II FSK 757/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA oddalił skargę kasacyjną podatnika, uznając, że faktury dokumentujące wydatki na kwotę ponad 2,6 mln zł nie odzwierciedlały rzeczywistych zdarzeń gospodarczych, co uniemożliwiło zaliczenie ich do kosztów uzyskania przychodów.
Sprawa dotyczyła podatku dochodowego od osób fizycznych za 2016 r., gdzie organy podatkowe zakwestionowały zaliczenie do kosztów uzyskania przychodów wydatków udokumentowanych fakturami na łączną kwotę ponad 2,6 mln zł. Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko organów, oddalając skargę podatnika. Skarga kasacyjna zarzucała naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, w tym brak przeprowadzenia postępowania dowodowego co do należytej staranności. NSA oddalił skargę kasacyjną, uznając, że faktury nie dokumentowały rzeczywistych transakcji, a zarzuty dotyczące naruszeń proceduralnych były bezzasadne.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną J. B. od wyroku WSA w Warszawie, który oddalił skargę podatnika na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2016 r. Istotą sporu było uznanie przez organy podatkowe, że faktury wystawione w 2016 r. na kwotę netto 2.636.479,00 zł nie dokumentowały rzeczywistych zdarzeń gospodarczych. Skutkowało to odmową prawa do zaliczenia wydatków do kosztów podatkowych i uznaniem zawyżenia kosztów uzyskania przychodów. Skarżący zarzucał naruszenie przepisów postępowania, w tym błędną wykładnię przepisów dotyczących kontroli, uznanie protokołu z kontroli za dowód mimo naruszeń, zaniechanie prowadzenia postępowania dowodowego co do należytej staranności, przerzucenie ciężaru dowodu na podatnika oraz nieustosunkowanie się do wszystkich zarzutów w uzasadnieniu wyroku. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Sąd podkreślił, że skarga kasacyjna jest środkiem wysoce sformalizowanym i wymaga precyzyjnego wskazania podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia. NSA stwierdził, że zarzut naruszenia art. 83 ust. 1 pkt 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej był bezzasadny, gdyż sąd pierwszej instancji nie wypowiedział się w tej kwestii, a podatnik nie wykazał istotnego wpływu ewentualnego naruszenia terminów kontroli na wynik sprawy. Zarzut naruszenia przepisów postępowania podatkowego (art. 120, 121, 122, 123, 180, 187, 188, 191, 194 o.p.) został uznany za niezasadny, ponieważ problematyka należytej staranności i ciężaru dowodu w kontekście kosztów uzyskania przychodów jest kwestią materialnoprawną związaną z art. 22 ust. 1 u.p.d.o.f. NSA przywołał utrwalone orzecznictwo, zgodnie z którym do uznania wydatku za koszt uzyskania przychodów niezbędne jest nie tylko zaistnienie zdarzenia gospodarczego, ale i odpowiednie udokumentowanie, a faktury nieodzwierciedlające rzeczywistych transakcji nie mogą stanowić podstawy zapisu w księgach. Sąd podkreślił, że dla oceny prawidłowości zaliczenia wydatku do kosztów uzyskania przychodów kwestia dobrej wiary podatnika nie ma znaczenia w podatku dochodowym. NSA podzielił ocenę sądu pierwszej instancji, że organy przeprowadziły wnikliwe postępowanie dowodowe i materiał dowodowy pozwalał na dokonanie ustaleń faktycznych, a spółki wystawiające faktury pozorowały działalność gospodarczą. Zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. również został oddalony, ponieważ sąd pierwszej instancji odniósł się do wszystkich istotnych zarzutów strony, a przytoczone w skardze kasacyjnej zarzuty dotyczyły innej sprawy (VAT za 2013 r.).
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, faktury nieodzwierciedlające rzeczywistych zdarzeń gospodarczych nie mogą stanowić podstawy do zaliczenia wydatków do kosztów uzyskania przychodów.
Uzasadnienie
Sąd oparł się na utrwalonym orzecznictwie, zgodnie z którym dla zaliczenia wydatku do kosztów uzyskania przychodów niezbędne jest nie tylko zaistnienie zdarzenia gospodarczego, ale i jego rzeczywiste udokumentowanie. Faktury nieodzwierciedlające rzeczywistych transakcji nie mogą być podstawą zapisu w księgach podatkowych.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (7)
Główne
u.p.d.o.f. art. 22 § ust. 1
Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych
Do uznania wydatku za koszt uzyskania przychodów niezbędne jest nie tylko zaistnienie konkretnego zdarzenia gospodarczego, ale i odpowiednie udokumentowanie tej operacji. Koszt udokumentowany dowodem źródłowym, który dotyczy towaru lub usługi, które de facto nie były w obrocie, nie może stanowić podstawy zapisu w księgach podatkowych. Dla oceny prawidłowości zaliczenia wydatku do kosztów uzyskania przychodów kwestia dobrej wiary podatnika nie ma znaczenia.
Pomocnicze
u.s.d.g. art. 83 § ust. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej
Przepis dotyczy dni roboczych w kontekście kontroli, jednak zarzut jego naruszenia przez sąd pierwszej instancji był bezzasadny, gdyż sąd nie dokonał wykładni tego przepisu.
o.p. art. 180 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa
Dotyczy uznania protokołu z kontroli za dowód w postępowaniu podatkowym. Zarzut naruszenia tego przepisu był bezzasadny.
p.p.s.a. art. 141 § § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Dotyczy wymogów uzasadnienia wyroku sądu pierwszej instancji. Zarzut naruszenia tego przepisu był bezzasadny, gdyż sąd odniósł się do wszystkich istotnych zarzutów strony.
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c)
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Dotyczy podstaw uchylenia lub stwierdzenia nieważności decyzji z powodu naruszenia przepisów postępowania. Zarzut naruszenia tego przepisu był bezzasadny.
p.p.s.a. art. 183 § § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Reguluje zakres rozpoznania sprawy przez NSA w granicach skargi kasacyjnej.
p.p.s.a. art. 176
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Określa wymogi dotyczące podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia w skardze kasacyjnej.
Argumenty
Odrzucone argumenty
Naruszenie art. 83 ust. 1 pkt 1 u.s.d.g. poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. Naruszenie przepisów postępowania (art. 120, 121, 122, 123, 180, 187, 188, 191, 194 o.p.) poprzez zaniechanie prowadzenia obligatoryjnego postępowania dowodowego co do należytej staranności, przerzucenie ciężaru dowodu i oddalenie wniosków dowodowych. Naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nieustosunkowanie się do wszystkich zarzutów strony. Naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez poparcie ustalonego przez organy stanu faktycznego ustalonego z naruszeniem przepisów. Naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi pomimo naruszenia przepisów postępowania.
Godne uwagi sformułowania
skarga kasacyjna jest środkiem odwoławczym wysoce sformalizowanym nie każde naruszenie przepisów w zakresie dopuszczalnego czasu trwania kontroli działalności gospodarczej wywołuje skutki określone w art. 77 ust. 6 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej do uznania wydatku za koszt uzyskania przychodów niezbędne jest nie tylko zaistnienie konkretnego zdarzenia gospodarczego, ale i odpowiednie udokumentowanie tej operacji koszt udokumentowany dowodem źródłowym, który dotyczy towaru lub usługi, które de facto nie były w obrocie, nie może stanowić podstawy zapisu w księgach podatkowych dla oceny prawidłowości zaliczenia wydatku do kosztów uzyskania przychodów kwestia dobrej wiary podatnika nie ma znaczenia, pojęcie to funkcjonuje w podatku od towarów i usług a nie w podatku dochodowym od osób fizycznych podmioty wystawiające sporne faktury nie prowadziły rzeczywistej działalności gospodarczej, a jedynie ją pozorowały
Skład orzekający
Jan Rudowski
przewodniczący-sprawozdawca
Antoni Hanusz
członek
Renata Kantecka
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ugruntowana interpretacja przepisów dotyczących kosztów uzyskania przychodów w podatku dochodowym od osób fizycznych, w szczególności w kontekście nierzetelnych faktur i pozorowania działalności gospodarczej. Podkreślenie braku znaczenia dobrej wiary podatnika w tym zakresie."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji podatku dochodowego od osób fizycznych i interpretacji art. 22 ust. 1 u.p.d.o.f. Nie dotyczy bezpośrednio podatku VAT.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy znaczącej kwoty (ponad 2,6 mln zł) i kluczowej dla przedsiębiorców kwestii kosztów uzyskania przychodów. Pokazuje, jak sądy podchodzą do nierzetelnych faktur i pozorowania działalności gospodarczej.
“Ponad 2,6 mln zł wydatków nie zaliczonych do kosztów – NSA rozstrzyga spór o nierzetelne faktury.”
Dane finansowe
WPS: 2 636 479 PLN
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII FSK 757/22 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2025-02-18 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2022-07-07 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Antoni Hanusz Jan Rudowski /przewodniczący sprawozdawca/ Renata Kantecka Symbol z opisem 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania Hasła tematyczne Podatek dochodowy od osób fizycznych Sygn. powiązane VIII SA/Wa 343/20 - Wyrok WSA w Warszawie z 2021-02-24 Skarżony organ Dyrektor Izby Administracji Skarbowej Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 2016 poz 2032 art. 22 ust. 1 Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - tekst jedn. Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jan Rudowski (sprawozdawca), Sędzia NSA Antoni Hanusz, Sędzia del. WSA Renata Kantecka, Protokolant Renata Galińska-Gaweł, po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej J. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 lutego 2021 r., sygn. akt VIII SA/Wa 343/20 w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 24 lutego 2020 r., nr 1401-IOD-5.4102.75.2019.EŻ w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2016 r. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od J. B. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie kwotę 8.100 (słownie: osiem tysięcy sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Uzasadnienie 1. Wyrokiem z 24 lutego 2021 r., VIII SA/Wa 343/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J. B. (dalej: "skarżący", "strona") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 24 lutego 2020 r. w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2016 r. 2. Jak wynika z uzasadnienia orzeczenia, istotą sporu w niniejszej sprawie było uznanie przez organy podatkowe, że faktury wystawione w 2016 r. dla skarżącego przez A. sp. z o.o., P. [...] i S. sp. z o.o. w łącznej kwocie netto 2.636.479,00 zł nie dokumentowały rzeczywistych zdarzeń gospodarczych, co skutkowało odmową prawa do zaliczenia w ciężar kosztów podatkowych wydatków udokumentowanych tymi fakturami VAT oraz uznaniem zawyżenia kosztów uzyskania przychodów w związku z uwzględnieniem w tych kosztach odpisów amortyzacyjnych od wpisanych do ewidencji, wskazanych w decyzji organu, środków trwałych. Rozpoznając skargę strony sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko prezentowane przez organ podatkowy (pełny tekst zaskarżonego orzeczenia oraz inne orzeczenia sądów administracyjnych przywołane w niniejszym uzasadnieniu dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/). 3. Od powyższego orzeczenia skarżący złożył skargę kasacyjną wnosząc o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o rozpoznanie sprawy na rozprawie. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynika sprawy, tj.: a) art. 83 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. z 2017 r. poz. 2168, 2290 i 2486 poz. 2078 r. poz. 107 i 398, dalej: "ustawa o swobodzie działalności gospodarczej") przez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że dni robocze, o których mowa w tym przepisie, to dni robocze, w których organ przebywa w siedzibie kontrolowanego, a nie kolejne dni robocze u kontrolowanego liczone od dnia rozpoczęcia kontroli, oraz art. 180 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j.: Dz.U. z 2019 r. poz. 900 ze zm., dalej: "o.p."), poprzez uznanie protokołu z kontroli dokonanej z naruszeniem prawa za dowód w postępowaniu podatkowym, co miało wpływ na wynik sprawy; b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i § 2 w zw. z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2019 r. poz. 2325, ze zm.), w zw. z art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 123 § 1, art. 180 § 1, art. 187 § 1, art. 188, art. 191 oraz art. 194 § 1 o.p. poprzez niedostrzeżenie i powielenie przez sąd błędów organów podatkowych, polegających w szczególności na: - zaniechaniu prowadzenia obligatoryjnego postępowania dowodowego co do należytej staranności skarżącego; - oparciu rozstrzygnięcia o przypuszczenia, uogólnienia, hipotezy organów, przy jednoczesnym zmarginalizowaniu znaczenia dowodów przemawiających na korzyść skarżącego; - przerzuceniu ciężaru dowodu na skarżącego przy jednoczesnym zablokowaniu jego inicjatywy dowodowej; - oddaleniu wniosków dowodowych skarżącego z uzasadnieniem, że nie mogły one, odnieść skutku wobec jednoznacznych ustaleń organów, pomimo że zgłoszone tezy dowodowe nie zostały wykazane na korzyść skarżącego; c) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nieustosunkowanie się przez sąd pierwszej instancji, w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, do wszystkich zarzutów oraz okoliczności uzasadniających podniesione zarzuty wobec zaskarżonej decyzji organu odwoławczego; d) art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez poparcie ustalonego przez organy skarbowe stanu faktycznego sprawy i uznanie go za zgodny ze stanem rzeczywistym, pomimo, że stan faktyczny sprawy został ustalony z naruszeniem przepisów postępowania podatkowego, tj. art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 124, art. 180 § 1, art. 187 § 1 oraz art. 191 o.p.; e) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi, pomimo, że w toku postępowania podatkowego przed organami skarbowymi doszło do naruszenia przepisów postępowania (art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 124 oraz art. 180 § 1, 187 § 1, art. 191, art. 193 § 4 oraz art. 23 § 1 pkt 2 i art. 23 § 3, § 4 oraz § 5 o.p.). 4. Organ nie złożył odpowiedzi na skargę kasacyjną. Na rozprawie 18 lutego 2025 r. pełnomocnik organu wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania. 5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie miała usprawiedliwionych podstaw, a zatem nie zasługiwała na uwzględnienie. 5.1. Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm., dalej "p.p.s.a."). Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych) chyba, że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Nie ujawniono także podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 grudnia 2009 r., II GPS 5/09, CBOSA). Skarga kasacyjna została zatem zbadana według reguły związania zarzutami w niej zawartymi (art. 183 § 1 ab initio p.p.s.a.). 5.2. W pierwszej kolejności zasadnym jest przypomnienie zasad ogólnych dotyczących sporządzania skarg kasacyjnych. W tym kontekście podkreślenia wymaga, że skarga kasacyjna jest środkiem odwoławczym wysoce sformalizowanym, musi spełniać wszystkie ustawowe wymogi, a w szczególności formalnoprawne przewidziane w art. 176 w zw. z art. 174 p.p.s.a. Zgodnie z art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: naruszeniu prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1); naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). W myśl art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna przytoczyć podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie. Przez podstawę kasacyjną należy rozumieć konkretny przepis prawa, którego naruszenie przez sąd pierwszej instancji zarzuca skarga kasacyjna. W odniesieniu do przepisu, który nie stanowi jednej zamkniętej całości, a składa się z ustępów, punktów i innych jednostek redakcyjnych, wymóg skutecznie wniesionej skargi kasacyjnej jest spełniony wówczas, gdy wskazuje ona konkretny przepis naruszony przez sąd pierwszej instancji, z podaniem numeru artykułu, ustępu, punktu i ewentualnie innej jednostki redakcyjnej przepisu. Do zachowania formy skargi kasacyjnej nie wystarczy wymienienie podstaw skargi kasacyjnej, ale konieczne jest także uzasadnienie podniesionej podstawy skargi przez wskazanie, które przepisy ustawy zostały naruszone i na czym to naruszenie polegało oraz jaki mogło mieć wpływ na wynik sprawy. W przeciwnym razie ocena skargi kasacyjnej nie jest w ogóle możliwa. Podkreślić należy, że Naczelny Sąd Administracyjny kontroluje wyrok sądu pierwszej instancji w zakresie oznaczonym skargą kasacyjną i nie jest uprawniony ani do zmiany, ani do uzupełniania tego zakresu. Zatem nie ma kompetencji dokonywania za wnoszącego skargę kasacyjną wyboru, który przepis prawa został naruszony i dlaczego. Stanowi to bowiem powinność autora skargi kasacyjnej, który jest profesjonalnym pełnomocnikiem strony. Należy bowiem zaznaczyć, że przy sporządzaniu skargi kasacyjnej wprowadzono tzw. przymus adwokacki (art.175 § 1 p.p.s.a.), aby nadać temu środkowi odwoławczemu charakter pisma o wysokim stopniu sformalizowania, gdy chodzi o wymogi dotyczące podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia jako istotnych elementów konstrukcji skargi kasacyjnej. Przypomnienie tych podstawowych zasad formułowania zarzutów skargi kasacyjnej konieczne było z uwagi na treść wniesionego w niniejszej sprawie środka odwoławczego. 5.3. Przechodząc do oceny podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów należy wskazać, że nie zasługuje na uwzględnienie podniesiony w pierwszej kolejności przez stronę zarzut naruszenia art. 83 ust. 1 pkt 1 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. Naczelny Sąd Administracyjny, analizując zaskarżone przez stronę orzeczenie sądu pierwszej instancji nie odnalazł w nimi wypowiedzi dotyczącej wskazanego wcześniej przepisu. Nie można więc czynić zarzutu błędnej wykładni sądowi pierwszej instancji skoro nie dokonał on żadnej wykładni tego przepisu. Co istotne natomiast, zarzutu tego strona nie powiązała z ewentualnym naruszeniem art. 141 § 4 p.p.s.a. lub 134 p.p.s.a., które zakreślają zakres kognicji sądu i wskazują wymogi co do prawidłowego sporządzenia uzasadnienia wyroku. Zarzut ten nie został również ujęty w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Ponadto, nawet jeżeliby przyjąć, że w sprawie doszło do powoływanego aktualnie przez stronę naruszenia terminów kontroli, to ich ewentualne przekroczenie nie uzasadnia automatycznej dyskwalifikacji dowodów uzyskanych w trakcie kontroli. Jak wskazuje się bowiem w orzecznictwie sądów administracyjnych nie każde naruszenie przepisów w zakresie dopuszczalnego czasu trwania kontroli działalności gospodarczej wywołuje skutki określone w art. 77 ust. 6 ustawy o swobodzie działalności gospodarczej. Taki wpływ wywierają jedynie te uchybienia, które w istotny sposób rzutują na wynik kontroli (tak m.in. w wyroku NSA z 14 września 2017 r. I FSK 287/16 oraz w wyrokach z 13 grudnia 2013 r., I FSK 1645/12, z 2 kwietnia 2015 r., I FSK 2053/13 i I FSK 2003/13 oraz z 8 grudnia 2016 r., I FSK 775/15). W niniejszej sprawie natomiast skarżący w skardze do sądu pierwszej instancji w ogóle nie podnosił kwestii przekroczenia terminu kontroli i nie wskazywał, jak rzekome uchybienie wpłynęło na wynik kontroli, jak również w złożonej skardze kasacyjnej nie odnosi się do tego i nie wyjaśnia w jaki sposób rzekome uchybienie sądu pierwszej instancji mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z akt sprawy wynika natomiast, że sąd pierwszej instancji, tak jak i organy podatkowe, oparł zapadłe w sprawie rozstrzygniecie na obszernym materiale dowodowym, a nie jedynie kwestionowanym w tym zarzucie protokole kontroli. Z tego względu omawiany zarzut uznać należy za bezskuteczny. 5.4. Na uwzględnienie nie zasługuje również zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i § 2 w zw. z art. 1 § 1 i 2 p.p.s.a. w zw. z art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 123 § 1, art. 180 § 1, art. 187 § 1, art. 188, art. 191 oraz art. 194 § 1 o.p. Ponosząc wskazany wyżej zarzut strona łączy go z zaniechaniem przez sąd i organy podatkowe przeprowadzenia obligatoryjnego postępowania dowodowego co do należytej staranności skarżącego, przerzuceniem ciężaru dowodu na skarżącego i niezasadnym oddaleniem jego wniosków dowodowych. Zarzuty te choć dotyczą postępowania dowodowego, w istocie dotyczą problematyki materialnoprawnej, a zwłaszcza sposobu rozumienia i stosowania art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 2032 ze zm., dalej "u.p.d.o.f.") - przepisu normującego kategorię kosztów uzyskania przychodów, w którym to zakresie nie sformułowano w skardze kasacyjnej bezpośrednio żadnych zarzutów. To właśnie z zastosowanej przez organy podatkowe wykładni art. 22 ust. 1 u.p.d.o.f., a tym samym sposobu rozumienia pojęcia kosztów uzyskania przychodów, wynika zakres niezbędnych ustaleń faktycznych w sprawie oraz przyjęta podstawa opodatkowania. Stanowisko organów podatkowych w tej mierze oparte zostało na jednolitych i ustabilizowanych poglądach wyrażanych w tym zakresie w orzecznictwie sądów administracyjnych, w tym orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego. W orzecznictwie sądów administracyjnych za ugruntowany od wielu lat należy uznać pogląd, że do uznania wydatku za koszt uzyskania przychodów niezbędne jest nie tylko zaistnienie konkretnego zdarzenia gospodarczego polegającego na zakupie towaru, u konkretnego sprzedawcy, za konkretną cenę, ale i odpowiednie udokumentowanie tej operacji. Nie wystarczy wykazanie, że podatnik mógł gdziekolwiek nabyć towar i zużyć go w działalności gospodarczej aby wydatek ten móc zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów (por. np. wyroki NSA: z 10 stycznia 2017 r., II FSK 2992/15; z 14 lutego 2017 r., II FSK 33/15; z 17 sierpnia 2010 r., II FSK 615/09; z 20 lipca 2010 r., II FSK 418/09; z 30 stycznia 2009 r., II FSK 1722/07; z 30 stycznia 2009 r., II FSK 1405/07; z 14 marca 2008 r., II FSK 1755/06; z 19 grudnia 2007 r., II FSK 1438/06; z 18 sierpnia 2004 r. FSK 958/04). Wskazuje się, że koszt udokumentowany dowodem źródłowym, który dotyczy towaru lub usługi, które de facto nie były w obrocie, nie może stanowić podstawy zapisu w księgach podatkowych, a po jego wyeliminowaniu na podstawie art. 193 § 4 o.p., czyli nieuznaniu za dowód zapisu w księgach podatkowych, w konsekwencji nie współtworzy podstawy ustalenia dochodu na szczególnych zasadach wynikających z art. 24 ust. 1 i art. 24a u.p.d.o.f. (por. np. wyroki NSA: z 18 grudzień 2024 r. II FSK 526/22, z 10 stycznia 2017 r., II FSK 2992/15). To także z utrwalonego orzecznictwa dotyczącego kosztów uzyskania przychodów wynikają wymogi staranności dotyczące podatników prowadzących działalność gospodarczą. Jak wskazano w wyroku NSA z 7 grudnia 2016 r., II FSK 3205/14, na podatniku funkcjonującym w profesjonalnym obrocie gospodarczym, obowiązanym do prowadzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów albo ksiąg rachunkowych, ciążą podwyższone standardy starannego działania. Dotyczy to m.in. właściwego dokumentowania operacji gospodarczych, mających znaczenie dla ustalania podstawy opodatkowania, w sposób umożliwiający weryfikację przez organ podatkowy wykonania świadczenia przez określonego kontrahenta oraz dokonania z tego tytułu rzeczywistej zapłaty. Wobec tego z punktu widzenia normy wynikającej z art. 22 ust. 1 u.p.d.o.f. bez znaczenia jest to, czy podatnik w sposób zawiniony (np. na skutek braku dbałości o własne interesy gospodarcze, bądź w sposób całkiem świadomy), czy też niezawiniony, dokonuje rozliczenia kosztów uzyskania przychodów na podstawie nierzetelnych faktur. Podkreślenia wymaga, że istotny jest jedynie fakt, że faktury nie odzwierciedlają faktycznych transakcji, gdyż koszt nieprawidłowo udokumentowany nie może być rozliczony w rachunku podatkowym (por. np. wyrok NSA z 9 grudnia 2015 r., II FSK 2702/12, co do analogicznej normy z art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p.). Dodatkowo, w aspekcie kosztu poniesionego, o którym expressis verbis stanowi art. 22 ust. 1 u.p.d.o.f., konieczność wykazania nie tylko zgodności podmiotowej, ale i przedmiotowej transakcji. Jak już wskazano uznanie danej faktury za nieodzwierciedlającą rzeczywistych zdarzeń gospodarczych wywołuje skutek w zakresie wszystkich jej elementów, a nie tylko strony podmiotowej (por. wyrok NSA z 1 marca 2016 r., sygn. akt II FSK 3953/13). Z powyższego wynika, że wbrew stanowisku strony, organy nie były zobowiązane, przy ustalaniu zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych, do prowadzenie postępowania dowodowego co do należytej staranności strony. Dla oceny bowiem prawidłowości zaliczenia wydatku do kosztów uzyskania przychodów kwestia dobrej wiary podatnika nie ma znaczenia, pojęcie to funkcjonuje w podatku od towarów i usług a nie w podatku dochodowym od osób fizycznych. W związku z tym, argumentacja skarżącego w tym zakresie nie zasługuje na uwzględnienie. Ponadto Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę sądu pierwszej instancji, że z akt sprawy wynika, że organy podatkowe przeprowadziły wnikliwe postępowanie dowodowe w zakresie rzetelności wystawcy zakwestionowanych faktur, a zebrany w sprawie materiał dowodowy pozwalał na dokonanie pełnych ustaleń faktycznych i brak było podstaw do uwzględnienia wniosku o przeprowadzenie dodatkowych dowodów. W skardze kasacyjnej nie wskazano nowych argumentów dotyczących wnioskowanych przez stronę dowodów, ponad te wskazane już w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i odwołaniu. Sąd pierwszej instancji szczegółowo natomiast przeanalizował zgłoszone wnioski i ich zasadność, a Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela dokonaną przez niego ocenę. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodzić należy się z sądem pierwszej instancji, że z poczynionych w sprawie ustaleń niewątpliwie wynika, iż transakcje wynikające ze spornych faktur nie zostały wykonane przez uwidocznione na nich podmioty. Z szeregu czynności podejmowanych przed organy, szczegółowo opisanych na 33 stronach zaskarżonej decyzji i w wyroku sądu pierwszej instancji, ustalono, m.in. że podmioty wystawiające sporne faktury nie prowadziły rzeczywistej działalności gospodarczej, a jedynie ją pozorowały. Spółki te m.in. nie posiadały majątku, nie zatrudniały pracowników, ich siedziby zarejestrowane były pod adresem wirtualnego biura, nie posiadały żadnego zaplecza technicznego, a płatności rzekomo regulowały gotówką, bez żadnych dokumentów potwierdzających przekazanie określonych kwot pieniężnych. Podmioty te nie okazały do kontroli dokumentacji księgowej i nie złożyły stosowanych wyjaśnień. Zostały one wykreślone z rejestru podatników VAT. Samo posiadanie faktur przez stronę, nie mogło przesądzić o uznaniu, że transakcje będące przedmiotem fakturowania miały miejsce w sytuacji, gdy inne dowody skutecznie podważyły ich rzetelność. Ze względu na powyższe omawiany zarzut nie zasługiwał na uwzględnienie. 5.5. Przechodząc do oceny zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nieustosunkowanie się do wszystkich zarzutów strony, również on w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie zasługuje na uwzględnienie. Należy zaznaczyć, że naruszenie przepisu art. art. 141 § 4 p.p.s.a. może mieć miejsce wtedy, gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wskazanych w nim elementów, w tym także gdy nie zawiera stanowiska co do przyjętego przez sąd stanu faktycznego lub gdy zaskarżony wyrok nie poddaje się kontroli instancyjnej. Naruszenie to, w myśl art. 174 pkt 2 p.p.s.a., musi być na tyle poważne, aby mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zarzut skargi kasacyjnej dotyczący tego przepisu winien zatem zostać uzasadniony, w tym poprzez wskazanie jaki wpływ na wynik sprawy miało to naruszenie. W złożonej skardze kasacyjnej brak jest wskazanych wcześniej elementów. Autor skargi kasacyjnej na poparcie omawianego zarzutu przytacza bowiem jedynie petitum skargi złożonej przez stronę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wskazując, że sąd zarzutów tych nie rozpoznał i ograniczył rozważania jedynie do kwestii faktur wystawionych przez trzy spółki. Wymaga jednak podkreślenia, że przytoczone w skardze kasacyjnej zarzuty z petitum skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie dotyczą innej sprawy prowadzonej wobec skarżącego w zakresie podatku od towarów i usług za październik 2013 r. Sprawa ta między innymi dotyczyła obrotu kruszywem nabytym od spółki L. sp. z o.o. Powyższe okoliczności nie są natomiast objęte niniejszym postępowaniem. Niniejsza sprawa dotyczy okoliczności wskazanych w uzasadnieniu skargi do sądu pierwszej instancji, tj. dotyczy transakcji z 2016 r. ze spółkami A. sp. z o.o., P. [...] i S. sp. z o.o. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie szczegółowo odniósł się do wskazanych w uzasadnieniu skargi twierdzeń i zarzutów strony. Ocenił całość podjętego przez organy rozstrzygnięcia wskazując, również, że "zdaniem sądu zaskarżona decyzja nie narusza prawa, także w zakresie, który nie był sporny. Należy bowiem podzielić zasadność stanowiska organów podatkowych co do zaniżenia przez podatnika przychodów z tytułu usług transportowych i odszkodowania oraz w zakresie zawyżenia kosztów uzyskania przychodów z tytułu wydatku związanego z salą konferencyjną, podatkiem VAT, odpisami amortyzacyjnymi, brakiem dokumentów źródłowych, wydatkami na pojazdy bez posiadanego prawa ich użytkowania, niezapłaconymi składkami na ubezpieczenie społeczne i inne tytuły, które to ustalenia nie są kwestionowane przez stronę". Ze względu na powyższe zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. należy uznać za nieskuteczny. 5.7. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. a także § 2 pkt 7) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1) lit. a) w zw. pkt 2) lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.). Renata Kantecka Jan Rudowski Antoni Hanusz
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI