II FSK 755/07

Naczelny Sąd Administracyjny2008-06-20
NSApodatkoweŚredniansa
podatek dochodowykoszty uzyskania przychodówdowodyfakturaprzelew bankowypostępowanie podatkowespółka z o.o.NSA

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną spółki, uznając brak wystarczających dowodów na poniesienie wydatku na zakup maszyn szwalniczych i tym samym brak podstaw do zaliczenia go do kosztów uzyskania przychodów.

Sprawa dotyczyła zaliczenia przez spółkę wydatku na zakup maszyn szwalniczych do kosztów uzyskania przychodów za 1999 rok. Organy podatkowe i Sąd pierwszej instancji uznały, że spółka nie przedstawiła wystarczających dowodów na poniesienie tego wydatku, w tym brak było potwierdzeń przelewów bankowych. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, potwierdzając, że brak dowodów na faktyczne poniesienie wydatku uniemożliwia jego zaliczenie do kosztów uzyskania przychodów.

Sprawa rozpatrywana przez Naczelny Sąd Administracyjny dotyczyła sporu o zaliczenie przez spółkę "A. L." sp. z o.o. wydatku na zakup maszyn szwalniczych w kwocie 76.700 zł do kosztów uzyskania przychodów za rok 1999. Spółka kwestionowała decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, która określiła jej zobowiązanie w podatku dochodowym od osób prawnych, odrzucając ten wydatek jako koszt. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie również oddalił skargę spółki, podzielając stanowisko organów podatkowych. Kluczowym problemem było udowodnienie poniesienia wydatku, w szczególności poprzez przedstawienie dowodów przelewów bankowych, których spółka nie była w stanie dostarczyć, tłumacząc zniszczeniem dokumentacji. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną, podkreślił, że spór ma charakter faktyczny, a nie prawny. Sąd stwierdził, że spółka nie wykazała w sposób wiarygodny poniesienia wydatku, co uniemożliwia jego zaliczenie do kosztów uzyskania przychodów zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. Sąd odwoławczy uznał, że brak jest podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej, ponieważ nie podniesiono skutecznych zarzutów naruszenia przepisów postępowania, a ustalenia faktyczne Sądu pierwszej instancji stały się wiążące.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, brak potwierdzenia przelewów bankowych, w połączeniu z innymi wątpliwościami dotyczącymi dokumentacji i transakcji, może stanowić podstawę do odmowy zaliczenia wydatku do kosztów uzyskania przychodów, jeśli nie zostanie udowodnione faktyczne poniesienie wydatku.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że spór ma charakter faktyczny. Brak wystarczających dowodów na poniesienie wydatku, w tym brak potwierdzeń przelewów, zeznań świadków i innych dokumentów księgowych, uniemożliwia zaliczenie go do kosztów uzyskania przychodów. Kluczowe jest faktyczne poniesienie wydatku, co musi być udowodnione.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (22)

Główne

p.d.o.p. art. 15 § 1

Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych

Kosztem uzyskania przychodów są koszty faktycznie poniesione w celu osiągnięcia przychodów, co wymaga udowodnienia poniesienia wydatku.

Obwieszczenie Ministra Finansów z dnia 20 września 1993 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. art. 9 § 1

Obwieszczenie Ministra Finansów z dnia 20 września 1993 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. art. 15 § 1

Obwieszczenie Ministra Finansów z dnia 20 września 1993 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. art. 15 § 2

Obwieszczenie Ministra Finansów z dnia 20 września 1993 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. art. 15 § 4

P.p.s.a. art. 174

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

P.p.s.a. art. 183 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Pomocnicze

p.d.o.p. art. 9 § 1

Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych

Podatnicy są zobowiązani do prowadzenia ewidencji rachunkowej zapewniającej ustalenie wysokości dochodu, co obejmuje dowody księgowe.

p.d.o.p. art. 16 § 1

Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych

Wymienia wydatki niezaliczane do kosztów uzyskania przychodów.

p.d.o.p. art. 15 § 2

Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych

Reguluje kwestię rozliczania kosztów, których nie da się powiązać z poszczególnymi źródłami przychodu.

p.d.o.p. art. 15 § 4

Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych

Dotyczy kwestii potrącalności kosztów w czasie.

O.p. art. 122

Ustawa - Ordynacja podatkowa

Obowiązek organu podatkowego do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.

O.p. art. 187 § 1

Ustawa - Ordynacja podatkowa

Obowiązek organu podatkowego do zebrania materiału dowodowego.

O.p. art. 191

Ustawa - Ordynacja podatkowa

Zasada swobodnej oceny dowodów przez organ podatkowy.

O.p. art. 233 § 1

Ustawa - Ordynacja podatkowa

Określa przypadki uchylenia decyzji przez organ wyższego stopnia.

P.p.s.a. art. 151

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna oddalenia skargi przez sąd administracyjny.

P.p.s.a. art. 153

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Związanie sądu pierwszej instancji wykładnią prawa wyrażoną w orzeczeniu sądu drugiej instancji.

P.p.s.a. art. 174

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawy skargi kasacyjnej.

P.p.s.a. art. 183 § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres rozpoznania sprawy przez sąd drugiej instancji.

P.p.s.a. art. 184

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa orzekania przez sąd kasacyjny.

P.p.s.a. art. 204

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna orzekania o kosztach.

P.p.s.a. art. 209

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna orzekania o kosztach.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Brak wystarczających dowodów na poniesienie wydatku na zakup maszyn szwalniczych. Niewykazanie przez spółkę faktycznego poniesienia wydatku uniemożliwia zaliczenie go do kosztów uzyskania przychodów. Spór ma charakter faktyczny, a ustalenia Sądu pierwszej instancji są wiążące w braku skutecznych zarzutów naruszenia przepisów postępowania.

Odrzucone argumenty

Zaliczenie wydatku na zakup maszyn szwalniczych do kosztów uzyskania przychodów mimo braku potwierdzeń przelewów bankowych. Zarzut błędnej wykładni prawa materialnego (art. 9 ust. 1, art. 15 ust. 1, 2 i 4 p.d.o.p.) polegającej na przyjęciu, że brak przelewów skutkuje nieuznaniem wydatku za koszt uzyskania przychodu.

Godne uwagi sformułowania

Spór w przedmiotowej sprawie sprowadza się do przesądzenia kwestii poniesienia przez spółkę wydatku na zakup maszyn szwalniczych w 1999 r. i w związku z tym możliwości zaliczenia go do kosztów uzyskania przychodów tego okresu. Kosztem uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu uzyskania przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 16 ust. 1. Spór w sprawie ma przede wszystkim charakter sporu o fakty.

Skład orzekający

Edyta Anyżewska

przewodniczący sprawozdawca

Andrzej Grzelak

sędzia

Włodzimierz Kubiak

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Ugruntowanie zasady, że brak wystarczających dowodów na faktyczne poniesienie wydatku uniemożliwia jego zaliczenie do kosztów uzyskania przychodów, nawet jeśli istnieje faktura."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji braku dowodów płatności i innych dokumentów księgowych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa ilustruje kluczową zasadę dowodową w prawie podatkowym – ciężar udowodnienia poniesienia wydatku spoczywa na podatniku, a brak podstawowych dokumentów może prowadzić do odmowy zaliczenia go do kosztów.

Czy faktura wystarczy? NSA wyjaśnia, dlaczego brak dowodów zapłaty może zniweczyć zaliczenie wydatku do kosztów uzyskania przychodów.

Dane finansowe

WPS: 76 700 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II FSK 755/07 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2008-06-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2007-05-29
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Grzelak
Edyta Anyżewska /przewodniczący sprawozdawca/
Włodzimierz Kubiak
Symbol z opisem
6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
Hasła tematyczne
Podatek dochodowy od osób prawnych
Sygn. powiązane
I SA/Ol 520/06 - Wyrok WSA w Olsztynie z 2007-01-24
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 1993 nr 106 poz 482
art. 9 ust. 1, art. 15 ust. 1, ust. 2, ust. 4
Obwieszczenie Ministra Finansów z dnia 20 września 1993 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych.
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 174 pkt 1, art. 183 par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Edyta Anyżewska (sprawozdawca), Sędziowie NSA: Andrzej Grzelak, Włodzimierz Kubiak, Protokolant Agnieszka Lipiec, po rozpoznaniu w dniu 20 czerwca 2008 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej "A. L." sp. z o.o. z siedzibą w E. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 24 stycznia 2007 r. sygn. akt I SA/Ol 520/06 w sprawie ze skargi ""A. L." sp. z o.o. z siedzibą w E. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 8 września 2006 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania w podatku dochodowym od osób prawnych za 1999 r. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od "A. L." sp. z o.o. z siedzibą w E. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w O. kwotę 2400 (dwa tysiące czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 24 stycznia 2007 r., sygn. akt I SA/Ol 520/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę "A. L." spółki z o.o. z/s w E. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 8 września 2006 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 1999 r.
W motywach orzeczenia Sąd wyjaśnił, że spornym rozstrzygnięciem organ odwoławczy uchylił w całości decyzję Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w O. z dnia 15 stycznia 2004 r. i określił spółce zobowiązanie w podatku dochodowym od osób prawnych za 1999 r. w kwocie 19.878 zł. W podstawie prawnej decyzji Dyrektor Izby Skarbowej powołał art. 233 § 1 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tj. Dz. U. z 2005 r. nr 8 poz. 60 ze zm.), dalej O.p.
Decyzja organu wyższego stopnia kończyła postępowanie podatkowe, w którym zakwestionowano zaliczenie przez stronę do kosztów uzyskania przychodów w rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (tj. Dz.U. z 1993 r. nr 106, poz. 482 ze zm.), dalej p.d.o.p., szeregu wydatków.
Była to zarazem już druga decyzja Dyrektora Izby Skarbowej w sprawie. Poprzednie rozstrzygnięcie, z dnia 12 sierpnia 2004 r., zostało bowiem uchylone na mocy wyroku Sądu wojewódzkiego z dnia 28 lipca 2005 r., sygn. akt I SA/Ol 371/04.
Przyczyną uchylenia tego orzeczenia organu podatkowego było niewyjaśnienie w postępowaniu podatkowym kwestii ewentualnego uznania (na wniosek strony, zgłoszony w toku postępowania) za koszt uzyskania przychodu wydatku w kwocie 76.700 zł, przeznaczonego na zakup czterdziestu maszyn szwalniczych, a udokumentowanego fakturą VAT z dnia 31 października 1999 r. (nr [...]), wystawioną przez Agencję "A." K. K. z N. W ocenie składu orzekającego wyrokiem z dnia 28 lipca 2005 r. niezbadanie powyższej kwestii stanowiło naruszenie art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 O.p. W ocenie Sądu, wyjaśnienia wymagała okoliczność ilości i rodzaju maszyn używanych przez skarżącą w 1999 r. do prowadzenia działalności usługowej (szycie odzieży) oraz związku przedmiotowego wydatku na zakup maszyn z przychodem 1999 r. W pozostałym zakresie decyzja organu odwoławczego z dnia 12 sierpnia 2004 r. nie budziła zastrzeżeń Sądu I instancji.
Sporną (w przedmiotowej sprawie sądowoadministracyjnej) decyzję organ II instancji wydał po przeprowadzeniu postępowania uzupełniającego w związku ze wskazaniami zawartymi w wyroku z dnia 28 lipca 2005 r.
W uzasadnieniu decyzji zwrócono uwagę na to, że postępowanie uzupełniające było prowadzone na zlecenie organu odwoławczego przez organ I instancji od dnia 4 stycznia 2006 r. do dnia 17 sierpnia 2006 r. W toku tego postępowania strona nie przedłożyła (mimo wezwań organu) dowodu - w szczególności potwierdzenia dokonania przelewu bankowego - poniesienia wydatku na kwotę 76.700 zł. Tymczasem według zeznań świadka A. K. (byłej współwłaścicielki nabytych przez stronę maszyn szwalniczych i małżonki kontrahenta spółki, od którego zakupiła te maszyny) wydatek ten został uregulowany, tak jak inne należności spółki, za pośrednictwem banku, tj. przelewem (protokół przesłuchania z dnia 10 sierpnia 2006 r.). Osoba ta zeznała jednocześnie, że nie znalazła przelewów spółki z 1999 r., gdyż prawdopodobnie zostały one zniszczone na koniec 2005 r. z powodu upływu pięcioletniego okresu ich przechowywania. W związku z tym, jedynym dowodem księgowym, uzyskanym od spółki w toku postępowania uzupełniającego, był wydruk - historia rachunku bankowego spółki za 1999 r., posiadanego w PKO BP. Z dokumentu tego nie wynikało jednak dokonanie operacji na kwotę 76.700 zł z tytułu zakupu wymienionych maszyn. Nie stwierdzono wreszcie, aby wydatek w tej kwocie został ujęty w stosownej ewidencji prowadzonej dla potrzeb ustalania dochodu do opodatkowania.
W tym stanie rzeczy organ odwoławczy uznał, iż brak jest podstaw do uwzględnienia w kosztach uzyskania przychodów spółki przedmiotowego wydatku na zakup maszyn (76.700 zł). Sam wniosek strony z dnia 10 lipca 2004 r. o skorygowanie ewidencji księgowej za 1999 r., w której omyłkowo tego wydatku nie uwzględniono, oraz kserokopia faktury VAT, dotycząca tej transakcji, nie stanowią wystarczającego potwierdzenia zaistnienia tego zdarzenia gospodarczego. Nie potwierdził też wspomnianej transakcji przesłuchany w charakterze świadka M. N. (mechanik zatrudniony w spółce). Nie bez znaczenia był wreszcie fakt wielokrotnego przesuwania (dzierżawy lub sprzedaży) spornych maszyn pomiędzy podmiotami gospodarczymi prowadzonymi przez A. i K. K. (PPH "E." i Agencja "A.").
Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał w konsekwencji w spornej decyzji stanowisko wyrażone w przedmiotowym zakresie w poprzedniej decyzji z dnia 12 sierpnia 2004 r., uchylonej w/w wyrokiem z dnia 28 lipca 2005 r.
W skardze na omówioną wyżej decyzję z dnia 8 września 2006 r. spółka wniosła w szczególności o jej uchylenie.
W ocenie strony organ błędnie ocenił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. W toku postępowania zostały bowiem organom udostępnione wszystkie posiadane dokumenty księgowe. W szczególności na żądanie organu przedłożono dokument bankowy - kwoty dokonanych przelewów i rozliczenie kont za kontrolowany okres. Dokumenty te potwierdzają, zdaniem skarżącej, poniesienie wydatku na zakup maszyn szwalniczych. Pozostałe zaś dokumenty, w tym m.in. potwierdzenia kasowe, wpłaty i wypłaty bankowe zostały w ustawowym terminie zniszczone (pod koniec 2005 r.). Ponadto spółka zarzuciła organowi, iż dowód w postaci przesłuchania świadka M. N., zinterpretowany został na jej niekorzyść. Co więcej, nie ma on mocy prawnej, gdyż przeprowadzono go bez udziału strony. Skarżąca zwróciła również uwagę, że osoby kontrolujące widziały sporne maszyny, produkcję bieżącą oraz faktury sprzedaży wyprodukowanego towaru. Funkcjonowanie zakładu krawieckiego bez maszyn szwalniczych jest zaś niemożliwe.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie w dniu 18 stycznia 2006 r. strona przedłożyła oryginał faktury VAT z dnia 31 października 1999 r. (nr [...]), dotyczącej zakwestionowanego wydatku, wystawionej przez K. K., wraz z wydrukiem komputerowym zawierającym adnotacje o sposobie zaksięgowania, z którego wynikało, że kwotę zakupu 76.000 zł zaksięgowano do magazynu, a nie jako koszt. Strona wyjaśniła zarazem, że z ewidencji księgowej i wykazu bankowego wynika, iż kwota objęta wskazaną fakturą została zapłacona.
Sąd I instancji - rozpoznając sprawę w granicach zakreślonych wyrokiem z dnia 28 lipca 2005 r. (stosownie do art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r . Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm./, dalej P.p.s.a.) - zauważył, że o poprawności stanowiska organów podatkowych w niniejszym sporze świadczą następujące okoliczności:
a) fakt wielokrotnego przesuwania spornych maszyn pomiędzy podmiotami gospodarczymi, prowadzonymi w przez A. i K. K.;
b) nieprzedłożenie (mimo wezwań organu) przez stronę - poza sporną fakturą - dokumentacji dotyczącej rozrachunków z firmą "A.";
c) brak zaewidencjonowania transakcji zakupu maszyn szwalniczych na rachunkach, na których księgowano koszty spółki (zwłaszcza brak - wbrew twierdzeniom strony - uwidocznienia przedmiotowej transakcji na wydruku PKO BP - historii rachunku bankowego spółki za 1999 r.);
d) okoliczność zniszczenia dokumentacji mogącej potwierdzać stanowisko strony w końcu 2005 r., a zatem w czasie gdy postępowanie podatkowe za 1999 r. nie było jeszcze zakończone;
e) brak potwierdzenia zakupu maszyn szwalniczych przez spółkę od firmy "A." przez mechanika zatrudnionego w spółce.
Ocena materiału dowodowego sprawy i jego kompletność nie budziła w świetle powyższych okoliczności zastrzeżeń Sądu. Skoro nie ma wiarygodnych dowodów, potwierdzających poniesienie przez spółkę wydatku na zakup maszyn szwalniczych, to nieuznanie przez organ podatkowy tego wydatku za koszt uzyskania przychodu w rozumieniu art. 15 ust. 1 p.d.o.p. było prawidłowe.
Niezależnie od powyższego Sąd nie stwierdził naruszenia przepisów postępowania (w szczególności art. 190 O.p.) w związku z zarzutami strony, dotyczącymi niebrania przez nią udziału w przeprowadzaniu dowodu z przesłuchania świadka (M. N.). Z akt sprawy wynika, że organ prowadzący postępowanie dwukrotnie prawidłowo zawiadomił stronę o terminie, w którym ma być przeprowadzony ten dowód i miał prawo przeprowadzić go w tym stanie rzeczy bez udziału podatnika w razie jego niestawiennictwa.
Podstawę prawną zaskarżonego wyroku stanowił art. 151 P.p.s.a.
W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku spółka domagała się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi wojewódzkiemu, a także zasądzenia kosztów postępowania według norm przepisanych.
Jako podstawę swoich żądań strona wskazała zarzut błędnej wykładni prawa materialnego, tj. art. 9 ust. 1, art. 15 ust. 1, 2 i 4 p.d.o.p., polegającą na przyjęciu, iż brak potwierdzenia dokonania przelewów bankowych skutkuje nieuznaniem danego wydatku za koszt uzyskania przychodu.
W motywach środka odwoławczego spółka wywiodła, że zapłata za przedmiotowe maszyny nastąpiła przelewami bankowymi, co zostało udokumentowane rozliczeniem z klientem - konto "2". Faktura zakupowa została błędnie zaksięgowana w rejestrze planu kont na "300" (magazyn). Podczas kontroli zostały wydane wszystkie dokumenty źródłowe, w tym dowody zapłaty dotyczące tej transakcji. Podkreślono, że art. 16 ust. 1 p.d.o.p. nie wymienia w katalogu wydatków nie zaliczanych do kosztów uzyskania przychodów wydatku na zakup maszyn szwalniczych. Końcowo strona zauważyła, że Sąd I instancji, stwierdzając brak udowodnienia przez spółkę konieczności zakupu maszyn szwalniczych, nie wziął pod uwagę orzecznictwa, z którego wynika, że wydatki faktycznie poczynione, a jedynie wadliwie, czy też w sposób niepełny udokumentowane, nie mogą być tylko z tego powodu pominięte przy określaniu podstawy opodatkowania, jeśli mogą być udowodnione innymi dowodami zasługującymi na wiarę, chyba że przepisy prawa podatkowego przewidują określony sposób dokumentowania tych wydatków. Udowodnienie poniesienia wydatku może być potwierdzone każdym dowodem, nie tylko księgowym, stąd uchybienie art. 9 ust. 1 p.d.o.p. nie oznacza a priori, że dana czynność nie miała miejsca.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej zażądał jej oddalenia i zasądzenia od strony kosztów postępowania kasacyjnego.
W motywach odpowiedzi organ podniósł, że Sąd I instancji nie zawarł w uzasadnieniu wyroku stwierdzenia, iż brak przelewów bankowych skutkuje nieuznaniem wydatku na zakup maszyn szwalniczych za koszt uzyskania przychodu. Wskazał natomiast, że w świetle całokształtu zebranego materiału dowodowego brak jest podstawowej przesłanki koniecznej dla jego kwalifikacji jako kosztu uzyskania przychodu, tj. brak wystarczających dowodów rzeczywistego poniesienia wydatku. Nieprzedstawienie przez stronę przelewów bankowych było jedną z wielu okoliczności tej sprawy (obok zeznań świadków i innych braków w dokumentacji), pozwalających na przyjęcie, że ocena organów podatkowych, iż podatnik nie wykazał poniesienia zakwestionowanego wydatku, mieści się w granicach swobodnej oceny dowodów. Ten stan rzeczy zaaprobował Sąd wojewódzki. Przyjętej w ten sposób podstawy faktycznej rozstrzygnięcia strona nie podważa natomiast zarzutami naruszenia przepisów postępowania. Brak jest tym samym podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej.
Na rozprawie w NSA pełnomocnik organu wnosiła jak w odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Istota sporu w przedmiotowej sprawie sprowadza się do przesądzenia kwestii poniesienia przez spółkę wydatku na zakup maszyn szwalniczych w 1999 r. i w związku z tym możliwości zaliczenia go do kosztów uzyskania przychodów tego okresu.
Organy podatkowe uznały w świetle dowodów zgromadzonych w sprawie (w szczególności w postępowaniu uzupełniającym), iż przedmiotowego wydatku spółka w rzeczywistości nie poniosła. Ocena ta została wyrażona po zebraniu w sprawie kompletnego materiału dowodowego (stosownie do art. 122 w zw. z art. 187 § 1 O.p.) i w ramach przysługującego organom uprawnienia do swobodnej oceny dowodów (art. 191 O.p.). W tak ustalonym stanie faktycznym sprawy, zdaniem organów, brak było podstaw do uwzględnienia kwoty udokumentowanej fakturą z dnia 31 października 1999 r. (a dotyczącej zakwestionowanej transakcji) w kosztach uzyskania przychodów. W świetle art. 15 ust. 1 p.d.o.p. kosztem uzyskania przychodu może się bowiem stać jedynie wydatek faktycznie poniesiony w celu uzyskania przychodu.
Wspomnianą podstawę faktyczną i prawną rozstrzygnięć organów administracji podatkowej zaaprobował Sąd wojewódzki w zaskarżonym wyroku. Jak wskazano w części sprawozdawczej uzasadnienia, Sąd I instancji uznał zwłaszcza, iż prawidłowa jest konkluzja organów podatkowych, że brak jest dowodów potwierdzających poniesienie przez spółkę wydatku na zakup maszyn szwalniczych (co uniemożliwia zaliczenie kwoty nim objętej w poczet koszów uzyskania przychodów).
Przy czym odnotować dodatkowo w tym miejscu należy, że - jak trafnie podniósł Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę kasacyjną - brak przedstawienia przez skarżącą potwierdzenia dokonania przelewu bankowego nie stanowił tu - wbrew wywodom skargi kasacyjnej - wyłącznej okoliczności świadczącej na niekorzyść strony. Wzięto również w szczególności pod uwagę zeznania świadków, wydruk przedstawiający historię rachunku bankowego spółki za 1999 r., ewidencję podatkową spółki za ten okres, etc.
W skardze kasacyjnej strona usiłuje podważyć zawartą w kwestionowanym wyroku ocenę prawną wyłącznie przy pomocy zarzutów naruszenia prawa materialnego (art. 9 ust. 1, art. 15 ust. 1, 2 i 4 p.d.o.p.), nie bacząc na to, że spór w sprawie ma przede wszystkim charakter sporu o fakty. To bowiem, iż spółka nie wykazała poniesienia przedmiotowego wydatku, a w konsekwencji ustalenie, że nie miał on w rzeczywistości miejsca, stanowi element stanu faktycznego sprawy (a ściślej oceny zgromadzonych dowodów), ustalanego w toku postępowania podatkowego z uwzględnieniem m.in. w/w przepisów Ordynacji podatkowej. Z kolei nieprzedstawienie potwierdzenia dokonania przelewu bankowego stanowiło - jak już wyżej zauważono - jedną z okoliczności pozwalających na przyjęcie takiej a nie innej podstawy faktycznej rozstrzygnięcia.
Z motywów podstaw zaskarżenia, powołanych w środku odwoławczym, wynika, że strona zarzuca w istocie niewłaściwe zastosowanie w/w przepisów ustawy podatkowej (a nie błędną wykładnię, jak wywiedziono w osnowie skargi kasacyjnej). Podnosząc bowiem, iż udowodniła, że poniosła wydatek na zakup maszyn szwalniczych, co uzasadnia zaliczenie kwoty nim objętej w poczet kosztów uzyskania przychodów, nie odwołuje się do ustalania znaczenia w/w przepisów, a do ich zastosowania w stanie faktycznym sprawy.
Stan faktyczny sprawy jest jednakże ustalany w toku stosowania przepisów postępowania, stąd tylko zarzut w tym zakresie podniesiony (skierowany przy tym do wyroku Sądu - szerzej por. np. wyrok NSA z dnia 19 maja 2004 r., sygn. akt FSK 80/04, ONSAiWSA 2004, nr 1, poz. 12) mógłby doprowadzić do podważenia oceny, iż spółka w rzeczywistości nie poniosła spornego wydatku. Tego rodzaju zarzutów spółka nie stawia w rozpoznawanym środku odwoławczym.
Ustaleń faktycznych przyjętych w sprawie przez Sąd wojewódzki za podstawę orzeczenia nie sposób natomiast kwestionować w ramach podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 1 P.p.s.a., na co Sąd kasacyjny zwracał uwagę wielokrotnie (por. np. wyrok NSA z dnia 14 października 2004 r., sygn. akt FSK 568/04, ONSAiWSA 2005 nr 4, poz. 67). Niewłaściwe zastosowanie przepisu prawa materialnego to dokonanie wadliwej jego subsumpcji do już ustalonego (względnie podważonego) stanu faktycznego (a nie dopiero kwestionowanego w ramach zarzutu naruszenia prawa materialnego). Stosowanie prawa materialnego ma charakter wtórny w stosunku do ustaleń faktycznych (stosowania przepisów procesowych).
Stosownie do art. 183 § 1 zdanie pierwsze P.p.s.a. Sąd odwoławczy rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, w przypadkach określonych w § 2 w/w unormowania (w niniejszej sprawie nie występującą). Sąd kasacyjny nie może poprawiać podstaw zaskarżenia i wniosków skargi kasacyjnej, gdyż oznaczałoby to działanie z urzędu, w świetle w/w przepisu niedopuszczalne (por. wyrok NSA z 21 kwietnia 2004 r. sygn. akt FSK 13/04, ONSAiWSA 2004, nr 1, poz. 15).
W związku z powyższym brak skutecznych zarzutów naruszenia przepisów postępowania powoduje, że zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. dla Naczelnego Sądu Administracyjnego wiążące stają się ustalenia faktyczne przyjęte za podstawę orzekania przez Sąd I instancji (por. wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 2004 r., sygn. akt FSK 181/04, ONSAiWSA 2004, nr 2, poz. 36).
Na gruncie przedmiotowej sprawy oznacza to, iż podatnik nie poniósł w rzeczywistości wydatku na zakup maszyn szwalniczych, którego uwzględnienia w kosztach uzyskania przychodów się domagał (postępowanie podatkowe nie dostarczyło dowodów potwierdzających tę okoliczność).
W tym stanie rzeczy ocena co do zastosowania przez organy podatkowe art. 9 ust. 1, a zwłaszcza art. 15 ust. 1 p.d.o.p., wywiedziona przez Sąd wojewódzki, jest prawidłowa.
Pierwszy z w/w przepisów stanowi, iż podatnicy są zobowiązani do prowadzenia ewidencji rachunkowej, zgodnie z odrębnymi przepisami, w sposób zapewniający ustalenie wysokości dochodu (straty), podstawy opodatkowania i należnego podatku. Natomiast zgodnie z art. 15 ust. 1 zdanie pierwsze p.d.o.p. Kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 16 ust. 1.
Skoro w przyjętym stanie faktycznym brak jest wiarygodnych (w tym wskazanych przez stronę) dowodów (w tym księgowych) potwierdzających, iż spółka poniosła wydatek na zakup maszyn szwalniczych (wydatek ten nie został w rzeczywistości poniesiony), to nie sposób uznać, że kwota go dotycząca może stanowić koszt uzyskania przychodu. Po pierwsze bowiem, skutki materialnoprawne w postaci potrącenia z przychodu wydatków podniesionych w celu jego osiągnięcia mogą nastąpić jedynie wtedy, gdy podatnik przedstawi lub wskaże środki dowodowe uzasadniające poniesienie wydatku, a które umożliwią organowi podatkowemu przeprowadzenie dowodu w postępowaniu podatkowym (por. wyrok NSA z dnia 16 grudnia 2005 r., sygn. akt II FSK 100/05, Lex nr 187783). Po wtóre zaś, kosztem poniesionym, w rozumieniu art. 15 ust. 1 p.d.o.p., jest jedynie taki wydatek, który faktycznie miał miejsce, tj. został zrealizowany w znaczeniu kasowym, a więc rozchód pieniężny (por. wyrok NSA z dnia 30 listopada 2006 r., sygn. akt II FSK 1388/05, Lex nr 263871).
Jedynie na marginesie - nawiązując do przytoczonych przez stronę tez judykatury - zauważyć trzeba, że podatnik może przy pomocy innych środków dowodowych wyjaśnić wątpliwości co do związku kosztu udokumentowanego prawidłowym dowodem z przychodem, jednakże posiadanie dowodów odpowiadających warunkom dowodów księgowych jest konieczne, co wynika z art. 9 ust. 1 p.d.o.p. (por. wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2005 r., sygn. akt II FSK 10/05, Lex nr 187723).
Do treści art. 15 ust. 2 i 4 p.d.o.p. argumentacja środka odwoławczego nie odnosi się nawet pośrednio (przepisy te regulują kwestię rozliczania kosztów, których nie da się powiązać z poszczególnymi źródłami przychodu oraz kwestię potrącalności kosztów w czasie). Nie sposób zatem, wobec braku jakiegokolwiek uzasadnienia, analizować zarzut naruszenia tych przepisów w kontekście ich treści (por. wyrok NSA z dnia 20 września 2007 r., sygn. akt II FSK 999/06, niepubl.).
Mając powyższe na uwadze Sąd kasacyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 P.p.s.a.
Podstawę prawną orzeczenia o kosztach stanowiły art. 209 w zw. z art. 204 pkt 1 P.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI