II FSK 713/21

Naczelny Sąd Administracyjny2024-02-20
NSApodatkoweWysokansa
podatek dochodowyulga mieszkaniowaumowa deweloperskawydatki na cele mieszkaniowezwolnienie podatkoweinterpretacja podatkowaNSAprawo podatkowe

NSA oddalił skargę kasacyjną organu podatkowego, potwierdzając, że wpłaty na podstawie umowy deweloperskiej stanowią wydatki na budowę własnego lokalu mieszkalnego, uprawniające do zwolnienia z podatku dochodowego.

Organ podatkowy wniósł skargę kasacyjną od wyroku WSA, kwestionując prawo podatników do zwolnienia z podatku dochodowego od osób fizycznych odnośnie wydatków poniesionych na podstawie umowy deweloperskiej. Organ zarzucał naruszenie przepisów proceduralnych i materialnego prawa podatkowego, w tym błędną wykładnię art. 21 ust. 1 pkt 131 u.p.d.o.f. Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za bezzasadną, podzielając stanowisko sądu pierwszej instancji i własną utrwaloną linię orzeczniczą.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej od wyroku WSA w Poznaniu, który uchylił interpretację indywidualną dotyczącą podatku dochodowego od osób fizycznych. Organ podatkowy zarzucił naruszenie przepisów proceduralnych, w tym niezastosowanie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. w związku z art. 14r § 2 o.p., twierdząc, że jeden ze skarżących nie był uprawniony do wniesienia skargi. Ponadto, organ zarzucił naruszenie prawa materialnego, w szczególności art. 21 ust. 1 pkt 131 u.p.d.o.f., poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że warunkiem zwolnienia nie jest definitywne nabycie własności lokalu w określonym terminie, oraz błędne zastosowanie art. 21 ust. 25 pkt 1 lit. d) u.p.d.o.f. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Sąd uznał zarzuty proceduralne za bezzasadne, wyjaśniając, że przepisy dotyczące interpretacji indywidualnych nie wyłączają możliwości sądowej kontroli dla zainteresowanych. Odnosząc się do prawa materialnego, NSA potwierdził, że wpłaty dokonywane na podstawie umowy deweloperskiej stanowią wydatki na budowę własnego lokalu mieszkalnego w rozumieniu art. 21 ust. 25 pkt 1 lit. d) u.p.d.o.f., co uprawnia do skorzystania ze zwolnienia podatkowego określonego w art. 21 ust. 1 pkt 131 u.p.d.o.f., nawet jeśli umowa przenosząca własność nie została zawarta w terminie dwóch lat od końca roku podatkowego, w którym nastąpiło odpłatne zbycie nieruchomości. Sąd podkreślił, że taka wykładnia jest zgodna z celem przepisu i utrwaloną linią orzeczniczą.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, wpłaty na podstawie umowy deweloperskiej stanowią wydatki na budowę własnego lokalu mieszkalnego, nawet jeśli umowa przenosząca własność nie została zawarta w terminie dwóch lat od końca roku podatkowego, w którym nastąpiło odpłatne zbycie nieruchomości.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że cechy umowy deweloperskiej, w tym indywidualne określenie lokalu i wpłaty na rachunek powierniczy, wskazują na ponoszenie wydatków na budowę własnego lokalu. Taka wykładnia jest zgodna z celem przepisu i utrwaloną linią orzeczniczą, a także zapobiega nieuzasadnionemu różnicowaniu sytuacji podatników.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (15)

Główne

u.p.d.o.f. art. 21 § 1 pkt 131

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

Wolne od podatku dochodowego są dochody z odpłatnego zbycia nieruchomości i praw majątkowych, jeżeli przychód uzyskany ze zbycia został wydatkowany na własne cele mieszkaniowe w terminie dwóch lat od końca roku podatkowego, w którym nastąpiło odpłatne zbycie. Zwolnienie obejmuje dochód w wysokości odpowiadającej iloczynowi tego dochodu i udziału wydatków poniesionych na własne cele mieszkaniowe.

u.p.d.o.f. art. 21 § 25 pkt 1

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

Katalog wydatków na własne cele mieszkaniowe, w tym wydatki na nabycie lokalu mieszkalnego (lit. a) oraz na budowę własnego lokalu mieszkalnego (lit. d).

Pomocnicze

o.p. art. 14r § § 1 i § 3

Ustawa - Ordynacja podatkowa

Regulacje dotyczące wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej przez więcej niż jednego zainteresowanego.

o.p. art. 14h

Ustawa - Ordynacja podatkowa

Stosowanie przepisów dotyczących postępowania podatkowego do spraw interpretacji indywidualnych.

o.p. art. 133

Ustawa - Ordynacja podatkowa

Definicja strony w postępowaniu podatkowym (nie ma zastosowania do postępowania interpretacyjnego w zakresie zainteresowanego).

p.p.s.a. art. 32

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Definicja stron w postępowaniu sądowoadministracyjnym.

p.p.s.a. art. 33 § § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Uczestnicy postępowania sądowoadministracyjnego.

p.p.s.a. art. 174 § pkt 2

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawy skargi kasacyjnej - naruszenie przepisów postępowania.

p.p.s.a. art. 174 § pkt 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawy skargi kasacyjnej - naruszenie prawa materialnego.

p.p.s.a. art. 58 § § 1 pkt 6

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Przyczyny odrzucenia skargi - inne niedopuszczalne przyczyny.

p.p.s.a. art. 50 § § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.o.p.n.l.m. art. 3 § pkt 5

Ustawa o ochronie praw nabywcy lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego

u.o.p.n.l.m. art. 3 § pkt 6

Ustawa o ochronie praw nabywcy lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego

Ustawa z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane

u.p.d.o.f. art. 21 § 25a

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

Dodany od 1 stycznia 2019 r., stanowi, że wydatki na nabycie lokalu uznaje się za poniesione na cele mieszkaniowe, jeżeli przed upływem terminu określonego w ust. 1 pkt 131 nastąpiło nabycie własności rzeczy lub praw, w związku z którymi podatnik ponosił wydatki. Nie miał zastosowania w niniejszej sprawie.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Wpłaty na podstawie umowy deweloperskiej stanowią wydatki na budowę własnego lokalu mieszkalnego w rozumieniu art. 21 ust. 25 pkt 1 lit. d) u.p.d.o.f. Zainteresowany w postępowaniu interpretacyjnym ma prawo do sądowej kontroli wydanej interpretacji. Cel przepisu o zwolnieniu mieszkaniowym przemawia za szeroką jego wykładnią.

Odrzucone argumenty

Jeden ze skarżących nie był uprawniony do wniesienia skargi, gdyż nie był wskazany we wniosku o wydanie interpretacji jako strona postępowania. Warunkiem zwolnienia z art. 21 ust. 1 pkt 131 u.p.d.o.f. jest definitywne nabycie własności lokalu w określonym terminie. Kwoty płacone deweloperowi na podstawie umowy deweloperskiej stanowią wydatki na nabycie lokalu, a nie na jego budowę.

Godne uwagi sformułowania

Zgodnie z zasadą wykładni per non est, w procesie tym nie można pominąć części przepisu. Trzeba bowiem założyć, że racjonalnie działający ustawodawca uwzględnił dopuszczalne stany faktyczne, które będą odpowiadały hipotezie ustanowionej przez niego normy. Tym samym przepis art. 21 ust. 1 pkt 131 w zw. z art. 21 ust. 25 pkt 1 lit. c u.p.d.o.f. w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2019 r. nie zawiera wymogu nabycia preferowanego prawa majątkowego (w niniejszej sprawie prawa własności nieruchomości) w terminie tożsamym z przyjętym dla poniesienia wydatków.

Skład orzekający

Jerzy Płusa

przewodniczący

Antoni Hanusz

sprawozdawca

Alicja Polańska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Potwierdzenie, że wpłaty na umowę deweloperską są traktowane jako wydatki na budowę własnego lokalu mieszkalnego na potrzeby ulgi mieszkaniowej, nawet bez definitywnego nabycia własności w terminie."

Ograniczenia: Dotyczy stanu prawnego obowiązującego przed 1 stycznia 2019 r. w zakresie braku wymogu jednoczesnego nabycia własności i poniesienia wydatków. Interpretacja art. 21 ust. 25a u.p.d.o.f. nie miała zastosowania.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy popularnej formy nabywania nieruchomości (umowy deweloperskie) i ważnego dla wielu podatników zwolnienia podatkowego. Wyjaśnia wątpliwości interpretacyjne dotyczące ulgi mieszkaniowej.

Umowa deweloperska a ulga mieszkaniowa: NSA wyjaśnia, kiedy można skorzystać ze zwolnienia podatkowego.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II FSK 713/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-02-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-06-17
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Alicja Polańska
Antoni Hanusz /sprawozdawca/
Jerzy Płusa /przewodniczący/
Symbol z opisem
6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
6560
Hasła tematyczne
Interpretacje podatkowe
Podatek dochodowy od osób fizycznych
Sygn. powiązane
I SA/Po 783/20 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2021-02-09
Skarżony organ
Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1426
art. 21 ust. 1 pkt 131 w zw. z ust. 25 pkt 1
Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych t.j.
Dz.U. 2021 poz 1540
art. 14r § 1 i § 3, art. 14h,art. 133
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 33, art. 32
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Płusa Sędziowie Sędzia NSA Antoni Hanusz (spr.) Sędzia del. WSA Alicja Polańska Protokolant Wojciech Zagórski po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2024 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 lutego 2021 r. sygn. akt I SA/Po 783/20 w sprawie ze skargi M. S., P. S. na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 17 września 2020 r. nr 0112-KDIL2-1.4011.535.2020.1.AMN w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z 9 lutego 2021 r., I SA/Po 783/20 uchylił interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 17 września 2020 r., wydaną w stosunku do M. S., P. S. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych.
2. Od wyroku sądu pierwszej instancji skargę kasacyjną wniósł Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej. Zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") zarzucono naruszenie przepisów postępowania, w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy tj.:
- art. 58 § 1 pkt 6 oraz § 3, w zw. z art. 50 § 1 p.p.s.a., w zw. z art. 14r § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2020 r., poz. 1325, ze zm., dalej: "o.p.") poprzez ich niezastosowanie pomimo, iż jeden ze skarżących nie był uprawniony do wniesienia skargi, gdyż nie był wskazany we wniosku o wydanie interpretacji, jako strona postępowania, a tym samym jego skarga winna zostać odrzucona jako niedopuszczalna,
2) naruszenie prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.) tj.
- art. 21 ust. 1 pkt. 131, w zw. z art. 21 ust. 25 pkt. 1 lit. a) ustawy z dnia 26 lipca 1991 roku o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2020 r., poz. 1426, ze zm., dalej: "u.p.d.o.f.") poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że warunkiem uzasadniającym zastosowanie zwolnienia, o którym mowa w art. 21 ust 1 pkt 131 u.p.d.o.f. nie jest definitywne nabycie własności lokalu we wskazanym w tym przepisie terminie, podczas gdy prawidłowa wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, że dla możliwości skorzystania z przedmiotowego zwolnienia konieczne jest zarówno wydatkowanie środków, jak i podpisanie aktu notarialnego przenoszącego własność nabytej nieruchomości, nie później niż w okresie dwóch lat od końca roku podatkowego, w którym nastąpiło odpłatne zbycie,
- art. 21 ust. 25 pkt 1 lit. d) u.p.d.o.f. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie w niniejszej sprawie na skutek błędnego przyjęcia, iż cechy umowy deweloperskiej powodują, że w istocie kwoty płacone deweloperowi na podstawie umowy deweloperskiej stanowią wydatki na budowę własnego lokalu mieszkalnego, o której mowa w tym przepisie, podczas gdy w rzeczywistości są to wydatki na nabycie lokalu mieszkalnego, do których odnosi się lit a) powyższego przepisu.
W skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości odrzucenie skargi P. S. jako skargi wniesionej przez osobę nieuprawnioną oraz oddalenie skargi M. S., ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu oraz zasądzenie od skarżącej na rzecz organu podatkowego kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
3. Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu skargi kasacyjnej na rozprawie uznał, że nie zasługuje ona na uwzględnienie. Odnosząc się do podniesionego w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia przepisów postępowania, należy uznać je za całkowicie bezzasadne. Zgodnie z przepisem art. 14r § 1 o.p. z wnioskiem o wydanie interpretacji indywidualnej może wystąpić dwóch lub więcej zainteresowanych uczestniczących w tym samym zaistniałym stanie faktycznym albo mających uczestniczyć w tym samym zdarzeniu przyszłym (wniosek wspólny). Stosownie do § 3 o.p. interpretację indywidualną lub postanowienie w sprawie doręcza się podmiotowi wskazanemu jako strona. Pozostałym zainteresowanym doręcza się odpis interpretacji lub postanowienia. Natomiast przepis art. 14h o.p. stanowi, iż w sprawach dotyczących interpretacji indywidualnej stosuje się odpowiednio przepisy art. 120, art. 121 § 1, art. 125, art. 126, art. 129, art. 130, art. 135, art. 140, art. 143, art. 165 § 3b, art. 165a, art. 168, art. 169 § 1-2 i 4, art. 170, art. 171, art. 208, art. 213 w zakresie uzupełniania lub sprostowania co do skargi do sądu administracyjnego, art. 214, art. 215 § 1 i 3 oraz przepisy rozdziałów 3a, 5, 6, 7, 10, 14, 16 i 23 działu IV. Wobec tego do interpretacji indywidualnej nie ma zastosowania przepis art. 133 o.p., w którym ustawodawca zdefiniował stronę w postępowaniu podatkowym. Zgodnie z tym przepisem stroną w postępowaniu podatkowym jest podatnik, płatnik, inkasent lub ich następca prawny, a także osoba trzecia, o której mowa w art. 110-117c, która z uwagi na swój interes prawny żąda czynności organu podatkowego, do której czynność organu podatkowego się odnosi lub której interesu prawnego działanie organu podatkowego dotyczy. Tym samym przepis ten nie obejmuje zainteresowanego. Źródłem interesu prawnego strony w postępowaniu podatkowym jest wyłącznie norma prawa materialnego. Przepisy regulujące postępowanie w sprawach interpretacji indywidualnych przepisów prawa podatkowego norm takich nie kreują. Dlatego uwagi skarżącego organu odnośnie interesu prawnego, a w szczególności interesu faktycznego pozbawione są jakiegokolwiek znaczenia prawnego w niniejszej sprawie. Z tego powodu do postępowania interpretacyjnego nie stosuje się w ogóle przepisu art. 133 o.p. Zainteresowany nie ma uprawnień i obowiązków strony postępowania podatkowego. Wobec tego nie można rozważać tu interesu faktycznego i prawnego.
Odmienna sytuacja jest natomiast na gruncie przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z przepisem art. 32 p.p.s.a. w postępowaniu w sprawie sądowoadministracyjnej stronami są skarżący oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi. Natomiast w art. 33 § 1 p.p.s.a. wskazano, że osoba, która brała udział w postępowaniu administracyjnym, a nie wniosła skargi, jeżeli wynik postępowania sądowego dotyczy jej interesu prawnego, jest uczestnikiem tego postępowania na prawach strony. Wobec tego nie ma racji skarżący kasacyjnie organ podatkowy, że zainteresowany nie może domagać się sądowej kontroli wydanej interpretacji. Wręcz przeciwne taka interpretacja przepisów prowadziła by do nieuzasadnionego ograniczenia zainteresowanemu prawa do sądu, w sprawie, która dotyczy jego interesu prawnego. Wobec tego za całkowicie niezrozumiałe należy uznać twierdzenie organ, że skarga powinna być odrzucona przez Sąd pierwszej instancji jako wniesiona przez osobę nieuprawnioną na podstawie art. 58 § 1 pkt. 6 p.p.s.a., czyli jeżeli z innych przyczyn wniesienie skargi jest niedopuszczalne. Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej ten przepis nie określa takiej sytuacji faktycznej.
Przechodząc do zarzutów naruszenia prawa materialnego należy zauważyć, że istota sporu w rozpatrywanej sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy w przedstawionym we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej stanie faktycznym skarżący są uprawnieni do skorzystania ze zwolnienia, o którym mowa w art. 21 ust. 1 pkt 131 u.p.d.o.f. Tożsamy problem był przedmiotem analizy Naczelnego Sądu Administracyjnego m.in. w wyrokach z dnia: 9 stycznia 2018 r., sygn. akt II FSK 3389/15; 7 lutego 2018 r., sygn. akt II FSK 3510/17; 16 grudnia 2018 r., sygn. akt II FSK 413/16; 8 listopada 2018 r., sygn. akt II FSK 3163/16; 18 lutego 2020 r. sygn. akt II FSK 813/18; 8 lipca 2020 r., sygn. akt II FSK 999/20 i 29 października 2020 r., sygn. II FSK 1565/18. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela poglądy wyrażone w wymienionych wyżej orzeczeniach i odpowiednio posłuży się przedstawioną w nich argumentacją.
Zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 131 u.p.d.o.f. wolne od podatku dochodowego są dochody z odpłatnego zbycia nieruchomości i praw majątkowych, o których mowa w art. 30e, w wysokości, która odpowiada iloczynowi tego dochodu i udziału wydatków poniesionych na własne cele mieszkaniowe w przychodzie z odpłatnego zbycia nieruchomości i praw majątkowych, jeżeli począwszy od dnia odpłatnego zbycia, nie później niż w okresie dwóch lat od końca roku podatkowego, w którym nastąpiło odpłatne zbycie, przychód uzyskany ze zbycia tej nieruchomości lub tego prawa majątkowego został wydatkowany na własne cele mieszkaniowe. Ustawa definiuje także pojęcie wydatków na własne cele mieszkaniowe, wyliczając w art. 21 ust. 25 pkt 1 u.p.d.o.f. desygnaty tego pojęcia. Katalog ten ma charakter zamknięty. Z punktu widzenia niniejszej sprawy istotne są dwa rodzaje wydatków - po pierwsze na nabycie budynku mieszkalnego, jego części lub udziału w takim budynku, lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość lub udziału w takim lokalu, a także na nabycie gruntu lub udziału w gruncie albo prawa użytkowania wieczystego gruntu lub udziału w takim prawie, związanych z tym budynkiem lub lokalem (art. 21 ust. 25 pkt 1 lit. a) u.p.d.o.f.) oraz po drugie na budowę, rozbudowę, nadbudowę, przebudowę lub remont własnego budynku mieszkalnego, jego części lub własnego lokalu mieszkalnego (art. 21 ust. 25 pkt 1 lit. d) u.p.d.o.f.). Ustawodawca stanowi także w art. 21 ust. 26 u.p.d.o.f., że przez własny budynek, lokal lub pomieszczenie, o których mowa m.in. w art. 21 ust. 25 pkt 1 lit. d) u.p.d.o.f., rozumie się budynek, lokal lub pomieszczenie stanowiące własność lub współwłasność podatnika (dalszą część przepisu pominięto z uwagi na to, że nie ma ona zastosowania w sprawie). Art. 21 ust. 1 pkt 131 u.p.d.o.f. ma charakter normy celu społecznego - ma ułatwić podatnikom możliwość zaspokojenia ich potrzeb mieszkaniowych. Ten cel przepisu należy uwzględnić przy jego wykładni. Uwzględnić też należy wynik wykładni systemowej zewnętrznej, poprzez odniesienie się do innych przepisów, za pomocą których ustawodawca realizuje ten sam cel. Nie budzi wątpliwości, że lokal, w odniesieniu do którego ustanowiona została wcześniej odrębna własność, może być przedmiotem obrotu, tak jak każda inna nieruchomość. Wskazanie w art. 21 ust. 25 pkt 1 lit. a) u.p.d.o.f. wydatków na nabycie lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną własność odnosi się niewątpliwie do sytuacji, gdy przedmiotem umowy jest już istniejący lokal mieszkalny. Zastanowić się jednak należy, czy powołany przepis ma zastosowanie do sytuacji, gdy wydatki ponoszone są na lokal, który jeszcze w dacie ich ponoszenia fizycznie nie istnieje, a można jedynie mówić, że na podstawie umowy deweloperskiej powstała ekspektatywa ustanowienia prawa odrębnej własności projektowanego lokalu. Zwrócić trzeba także uwagę na powołany wcześniej art. 21 ust. 25 pkt 1 lit. d) u.p.d.o.f., w którym mowa jest o wydatkach na budowę własnego lokalu. Legislator podatkowy jako przesłankę zastosowania zwolnienia podatkowego wymienia zatem zarówno wydatki na nabycie już istniejącego lokalu, jak i wydatki na jego budowę.
NSA, odnosząc się do ustawowej definicji umowy deweloperskiej w świetle ustawy z 16 września 2011 r. o ochronie praw nabywcy lokalu mieszkalnego lub domu jednorodzinnego (Dz. U. z 2017 r. poz. 1468 ze zm.; dalej: "u.o.p.n.l.m."), zwrócił m.in. uwagę, że jest to umowa, na podstawie której deweloper zobowiązuje się do ustanowienia lub przeniesienia na nabywcę po zakończeniu przedsięwzięcia deweloperskiego prawa, o którym mowa w art. 1, a nabywca zobowiązuje się do spełnienia świadczenia pieniężnego na rzecz dewelopera na poczet ceny nabycia tego prawa (art. 3 pkt 5 u.o.p.n.l.m.). Z kolei przez przedsięwzięcie deweloperskie ustawa nakazuje rozumieć proces, w wyniku realizacji którego na rzecz nabywcy ustanowione lub przeniesione zostaje prawo, o którym mowa w art. 1, obejmujący budowę w rozumieniu ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo budowlane (Dz. U. z 2018 r. poz. 1202, z zm.) oraz czynności faktyczne i prawne niezbędne do rozpoczęcia budowy oraz oddania obiektu budowlanego do użytkowania, a w szczególności nabycie praw do nieruchomości, na której realizowana ma być budowa, przygotowanie projektu budowlanego lub nabycie praw do projektu budowlanego, nabycie materiałów budowlanych i uzyskanie wymaganych zezwoleń administracyjnych określonych odrębnymi przepisami; częścią przedsięwzięcia deweloperskiego może być zadanie inwestycyjne dotyczące jednego lub większej liczby budynków, jeżeli budynki te, zgodnie z harmonogramem przedsięwzięcia deweloperskiego, mają zostać oddane do użytku w tym samym czasie i tworzą całość architektoniczno-budowlaną (art. 3 pkt 6 u.o.p.n.l.m.).
Zadaniem dewelopera jest zatem w pierwszej kolejności wybudowanie budynku (wykonanie wszystkich czynności niezbędnych w procesie budowlanym), w którym znajdować się będzie lokal, w odniesieniu do którego ma być ustanowiona na rzecz nabywcy odrębna własność, a dopiero po wybudowaniu budynku – ustanowienie odrębnego prawa własności lokalu. Świadczenia pieniężne, jakie na poczet ceny przyszłego lokalu wpłaca deweloperowi nabywca są przechowywane albo na otwartym mieszkaniowym rachunku powierniczym, albo na zamkniętym mieszkaniowym rachunku powierniczym. Są to należące do dewelopera rachunki bankowe, na które wpłacane są przez nabywców środki na poczet przyszłej ceny. Wypłata zdeponowanych środków następuje albo zgodnie z harmonogramem przedsięwzięcia deweloperskiego (przy rachunku otwartym - art. 3 pkt 7 u.o.p.n.l.m.), albo jednorazowo, po przeniesieniu prawa własności lokalu (w rachunku zamkniętym - art. 3 pkt 8 u.o.p.n.l.m.). W świetle zapisów ww. ustawy, bank prowadzący rachunek powierniczy ewidencjonuje wpłaty i wypłaty dla każdego nabywcy, ten ostatni ma też prawo do informacji o dokonanych wpłatach i wypłatach (art. 5 ust. 2 u.o.p.n.l.m.), zaś przy otwartym rachunku powierniczym bank ma prawo kontrolować realizację poszczególnych etapów przedsięwzięcia deweloperskiego (art. 12 u.o.p.n.l.m.). Następnie NSA zwrócił uwagę, że ustawodawca podatkowy w art. 21 ust. 25 pkt 1 lit. d u.p.d.o.f. wymieniając cel wydatków wyliczył najpierw, jakie czynności dają prawo do ulgi, a następnie - w odniesieniu do wszystkich tych czynności - wymienił obiekty, których czynności te mają dotyczyć, nie wyłączając żadnego z nich. Wśród obiektów, które mogą być budowane wymienił lokal. Zgodnie z zasadą wykładni per non est, w procesie tym nie można pominąć części przepisu. Skoro zatem ustawodawca przewidział w ustawie zwolnienie podatkowe związane z wydatkami na budowę lokalu, a jednocześnie nie jest możliwe zbudowanie (w rozumieniu przepisów prawa budowlanego) pojedynczego samodzielnego lokalu mieszkalnego, to przyjął swoiste, odmienne znaczenie tego pojęcia niż w prawie budowlanym. Nie podał jednakże definicji legalnej tego pojęcia. Zdaniem NSA, w takiej sytuacji należy nadać mu takie znaczenie, które pozwoli na stosowanie tej części przepisu. Trzeba bowiem założyć, że racjonalnie działający ustawodawca uwzględnił dopuszczalne stany faktyczne, które będą odpowiadały hipotezie ustanowionej przez niego normy.
Należy zatem przyjąć, że ustawodawca stanowiąc o wydatkach na budowę lokalu, stanowił o wydatkach ponoszonych przez podatnika jako nabywcę z umowy deweloperskiej. Mimo, że zasadniczym świadczeniem dewelopera jest przeniesienie własności lokalu lub domu na nabywcę, to jednak aby doszło do tego przeniesienia, niezbędne jest wybudowanie budynku, w którym lokal ma się znajdować. W dacie ustanowienia i przeniesienia własności lokalu na nabywcę cena za lokal jest uprzednio w całości zapłacona. Te cechy umowy deweloperskiej skłaniają do przyjęcia tezy, że kwoty płacone deweloperowi na podstawie umowy deweloperskiej stanowią wydatki na budowę własnego lokalu mieszkalnego w rozumieniu art. 21 ust. 25 pkt 1 lit. d u.p.d.o.f. Lokal ten wprawdzie w momencie ich poniesienia nie stanowi jeszcze własności podatnika (bo nie istnieje), jednakże wydatki są indywidualnie wyliczone w odniesieniu do konkretnego przyszłego lokalu, którego własność podatnik ma nabyć, znane jest miejsce położenia lokalu, jego rozkład, powierzchnia i inne cechy indywidualizujące, środki wpłacane deweloperowi są na rachunku powierniczym i są mu przekazywane stosownie do postępów budowy. Również w księdze wieczystej nieruchomości powinno być ujawnione roszczenie o ustanowienie tego prawa co potwierdza, że wydatki czynione są na przyszły lokal dla ściśle określonej osoby.
Podobnie należy potraktować wydatki na wykończenie tego lokalu, ponoszone po odbiorze technicznym lokalu, kiedy to nabywca obejmuje go w posiadanie. W tej dacie wprawdzie nie jest jeszcze ustanowione odrębne prawo własności lokalu, jednakże wydatki te ponoszone są na konkretny, budowany dla tej właśnie osoby i wyłącznie jej, na jej wniosek udostępniony lokal. Tym samym są ponoszone na własny lokal. Celem ponoszenia tych wydatków są bowiem cele mieszkaniowe - powstanie i doprowadzenie do stanu umożliwiającego zamieszkanie przez podatnika we własnym lokalu.
Odmienna wykładnia powołanych przepisów skutkowałaby niezrealizowaniem celu przepisu. Ponadto różnicowałaby w sposób niczym nieuzasadniony sytuację tych podatników, którzy samodzielnie budują (są samodzielnymi inwestorami) budynki od tych, którzy korzystając z możliwości istniejących i akceptowanych przez Państwo (które nawet poprzez ustawę chroni osoby nabywające lokale i domy od deweloperów) kupują lokale i domy (nowobudowane) od deweloperów.
Mając zatem na uwadze dominującą linię orzeczniczą sądów administracyjnych w podobnych stanach faktycznych i prawnych, Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że wydatki na budowę własnego lokalu mieszkalnego, jak te ponoszone przez skarżących uprawniają do zwolnienia, nawet jeżeli w okresie dwóch lat od zbycia nie zostanie zawarta umowa przenosząca odrębną własność budowanego przez dewelopera lokalu na rzecz skarżących. Wykładnia językowa i celowościowa prowadzą zatem do wspólnego wniosku, że wpłaty dokonywane przez nabywców – skarżących w wykonaniu umowy deweloperskiej są wydatkami na budowę własnego lokalu mieszkalnego w rozumieniu art. 21 ust. 25 pkt 1 lit. d u.p.d.o.f.
Za poprawnością powyższej wykładni przemawia także fakt, że NSA w uchwale z 17 lutego 2020 r., II FPS 4/19 uznał, że kwota zadatku (zaliczki) otrzymana przy zawarciu przedwstępnej umowy odpłatnego zbycia nieruchomości, wydatkowana na cele mieszkaniowe określone w art. 21 ust. 25 u.p.d.o.f., korzysta ze zwolnienia, o którym mowa w art. 21 ust. 1 pkt 131 u.p.d.o.f., jeżeli następnie doszło do zawarcia umowy przyrzeczonej przenoszącej własność nieruchomości, a kwota zadatku (zaliczki) została zaliczona na poczet ceny jej odpłatnego zbycia.
Ponadto z dniem 1 stycznia 2019 r. na mocy art. 1 pkt 5 lit. b ustawy z 23 października 2018 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 2159; dalej: "ustawa zmieniająca") do ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych dodano art. 21 ust. 25a, zgodnie z którym wydatki, o których mowa w ust. 25 pkt 1 lit. a-c, uznaje się za wydatki poniesione na cele mieszkaniowe, jeżeli przed upływem okresu, o którym mowa w ust. 1 pkt 131, nastąpiło nabycie własności rzeczy lub praw wymienionych w ust. 25 pkt 1 lit. a-c, w związku z którymi podatnik ponosił wydatki na nabycie. Jednocześnie na mocy art. 16 ustawy zmieniającej, m.in. dodany art. 21 ust. 25a stosuje się do dochodów (przychodów) uzyskanych od dnia 1 stycznia 2019 r. Zatem powyższa zmiana nie ma zastosowania w stanie faktycznym niniejszej sprawy. Podnieść w tym miejscu należy, że - jak wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 7 marca 2019 r., sygn. akt II FSK 854/17 - dopiero zatem ustawą nowelizującą z dnia 23 października 2018 r. prawodawca wyraźnie rozszerzył warunki korzystania z tzw. ulgi mieszkaniowej o wymóg nabycia preferowanego prawa majątkowego w terminie tożsamym z przyjętym dla poniesienia wydatków. W ocenie NSA przepis art. 21 ust. 25a u.p.d.o.f. stanowi novum legislacyjne, podobnie zresztą jak zmiany treści art. 21 ust. 1 pkt 131 tej ustawy.
Tym samym przepis art. 21 ust. 1 pkt 131 w zw. z ust. 25 pkt 1 lit. c u.p.d.o.f. w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2019 r. nie zawiera wymogu nabycia preferowanego prawa majątkowego (w niniejszej sprawie prawa własności nieruchomości) w terminie tożsamym z przyjętym dla poniesienia wydatków, gdzie taki warunek został dopiero wprowadzony z dniem 1 stycznia 2019 w postaci art. 21 ust. 25a u.p.d.o.f.
W konsekwencji stwierdzić należy, że organ odmawiając skarżącym prawa do zwolnienia podatkowego w stanie faktycznym przedstawionym we wniosku o wydanie interpretacji, dokonał błędnej wykładni art. 21 ust. 1 pkt 131 w zw. z art. 21 ust. 25 u.p.d.o.f.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI