II FSK 723/22

II FSK 723/22 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2022-10-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-07-01
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Artur Kot /sprawozdawca/
Jan Rudowski /przewodniczący/
Maciej Jaśniewicz
Symbol z opisem
6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
658
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I SAB/Gd 10/21 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2022-03-15
Skarżony organ
Naczelnik Urzędu Skarbowego
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1540
art. 165a § 1, art. 170 § 1, art. 171 § 3
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jan Rudowski, Sędzia NSA Maciej Jaśniewicz, Sędzia del. WSA Artur Kot (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 6 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Z. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 15 marca 2022 r., sygn. akt I SAB/Gd 10/21 w sprawie ze skargi Z. B. na bezczynność Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. w przedmiocie przyznania odszkodowania z tytułu uprzednio określonego wymiaru zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 1994 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku.
Uzasadnienie
1. Wyrokiem z 15 marca 2022 r., sygn. akt I SAB/Gd 10/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku (dalej także jako "WSA" lub "sąd pierwszej instancji") oddalił skargę Z. B. (dalej: "skarżący") na bezczynność Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. (dalej "Naczelnik US", "organ podatkowy", "NUS")
w przedmiocie przyznania odszkodowania. Tekst powyższego wyroku wraz z jego uzasadnieniem (i innych orzeczeń sądów administracyjnych przywołanych poniżej) dostępny jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (zw. w skrócie "CBOSA", adres: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
2. Stan sprawy przedstawiony przez sąd pierwszej instancji.
2.1. W skardze do WSA na bezczynność Naczelnika US skarżący wskazał m.in., że domaga się odszkodowania od Skarbu Państwa na zasadach ugody w związku
z wydaniem przez organ podatkowy decyzji z rażącym naruszeniem prawa, w wyniku czego naruszono jego godność osobistą. Na poparcie prezentowanego stanowiska powołał wyrok Sądu Okręgowego w S. z 21 kwietnia 2009 r. sygn. akt [...], którym zasądzono od pozwanego Skarbu Państwa – Urzędu Skarbowego w S.
na rzecz powoda Z. B. kwotę 30 000 zł wraz z ustawowymi odsetkami. Skarżący w skardze wniósł o zobowiązanie Urzędu Skarbowego w S. do wydania merytorycznej decyzji o odszkodowanie, zgodnie z art. 24, art. 415 i art. 417 Kodeksu cywilnego oraz art. 77 Konstytucji RP oraz przyznanie mu odszkodowania.
2.2. W odpowiedzi na skargę Naczelnik US wniósł o jej oddalenie (względnie odrzucenie) bowiem sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Skarżący pismami z 5 i 18 października 2019 r. wezwał organ do zapłaty odszkodowania w związku z toczącymi się postępowaniami w tym przedmiocie. Już pismem z 22 października 2019 r. udzielono skarżącemu odpowiedzi. Pełnomocnik organu podatkowego wskazał przy tym na postępowania prowadzone przed sądami powszechnymi w sprawach z powództwa skarżącego o odszkodowanie i brak ponaglenia skarżącego o rozpoznanie sprawy, jak również brak wyjaśnienia, na czym miałaby polegać opieszałość organu.
2.3. W piśmie procesowym z 7 grudnia 2021 r. ustanowiona do reprezentowania skarżącego pełnomocnik z urzędu (radca prawny) sprecyzowała przedmiot skargi wskazując, że dotyczy bezczynności Naczelnika US w postępowaniu zainicjowanym wnioskiem skarżącego o ponowne rozpoznanie i rozstrzygnięcie sprawy o przyznanie odszkodowania w związku z wydaniem decyzji podatkowej, w odniesieniu do której następnie stwierdzona została jej nieważność. Pełnomocniczka skarżącego wniosła o:
1) zobowiązanie organu do rozpoznania wniosku skarżącego zgodnie z przepisami ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2021 r. poz. 1540; dalej jako "Op") poprzez wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, zgodnie z art. 165a § 1 Op bądź też do dokonania czynności materialno-technicznej obejmującej stwierdzenie braku swojej właściwości do rozpatrzenia przedmiotowego wniosku o przyznanie skarżącemu odszkodowania i przekazania wniosku Dyrektorowi Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku na podstawie art. 170 § 1 Op;
2) stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności z rażącym naruszeniem prawa;
3) przyznanie od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej w maksymalnej dopuszczalnej przepisami prawa wysokości, zgodnie z art. 149 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; zw. dalej "ppsa");
4) zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych;
5) na wypadek oddalenia lub odrzucenia skargi – przyznanie pełnomocnikowi skarżącego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej (powiększonych o VAT).
Odnosząc się do odpowiedzi organu na skargę i wskazując na treść dokumentów załączonych przez skarżącego podkreśliła, że pismo skarżącego z 13 kwietnia 2019 r. skierowane do Naczelnika US należy traktować jako wniosek o wszczęcie postępowania w przedmiocie ustalenia odszkodowania związanego z wydaniem decyzji ustalającej zobowiązanie podatkowe, w odniesieniu do której następnie stwierdzono nieważność. Zdaniem skarżącego w sytuacji, gdy organ otrzymuje żądanie wydania orzeczenia o jakiejś kwestii (w szczególności kwestii, która mieściła się w zakresie spraw załatwianych historycznie w drodze decyzji administracyjnej), to nawet jeśli nie był właściwy do jego merytorycznego rozpoznania, winien potraktować pismo jako wniosek o wszczęcie postępowania. W konsekwencji, jeśli – w ocenie organu – sprawa poruszona w piśmie strony na dzień otrzymana wniosku nie jest sprawą administracyjną, to organ winien wydać postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania (zgodnie z art. 165a § 1 Op), nie zaś udzielać lakonicznej dwuzdaniowej odpowiedzi. Podobnie winien postąpić, jeśli w toku jest postępowanie przed sądem powszechnym, którego przedmiotem jest to samo roszczenie bądź jeśli roszczenie zostało już prawomocnie osądzone wyrokiem sądu powszechnego. Nie ma przy tym znaczenia, czy strona takie wnioski formułowała wcześniej ani czy wniosek dotyczy roszczeń przedawnionych. Każde podanie skierowane do organu administracji publicznej winno być procedowane z zachowaniem przepisów Op bądź kpa.
Niepodjęcie żadnych działań ze sfery władczej organu czy choćby czynności materialno-technicznych przewidzianych w przepisach Op lub kpa poczytywane musi być jako bezczynność organu. Odnosząc się do zarzutu organu braku ponaglenia warunkującego możliwość wniesienia skargi skarżący wyjaśnił, że wniosek inicjujący postępowanie to pismo z 13 kwietnia 2019 r., a nie jak wskazuje organ z 5 października 2019 r. Kolejne pisma skarżącego wzywające organ podatkowy do ustosunkowania się do zgłaszanego żądania winny zostać uznane za ponaglenie. Bez znaczenia jest przy tym okoliczność, że ponaglenie wniesione zostało do Naczelnika US, a nie do DIAS. Organ winien był bowiem – zgodnie z art. 170 § 1 Op – przekazać ponaglenie
do właściwego organu. Bezczynność organu, trwająca od kwietnia 2019 r., winna zostać oceniona jako szczególnie naganna. Istnieją tym samym podstawy do uznania, że organ dopuścił się bezczynności z rażącym naruszeniem prawa, zaś skarżącemu przyznana winna zostać suma pieniężna zgodnie z art. 149 § 2 ppsa w maksymalnej dopuszczalnej przepisami wysokości.
2.4. Pismem z 21 grudnia 2021 r. Naczelnik US podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie, w tym wniosek o oddalenie skargi. Podkreślił, że przeciwko organowi od 2017 r. toczy się postępowanie przed sądem powszechnym z powództwa skarżącego o zapłatę odszkodowania. Jednocześnie w tym czasie skarżący kieruje wezwania o udzielenie mu pomocy w uzyskaniu odszkodowania bezpośrednio
do organu, powołując się i przedkładając dokumenty tożsame z tymi, które były (są) przedmiotem oceny sądu. Organ każdorazowo udzielał skarżącemu odpowiedzi na jego pisma informując o właściwej drodze dochodzenia roszczeń odszkodowawczych, przy czym z treści pism skarżącego nie wynika, aby żądał on wydania rozstrzygnięcia w tym przedmiocie w trybie przepisów Op, w tym art. 165a § 1 Op (żądanie wydania decyzji skarżący sformułował dopiero w piśmie z 30 sierpnia 2021 r. i dołączonej do niego skardze z 9 sierpnia 2021 r.). Zdaniem organu podatkowego w sprawie nie ma zastosowania art. 165a § 1 Op, gdyż sprawa o zapłatę odszkodowania nie mieści się
w katalogu postępowań podatkowych i z tego powodu nie należy do właściwości organu (wyroki: WSA w Olsztynie z 15 grudnia 2020 r., II SAB/Ol 61/20; WSA w Bydgoszczy
z 6 kwietnia 2020 r., II SAB/Bd 111/19). Odstąpienie od przekazania wniosku (wniosków) skarżącego według właściwości do sądu powszechnego związane było
z faktem zainicjowania przez skarżącego (i będących w toku) postępowań sądowych
o odszkodowanie. Kolejne pisma procesowe skarżącego oraz organu podatkowego dotyczyły powyższych kwestii. Skarżący zmodyfikował wniosek o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego. Organ podatkowy wniósł zaś o oddalenie skargi.
2.5. Sąd pierwszej instancji oddalając skargę na bezczynność Naczelnika US stwierdził, że w związku z żądaniem skarżącego dotyczącym wypłaty odszkodowania ów organ podatkowy nie był zobowiązany do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, jako należącej do właściwości sądów powszechnych, a udzielane pisemne odpowiedzi organu w związku z wnioskami strony nie pozwalają przyjąć, że organ pozostawał
w bezczynności ze względu na brak procesowego rozstrzygnięcia złożonego wniosku. WSA uznał, że ponaglenie dotyczące pisma skarżącego z 13 kwietnia 2019 r. (złożone 19 kwietnia 2019 r.) uzupełnione pismem z 24 kwietnia 2019 r., (k. 135-140 akt administracyjnych), stanowią pisma z 5 października 2019 r. i z 18 października 2019 r. (karta 149-150 i karta 194 akt administracyjnych), w związku z czym należy uznać skargę złożoną w niniejszej sprawie za formalnie dopuszczalną. Skarżący pismami
z 13 kwietnia 2019 r. oraz z 24 kwietnia 2019 r. zwrócił się do Naczelnika US o pomoc w uzyskaniu odszkodowania od Skarbu Państwa w związku ze stwierdzeniem nieważności decyzji wymiarowej z 6 marca 1995 r. ustalającej skarżącemu wysokość zryczałtowanego podatku dochodowego od niezaewidencjonowanego przychodu. NUS zakwalifikował żądanie skarżącego jako wezwanie do zapłaty oraz pismem z 24 maja 2019 r. (karta 141 akt administracyjnych) udzielił skarżącemu odpowiedzi. Organ nie uznał roszczenia skarżącego wyjaśniając, że roszczenia odszkodowawcze były przedmiotem rozpoznania przez sądy, a powództwa zostały oddalone (ostatnia sprawa toczyła się przed Sądem Okręgowym w S. pod sygn. [...]). W odpowiedzi na kolejne pisma skarżącego datowane na 5 i 18 października 2019 r. (k. 149-150, 194 akt administracyjnych) Naczelnik US pismem z 22 października 2019 r. po raz kolejny wyjaśnił skarżącemu, że przedstawiana w nich argumentacja dotycząca zasadności roszczenia odszkodowawczego (jak i jego wysokości) była już przedmiotem oceny przez sądy obu instancji. Sąd Apelacyjny w Gdańsku V Wydział Cywilny wyrokiem z 6 września 2019 r. ([...]) oddalił apelację skarżącego wniesioną od wyroku Sądu Okręgowego w S. z 1 kwietnia 2019 r., wydanego w sprawie o sygn. [...]. Kolejne żądania skarżącego w tym zakresie organ uznał za nieskuteczną polemikę z prawomocnym orzeczeniem sądu, pozbawioną sensu i racjonalności.
Zdaniem sądu pierwszej instancji z powyższego wynika, że – wbrew stanowisku skarżącego – w przedmiotowej sprawie nie można uznać, aby Naczelnik US pozostawał w bezczynności, skoro nie był uprawniony do merytorycznego rozpoznania wniosku skarżącego o wypłatę odszkodowania. Nie zasługuje nadto na uwzględnienie argumentacja skarżącego co do bezczynności organu ze względu na brak wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania na podstawie art. 165a § 1 Op.
Bezspornym jest, że organ nie rozpatrzył wniosku skarżącego w formie aktu (postanowienia), o którym mowa w art. 165a § 1 Op, tj. nie odmówił skarżącemu wszczęcia postępowania. Brak wydania postanowienia na podstawie art. 165a § 1 Op nie skutkuje jednak w okolicznościach niniejszej sprawy uznaniem, że organ pozostawał w bezczynności. WSA podkreślił, że w dacie złożenia do organu pisma z 13 kwietnia 2019 r. o wypłatę odszkodowania, toczyło się już tożsame postępowanie przed sądem powszechnym z powództwa skarżącego o wypłatę odszkodowania, którego podstawę stanowiło również stwierdzenie nieważności decyzji wymiarowej. Za istotne WSA uznał, że organ każdorazowo reagował na pisma skarżącego i udzielał mu pisemnych wyjaśnień, wskazując na związane ze złożonym żądaniem wypłaty odszkodowania, toczące się postępowania przed sądem powszechnym. Skoro żądania wypłaty odszkodowania przeciwko Skarbowi Państwa – Naczelnikowi US o zapłatę z tytułu stwierdzenia nieważności decyzji podlegały ocenie w ramach zawisłego przed sądem powszechnym postępowania, to tym samym wniosek o odszkodowanie z 13 kwietnia 2019 r. złożony do organu podatkowego nie podlegał merytorycznej ocenie w ramach postępowania podatkowego.
Zdaniem WSA niewydanie przez organ postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania z wniosku skarżącego (a w konsekwencji, jak podnosi pełnomocnik skarżącego, brak możliwości instancyjnej kontroli działania organu), jak również nieprzekazanie go zgodnie z właściwością do sądu powszechnego, nie miało wpływu na rozpoznanie żądania skarżącego, skoro sprawa nie należy do właściwości organu podatkowego, a kwestia sporna dotycząca żądania wypłaty odszkodowania została rozstrzygnięta prawomocnym wyrokiem sądu powszechnego. Okoliczność braku właściwości organu podatkowego bez wątpienia była zaś skarżącemu znana już w dniu złożenia wniosku. Skarżący miał nadto wiedzę o obowiązującym od 1 stycznia 2007 r. wyłącznie sądowym trybie dochodzenia roszczeń odszkodowawczych od Skarbu Państwa i mimo toczącego się postępowania sądowego z powództwa cywilnego, jednocześnie składał żądania do organu o wypłatę odszkodowania. Przedstawione okoliczności usprawiedliwiają zdaniem WSA ocenę, że w rozpoznawanej sprawie organ nie pozostawał w bezczynności. Organ posłużył się bowiem możliwie najprostszym
i najszybszym środkiem prowadzącym do załatwienia wniosku skarżącego, udzielając mu pisemnej odpowiedzi na złożone pismo z 13 kwietnia 2019 r. oraz pismo z 24 kwietnia 2019 r., w którym prawidłowo wskazał na rozstrzygnięcie kwestii spornej dotyczącej żądania odszkodowania w ramach postępowania przed sądem powszechnym, co też jak wynika z akt sprawy miało miejsce.
2.6. W skardze kasacyjnej pełnomocniczka skarżącego (adwokat) postawiła WSA zarzuty wydania zaskarżonego wyroku z naruszeniem przepisów postępowania mającym istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 ppsa), tj.:
1) art. 149 § 1 pkt 1 i 3, § 1a i § 2 w zw. z art. 3 § 2 pkt 9 ppsa oraz w zw. z art. 165a
§ 1 Op poprzez błędne przyjęcie, że organ nie dopuścił się bezczynności w rozpoznaniu wniosku skarżącego o wszczęcie postępowania podatkowego, czego konsekwencją było niezobowiązanie organu do wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania podatkowego, brak stwierdzenia, że bezczynność miała miejsce
z rażącym naruszeniem prawa oraz nieprzyznanie skarżącemu od organu sumy pieniężnej, podczas gdy w okolicznościach niniejszej sprawy reakcją organu na wniosek skarżącego o przyznanie odszkodowania winno być wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania zgodnie z art. 165a § 1 Op, zaś zaniechanie dokonania tej czynności od 2019 r. poczytywane winno być za bezczynność - i to bezczynność, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa i która uzasadnia przyznanie skarżącemu od organu sumy pieniężnej, zgodnie art. 149 § 2 ppsa;
2) art. 151 ppsa w zw. z art. 3 § 2 pkt 9 ppsa w zw. z art. 165a § 1 Op poprzez oddalenie skargi skarżącego, pomimo iż zasługiwała ona na uwzględnienie.
Mając na uwadze powyższe naruszenia skarżący wniósł m.in. o:
1) uchylenie skarżonego wyroku i:
a) orzeczenie, że organ dopuścił się bezczynności w rozpatrzeniu wniosku skarżącego o wszczęcie postępowania podatkowego;
b) stwierdzenie, że bezczynność ta miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa;
c) zobowiązanie organu do wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania podatkowego;
d) zasądzenie od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej w maksymalnej dopuszczalnej przepisami prawa wysokości zgodnie z art. 149 § 2 ppsa;
- względnie o uchylenie skarżonego wyroku i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania;
2) zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych;
3) odstąpienie od zasądzenia od skarżącego na rzecz organu kosztów postępowania,
w tym kosztów zastępstwa procesowego, zgodnie z art. 206 ppsa – na wypadek nieuwzględnienia skargi kasacyjnej;
4) przyznanie pełnomocnikowi skarżącego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej (powiększonej o podatek od towarów i usług).
2.7. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Naczelnik US wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
3. Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił skargę kasacyjną.
3.1. W rozpoznawanej sprawie spór dotyczy oceny stanowiska sądu pierwszej instancji, który przyjął, że organ podatkowy nie pozostawał w bezczynności bowiem udzielał stosownych informacji skarżącemu, którego wniosek o odszkodowanie nie mógł zostać rozstrzygnięty merytorycznie z uwagi na brak podatkowych podstaw prawnych. Organ podatkowy nie był przy tym zobowiązany do zakończenia sprawy z wniosku skarżącego w sposób procesowy przewidziany w przepisach Ordynacji podatkowej
(art. 165a § 1). Autorka skargi kasacyjnej wywodzi natomiast, że nawet w sytuacji, gdy wniosek skarżącego o odszkodowanie nie mógł zostać rozstrzygnięty w sposób merytoryczny oczekiwany przez skarżącego, to obowiązkiem organu podatkowego było wydanie stosownego rozstrzygnięcia procesowego przewidzianego w art. 165a § 1 Op oraz w tym aspekcie dopatruje się bezczynności organu podatkowego. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy w części dotyczącej zarzutów naruszenia przez WSA art. 151 ppsa poprzez jego zastosowanie oraz oddalenie skargi na bezczynność organu podatkowego w sytuacji, gdy wystąpiły przesłanki do zastosowania w realiach rozpoznawanej sprawy art. 149
§ 1 pkt 1 ppsa w związku z art. 165a § 1 Op (lub art. 171 § 3 Op – przepis ten nie był przedmiotem rozważań skarżącego, organu podatkowego i WSA, a zarzut naruszenia tego przepisu nie został postawiony w skardze kasacyjnej). Stanowisko sądu pierwszej instancji należało uznać za błędne bowiem co do zasady właściwy organ podatkowy obowiązany jest rozstrzygnąć każdą sprawę – z wniosku podatnika (innego podmiotu) lub wszczętą z urzędu – w sposób procesowy, przewidziany w przepisach Ordynacji podatkowej. Bezczynność organu administracji publicznej zachodzi zaś wówczas, gdy w prawnie określonym terminie wymieniony organ nie podejmie żadnych czynności
w sprawie lub gdy wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, jednak pomimo istnienia ustawowego obowiązku, nie zakończył go wydaniem stosownego aktu lub nie podjął czynności (zob. wyrok NSA z 15 grudnia 2021 r., II OSK 2304/21)
Podstawową formą rozstrzygnięcia sprawy podatkowej jest decyzja, zgodnie
z art. 207 § 1 Op. Przepis ten ustanawia zasadę, w myśl której sprawa zawisła przed organem podatkowym powinna być załatwiona w formie decyzji administracyjnej, zaś inny sposób rozstrzygnięcia – jako ewentualność o charakterze wyjątkowym, stanowiącym odstępstwo od wspomnianej zasady – winien mieć wyraźne uzasadnienie ustawowe (zob. wyrok NSA z 15 listopada 2012 r., I FSK 10/12).
Inny sposób załatwienia danej sprawy, która nie może zostać rozstrzygnięta merytorycznie z uwagi na brak podstaw prawnych – w sposób oczekiwany przez podatnika – został uregulowany m.in. w art. 165a § 1 Op. Przepis ten przewiduje wydanie przez organ podatkowy postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania podatkowego, gdy żądanie, o którym mowa w art. 165, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek innych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte. W niniejszej sprawie bezsporne jest, że skarżący posiada przymiot strony postępowania, które zainicjował występując do organu podatkowego z wnioskami dotyczącymi pomocy w uzyskaniu odszkodowania czy też przyznania odszkodowania. Jednak brak w przepisach prawa podatkowego stosownej podstawy do merytorycznego rozpatrzenia żądania skarżącego stanowi jedną z przesłanek mieszczących się
w otwartym pojęciu "jakichkolwiek innych przyczyn" uniemożliwiających wszczęcie postępowania podatkowego. Bez względu na to, czy podstawę prawną załatwienia żądania skarżącego w sposób procesowy stanowi art. 165a § 1 Op czy też art. 171 § 3 Op, istnieje ustawowy obowiązek wydania przez organ podatkowy stosownego aktu.
3.2. W realiach rozpoznawanej sprawy zarzuty skargi kasacyjnej koncentrują się wokół bezczynności organu podatkowego, której nie dostrzegł sąd pierwszej instancji, związanej z brakiem wydania stosownego rozstrzygnięcia procesowego przewidzianego w art. 165a § 1 Op. I w tym zakresie Naczelny Sąd Administracyjny częściowo przyznaje rację skarżącemu. Brak jest bowiem podstaw prawnych uzasadniających stanowisko WSA odnośnie do braku obowiązku wydania przez właściwy organ podatkowy stosownego rozstrzygnięcia procesowego kończącego sprawę z wniosku skarżącego o odszkodowanie. Okoliczności podnoszone przez sąd pierwszej instancji, a także przez organ podatkowy, dotyczące informowania skarżącego o braku podstaw prawnych do rozstrzygnięcia sprawy z jego wniosków o odszkodowanie w sposób merytoryczny, oczekiwany przez skarżącego, nie mają wpływu na rozstrzygnięcie zasadniczej kwestii spornej dotyczącej art. 149 § 1 pkt 1 ppsa w związku z art. 165a
§ 1 lub art. 171 § 3 Op. W sytuacji, gdy organ podatkowy nie wydał stosownego aktu administracyjnego w danej sprawie pomimo istnienia ku temu ustawowego obowiązku, może zaś wystąpić przesłanka do stwierdzenia przez sąd administracyjny, że ów organ dopuścił się bezczynności (art. 149 § 1 pkt 3 ppsa) i niewątpliwie występuje przesłanka uzasadniająca zobowiązanie owego organu podatkowego do wydania w określonym terminie stosownego aktu (art. 149 § 1 pkt 1 ppsa) lub dokonania stosownej czynności w przypadku uznania, że ów organ nie jest właściwy w sprawie (przekazanie żądania organowi właściwemu).
Okoliczności podnoszone zarówno przez sąd pierwszej instancji, jak i przez organ podatkowy, mogą mieć zatem znaczenie dla właściwego rozstrzygnięcia wniosków skarżącego dotyczących wydania przez sąd pierwszej instancji stosownego orzeczenia na podstawie przepisów art. 149 § 1 pkt 3, art. 149 § 1a oraz art. 149 § 2 ppsa, jeżeli stwierdzone zostanie, że organ podatkowy dopuścił się bezczynności poprzez brak wydania stosownego aktu administracyjnego. O ile skarżący w swoich pismach nie wskazywał na konieczność rozstrzygnięcia sprawy w sposób procesowy, domagając się od organu podatkowego pomocy w uzyskaniu odszkodowania, o tyle
w toku postępowania zawisłego przed sądem pierwszej instancji kwestia bezczynności organu podatkowego została wyraźnie zakreślona poprzez odwołanie się przez skarżącego do istnienia ustawowego obowiązku rozstrzygnięcia sprawy poprzez wydanie stosownego aktu, o którym mowa w art. 165a § 1 Op. Nawet jeśli należało zastosować inny przepis, tj. art. 171 § 3 Op, to i tak sąd pierwszej instancji błędnie przyjął, że organ podatkowy nie był obowiązany do procesowego załatwienia sprawy
z wniosku skarżącego o odszkodowanie. Zgodnie z art. 171 § 3 Op, jeżeli podanie wniesiono do organu niewłaściwego, a organu właściwego nie można ustalić
na podstawie danych zawartych w podaniu, albo gdy z podania wynika, że właściwym
w sprawie jest sąd, organ podatkowy zwraca podanie osobie, która je wniosła,
z odpowiednim pouczeniem. Zwrot podania następuje w formie postanowienia, na które służy zażalenie. Istnieją zatem ustawowe podstawy (art. 165a § 1 lub art. 171 § 3 Op) do rozstrzygnięcia żądania skarżącego przez organ podatkowy w sposób procesowy, przewidziany w przepisach Ordynacji podatkowej. Ponownie rozpoznając sprawę sąd pierwszej instancji obowiązany będzie uwzględnić powyższe rozważania dotyczące konieczności rozstrzygnięcia przez organ podatkowy w sposób procesowy przewidziany w przepisach Ordynacji podatkowej sprawy z wniosku skarżącego o odszkodowanie oraz rozstrzygnąć należycie wnioski skarżącego zakreślone w skardze.
4. W świetle powyższych rozważań Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji, zgodnie z art. 185 § 1 ppsa. Z uwagi na wynik sprawy i brak wykazania przez skarżącego, że ponosił jakiekolwiek koszty postępowania kasacyjnego (w tym koszty zastępstwa procesowego), Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekał
w przedmiocie kosztów postępowania kasacyjnego. Kwestia dotycząca wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu nie podlega zaś kognicji Naczelnego Sądu Administracyjnego lecz sądu pierwszej instancji, zgodnie z art. 254 § 1 oraz art. 258 § 2 pkt 8 ppsa.