 pkt 131

Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych

Pomocnicze

u.p.d.o.f. art. 10 § 1 pkt 8 lit. a

Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych

u.p.d.o.f. art. 21 § 25

Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych

u.p.d.o.f. art. 21 § 28

Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych

O.p. art. 97 § § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Argumenty

Skuteczne argumenty

Spłata kredytu hipotecznego zaciągniętego przez zmarłego męża ze środków ze sprzedaży odziedziczonej nieruchomości przez spadkobiercę stanowi realizację własnego celu mieszkaniowego. Spadkobierca przejmuje ogół praw i obowiązków spadkodawcy, w tym zobowiązania kredytowe, a cel kredytu nie ulega zmianie. Ścisła wykładnia językowa przepisów podatkowych nie może prowadzić do rażąco niesprawiedliwych lub absurdalnych konsekwencji.

Odrzucone argumenty

Spłata kredytu hipotecznego przez spadkobiercę nie stanowi realizacji własnego celu mieszkaniowego, ponieważ kredyt został zaciągnięty przez inną osobę (spadkodawcę).

Godne uwagi sformułowania

zasada pierwszeństwa stosowania wykładni językowej nie oznacza absolutnego porządku preferencji, a jedynie taki porządek, który w uzasadnionych okolicznościach dopuszcza od niej odstępstwa wynik posłużenia się wykładnią językową prowadzi do absurdów albo do rażąco niesprawiedliwych lub irracjonalnych konsekwencji ścisłe, literalne zinterpretowanie przepisu ustawy uniemożliwiałoby sensowne jego zastosowanie bądź prowadziło do zniekształcenia lub wypaczenia jego treści, sięganie przez organ stosujący prawo do innych sposobów wykładni jest jego obowiązkiem wykładnia językowa nie może bowiem prowadzić do rozstrzygnięcia, które w świetle powszechnie akceptowanych wartości musi być uznane za rażąco niesłuszne, niesprawiedliwe, nieracjonalne lub niweczące rationem legis interpretowanego przepisu przyjęcie wykładni językowej z pominięciem długów spadkowych, mających wpływ na wysokość definitywnego przysporzenia, jakie w wyniku sprzedaży odziedziczonej nieruchomości, uzyskała Skarżąca, prowadziłoby do niesłusznych, niesprawiedliwych wniosków brak jest racjonalnego uzasadnienia różnego traktowania spadkobierców tylko z tego powodu, że w skład spadku wchodzi nieruchomość.

Skład orzekający

Jan Grzęda

sprawozdawca

Jerzy Płusa

przewodniczący

Zbigniew Romała

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zwolnienia z podatku dochodowego od osób fizycznych przy sprzedaży nieruchomości przez spadkobiercę, w szczególności w kontekście spłaty kredytu spadkodawcy."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji spadkobiercy spłacającego kredyt spadkodawcy ze środków ze sprzedaży odziedziczonej nieruchomości. Może wymagać analizy w kontekście innych przepisów dotyczących spadków i podatków.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy powszechnego problemu podatkowego związanego ze sprzedażą nieruchomości i dziedziczeniem, a wyrok NSA stanowi istotne wyjaśnienie dla podatników w podobnej sytuacji.

Spadek, kredyt i podatek: Czy spłata długu zmarłego zyskiem ze sprzedaży nieruchomości jest zwolniona z PIT?

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II FSK 759/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-03-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-07-07
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jan Grzęda /sprawozdawca/
Jerzy Płusa /przewodniczący/
Zbigniew Romała
Symbol z opisem
6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
6560
Hasła tematyczne
Podatek dochodowy od osób fizycznych
Interpretacje podatkowe
Sygn. powiązane
I SA/Gl 1456/21 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2022-02-17
Skarżony organ
Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej
Treść wyniku
uchylono zaskarżony wyrok i interpretację indywidualną
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1128
art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a w zw. z art. 21 ust. 1 pkt 131
Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych -t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jerzy Płusa, Sędzia NSA Jan Grzęda (sprawozdawca), Sędzia del. NSA Zbigniew Romała, Protokolant Anna Dziewiż-Przychodzeń, po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej K. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 lutego 2022 r., sygn. akt I SA/Gl 1456/21 w sprawie ze skargi K. B. na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 10 sierpnia 2021 r., nr 0114-KDIP3-1.4011.379.2021.2.AK UNP:1400454 w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2) uchyla zaskarżoną interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 10 sierpnia 2021 r., nr 0114-KDIP3-1.4011.379.2021.2.AK UNP:1400454, 3) zasądza od Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej na rzecz K. B. kwotę 1257 (słownie: jeden tysiąc dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 17 lutego 2022 r., sygn. akt I SA/Gl 1456/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę K. B. na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 10 sierpnia 2021 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych. Wskazany wyrok (podobnie jak pozostałe powołane w uzasadnieniu orzeczenia) jest dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl.
W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że we wniosku o wydanie interpretacji przedstawiony został następujący stan faktyczny: Wnioskodawczyni 23 września 2020 r. sprzedała niezabudowaną i niezamieszkaną nieruchomość gruntową położoną w R., której była jedynym właścicielem. Sprzedaż nastąpiła na rzecz osób z nią niepowiązanych (ani faktycznie, ani prawnie). Kwotę uzyskaną z tytułu sprzedaży nieruchomości przeznaczyła na:
- spłatę kredytu hipotecznego zaciągniętego w banku przez jej męża na zakup lokalu mieszkalnego położonego w R., 8 września 2014 r., (początkowo małżonkowie wraz z dziećmi zamieszkiwali w tym lokalu, następnie przeprowadzili się do nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym na terenie R., właścicielem obu nieruchomości był najpierw jej mąż, a obecnie, na podstawie dziedziczenia testamentowego po zmarłym mężu, ona sama stała się właścicielką tych nieruchomości, na skutek tego została następcą prawnym zmarłego męża także w zakresie wspomnianego wyżej kredytu hipotecznego, na dzień sprzedaży niezabudowanej i niezamieszkanej nieruchomości gruntowej w R. (tj. 23 września 2020 r.), jak też w dniu sporządzenia wniosku, zamieszkiwała na nieruchomości położonej w R., na dzień uregulowania zobowiązania wynikającego z umowy kredytu, zobowiązanie to obciążało Wnioskodawczynię);
- generalny remont kuchni i przedpokoju (zakup materiału i zapłacenie robocizny) na nieruchomości, w której zamieszkuje, a który został przeprowadzony po sprzedaży nieruchomości gruntowej położonej w R.;
- uregulowanie zaległości czynszowej ww. lokalu mieszkalnego położonego w R., która powstała przed sprzedażą przedmiotowej nieruchomości;
- uregulowanie zaległości z tytułu podatku od nieruchomości, związanej z lokalem mieszkalnym położonym w Raciborzu, opisanym powyżej, która powstała przed sprzedażą przedmiotowej nieruchomości.
W związku z wezwaniem wystosowanym przez organ interpretacyjny, Wnioskodawczyni w piśmie z 5 lipca 2021 r. uzupełniła wniosek wskazując, że:
- jej mąż nabył niezabudowaną nieruchomość gruntową położoną w R. w 19 października 2016 r. na podstawie umowy darowizny i ustanowienia służebności mieszkania, na podstawie wskazanej umowy mąż został jedynym właścicielem tej nieruchomości (weszła ona do jego majątku osobistego), nieruchomość została nabyta w trakcie trwania związku małżeńskiego, na przestrzeni trwania małżeństwa nigdy nie doszło do powstania rozdzielności majątkowej;
- kredyt hipoteczny został zaciągnięty przez jej męża na zakup lokalu mieszkalnego w R., nieruchomość ta stanowiła wyłączną własność jej męża, do jej zakupu doszło przed zawarciem związku małżeńskiego;
- dokonała remontu nieruchomości w R., w której mieszka i realizuje własne cele mieszkaniowe;
- początkowo realizowała własne cele mieszkaniowe na nieruchomości w R., gdzie zamieszkiwała z mężem, w 2016 r. przeprowadziła się wraz z mężem do nieruchomości w R. i od tej pory na wymienionej nieruchomości realizuje własne cele mieszkaniowe, nieruchomość w R., nabyta na podstawie dziedziczenia testamentowego stanowi jej wyłączną własność, nieruchomość ta obecnie nie jest wykorzystywana w żaden sposób i nikt w niej nie zamieszkuje, w przyszłości Wnioskodawczyni dopuszcza możliwość zamieszkania w tej nieruchomości przez swoją córkę;
- wydatki na remont kuchni i przedpokoju potwierdzone są fakturami/rachunkami wystawionymi na jej nazwisko, remont obejmował położenie nowych podłóg (panele podłogowe w kuchni i płytek podłogowych w przedpokoju) i sfinansowanie ich zakupu, wyrównanie ubytków w tynku i częściowe wykonanie gładzi, wymianę instalacji elektrycznej, wybudowanie nowych ścianek działowych z płyt kartonowo-gipsowych, pomalowanie pomieszczeń i ułożenie płytek ściennych oraz kamienia elewacyjnego na jednej ścianie w przedpokoju, zakup niezbędnych sprzętów AGD oraz zakup mebli, zakup i zamontowanie nowego parapetu w kuchni, skucie starej posadzki w przedpokoju wraz z wylewką i wykonanie nowej wylewki i położenie nowej podłogi, wykonanie pokrycia schodów płytą kartonowo- gipsową w zejściu do piwnicy, oszlifowanie zewnętrznej części schodów znajdujących się w przedpokoju.
W związku z przedstawionym stanem faktycznym zadano następujące pytanie: czy Wnioskodawczyni jest zobowiązana do uiszczenia podatku dochodowego od osób fizycznych w związku z uzyskaniem środków pieniężnych z tytułu sprzedaży nieruchomości w sytuacji, gdy środki te przeznaczyła na uregulowanie zobowiązań związanych z udzielonym kredytem hipotecznym, dotyczącym innej nieruchomości (zaciągniętym przed transakcją sprzedaży), a także zaległości czynszowej i podatkowej takiej nieruchomości (powstałymi przed transakcją sprzedaży), a nadto przeznaczyła część przedmiotowych środków na przeprowadzenie remontu części nieruchomości, na której faktycznie zamieszkuje?
Zdaniem Skarżącej jest ona uprawniona do skorzystania z ulgi mieszkaniowej wynikającej z ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2021 r. poz. 1128 ze zm.; dalej "u.p.d.o.f."). Wynika to jej zdaniem z art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a w zw. z art. 21 ust. 1 pkt 131 w zw. z art. 21 ust. 25-29 u.p.d.o.f. Tym samym nie jest zobowiązana do uiszczenia podatku dochodowego z tytułu sprzedaży nieruchomości. Uzasadniając swoje stanowisko wyjaśniła, że każdy z opisanych wydatków odnosi się do jej własnego celu mieszkaniowego. W następstwie śmierci swojego męża stała się następcą prawnym przysługujących mu praw i obowiązków. W konsekwencji, z chwilą nabycia spadku stała się kredytobiorcą oraz właścicielką nieruchomości wchodzących w skład masy spadkowej.
W interpretacji indywidualnej z 10 sierpnia 2021 r. organ interpretacyjny uznał, że stanowisko Wnioskodawczyni w zakresie możliwości skorzystania przez nią ze zwolnienia wynikającego z treści art. 21 ust. 1 pkt 131 u.p.d.o.f. w stosunku do wydatków poniesionych na remont nieruchomości - z wyłączeniem mebli, które nie są na stałe połączone z elementami konstrukcyjnymi budynku oraz sprzętów AGD innych niż piekarnik i płyta kuchenna, jest prawidłowe, w pozostałym natomiast zakresie, przedstawionym w pytaniu, jest nieprawidłowe.
Organ interpretacyjny stwierdził, że od dnia nabycia przez męża Skarżącej nieruchomości do dnia jej odpłatnego zbycia nie upłynęło 5 lat licząc od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło nabycie. Przychód z tego tytułu podlegał będzie opodatkowaniu zgodnie z art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a –c w zw. z art. 10 ust. 5 u.p.d.o.f.
Następnie organ wskazał, że zgodnie z art. 21 ust. 25 pkt 2a u.p.d.o.f. spłata kredytu oraz odsetek od kredytu zaciągniętego przez podatnika może być uznana za wydatek na cel mieszkaniowy gdy kredyt ten zaciągnięty został przed dniem uzyskania przychodu z odpłatnego zbycia. Środki przeznaczone na cele mieszkaniowe, m.in. na spłatę kredytu oraz odsetek od niego muszą pochodzić ze sprzedaży nieruchomości. W tej sprawie to nie Skarżąca zaciągnęła kredyt lecz jej małżonek. Odziedziczenie kredytowanej nieruchomości jak i zobowiązanie Wnioskodawczyni do spłaty kredytu zaciągniętego przez zmarłego małżonka do ww. ulgi z art. 21 ust. 1 pkt 131 w zw. z art. 21 ust. 25 pkt 1 i 2 u.p.d.o.f. nie uprawnia.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej interpretacji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Zaskarżonej interpretacji zarzuciła naruszenie prawa materialnego, mające wpływ na jej treść, tj. art. 21 ust. 1 pkt 131 u.p.d.o.f. w zw. z art. 21 ust. 25 pkt 1 oraz art. 21 ust. 28 u.p.d.o.f. przez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że:
- w sytuacji, gdy spadkobierca spłaca kredyt, zaciągnięty przez spadkodawcę przed dniem uzyskania przychodu z odpłatnego zbycia i wchodzący w skład masy spadkowej, oraz odsetki od tego kredytu, ze środków pochodzących ze sprzedaży nieruchomości wchodzącej w skład nabytego spadku, to nie realizuje on własnego celu mieszkaniowego, ponieważ spłacany kredyt zaciągnięty był przez inną osobę, podczas gdy spadkobierca przejmuje ogół praw i obowiązków spadkodawcy, także w zakresie istniejących zobowiązań;
- wydatki na własne cele mieszkaniowe obejmują wyłącznie zakup takich sprzętów AGD jak piekarnik i płyta kuchenna, podczas gdy wydatki te odnoszą się do wszystkich sprzętów AGD, które mogą zostać zamontowane w meblach kuchennych wykonanych na wymiar bądź do zabudowy stałej, a nadto również tyczy się to kosztów przeprowadzenia takich prac (robociznę).
Skarżąca stwierdziła, że argumentacja organu jest nieprzekonująca gdy uwzględni się zasady dotyczące doświadczenia. W momencie śmierci małżonka Skarżąca stała się jego następcą prawnym w oparciu o sukcesję uniwersalną. Z mocy prawa została stroną umowy kredytu hipotecznego ze wszystkimi jej konsekwencjami.
Organ interpretacyjny wniósł o oddalenie skargi podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Sąd pierwszej instancji na podstawie art. 151 P.p.s.a. oddalił skargę. W uzasadnieniu wyroku z 17 lutego 2022 r. stwierdził, że spór w sprawie dotyczy rozstrzygnięcia, czy Skarżąca jako spadkobierczyni spłacająca kredyt, zaciągnięty przez jej męża przed dniem uzyskania przychodu z odpłatnego zbycia i wchodzący w skład masy spadkowej oraz odsetki od tego kredytu, ze środków pochodzących ze sprzedaży nieruchomości wchodzącej w skład nabytego spadku może korzystać ze zwolnienia podatkowego z art. 21 ust. 1 pkt 131 w zw. z art. 21 ust. 25 pkt 2 lit. a u.p.d.o.f.
Sąd wskazał, że sytuacja Skarżącej jest zupełnie odmienna od sytuacji jej męża (kredytobiorcy i spadkodawcy), który podjął ryzyko zaciągnięcia kredytu aby zrealizować własne cel mieszkaniowy. Skarżąca wstąpiła w prawa i obowiązki związane z dziedziczeniem. Zatem nie można stwierdzić, że zaciągnęła kredyt na własne cele mieszkaniowe, a w momencie spłaty cel kredytu uległ zmianie. Ponadto podkreślono, że kredyt hipoteczny zaciągnięty został przed ślubem na nabycie mieszkania do swojego majątku odrębnego. To oznacza, że cel tego kredytu nie jest dla Skarżącej celem mieszkaniowym. Był on zaciągnięty na nabycie mieszkania przez inną osobę niż Skarżąca.
Sąd stwierdził też, że omawiany przepis, stanowiący podstawę prawną do skorzystania z ulgi podatkowej winien być interpretowany ściśle, gdyż stanowi odstępstwo od zasady powszechności i równości opodatkowania (art. 2 i 32 Konstytucji RP).
Skargę kasacyjną wniosła Skarżąca zaskarżając ten wyrok w całości, zarzucając mu naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 21 ust. 1 pkt 131 u.p.d.o.f. w zw. z art. 21 ust. 25 pkt 2 lit. a u.p.d.o.f. przez ich błędną wykładnię i przyjęcie, że w sytuacji, gdy podatnik będący spadkobiercą spłaca kredyt, zaciągnięty przez spadkodawcę przed dniem uzyskania przychodu z tytułu odpłatnego nabycia i wchodzący w skład masy spadkowej), oraz odsetek od tego kredytu ze środków pochodzących ze sprzedaży nieruchomości wchodzącej w skład nabytego spadku, to nie realizuje on własnego celu mieszkaniowego albowiem spłacany kredyt zaciągnięty był przez inną osobę, podczas gdy podatnik będący spadkobiercą przejmuje ogół praw i obowiązków spadkodawcy, także w zakresie istniejących zobowiązań, co umożliwia zastosowanie ulgi wynikających z przywołanych przepisów.
Mając powyższe na uwadze Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz rozpoznanie sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny przez uchylenie zaskarżonej interpretacji ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach.
W uzasadnieniu autor skargi kasacyjnej podniósł, że nie można rozumieć przejmowania praw majątkowych spadkodawcy przez spadkobierców tak, jak chce tego organ interpretacyjny, że pojęcie to odnosi się wyłącznie do celów własnych spadkodawcy, przez co mają wymiar osobisty w kontekście zastosowania art. 21 ust. 1 pkt 131 u.p.d.o.p. w zw. z art. 97 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2020 r. poz. 1325 ze zm., dalej "O.p."). Dokonując wykładni art. 21 ust. 1 pkt 131 u.p.d.o.f. podniosła Skarżąca kasacyjnie- nie można poprzestać na wykładni językowej tego przepisu, tracąc tym samym z pola widzenia cel, jaki ustawodawca zamierzał osiągnąć regulując tę materię.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej wniósł o jej oddalenie podtrzymują swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
Jak wynika z opisanego we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej stanu faktycznego Skarżąca zbyła nieruchomość położoną w R. a kwotę uzyskaną ze sprzedaży tej nieruchomości przeznaczyła na spłatę kredytu hipotecznego, który zaciągnął jej mąż na zakup lokalu mieszkalnego. Zakup nastąpił przed zawarciem związku małżeńskiego przez spadkodawcę i Skarżącą. Lokal mieszkalny stanowił wyłączną własność spadkodawcy. Organ interpretacyjny a następnie Sąd pierwszej instancji konsekwentnie twierdzą, że kredyt hipoteczny został zaciągnięty na realizację celów mieszkaniowych spadkodawcy a nie Skarżącej.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd, że w prawie podatkowym co do zasady obowiązuje pierwszeństwo wykładni językowej. Podziela jednakże pogląd wyrażony w uchwale Sądu Najwyższego z 22 marca 2007 r. o sygn. III CZP 8/07 (opubl. w OSNC z 2008 nr 2 poz.21), że zasada pierwszeństwa stosowania wykładni językowej nie oznacza absolutnego porządku preferencji, a jedynie taki porządek, który w uzasadnionych okolicznościach dopuszcza od niej odstępstwa. Przykładem potrzeby odstępstwa jest wskazywana w piśmiennictwie sytuacja, w której wynik posłużenia się wykładnią językową prowadzi do absurdów albo do rażąco niesprawiedliwych lub irracjonalnych konsekwencji. Zaprezentowany w orzecznictwie pogląd o ograniczonej potrzebie sięgania po dyrektywy wykładni celowościowej został jednak odniesiony tylko do sytuacji, w której w wyniku zastosowania dyrektyw językowych uda się ustalić właściwy, a więc nieirracjonalny wynik wykładni znaczenia interpretowanej normy (wyrok Sądu Najwyższego z 8 maja 1998 r., I CKN 664/97, OSNC 1999, nr 1, poz. 7). W sytuacji natomiast, w której ścisłe, literalne zinterpretowanie przepisu ustawy uniemożliwiałoby sensowne jego zastosowanie bądź prowadziło do zniekształcenia lub wypaczenia jego treści, sięganie przez organ stosujący prawo do innych sposobów wykładni jest jego obowiązkiem. Wykładnia językowa nie może bowiem prowadzić do rozstrzygnięcia, które w świetle powszechnie akceptowanych wartości musi być uznane za rażąco niesłuszne, niesprawiedliwe, nieracjonalne lub niweczące rationem legis interpretowanego przepisu (por. też wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 lipca 2022 r., sygn. akt II FSK 70/20).
W niniejszej sprawie przyjęcie wykładni językowej z pominięciem długów spadkowych, mających wpływ na wysokość definitywnego przysporzenia, jakie w wyniku sprzedaży odziedziczonej nieruchomości, uzyskała Skarżąca, prowadziłoby do niesłusznych, niesprawiedliwych wniosków, gdyż Skarżąca zobowiązana byłby do zapłaty podatku od kwoty przeznaczonej w istocie na zaspokojenie własnych potrzeb mieszkaniowych.
W tej sprawie spór dotyczy zagadnienia czy w opisanym stanie faktycznym spłata przez Skarżącą (spadkobierczynię) kredytu hipotecznego na zaciągniętego przez jej zmarłego małżonka (spadkodawcę) uprawnia ją do skorzystania ze zwolnienia wynikającego z art. 21 ust 1 pkt 131 u.p.d.o.o.f. Ustawodawca w cytowanym przepisie postanowił, że wolne od podatku dochodowego są dochody z odpłatnego zbycia nieruchomości i praw majątkowych, o których mowa w art. 30e, w wysokości, która odpowiada iloczynowi tego dochodu i udziału wydatków poniesionych na własne cele mieszkaniowe w przychodzie z odpłatnego zbycia nieruchomości i praw majątkowych, jeżeli począwszy od dnia odpłatnego zbycia, nie później niż w okresie trzech lat od końca roku podatkowego, w którym nastąpiło odpłatne zbycie, przychód uzyskany ze zbycia tej nieruchomości lub tego prawa majątkowego został wydatkowany na własne cele mieszkaniowe; udokumentowane wydatki poniesione na te cele uwzględnia się do wysokości przychodu z odpłatnego zbycia nieruchomości i praw majątkowych. Natomiast przepis ust. 25 pkt 1 lit. a ww. przepisu stanowi, że nabycie budynku mieszkalnego, jego części lub udziału w takim budynku, lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość lub udziału w takim lokalu, a także na nabycie gruntu lub udziału w gruncie albo prawa użytkowania wieczystego gruntu lub udziału w takim prawie, związanych z tym budynkiem lub lokalem.
Ma rację autor skargi kasacyjnej, że ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych dotyczy realizacji własnego celu mieszkaniowego. W przypadku Skarżącej sprowadziło się to do uregulowania wcześniej zaciągniętego zobowiązania kredytowego, które to zobowiązanie przeszło na Skarżącą z momentem przyjęcia spadku po zmarłym współmałżonku. Słusznie podnosi Skarżąca, że cel własny spadkodawcy realizowany był od momentu zawarcia związku małżeńskiego w powiązaniu z celami jego współmałżonka czyli Skarżącej. W momencie otwarcia spadku Skarżąca w istocie przejęła realizację tego celu, wraz z tą realizacją przejęła również obowiązek spłaty kredytu, który pozwalał na realizację ww. celu. Z opisanego stanu faktycznego nie wynika aby środki uzyskane ze sprzedaży części majątku spadkowego posłużyły na realizację celu innego niż mieszkaniowy. Powszechnie akceptowalną wartością jest w tym przypadku zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych rodziny. Środki uzyskane przez Skarżącą bowiem posłużyły na spłatę zaciągniętego przez spadkodawcę zobowiązania służącego ww. celu.
Należy wskazać, że w takim wypadku różnicuje się sytuację spadkobierców w zależności od tego, czy składnikiem odziedziczonego majątku były środki pieniężne, czy nieruchomość. Spłata długów z odziedziczonych środków pieniężnych nie powoduje powstania obowiązku podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych, natomiast zbycie nieruchomości w celu ich spłaty, taki skutek wywołuje. Brak jest racjonalnego uzasadnienia różnego traktowania spadkobierców tylko z tego powodu, że w skład spadku wchodzi nieruchomość.
W sytuacji Skarżącej opodatkowanie przychodu przeznaczonego na pokrycie długu spadkowego, którego cel w istocie nie uległ zmianie bowiem umowa o kredyt hipoteczny zawarta przez spadkodawcę nie uległa zmianie i określony w niej cel też nie.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w zw.
z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a. uchylił w całości zaskarżony wyrok i uchylił zaskarżoną interpretację. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni dokonaną
w nim ocenę prawną. O zwrocie kosztów postępowania sądowego od organu na rzecz strony Skarżącej orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 P.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI