II FSK 685/08

II FSK 685/08 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2009-09-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2008-04-18
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Edyta Anyżewska
Stefan Babiarz
Włodzimierz Kubiak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III SA/Wa 1632/07 - Wyrok WSA w Warszawie z 2007-11-30
II FSK 685/09 - Wyrok NSA z 2010-09-21
I SA/Bd 734/08 - Wyrok WSA w Bydgoszczy z 2009-01-13
Skarżony organ
Minister Finansów
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 183 par. 2 pkt 5
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Włodzimierz Kubiak (sprawozdawca), Sędziowie: NSA Edyta Anyżewska, NSA Stefan Babiarz, Protokolant Szymon Mackiewicz, po rozpoznaniu w dniu 30 września 2009 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej H. E. i E. E. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 listopada 2007 r. sygn. akt III SA/Wa 1632/07 w sprawie ze skargi H. E. i E. E. na postanowienie Ministra Finansów z dnia 22 czerwca 2007 r. nr [...] w przedmiocie czynności egzekucyjnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od H. E. i E. E. na rzecz Ministra Finansów kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 30 listopada 2007 r., sygn. akt III SA/Wa 1632/07, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę H. E. i E. E. na postanowienie Ministra Finansów z dnia 22 czerwca 2007 r. w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną.
W uzasadnieniu orzeczenia podano, że wierzyciel – Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. w dniu 21 grudnia 2006 r. wystawił wobec H. E. i E. E. tytuły wykonawcze obejmujące zaległości z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2000 r. wraz z odsetkami za zwłokę. W toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny dokonał zajęcia praw majątkowych stanowiących wynagrodzenie za pracę. Odpisy zawiadomień o zajęciu wraz z odpisami tytułów wykonawczych zostały doręczone skarżącym za pośrednictwem poczty w dniu 2 stycznia 2007 r.
W dniu 15 stycznia 2007 r. strona wniosła skargę na czynności egzekucyjne zarzucając naruszenie art. 32, art. 7 § 2, art. 59 § 1 pkt 2, art. 26 § 5 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 24, poz. 151 ze zm.) oraz art. 40 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. Skarżący wywodzili, że doręczenie odpisów tytułów wykonawczych i zawiadomień o zajęciu wynagrodzenia było bezskuteczne, gdyż nastąpiło z pominięciem pełnomocnika strony. Egzekucja administracyjna nie została zatem wszczęta zgodnie z unormowaniem zawartym w art. 26 § 5 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2007 r. Dyrektor Izby Skarbowej w K. oddalił skargę jako bezpodstawną. Organ argumentował, że czynność egzekucyjna polegająca na doręczeniu zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego i zawiadomienia o zajęciu jego praw majątkowych, ma charakter osobisty, co wyklucza możliwość dokonania tej czynności przez pełnomocnika.
Po rozpoznaniu zażalenia, Minister Finansów postanowieniem z dnia 22 czerwca 2007 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie Dyrektora Izby Skarbowej w K.
Zdaniem Ministra Finansów, do oceny prawidłowości doręczenia odpisu zawiadomienia, wystarczający jest art. 72 § 4 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, który jednoznacznie wskazuje, iż wraz z zawiadomieniem o zajęciu wierzytelności pieniężnej z wynagrodzenia za pracę, organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego. Wobec powyższego w tym zakresie nie ma potrzeby odpowiedniego stosowania przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego – w tym art. 40 § 2 - na podstawie odesłania zawartego w art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Minister Finansów wskazał ponadto, że zobowiązany powinien być informowany o zajęciu wynagrodzenia i jego konsekwencjach bezpośrednio przez organ egzekucyjny. Istotne bowiem przy dokonywaniu zajęcia tego składnika majątkowego jest pouczenie zobowiązanego, że nie może odbierać wynagrodzenia poza częścią wolną od zajęcia ani rozporządzać nim w żaden inny sposób, co wynika z art. 72 § 4 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
W odniesieniu do sformułowanego w zażaleniu zarzutu przedawnienia zobowiązania podatkowego oraz braków w tytułach wykonawczych Minister Finansów wyjaśnił, że kwestie te nie podlegają rozpoznaniu w trybie skargi na czynności egzekucyjne, o której mowa w art. 54 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
W skardze do sądu administracyjnego H. E. i E. E. domagali się uchylenia postanowień Ministra Finansów i Dyrektora Izby Skarbowej w K. wskazując na uchybienie przepisom art. 120 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.), art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w związku z art. 32 i art. 40 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 26 § 5 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Dodatkowo strona podniosła zarzut przedawnienia zobowiązania podatkowego (art. 70 § 1 i § 4 Ordynacji podatkowej).
W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczas prezentowane stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w motywach rozstrzygnięcia stwierdził, że w sprawie spełniony został warunek wszczęcia postępowania egzekucyjnego przewidziany w art. 26 § 5 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Dokonano bowiem doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności.
Za nietrafny Sąd uznał ponadto zarzut naruszenia w sprawie art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w związku z art. 32 tej ustawy oraz art. 40 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niedoręczenie pism pełnomocnikowi. W ślad za organami Sąd przyznał, że stosując środek przymusu z jednoczesnym doręczeniem tytułu wykonawczego organ egzekucyjny powinien doręczyć pisma (zawiadomienie o zajęciu i odpis tytułu wykonawczego) bezpośrednio zobowiązanym, albowiem w przypadku takiego środka, jakim było zajęcie wynagrodzenie za pracę, art. 72 § 4 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nakłada na organ obowiązek pouczenia zobowiązanego, że nie może odbierać wynagrodzenia poza częścią wolną od zajęcia ani rozporządzać nim w żaden inny sposób. Zdaniem Sądu pouczenie to ma charakter osobisty. W przypadku naruszenia zakazu, doręczenie bezpośrednie daje gwarancję, że zobowiązany wiedział o treści zakazu.
W końcowej części rozważań wojewódzki sąd administracyjny zaakcentował, że zarzuty merytoryczne dotyczące m. in. przedawnienia należności nie podlegają rozpoznaniu w postępowaniu ze skargi na czynności egzekucyjne. Jednocześnie wskazał, że skarżący nie wyjaśnili, na czym miałoby polegać naruszenie art. 120 Ordynacji podatkowej w niniejszej sprawie.
W skardze kasacyjnej H. E. i E. E. wnieśli o uchylenie powyższego wyroku w całości i umorzenie postępowania z uwagi na przedawnienie zobowiązań podatkowych.
Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania, ujawniające się pominięciem regulacji zawartej w art. 183 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – przepis ten wyznacza przesłanki stanowiące podstawę wniesienia zarzutu w skardze kasacyjnej i pozwala Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu z urzędu unieważnić postępowanie.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że na mocy odesłania zawartego w art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w rozpatrywanym przypadku powinien znaleźć zastosowanie art. 40 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, nakazujący doręczanie pism wyznaczonemu przez stronę pełnomocnikowi. Przepis ten ma charakter bezwzględny i nie dopuszcza żadnych wyjątków.
Skarżący wywodzili, że pominięcie pełnomocnika pozbawiło ich należytej ochrony przed skutkami egzekucji. W ich ocenie w sprawie nie doszło do skutecznego wszczęcia postępowania egzekucyjnego w związku z niespełnieniem warunku doręczenia tak tytułów egzekucyjnych, jak i zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego. W konsekwencji nie doszło również do przerwania biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego (art. 70 § 1 i § 4 Ordynacji podatkowej).
Autor skargi kasacyjnej zwrócił ponadto uwagę, że Sąd nie uwzględnił naruszenia art. 183 § 2 pkt 5 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który - w przekonaniu strony - dotyczy pozbawienia możliwości obrony swoich praw zarówno w postępowaniu procesowym, jak i egzekucyjnym.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Finansów wniósł o jej oddalenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie znajduje usprawiedliwionych podstaw.
Stosownie do art. 183 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny, poza przypadkami nieważności postępowania, jest związany granicami skargi kasacyjnej. Oznacza to, że podniesione przez stronę zarzuty i żądania wyznaczają zakres sądowej kontroli legalności zaskarżonego wyroku. W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny jest uprawniony do rozpatrywania sprawy wyłącznie w ramach sformułowanych przez stronę podstaw kasacyjnych i wniosków. Jeżeli zatem skarżący wskaże konkretne przepisy prawa materialnego lub prawa procesowego, które - jego zdaniem - zostały naruszone, Sąd kasacyjny nie jest władny badać, czy nie doszło w danym przypadku do uchybienia innym przepisom. Niedopuszczalne jest bowiem samodzielne precyzowanie, uściślanie lub korygowanie przez Sąd zarzutów kasacyjnych (por. wyrok NSA z dnia 30 marca 2004 r., sygn. akt GSK 10/04, publ. Monitor Prawniczy 2004/9/392, wyrok NSA z dnia 7 września 2004 r., sygn. akt FSK 102/04, niepubl.).
Środek zaskarżenia wniesiony w sprawie niniejszej zawiera zarzut nieważności postępowania odwołujący się do art. 183 § 2 pkt 5 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Strona uzasadnia przy tym naruszenie wskazanego przepisu uchybieniami w zakresie doręczeń dokonywanych w postępowaniu egzekucyjnym (art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w związku z art. 40 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego), które to uchybienia skutkowały - zdaniem skarżących - pozbawieniem możliwości obrony ich praw.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, tak sformułowaną podstawę kasacyjną należy uznać za całkowicie chybioną.
W myśl art. 183 § 2 pkt 5 cytowanego Prawa, nieważność postępowania zachodzi, gdy strona została pozbawiona możności obrony swoich praw. Wbrew twierdzeniom prezentowanym w skardze kasacyjnej, nie może ulegać wątpliwości, że analizowana regulacja prawna dotyczy naruszeń mających miejsce na etapie postępowania sądowego. Chodzi zatem o wady nieważności postępowania prowadzonego przed Sądem pierwszej instancji. Przesądzają o tym wyniki wykładni systemowej (zewnętrznej i wewnętrznej) oraz językowo - logicznej.
Po pierwsze uwzględnienia wymaga umiejscowienie analizowanego unormowania w ustawie poświęconej postępowaniu sądowoadministracyjnemu, w tym w przepisach regulujących zasady kontroli sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny nad orzeczeniami wojewódzkich sądów administracyjnych (por. regulacje zawarte w rozdziale 1 "Skarga kasacyjna" Działu IV "Środki odwoławcze" ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Po wtóre dostrzec należy, że pozostałe podstawy nieważności postępowania określone w punktach 1 - 4 i 6 art. 183 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jednoznacznie potwierdzają, iż komentowany przepis odnosi się do kwalifikowanych uchybień w zakresie procedury sądowoadministracyjnej (w przepisach tych mowa jest w szczególności o niedopuszczalności drogi sądowej czy niezgodnym z przepisami prawa składem sądu orzekającego). Po trzecie wreszcie zwrócenia uwagi wymaga, że ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w wielu miejscach posługuje się pojęciem "postępowania" na oznaczenie postępowania sądowoadministracyjnego (por. np. art. 161 tej ustawy).
Zupełnie nieuzasadnione jest zatem twierdzenie, że skoro ustawa nie precyzuje w treści badanego przepisu rodzaju postępowania, to oznacza to, że nieważność może dotyczyć tak postępowania sądowego, jak i egzekucyjnego. Uchybienia mające miejsce w toku egzekucji, nawet jeśli prowadziłyby do pozbawienia strony możliwości obrony jej praw, będą zawsze stanowiły naruszenie przepisów właściwych dla danego rodzaju postępowania i nie będą mogły być rozważane w kontekście wad nieważności przewidzianych w art. 183 § 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
W świetle powyższych uwag za nieusprawiedliwone należało uznać zarzucanie Sądowi pierwszej instancji pominięcia art. 183 § 2 pkt 5 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wojewódzkie sądy administracyjne nie stosują bowiem przepisu, który jest adresowany do sądu administracyjnego wyższej instancji (Naczelnego Sądu Administracyjnego).
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 i art. 204 pkt 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku.