II FSK 603/05

II FSK 603/05 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2006-04-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-05-16
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Bożena Dziełak
Edyta Anyżewska /przewodniczący sprawozdawca/
Stanisław Bogucki
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Wr 1650/03 - Wyrok WSA we Wrocławiu z 2004-12-22
Skarżony organ
Izba Skarbowa
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 174
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
art. 1, art. 4
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Edyta Anyżewska (sprawozdawca ), Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędzia del. WSA Bożena Dziełak, Protokolant Anna Dziewiż, po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2006 r. na rozprawie w Wydziale II Izby Finansowej sprawy ze skargi kasacyjnej Stanisława C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 22 grudnia 2004 r. sygn. akt I SA/Wr 1650/03 w sprawie ze skargi Stanisława C. na postanowienie Izby Skarbowej w W. Ośrodek Zamiejscowy w J. z dnia 12 maja 2003 r. (...) w przedmiocie stanowiska wierzyciela w sprawie zarzutów dłużnika w postępowaniu zabezpieczającym oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
II FSK 603/05
U Z A S A D N I E N I E
Wyrokiem z dnia 22 grudnia 2004 r. I SA/Wr 1650/03 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę Stanisława C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. OZ w J. z dnia 12 maja 2003 r., wydane w przedmiocie stanowiska wierzyciela w zakresie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania zabezpieczającego.
Stanisław C. w dniu 17 października 2002 r. zgłosił do Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania zabezpieczającego, dotyczącego zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 1997 r.
Wywodził, iż wydanie zarządzenia o zabezpieczeniu /w dniu 11 października 2002 r./ przed doręczeniem decyzji o zabezpieczeniu /15 października 2002 r./ narusza art. 33 pkt 1, 6 i 9 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /Dz.U. 1991 nr 36 poz. 161/. Ponadto zabezpieczenie wierzytelności na rachunkach bankowych wyczerpywało kwotę prawdopodobnych należności podatkowych, określonych decyzją o zabezpieczeniu, zatem zbędne było dokonanie zabezpieczenia przez zajęcie ruchomości. Bezpodstawnie też skierowano zabezpieczenie do majątku wspólnego małżonków.
Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. w dniu 28 października 2002 r. - powołując się na art. 123 Kpa w zw. z art. 18 ww. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz na art. 17 par. 1 i 34 par. 1 i 2 w zw. z art. 166 b tej ustawy wyraził stanowisko w sprawie zgłoszonych zarzutów, uznając je za bezzasadne.
W jego ocenie zarządzenie o zabezpieczeniu prawidłowo wskazało na podstawę prawną jego wydania w postaci decyzji o zabezpieczeniu z dnia 11 października 2002 r., w której określono kwotę należności.
Niezasadne jest zatem żądanie uchylenia skutków zabezpieczenia, bowiem spełniło ono zadanie związane z tą instytucją.
Dyrektor Izby Skarbowej po rozpoznaniu wniesionego przez stronę zażalenia w dniu 6 grudnia 2002 r. uchylił postanowienie organu I instancji i sprawę przekazał do ponownego rozpatrzenia.
Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. decyzją z dnia 23 grudnia 2002 r. na podstawie art. 208 par. 1 Ordynacji podatkowej umorzył postępowanie w przedmiocie stanowiska wierzyciela odnośnie do zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania zabezpieczającego, jako bezprzedmiotowe wskazując na wydanie decyzji określającej zaległość podatkową /11 grudnia 2002 r./.
W związku z uchyleniem w dniu 12 lutego 2003 r. przez Dyrektora Izby Skarbowej w W. OZ w J. postanowienia organu I instancji w sprawie zarzutów na postępowanie zabezpieczające i przekazaniem sprawy do ponownego rozpatrzenia Dział Egzekucyjny Urzędu Skarbowego zwrócił się ponownie o zajęcie stanowiska przez wierzyciela /Dział Kontroli Podatkowej tego Urzędu/.
Naczelnik Urzędu Skarbowego w Z. postanowieniem z dnia 3 kwietnia 2003 r., powołując te same podstawy prawne co w postanowieniu z dnia 28 października 2002 r. wyraził stanowisko, że wszystkie zgłoszone przez stronę zarzuty dot. postępowania zabezpieczającego są bezzasadne.
Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia 12 maja 2003 r. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji nie uwzględniając zarzutu strony, że zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem normy kompetencyjnej z art. 34 par. 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Strona powołując się na stanowiska doktryny wywodziła, że przepis art. 34 par. 1 ustawy, przewidujący zajęcie stanowiska przez wierzyciela nie znajduje zastosowania, gdy naczelnik urzędu skarbowego jest jednocześnie organem egzekucyjnym /dokonującym zabezpieczenia/ i wierzycielem.
Organ odwoławczy stwierdził, że wskazany przepis nie przewiduje sytuacji, w której występuje tożsamość wierzyciela i organu egzekucyjnego. Zatem urząd skarbowy jako wierzyciel miał obowiązek wydać postanowienie odnoszące się do zarzutów.
Nie podzielono również stanowiska strony co do nielegalności działania organu egzekucyjnego, który wydał zarządzenie w sprawie zabezpieczenia i przeprowadził czynności zabezpieczające przed doręczeniem stronie decyzji o zabezpieczeniu.
W skardze do sądu administracyjnego strona wniosła o uchylenie postanowienia, zarzucając, iż zostało wydane z naruszeniem art. 33 pkt 1 i 34 par. 1 ww. ustawy i przedstawiając argumentację przytoczoną w toku postępowania instancyjnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł o oddaleniu skargi.
Za słuszny uznał Sąd argument organu II instancji, iż czynności zabezpieczające nie wymagają obecności pełnomocnika przy ich wykonaniu, a wystąpienie o zajęcie rachunków bankowych przed doręczeniem stronie jej pełnomocnikowi decyzji o dokonaniu zabezpieczenia na wykonanie zobowiązania podatkowego w niczym nie naruszyło praw strony do podejmowania kroków zmierzających do ochrony jej interesów w dalszym postępowaniu.
Przede wszystkim Sąd stwierdził, iż nie ma racji skarżący twierdząc, że organ egzekucyjny dokonał zabezpieczenia przed wydaniem decyzji o dokonaniu zabezpieczenia z dnia 11 grudnia 2002 r., gdyż, jak wynika to z akt administracyjnych wydanie decyzji i zarządzenia zabezpieczenia nastąpiło w tym samym dniu /11 października 2003 r./, natomiast fakt, że zajęcie rachunków bankowych nastąpiło w dniu 14 października, a doręczenie decyzji o dokonaniu zabezpieczenia i doręczenie zarządzenia zabezpieczenia - w dniu 15 października 2002 r. należy uznać za prawidłowe ze względu na charakter postępowania zabezpieczającego, chodzi bowiem o to aby uniemożliwić zobowiązanemu przeciwdziałanie zabezpieczeniu. Zarzut naruszenia art. 33 pkt 1 ustawy jest nieuzasadniony bowiem w przepisie tym chodzi o sytuacje, kiedy obowiązek w ogóle nie istnieje /np. wygasł ze względu na przedawnienie, czyli egzekucja jest niedopuszczalna/, albo też o sytuację czasowej niedopuszczalności egzekucji /odroczenie wykonania obowiązku, rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej/.
Jak wynika z akt sprawy najpierw została wydana decyzja o dokonaniu zabezpieczenia wykonania zobowiązania na majątku podatnika, a następnie decyzja określająca zobowiązanie podatkowe skarżącego w podatku dochodowym, zaległości w tym podatku i odsetki za zwłokę. Wynika z tego argument, że obowiązek, na poczet którego dokonano zabezpieczenia, w momencie dokonania zabezpieczenia istniał.
Odnośnie do zarzutu opartego na przepisie art. 33 pkt 6 ustawy egzekucyjnej - zajęcie rachunków bankowych i zabezpieczenie ruchomości również nie można zarzucić wierzycielowi błędnego stanowiska, bowiem, jak wskazuje organ, miał on prawo zastosować kilka sposobów zabezpieczenia /art. 158 ustawy/. Gdy okazało się, że zajęcie rachunków bankowych jest wystarczającym środkiem służącym zaspokojeniu wykonania zobowiązania, organ egzekucyjny postanowieniem z dnia 12 listopada 2002 r. uchylił zajęcie zabezpieczające samochodu. Trafnie także ocenił organ zarzut oparty na przepisie art. 33 pkt 4 ustawy - błąd co do osoby zobowiązanego - skierowanie postępowania zabezpieczającego do małżonki skarżącego, odwołując się do charakteru więzi majątkowej między małżonkami.
Ustosunkowując się do stanowiska skarżącego wskazującego na naruszenie art. 34 par. 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym przez zajęcie przez organ podatkowy jako wierzyciela stanowiska w kwestii zarzutów, Sąd stwierdził, iż "w sytuacji, gdy istnieje tożsamość wierzyciela i organu egzekucyjnego, co miało miejsce w rozpoznawanej sprawie, nieracjonalnym i nielogicznym jest wymaganie od wierzyciela wypowiedzi w trybie art. 34 par. 1 ustawy, chociaż, zakazu takiego ustawa nie zawiera. Jednakże fakt, iż organ podatkowy wypowiedział się do zarzutów nie stanowi tego rodzaju błędu, który mógłby mieć zasadniczy wpływ na ostateczny wynik sprawy, tym bardziej, że wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca /art. 34 par. 1 ustawy egzekucyjnej/".
Stanisław C. zaskarżył powyższy wyrok w całości, wnosząc o jego uchylenie i przekazanie prawy do ponownego rozpatrzenia sądowi I instancji oraz o zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz skarżącego kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.
Skarżący powołał się ogólnikowo na podstawy kasacyjne wskazane w art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/ zwaną dalej p.p.s.a., zarzucając:
1. naruszenie art. 1 i 4 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. nr 153 poz. 1269/ przez błędną wykładnię i w efekcie błędne zastosowanie art. 33 pkt 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji /zwanej dalej ustawą/, art. 155 tej ustawy przez błędną wykładnię oraz art. 33 par. 2 i par. 3 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 145 par. 2 Ordynacji przez przyjęcie, że można dokonać zabezpieczenia w trybie przepisów ustawy przed doręczeniem decyzji w sprawie zabezpieczenia,
2. naruszenie art. 1 i 4 ustawy Prawo o ustroju sądów administracyjnych przez błędną wykładnią i w efekcie błędne zastosowanie art. 33 pkt 1 i art. 34 par. 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, a to w konsekwencji doprowadziło do naruszenia art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a. wskutek oddalenia skargi zamiast uchylenia postanowienia.
Odnośnie do pierwszego z zarzutów skarżący całkowicie podtrzymał swoje stanowisko w sprawie bezpodstawności podejmowania czynności zabezpieczających przed doręczeniem decyzji o zabezpieczeniu.
Wyjaśniając drugą podstawę skargi kasacyjnej skarżący zarzucił, że nietrafne jest stanowisko Sądu o nieistotnym naruszeniu prawa wskutek zajęcia stanowiska w przedmiocie zarzutów przez organ będący jednocześnie wierzycielem i organem egzekucyjnym. Niezasadne są w tym zakresie argumenty Sądu, iż naruszenie to nie jest oczywiste, bowiem przepisy nie zakazują wprost organom takiego zachowania. Sąd niesłusznie założył, iż w sprawie mamy do czynienia z prawem prywatnym, a nie publicznym. W przypadku władczego stosowania prawa zasadą jest, iż organy mogą podejmować tylko takie działania, na które prawo zezwala wprost - wynika to przede wszystkim z art. 7 ustawy z dnia 2 kwietnia 1997 r. Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. To, iż brak podstaw prawnych do zapytania samego siebie o wyrażenie opinii w przypadku wniesienia zarzutów, potwierdzają autorzy R. Hauser, Z. Leoński, Egzekucja administracyjna. Komentarz do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Warszawa 1995 rok: "Rzecz jasna, postanowienia art. 34 par. 1 są bezprzedmiotowe, gdy wierzyciel i organ egzekucyjny to ta sama jednostka organizacyjna".
Konkludując, z całą pewnością doszło do naruszenia prawa w sprawie, pozostaje dokonać jego oceny. Zgodnie z art. 34 par. 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, którego błędnej wykładni dokonał Sąd, brak było podstaw prawnych do wydania przez wierzyciela postanowienia w zakresie ustosunkowania się do zarzutów postawionych w postępowaniu egzekucyjnym. Przepis art. 34 par. 1 ustawy nie stanowi podstawy prawnej do zajęcia stanowiska w sprawie wniesionych zarzutów, jeżeli kompetencje wierzyciela oraz organu egzekucyjnego przynależą tej samej osobie. Jak stwierdził Sąd, stanowisko wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążące. Inaczej mówiąc, organ egzekucyjny nie może rozstrzygnąć zarzutów wbrew stanowisku wierzyciela. Skoro w sprawie doszło do wydania stanowiska bez podstawy prawnej /brak normy kompetencyjnej/, to organ egzekucyjny ustosunkował się do zarzutów zobowiązanego będąc w swym mniemaniu związany nieważną wypowiedzią wierzyciela. Prowadzi to do wniosku, iż organ egzekucyjny będąc związany nieważnym postanowieniem, sam nie rozstrzygał sprawy. Tego typu naruszenie prawa ocenia Sąd, stwierdzając, iż jest ono nieistotne. Z poglądem Sądu co do zakresu naruszenia prawa nie można się zgodzić. W opinii skarżącego naruszenie to ma wpływ na wynik sprawy, bowiem zarzutów strony nie rozpoznał właściwy organ, lecz oparto je na nieważnym postanowieniu wierzyciela. Inaczej mówiąc, organ właściwy do rozpatrzenia sprawy własne rozstrzygnięcie oparł na nieważnym postanowieniu. Uzasadnia to twierdzenie, iż naruszenie prawa miało wpływ na wynik sprawy, skoro właściwy organ egzekucyjny nie rozstrzygał samodzielnie sprawy, a więc nie ustalił stanu faktycznego i nie dokonał jego subsumcji, lecz oparł się na nieważnym stanowisku wierzyciela.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Skarga kasacyjna jest środkiem zaskarżenia wskazanych w art. 173 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/ - zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. orzeczeń wojewódzkich sądów administracyjnych. Ten środek odwoławczy - stosownie do art. 176 p.p.s.a. powinien odpowiadać wymogom formalnym, przewidzianym dla każdego pisma w postępowaniu sądowym /por. art. 46 p.p.s.a./, a ponadto odpowiadać wymaganiom szczególnym, przewidzianym tylko dla skargi kasacyjnej.
W szczególności skarga kasacyjna powinna przytaczać podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie oraz zawierać wniosek o uchylenie lub zmianę zaskarżonego orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany.
W myśl art. 183 par. 1 zd. 1 Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Z uwagi na to, że w niniejszej sprawie nie występują okoliczności powodujące nieważność postępowania /por. art. 183 par. 2 p.p.s.a./ Sąd orzekający w niniejszej sprawie związany jest wskazanymi przez skarżącego podstawami kasacyjnymi i zakresem zaskarżenia.
Stosownie do art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
1. naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
2. naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Skarżący nie wskazał, na której z podstaw oparł swoją skargę kasacyjną; w petitum skargi powołał się bowiem ogólnikowo na art. 174 p.p.s.a.
Przedstawiając zasadniczo dwa zarzuty pod adresem wyroku WSA skarżący w każdym z nich zarzucił naruszenie art. 1 i 4 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. nr 153 poz. 1269/. Skarżący nie wyjaśnił jednakże w żaden sposób na czym miałaby polegać błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie przez WSA przepisów określających zakres kognicji sądów administracyjnych /art. 1/ lub niezawisłowści sędziowskiej /art. 4/.
W zaskarżonym wyroku Sąd powołując się na art. 1 par. 2 ostatnio wymienionej ustawy zaznaczył, że kontrola zaskarżonego do sądu postanowienia sprowadza się do oceny jego zgodności z prawem wyjaśniając przy tym, że uchylenie zaskarżonego aktu mogłoby nastąpić tylko w przypadku stwierdzenia, że zachodzą okoliczności wskazane w art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "a" /naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy/ lub art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "c" /inne niż wymienione w pkt 1 lit. "b" naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy/.
Sąd ocenił, że zarzuty skarżącego odnoszące się do postępowania zabezpieczającego nie są uzasadnione /w szczególności uznał, że do dokonania zabezpieczenia niezbędne jest wydanie decyzji o zabezpieczeniu na podstawie art. 33 Ordynacji podatkowej, a nie jej doręczenie/.
Odnośnie do zarzutu naruszenia art. 34 par. 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji Sąd przyznał rację stronie, iż w sytuacji gdy naczelnik urzędu skarbowego jest jednocześnie organem egzekucyjnym i wierzycielem nieracjonalnym i nielogicznym jest wymaganie od wierzyciela wyrażenia stanowiska w formie postanowienia.
Skwitował jednakże ten wniosek stwierdzeniem, iż fakt, że organ podatkowy wyraził swoje stanowisko w kwestii zarzutów nie jest błędem, który mógłby mieć zasadniczy wpływ na ostateczny wynik sprawy.
Sąd nie wyjaśnił przy tym jaką sprawę miał na uwadze.
Należy bowiem zauważyć, że przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie było postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej wydane po rozpatrzeniu zażalenia strony na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w przedmiocie stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów. Zatem kwestia, czy wierzyciel będący jednocześnie organem egzekucyjnym powinien zajmować stanowisko w sprawie zarzutów w formie postanowienia ma zasadnicze znaczenie dla wyniku tej sprawy. W związku ze zgłaszanymi przez stronę zarzutami i argumentami, z powołaniem się na opinie doktryny /R. Hauser, Z. Leoński; Egzekucja administracyjna. Komentarz do ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji/ Sąd powinien zająć jednoznaczne stanowisko, czy zasadne było wydanie postanowienie utrzymującego w mocy postanowienie organu I instancji, czy też wobec bezprzedmiotowości postępowania w kwestii stanowiska wierzyciela organ odwoławczy powinien był uchylić zaskarżone postanowienie i umorzyć postępowanie pierwszej instancji w tym zakresie.
Strona jednakże nie przedstawiła w skardze kasacyjnej zarzutów, które pozwoliłyby na uchylenie zaskarżonego wyroku z tej przyczyny. W szczególności nie zarzuciła, że Sąd nie wyjaśnił wystarczająco podstawy prawnej orzeczenia /art. 141 par. 4 p.p.s.a./, że oceniając wpływ stwierdzonego uchybienia na wynik sprawy wyszedł poza granice /art. 134 p.p.s.a./, bowiem z przytoczonego fragmentu uzasadnienia orzeczenia zdaje się wynikać, że miał na uwadze ostateczny wynik sprawy w postaci rozpatrzenia zarzutów na postępowanie zabezpieczające, a nie sprawę, której przedmiotem było stanowisko wierzyciela.
Wreszcie strona nie zarzuciła, że Sąd naruszył przepis art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a. w zw. z art. 138 par. 1 pkt 2 i art. 105 par. 1 Kpa w zw. z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie uchylając zaskarżonego aktu /który naruszał ww. przepisy procesowe wskutek nie umorzenia postępowania w sprawie stanowiska wierzyciela jako bezprzedmiotowego/.
Reasumując, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a. z tej przyczyny, że wobec związania sądu granicami skargi /art. 183 par. 1 zd. 1 p.p.s.a./ nie był uprawniony do stwierdzenia z urzędu wadliwości zaskarżonego wyroku, a wskazane podstawy kasacyjne nie ilustrowały istoty zarzutu, który powinien być zgłoszony pod adresem zaskarżonego orzeczenia. Zarzuty i wnioski zgłoszone przez stronę odnoszą się bowiem w istocie do postanowienia w sprawie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego /zabezpieczającego/, a nie sprawy, w której przedmiotem jest stanowisko wierzyciela, uznane za zbędne w sytuacji gdy wierzycielem i organem egzekucyjnym jest ten sam organ. NSA podziela w tym zakresie stanowisko strony i poglądy wyrażone w tym przedmiocie zarówno w przytoczonej literaturze przedmiotu jak i w orzecznictwie /por. wyrok NSA z dnia 11 października 2005 r., II FSK 384/05 - nie publ./.