I GSK 213/21

I GSK 213/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-01-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-02-24
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Izabella Janson
Joanna Wegner
Piotr Piszczek /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
I SA/Rz 223/20 - Wyrok WSA w Rzeszowie z 2020-09-24
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 176 § 1 pkt 2, art. 184, art. 254 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Piszczek (spr.) Sędzia NSA Joanna Wegner Sędzia del. WSA Izabella Janson Protokolant starszy asystent sędziego Karolina Mamcarz po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2025 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej S.M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 24 września 2020 r. sygn. akt I SA/Rz 223/20 w sprawie ze skargi S.M. na decyzje Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Rzeszowie z dnia 7 stycznia 2020 r. nr 9009-2020-000016 z dnia 7 stycznia 2020 r. nr 9009-2020-000017 w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego, po wznowieniu postępowania oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z 24 września 2020 r., sygn. akt I SA/Rz 223/20 oddalił skargi S. M. (dalej: strona, skarżący) na decyzje Dyrektora Podkarpackiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Rzeszowie (dalej: organ, Dyrektor ARiMR) z 7 stycznia 2020 r. nr 9009-2020-000016 i 9009-2020-000017 w przedmiocie uchylenia decyzji w postępowaniu wznowieniowym o przyznaniu płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na 2016 i 2017 r.
Skargę kasacyjną – stosownie do treści art. 173 § 1, art. 174 pkt 2 oraz art. 177 § 1 Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (bez wskazania daty uchwalenia ustawy, a także określenia Dziennika Ustaw, w którym ją opublikowano) – wniósł pełnomocnik skarżącego i zażądał uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, a także "zasądzenia kosztów zastępstwa adwokackiego, a w postępowaniu kasacyjnym oświadczając, że nie zostały uiszczone tak w części, jak i w całości".
Wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
I. art. 7 kpa w zw. z art. 75 § 1 kpa i art. 77 kpa poprzez brak prawidłowego ustalenia, czy działka skarżącego była użytkowana w latach 2016 i 2017 rolniczo wobec braku powołania biegłego z zakresu rolnictwa na ustalenie powyższych okoliczności a oparcie się jedynie na oględzinach dokonanych dopiero w marcu 2019 r. i to przez osoby nie dysponujące właściwą i niezbędną wiedzą fachową;
II. art. 8 kpa w zw. z art. 79 kpa poprzez brak prawidłowego zawiadomienia skarżącego o terminie dokonywanych oględzin jego nieruchomości.
W motywach wskazano, że skarżący nie zgadza się z wyrokiem, twierdząc stanowczo i konsekwentnie, iż będące przedmiotem oceny działki na bieżąco utrzymywał we właściwym, wymaganym stanie. Natomiast Sąd bezkrytycznie oparł się na wynikach kontroli przeprowadzonej w dniach 7–11 marca 2019 r., podczas której stwierdzono nieprawidłowości w postaci zaniechania prowadzenia działalności rolniczej. Jak stwierdził kontrolujący: "na działkach stwierdzono zeschniętą wysoką trawę i chwasty wieloletnie w dużym zwarciu (m.in. nawłoć, co w ocenie organu świadczy o zaniedbaniach pielęgnacyjnych co najmniej 3 letnich), gęste zakrzaczenia i zadrzewienia (brzoza, olsza, wierzba, osika, jeżyna, jako elementy postępującej sukcesji). Nie stwierdzono natomiast śladów wypasu czy pozostałości skoszonej biomasy w warstwie przyziemnej."
Skarżący przeczy temu stanowisku i wskazuje, że nie sposób stwierdzić stanu gruntu istniejącego w latach 2016 czy 2017 dopiero w 2019 roku. Normalnym jest bowiem, że w miesiącu marcu na każdym gruncie znajdują się uschnięte trawy, jako że w tym okresie grunt nie podlega nawet bieżącej obróbce, a tym bardziej nie sposób stwierdzić, że grunt był nie użytkowanym w 2016 roku. To samo tyczy się także powszechnych aktualnie tzw. "samosiejek" drzew różnorakich gatunków.
Ustalenia na jakie powołuje się autor zaskarżonych decyzji może poczynić ewentualnie jedynie biegły, który nie został powołany.
Jednakże niezwykle ważnym zarzutem skarżącego staje się fakt braku właściwego powiadomienia go o przeprowadzanych kontrolach na jego działkach. Przepisy postępowania obligują bowiem, aby o każdej czynności powiadamiać stronę co najmniej z 7-mio dniowym wyprzedzeniem, czego nie uczyniono, skarżący zaś przeczy, aby w jakikolwiek sposób o fakcie kontroli go poinformowano. Tym samym rodzi się wątpliwość co do rzeczywistego przedmiotu kontroli bądź też jej ustaleń (brak odniesienia w protokołach).
Organ nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 183 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jeżeli nie wystąpiły przesłanki nieważności postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a., a w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły, to Sąd związany jest granicami skargi kasacyjnej.
Według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie został określony zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza zatem przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. (por. wyroki NSA: z 25 listopada 2016 r., sygn. akt I FSK 1376/16; z 17 stycznia 2017 r., sygn. akt I GSK 1294/16; z 8 lutego 2017 r., sygn. akt I GSK 1371/16; z 5 kwietnia 2017 r., sygn. akt I GSK 91/17; z 27 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 1869/17; baza orzeczeń nsa.gov.pl). Omawiany przepis ogranicza wymogi, jakie musi spełniać uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną wyłącznie do, niemającej swojego odpowiednika w art. 141 § 4 p.p.s.a., oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny uzyskał fakultatywne uprawnienie do przedstawienia, zależnie od własnej oceny, wyłącznie motywów zawężonych do aspektów prawnych świadczących o braku usprawiedliwionych podstaw skargi kasacyjnej albo o zgodnym z prawem wyrokowaniu przez sąd pierwszej instancji mimo nieprawidłowego uzasadnienia.
Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną, zostały określone w art. 174 p.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Błędna wykładnia oznacza nieprawidłowe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, czyli mylne rozumienie określonej normy prawnej, natomiast niewłaściwe zastosowanie to dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego, czyli niezasadne uznanie, że stan faktyczny sprawy odpowiada hipotezie określonej normy prawnej. Druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. dotyczy naruszenia przepisów postępowania, ale tylko takiego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
W orzecznictwie NSA wielokrotnie zwracano uwagę, że zarzuty oparte na podstawie kasacyjnej wymienionej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. powinny wykazać, że sąd pierwszej instancji dopuścił się naruszenia prawa materialnego poprzez błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Tak więc kasator powinien wykazać i uzasadnić, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nieprawidłowo odczytał normę prawną wynikającą z treści przepisu prawa materialnego bądź mylnie zrozumiał treść przepisu prawa materialnego. W każdym więc z tych przypadków chodzi o sytuację, gdy wykładnia dokonana przez sąd jest nie do przyjęcia w kontekście logiczno-językowym, pozostałych przepisów prawa lub celu, w jakim został wprowadzony dany przepis. Natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego wykazać należy, iż sąd stosując przepis popełnił błąd subsumcji czyli, że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie nie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej zawartej w przepisie prawa. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia, a w przypadku zarzutu niezastosowania przepisu dlaczego powinien być zastosowany (zob. wyrok NSA z 14 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 2735/15; wyrok NSA z 6 czerwca 2017 r., sygn. akt II FSK 1342/15; wyrok NSA z 6 czerwca 2017 r., sygn. akt II GSK 2668/15).
W dalszej kolejności – stosownie do treści argumentacji zawartej w uzasadnieniu wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 lipca 2017 r., sygn. akt II GSK 1893/14 – wskazać należy, że Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej i sformułowanymi w niej zarzutami (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Oznacza to, że "gospodarzem" procesu kontrolnego na poziomie sądu kasacyjnego jest autor skargi kasacyjnej; do niego należy wybór podstaw kasacyjnych, wytknięcie stwierdzonych uchybień i określenie ich form. Naczelny Sąd Administracyjny nie jest władny w żaden sposób modyfikować, uzupełniać lub poprawiać skargę kasacyjną, której sporządzenie ustawodawca w p.p.s.a. powierzył specjalistom.
W powyższym kontekście wskazać należy, że – także z uwagi na braki formalne skargi kasacyjnej – nie zasługuje ona na uwzględnienie.
Po pierwsze, postępowanie przed Sądem I instancji reguluje ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (aktualnie Dz.U2024.935 ze zm., dalej: p.p.s.a.), a zatem skoro zarzuty mają mieć oparcie w treści art. 174 pkt 2 tej ustawy, to należałoby wskazać jakie unormowania tego aktu normatywnego zostały naruszone; powołanie art. 173 § 1, art. 174 pkt 2 oraz art. 177 § 1 tego wymogu nie spełnia.
Po drugie, wskazane w podstawach kasacyjnych artykuły: 7, 8, 75 § 1, art. 77 i 79 k.p.a. miały (lub mogły mieć) zastosowanie w postępowaniu administracyjnym, a zatem – co zrozumiałe – nie mogły zostać naruszone przez Sąd I instancji. Zresztą i one zostały powołane częściowo wadliwie, gdyż art. 8, art. 77 i art. 79 k.p.a. zawierają co najmniej po dwie jednostki redakcyjne, które należało precyzyjnie oznaczyć wskazując na czym polegało ich naruszenie.
Po trzecie, w motywach wniesionego środka zaskarżenia brak jest – stosownie do treści art. 176 § 1 pkt 2 p.p.s.a. – uzasadnienia wskazanych podstaw kasacyjnych. Połączyć je należało z konkretnymi przepisami, które zostały naruszone i wskazać na wynikające stąd skutki, jakich – przy stosowaniu regulacji zamieszczonych w p.p.s.a. – Sąd I instancji nie dostrzegł.
Mając na względzie treść art. 184 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł również o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenia za pomoc prawną udzieloną z urzędu, gdyż wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest w postępowaniu określonym w art. 258-261 p.p.s.a., przy czym wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej stosownie do art. 254 § 1 p.p.s.a. składa się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego.