II FSK 61/22

I SA/Łd 563/21 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2021-11-04
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2021-07-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Joanna Grzegorczyk-Drozda
Paweł Janicki /sprawozdawca/
Paweł Kowalski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne
Podatkowe postępowanie
Sygn. powiązane
II FSK 61/22 - Wyrok NSA z 2022-09-27
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 152 par 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2020 poz 1325
art. 239a
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.
Sentencja
Dnia 4 listopada 2021 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział I w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kowalski, Sędziowie Sędzia NSA Paweł Janicki (spr.), Sędzia WSA Joanna Grzegorczyk-Drozda, , po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2021 roku na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi A. P. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zaliczenia wpłaty na poczet zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 r. i 2012 r. 1) uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.-P. z dnia [...] nr [...]; 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. na rzecz strony skarżącej kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.-P. z [...] w sprawie zaliczenia wpłaty dokonanej przez A.P. (dalej: "skarżący") 16 sierpnia 2019 r. w kwocie 530.000,00 zł na poczet zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 rok na: należność główną w wysokości 7.683,90 zł i odsetki za zwłokę w kwocie 5.152 zł oraz na poczet zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2012 rok na należność główną w kwocie 432.134,28 i odsetki za zwłokę 85.029,82 zł.
W zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wskazał, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł.-P. wydał w dniu [...]2017 r. decyzję nr [...], określającą skarżącemu zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 rok w kwocie 1.705.543,00 zł. Po rozpoznaniu odwołania Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. w dniu [...]2019 r. decyzją nr [...] utrzymał w mocy ww. decyzję organu pierwszej instancji. Na to rozstrzygnięcie strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, który wyrokiem z dnia 26 listopada 2019 r., sygn. akt I SA/Łd 636/19, uchylił decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] 2019 r. (wyrok nieprawomocny).
Natomiast w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2012 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wskazał, iż Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł.-P. wydał [...] 2018 r. decyzję nr [...], określającą skarżącemu zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2012 rok w kwocie 4.856.130,00 zł. Po rozpoznaniu odwołania Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. w dniu [...]2019 r. decyzją nr [...] utrzymał w mocy ww. decyzję organu pierwszej instancji. Na to rozstrzygnięcie strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, który wyrokiem z dnia 26 listopada 2019 r., sygn. akt I SA/Łd 637/19, uchylił decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] (wyrok nieprawomocny).
W dniu 16 sierpnia 2019 r. A.P. dokonał wpłaty w wysokości 530.000,00 zł, wskazując na przelewie jako tytuł wpłaty "Wykonanie wymagalnych decyzji DIAS z [...]". Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł.-P. zaliczył ww. wpłatę na poczet zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 i 2012 r.
W ocenie organu odwoławczego Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł.-P. prawidłowo wydał [...] postanowienie nr [...] o zaliczeniu wpłaty z 16.08.2019 r. w kwocie 530.000,00 zł na poczet zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 rok wynikającej z decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.-P. nr [...], utrzymanej w mocy decyzją Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z [...]2019 r. nr [...] oraz na poczet zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2012 rok wynikającej z decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.-P. nr [...] z [...]2018 r., utrzymanej w mocy decyzją Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z [...]2019 r. nr [...].
Organ odwoławczy w zaskarżonym postanowieniu zaakceptował powyższe rozliczenie wskazując, że pomimo zaistnienia okoliczności wskazanych w art. 54 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, odsetki za zwłokę zostały naliczone za cały okres. Tym samym uznano, iż w niniejszej sprawie znajdzie zastosowanie art. 54 § 2 ww. ustawy, gdyż opóźnienie w wydaniu decyzji przez organ odwoławczy powstało z przyczyn niezależnych od tegoż organu. Organ podatkowy pierwszej instancji, mając na uwadze dyspozycję podatnika zawartą na przelewie, dokonał zaliczenia wpłaty w kwocie 530.000,00 zł zgodnie z art. 62 § 1 w związku z art. 55 § 2 Ordynacji podatkowej (w brzmieniu obowiązującym na dzień dokonania wpłaty, tj. na dzień 16.08.2019 r.). Podkreślono przy tym, że nie doszło do przedawnienia zobowiązania podatkowego za 2011-2012, gdyż Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł.-P. wyjaśnił, że A.P. został poinformowany 27.10.2015 r. o zawieszeniu biegu terminu przedawnienia zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 i 2012 rok, z uwagi na wszczęcie postępowania przygotowawczego w sprawie o przestępstwo skarbowe, stosownie do treści art. 70c ustawy Ordynacja podatkowa. Organ podkreślił także, że w kwestii przedawnienia przedmiotowego zobowiązania wypowiedział się również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w wyrokach z dnia 26 listopada 2019 r., sygn. akt I SA/Łd 636/19 i sygn. akt I SA/Łd 637/19 uznając, że zarzut dotyczący przedawnienia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 r i 2012 r. jest nieuprawniony.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej podkreślił, iż postępowanie w sprawie zaliczenia wpłaty dokonanej przez podatnika na zaległości podatkowe zmierza jedynie do dokonania odpowiednich rozliczeń środków pieniężnych podatnika, które wpłacił do urzędu skarbowego. Postanowienie o zaliczeniu wpłaty nie kreuje nowego stanu faktycznego i prawnego, a jedynie potwierdza wykonanie czynności o charakterze rachunkowo-technicznym. W toku tych czynności nie bada się wysokości powstałych zobowiązań podatkowych, lecz zaspokaja się wierzytelności podatkowe w kształcie, jaki wnioskuje podatnik lub wyznaczają przepisy prawa podatkowego. Zaliczenie wpłaty na poczet zaległości podatkowej dokonuje się z mocy samego prawa i następuje z dniem jej dokonania, w tym przypadku z dniem 16 sierpnia 2019 r.
Odnosząc się do zarzutów skarżącej o nieuwzględnieniu przerw w naliczaniu odsetek za zwłokę organ odwoławczy stwierdził, że w analizowanej sprawie postępowanie podatkowe w zakresie określenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 r. zostało wszczęte w dniu 5 lutego 2014 r. Jak stwierdził organ podatkowy, w niniejszej sprawie doszło do przekroczenia terminu wskazanego w art. 54 § 1 pkt 7 ustawy Ordynacja podatkowa, jednak powyższa okoliczność wynika z czynności podejmowanych w ramach postępowania podatkowego, obejmujących dwa zasadnicze zagadnienia: (1) weryfikację dokonanych przez stronę odliczeń darowizn na cele kultu religijnego przekazanych na rzecz A w P. ; (2) ustalenia prawidłowości opodatkowania dochodów uzyskanych z tytułu uczestnictwa A.P. w Radzie Jakości Kształcenia powołanej przez spółkę B. Organ pierwszej instancji przedstawił chronologiczne zestawienie podejmowanych czynności w sprawie od momentu wszczęcia postępowania podatkowego (05.02.2014 r.) do dnia wydania decyzji wymiarowej ([...]2017 r.), a doręczonej stronie w dniu 2.08.2017 r., wskazując również, w jakim celu powyższe czynności były podejmowane. Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł.-P. ocenił zebrany materiał dowodowy i uznał, że podejmowane czynności były uzasadnione i celowo wykonywane, tak aby możliwe było prawidłowe określenie zobowiązania podatkowego. Jednocześnie Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł.-P. nie stwierdził, aby czas trwania postępowania podatkowego był wydłużany z nieuzasadnionych przyczyn. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej podkreślił, że podejmowane przez Naczelnika czynności udokumentowane są w aktach sprawy, których sam spis składa się z 8 kart i 452 pozycji i aż prawie 2700 stron zgromadzonych akt sprawy. Zatem obszerny materiał dowodowy, pozwalający ustalić przebieg postępowania podatkowego, nie ograniczał się jedynie do "skopiowania metryki i listy dokumentów", na co wskazuje pełnomocnik w zażaleniu. Z uwagi na złożony charakter sprawy wyjaśniono wiele faktów oraz przeprowadzono szereg dowodów innych niż dowody z dokumentów udostępnionych przez stronę, w tym z przesłuchania wielu świadków. Wystąpiono do wielu podmiotów, w tym m.in.: do A w P., dokonując szczegółowej analizy jej wydatków i przychodów; Urzędu Miasta Ł., Urzędu Miasta T., Pierwszego Urzędu Skarbowego Ł. – G., Pierwszego Urzędu Skarbowego Ł. – B. oraz do Spółki B.
Organ odwoławczy wskazał, iż w kwestii przesłuchania strony – E.P. - w okresie od września do grudnia 2016 r. organ podatkowy podjął 3-krotną próbę wezwania. Do złożenia zeznań jednak nie doszło, ze względu na przeszkody w jej stawiennictwie w wyznaczonych przez urząd terminach, o czym świadczą pisma kierowane do organu, a znajdujące się w aktach sprawy, np. pismo z dnia 07.10.2016 r., 01.12.2016 r., 13.12.2016 r.
Dodatkowo organ podkreślił, że z uwagi na charakter stwierdzonych nieprawidłowości prowadzono jednocześnie postępowania podatkowe w zakresie rozliczeń z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za lata 2010-2013. Powyższe okoliczności dały w ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. podstawę do przyjęcia, że analiza czynności dowodowych podejmowanych przez organ pierwszej instancji wskazuje, że realizowane były sukcesywnie, bez zbędnej zwłoki, a dokonywanie ich uzależnione było od udzielonych odpowiedzi, wyjaśnień i ich kompletności. Konieczność przeprowadzenia dalszych czynności podyktowana była wyczerpującym wyjaśnieniem okoliczności sprawy i zebraniem kompletnego materiału dowodowego. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. podkreślił, iż czas oczekiwania na rezultaty podjętej przez organ czynności procesowej (np. wystosowanie wezwań, przesłuchania świadków,) nie stanowi opóźnienia z przyczyn zależnych od organów. Przeciwnie, skoro korzystanie przez stronę postępowania z przysługujących jej praw procesowych nie może być traktowane jako przyczynienie się trony do opóźnienia w wydaniu decyzji, to tak samo wypełnianie przez organ obowiązków procesowych, nierzadko skorelowanych z uprawnieniami strony, nie może być traktowane jako opóźnienie w wydaniu decyzji z przyczyn zależnych od organu.
W ocenie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. przekroczenie terminu wskazanego w art. 54 § 1 pkt 7 ustawy Ordynacja podatkowa nastąpiło z przyczyn niezależnych od organu pierwszej instancji.
Dalej organ odwoławczy wskazał, iż odwołanie od decyzji z dnia [...] 2017 r. w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 r., wraz z aktami sprawy, wpłynęło do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. w dniu [...] 2017 r. i nie zostało załatwione w terminie zakreślonym w art. 139 § 3 ustawy Ordynacja podatkowa. Jednakże w opinii organu drugiej instancji powyższy stan rzeczy należy wiązać z przyczynami niezależnymi od organu odwoławczego.
Powołano się m.in. na obowiązek oceny nie tylko poczynionych przez organ pierwszej instancji ustaleń, lecz i rozpoznania sprawy w pełnym zakresie. W szczególności należało rozpatrzyć podniesione zarzuty na etapie postępowania odwoławczego, dokonać uzupełnienia materiału dowodowego.
Organ odwoławczy wskazał, iż przyczyną powyższego była m.in. konieczność:
- zapoznania się i przeprowadzenia dogłębnej analizy zgromadzonego w sprawie przez organ podatkowy pierwszej instancji materiału dowodowego, na który składało się 12 tomów akt, liczących łącznie prawie 2700 stron, jak również konieczność wnikliwej analizy obszernej treści złożonego w sprawie odwołania (40 stron), prezentowanej w nim argumentacji i formułowanych wniosków procesowych;
- uzupełnienia dowodów w sprawie, spośród których jako pierwsze pozyskano informacje dotyczące okoliczności tamujących bieg terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego;
- przeprowadzenia szeregu czynności dowodowych skierowanych do strony, męża strony, świadka i Spółki B, wypłacającej sporny przychód;
- analizy wniosków pełnomocnika strony przedkładanych w toku postępowania odwoławczego. Powyższe informacje zostały potwierdzone w piśmie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...]2019 r. nr [...], na które Naczelnik Urzędu Skarbowego Ł.-P. powołał się w zaskarżonym postanowieniu.
Z kolei odnosząc się do zarzutu zaliczenia wpłaty na poczet nieistniejących zaległości podatkowych, z uwagi na uchylenie decyzji określającej zobowiązanie podatkowe, Dyrektor Izby stwierdził, iż okoliczność toczącego się postępowania sądowoadrninistracyjnego w sprawie decyzji, z której wynika przedmiotowa zaległość, pozostaje bez wpływu na wydane postanowienie o zaliczeniu wpłaty, ponieważ wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 26 listopada 2019 r., sygn. akt I SA/Łd 636/19 oraz sygn. akt I SA/Łd 637/19, nie są prawomocne, a tym samym w obrocie prawnym nadal pozostają decyzje Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. określające stronie zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 i 2012 rok. Organ podkreślił, iż zaliczenie ww. wpłaty nastąpiło z dniem jej dokonania do urzędu skarbowego, tj. z dniem 16.08.2019 r. W ocenie organu odwoławczego, fakt uchylenia wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi ww. decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł., mimo że nieprawomocnymi, nie pozostaje bez wpływu na wykonalność tejże decyzji. Do takiej sytuacji zastosowanie ma art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, który stanowi, iż zaskarżony akt nie wywołuje skutku od chwili wyroku. Oznacza to, że od tej chwili niemożliwe jest dochodzenie w drodze przymusu administracyjnego (egzekucji administracyjnej) zobowiązania wynikającego z ww. decyzji. Niemniej zaliczenia dobrowolnie dokonanej wpłaty, zgodnie z dyspozycją strony widniejącą na przelewie, w żaden sposób nie można zakwalifikować jako władcze działanie organu.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi pełnomocnik A.P. wniósł o uchylenie w całości wymienionego na wstępie postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. oraz postanowienia poprzedzającego, tj. postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.-P. z [...] i umorzenie postępowania lub ewentualnie przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Ponadto pełnomocnik skarżącej wniósł o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, zarzucając ww. postanowieniu naruszenie:
- art. 152 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 202 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 – dalej: "p.p.s.a.") w zw. z art. 62 § 1 i 4 O.p. oraz art. 153 p.p.s.a. poprzez zaliczenie wpłaty na poczet zobowiązań podatkowych, które nie były wymagalne, gdyż ostateczna decyzja DIAS w Ł. w oparciu o którą ustalono zobowiązanie podatkowe w PIT za 2011 i 2012 rok została uchylona na mocy wyroków WSA w Łodzi z 26 listopada 2019 r., sygn. akt I SA/Łd 636/19 oraz I SA/Łd 637/19;
- art. 239a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2020 r., poz. 1325 – dalej: "O.p.") z uwagi na okoliczność, że po uchyleniu w całości decyzji Dyrektora Izby Administracji w Ł. z dnia [...] 2019 przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi brak jest obecnie w obrocie prawnym ostatecznej decyzji, czy to za 2011 czy 2012, która pozwalałaby na zaliczanie na poczet nieostatecznego zobowiązania podatkowego nadpłat lub zwrotów. W wyniku uchylenia decyzji powstał w sprawie stan zawieszenia, który w tej konfiguracji procesowej nie pozwala organom na wydawanie postanowień w zakresie zaliczania wpłat na poczet nieostatecznego zobowiązania podatkowego;
- naruszenie art. 54 § 1 pkt 7 oraz pkt 3 w zw. z art. 217 § 1 pkt 5 i § 2 O.p. poprzez jego niezastosowanie i naliczenie odsetek także za okres za który odsetki nie powinny być naliczane.. Biorąc pod uwagę, że decyzja organu I instancji została doręczona stronie po upływie dłuższego okresu niż 3 miesiące oraz że decyzja organu II instancji nie została wydana w terminie, o którym mowa w art. 139 § 3 O.p., tj. w terminie 2 miesięcy od dnia otrzymania odwołania przez tenże organ, nie ulega wątpliwości, że organ winien zaniechać naliczania odsetek oraz w tym zakresie zmienić swoje rozstrzygnięcia;
- naruszenie art. 187 § 1, w zw. z art. 122, w zw. z art. 121 § 1, w zw. z art. 54 § 1 pkt 7 i 3, w zw. z art. 125 § 1 O.p. poprzez niepoczynienie przez Organ ustaleń w zakresie czasokresu trwania postępowania, z wydzieleniem tego okresu, za którego długość trwania winę ponosi wyłącznie Organ. Podkreślić bowiem należy, że w świetle art. 54 O.p. odsetek winno się nie naliczać gdy na przedłużenie się postępowania wpływ miało zawinione bezczynne lub przewlekłe działanie Organu. A ponieważ postępowanie w każdej instancji trwało o wiele dłużej, to w ocenie Podatnika, z art. 54 O.p. wypływa zasada i domniemanie zawinionego wpływu działania Organu na powstanie odsetek, albowiem czas trwania postępowania przekroczył wskazane w § 1 pkt 7 i 3 okresy. Należy podkreślić, że o ile Organ próbował uzasadnić czasokres trwania postępowania w zaskarżonym postanowieniu, co miało sprawić pozór bardzo dokładnego zbadania sprawy pod kątem naliczania odsetek, to należy podkreślić, że Organ winien także wykazać, że przeprowadzone w sprawie czynności były uzasadnione tj. że miały wykazać istotne okoliczności, czego nie uczynił. W ocenie Podatnika Organ podjął szereg czynności, które w ogóle nie wpłynęły - z obiektywnego punktu widzenia - na ustalenia Organu poczynione w decyzji. To wskazuje, że o ile Organ rzeczywiście dokonał wskazanych przez niego czynności, to większość pozostała bez wpływu na wydaną decyzję. To wskazuje więc, że bezpodstawne działania Organu wpłynęły na czasokres trwania postępowania i powstanie okresów odsetkowych które nie powinny obciążać Podatnika;
- naruszenie art. 70 § 1 O.p. oraz 70 § 6 O.p. poprzez zaliczenie z urzędu wpłaty podatnika na poczet przedawnionego zobowiązania podatkowego, w wyniku błędnego uznania, że pozorne wszczęcie i prowadzenie postępowania karnoskarbowego mogło zawiesić bieg terminu przedawnienia, podczas gdy z samego tylko instrumentalnego wszczęcia postępowania, nie można wywieść jakoby wolą Organu było jego prowadzenie. O ile bowiem Organ wydał postanowienie o wszczęciu postępowania karnoskarbowego (corpus) o tyle jego działania wskazują, że nie miał rzeczywistej woli jego prowadzenia (animus). W świetle tego zarzutu podkreślić należy, że teoretycznie rzecz biorąc postępowanie karnoskarbowe toczy się od 7 września 2015 r., a więc przez ponad 5 lat. W przypadku rzeczywistej woli prowadzenia tego postępowania akta sprawy składałyby się ze znacznej ilości kart, wskazującej że Organ w sposób rzeczywisty prowadzi to postępowanie. Z analizy akt postępowania karnoskarbowego wynika jednak, że Organ w czasie 5 lat nie przeprowadził niemalże żadnej czynności. To wskazuje na pozorność wszczęcia postępowania karnoskarbowego i nie sposób jest uznać, że termin przedawnienia uległ zawieszeniu;
- naruszenie art. 188 O.p. w zw. z art. 181 O.p. w zw. z art. 187 § 1 O.p. w zw. z art. 122 O.p. w zw. z art. 121 § 1 O.p. poprzez nieprzeprowadzenie dowodu wnioskowanego przez stronę w odwołaniu i jego pominięcie, tj. wniosku o załączenie do akt niniejszego postępowania kserokopii akt postępowania karnoskarbowego na okoliczność weryfikacji jakie samodzielne ustalenia poczynił przez 5 lat Organ w sprawie karnoskarbowej, a tym samym na okoliczność instrumentalnego i pozornego wszczęcia postępowania karnoskarbowego. W konsekwencji na okoliczność przedawnienia zobowiązania podatkowego, co w kontekście uchwały 7 sędziów NSA z dnia 24 maja 2021 r. winno mieć istotne znaczenie;
- naruszenie art. 187 § 1 O.p. w zw. z art. 122 O.p. w zw. z art. 121 § 1 O.p. poprzez błędne i dowolne uznanie, że A.P. dokonując w dniu 16.08.2019 r. wpłaty na poczet należnych zobowiązań podatkowych dążył do wygaszenia zobowiązania za 2011 r. podczas gdy kwestionowała on decyzje wymiarowe, także w czasie wpłaty kwoty 530.000,00 zł do US i w żadnym zakresie nie wyrażał woli wygaszenia w/w zobowiązania podatkowego przez zapłatę w/w kwoty.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uznał skargę za uzasadnioną.
Na uwzględnienie zasługiwał zarzut naruszenia przez organy podatkowe art. 152 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.), zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi na akt lub czynność, nie wywołują one skutków prawnych do chwili uprawomocnienia się wyroku, chyba że sąd postanowi inaczej.
W niniejszej sprawie bezspornym jest, że skarżący wpłacił 16 sierpnia 2019 r. kwotę 530.000,00 zł, tytułem pokrycia należności w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 r. oraz 2012 wynikających z decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] 2019 r.
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Ł. dopiero [...] wydał ostateczne postanowienie o zaliczeniu wpłaty skarżącej na poczet zaległości w podatku w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 i 2012 rok (wynikających z decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Ł. z dnia [...] 2019 r.), a więc po wyrokach wydanych 26 listopada 2019 r. przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi (sygn. akt I SA/Łd 636/19 oraz I SA/Łd 637/19), którymi uchylono ww. decyzje Dyrektora Izby Administracji Skarbowej. Z kolei wcześniejsze rozliczenie tej wpłaty, dokonane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.-P. postanowieniami z [...] 2019 r. a następnie [...] 2020 r. zostało wyeliminowane z obrotu prawnego postanowieniami organu odwoławczego odpowiednio z [...] 2020 r. oraz [...] 2020 r.
Wydanie w dniu 26 listopada 2019 r. przez sąd pierwszej instancji wyroków uchylających decyzje wymiarowe spowodowało, że nie podlegają one wykonaniu, zaś wykonanie obowiązku z nich wynikającego podlega wstrzymaniu do chwili uprawomocnienia się ww. wyroków. Organ podatkowy nie mógł zatem rozliczyć dobrowolnej wpłaty podatnika na poczet zaległości podatkowej wynikających z decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z [...] 2019 r.
Wprawdzie wskazane wyroki nie są prawomocne, na co kładzie nacisk organ odwoławczy w zaskarżonym postanowieniu, jednak ich skutkiem jest wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji podatkowych, które do chwili uprawomocnienia się tego wyroku nie wywołują skutków prawnych - co wprost wynika z treści art. 152 p.p.s.a. Nie można zatem dokonywać zaliczeń wpłat na poczet zaległości wynikających z takich decyzji.
W ocenie Sądu nie można także przyjąć, że w niniejszej sprawie prawidłowa była decyzja wymiarowa Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.-P. z [...] (za 2011 r.) , a także z [...] 2018 r. (za 2012 r.), które wprawdzie nie zostały usunięte z obrotu prawnego wskazanym wyrokiem, jednak nie są one ostateczne.
Z treści art. 239a ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. O. p. wynika, że decyzja nieostateczna nakładająca na stronę obowiązek podlegający wykonaniu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, nie podlega wykonaniu, chyba że decyzji nadano rygor natychmiastowej wykonalności.
W orzecznictwie sądów administracyjnych ukształtowało się stanowisko, że decyzja nieostateczna, o której mowa w art. 239a O.p., nie może być wykonana, nie tylko w postępowaniu egzekucyjnym, ale także poprzez zaliczenie na nią nadpłat lub zwrotów podatku (por. wyroki NSA z 25 października 2012 r., II FSK 624/11; z 5 marca 2013 r., II FSK 777/12; z 4 września 2013 r., I FSK 1119/12).
W wyroku z 13 stycznia 2015 r., II FSK 3019/12, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że literalne brzmienie wskazanego przepisu nie ogranicza "wykonalności" decyzji wyłącznie do trybów przewidzianych w postępowaniu egzekucyjnym. Z omawianej regulacji wynika, że decyzja nieostateczna, dotycząca obowiązku nadającego się do egzekucji, nie podlega wykonaniu. Przepis art. 239a O.p., odwołując się w swojej treści do decyzji podlegających wykonaniu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wskazuje na zakres przedmiotowy tych decyzji, czyli takich, które mogą być wykonane w tym postępowaniu. Brak wykonalności decyzji oznacza, że organ nie jest uprawniony do podjęcia żadnych działań zmierzających do powstania stanu zgodnego z treścią nieostatecznej, a zatem i niewykonalnej decyzji, a nie tylko działań w sferze czynności egzekucyjnych.
Za taką interpretacją art. 239a O.p. przemawiają także względy natury celowościowej. Celem tego przepisu jest dążenie ustawodawcy do tego, aby uchronić podatników przed realizacją stanu wynikającego z decyzji, które w wyniku instancyjnej kontroli mogą zostać zweryfikowane. Brak jest uzasadnionych powodów, dla których należałoby zróżnicować sposób osiągnięcia stanu zgodnego z decyzją. Dla podatników nie jest bowiem istotna metoda jaką posłuży się organ dla wyegzekwowania obowiązku, ważny jest natomiast osiągnięty rezultat.
Jeśli wziąć pod uwagę określone w Ordynacji podatkowej sposoby efektywnego wygaśnięcia zobowiązań podatkowych, należy stwierdzić, że wykonanie decyzji może nastąpić zarówno przez zapłatę wynikającego z niej zobowiązania (dobrowolną oraz przymusową w drodze egzekucji administracyjnej), ale także w drodze potrącenia, przeniesienia własności rzeczy i praw majątkowych, przejęcia własności nieruchomości w postępowaniu egzekucyjnym, a także zaliczenia nadpłaty czy zwrotu podatku od towarów i usług.
Gdyby dopuścić możliwość dokonywania potrąceń lub dobrowolnych wpłat na poczet zaległości wynikających z nieostatecznych decyzji, ochrona podatników, którą chciał wprowadzić ustawodawca, okazałaby się iluzoryczna. Oznaczałoby to, że organ nie mógłby wprawdzie wdrożyć egzekucji, mógłby jednak doprowadzić do takiego samego rezultatu, jakim byłby efekt postępowania egzekucyjnego, czyli do zapłaty podatku.
Przy decyzji nieostatecznej istnieje stan niepewności prawnej, zaś ratio legis zmiany przepisów w zakresie wykonania decyzji była ochrona podatnika przed skutkami realizacji zobowiązań wynikających z decyzji nieostatecznych, które mogą ulec - i często ulegają - zmianie w wyniku postępowania odwoławczego.
Sąd uznał zatem, że zaliczenie wpłaty na poczet zaległości podatkowej należy uznać za jedną z form wykonania decyzji nakładającej na stronę obowiązek podlegający wykonaniu w trybie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Rezultatem dokonania takiego zaliczenia na podstawie art. 62 § 1 O.p. jest doprowadzenie do wygaśnięcia zaległości - czyli uzyskanie takiego samego efektu, co przy egzekucji administracyjnej.
W niniejszej sprawie decyzja Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.-P. z [...] 2017 r., określająca skarżącemu zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 rok, jak również decyzja tego organu z [...] 2018 r. określająca podatnikowi zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2012 r. nie mają waloru decyzji ostatecznej, w okolicznościach, gdy decyzje organu odwoławczego zostały uchylone wyrokami sądowymi z 26 listopada 2019 r. w sprawach o sygn. akt I SA/Łd 636/19 i I SA/Łd 637/19. Konsekwencją powyższego jest brak aktu, który ostatecznie kształtowałyby wysokość zobowiązania podatkowego strony za lata 2011 i 2012. W wyniku skutecznie wniesionego odwołania treść decyzji organu pierwszej instancji może ulec zmianie, co przemawia za koniecznością ochrony podatnika przed przedwczesną realizacją zobowiązania. Organ odwoławczy nie mógł zatem utrzymać w mocy postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego Ł.-P. z [...] w sprawie zaliczenia wpłaty podatnika dokonanej w 16 sierpnia 2019 r. na poczet przedmiotowych zaległości podatkowych, w sytuacji gdy decyzje określające wysokość zaległego zobowiązania podatkowe nie są ostateczna, a z wydanego wyroku Sądu Administracyjnego w Łodzi wynikała wadliwość tych decyzji.
W tej sytuacji należy stwierdzić, że zaliczając wpłatę podatku na poczet zobowiązania, które wprawdzie wynikało z decyzji ostatecznych, jednak uchylonych nieprawomocnym wyrokiem, organ w sposób oczywisty dopuścił się naruszenia art. 152 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem w razie uwzględnienia skargi na akt lub czynność, nie wywołują one skutków prawnych do chwili uprawomocnienia się wyroku, chyba że sąd postanowi inaczej.
Doszło również do naruszenia art. 239a O.p., gdyż z przyczyn wyżej wskazanych również decyzja organu pierwszej instancji nie mogła być wykonana poprzez zaliczenie na nią wpłaty części podatku.
Nie oznacza to jednak, że organy podatkowe nie mają podstaw prawnych do przyjmowania wpłat podatnika tytułem zabezpieczenia należności wynikających z nieostatecznych decyzji, którym nie nadano rygoru natychmiastowej wykonalności. Podatnik ma możliwość ustanowienia zabezpieczenia wykonania decyzji nakładającej obowiązek podlegający wykonaniu na podstawie przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji na różnych etapach postępowania, tj. postępowania "przedwymiarowego", postępowania wymiarowego przed organem pierwszej i drugiej instancji oraz postępowania sądowego. Zgodnie z art. 33d § 2 pkt 6 O.p. na wniosek podatnika może być dokonane zabezpieczenie wykonania decyzji przez uznanie kwoty wpłaconej przez podatnika na rachunku depozytowym organu podatkowego. Zatem zabezpieczenie podatku w tej formie uzależnione jest od inicjatywy strony, tzn. przyjęcie zabezpieczenia następuje na jej wniosek o zabezpieczenie wykonania zobowiązania określonego w decyzji nakładającej obowiązek podlegający wykonaniu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji lub w decyzji o zabezpieczeniu wraz z odsetkami za zwłokę w określonej formie. Należy przyjąć, że co do zasady wniosek, aby był skuteczny, powinien zostać złożony nie później niż przed wydaniem decyzji o zabezpieczeniu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (zob. S. Babiarz i in. - Ordynacja podatkowa. Komentarz do art. 33d, wyd. XI, WKP 2019).
Dobrowolne zabezpieczenie decyzji nieostatecznej, nawet takiej, której nie nadano rygoru natychmiastowej wykonalności, zabezpiecza podatnika przed ingerencją organu egzekucyjnego, którego działania mogłyby utrudnić prowadzenie działalności gospodarczej. Dlatego też podatnik w stosownym wniosku składanym na podstawie art. 33d § 2 O.p. powinien precyzyjnie określić jaką formę zabezpieczenia proponuje, a jeżeli organ podatkowy ma jakiekolwiek wątpliwości co do inicjatywy strony lub wniosek w tym zakresie nie spełnia wymogów określonych przepisami prawa, to powinien wezwać stronę do usunięcia braków podania (art. 169 § 1 O.p.). W sprawie przyjęcia zabezpieczenia organ podatkowy wydaje postanowienie, na które przysługuje zażalenie (art. 33g O.p.). W postanowieniu tym organ rozstrzyga pozytywne bądź negatywne o przyjęciu zabezpieczenia, nie dokonując zaliczeń (rozliczeń) na poczet zaległości podatkowych i odsetek za zwłokę objętych zabezpieczeniem.
W tych okolicznościach bezprzedmiotowe i przedwczesne są zarzuty skargi dotyczące naruszenia art. 187 O.p. w zw. art. 122 O.p. w zw. z art. zw. z art. 121 § 1 O.p., art. 54 § 1 pkt 3 i 7 O.p. co do ustalenia okresów wyłączających naliczanie odsetek za zwłokę. Z kolei zarzuty odnoszące się do przedawnienia przedmiotowego zobowiązania podatkowego nie mogły być ocenione w tym postępowaniu, gdyż w tym zakresie wypowiedział się już Sąd w nieprawomocnych wyrokach z dnia 26 listopada 2019 r. o sygn. akt I SA/Łd 636/19 oraz I SA/Łd 637/19.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ powinien uwzględnić ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania zawarte w uzasadnieniu mniejszego wyroku.
Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 200 i art. 205 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.
k.ż.