I SA/Wr 286/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny we WrocławiuWrocław2005-12-08
NSApodatkoweWysokawsa
podatek dochodowyPITryczałtwspólne rozliczeniemałżonkowiedziałalność gospodarczazmiana przepisówinterpretacja prawazasady ogólne

WSA we Wrocławiu uchylił decyzję Dyrektora Izby Skarbowej, uznając, że małżonkowie mogli wspólnie rozliczyć dochody za 2003 rok, mimo że żona prowadziła działalność opodatkowaną ryczałtem, ze względu na zmianę przepisów od 2003 roku wymagającą aktywnego wyboru tej formy opodatkowania.

Sprawa dotyczyła możliwości wspólnego rozliczenia dochodów małżonków za 2003 rok, gdy żona prowadziła działalność gospodarczą opodatkowaną ryczałtem. Organy podatkowe odmówiły wspólnego rozliczenia, uznając, że kontynuowanie działalności ryczałtowej przez żonę wyklucza taką możliwość. Sąd uchylił decyzję, stwierdzając, że po zmianie przepisów od 1 stycznia 2003 roku, aby być opodatkowanym ryczałtem, należało złożyć aktywne oświadczenie, a brak takiego oświadczenia oznaczał opodatkowanie na zasadach ogólnych, co pozwalało na wspólne rozliczenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił decyzję Dyrektora Izby Skarbowej dotyczącą podatku dochodowego od osób fizycznych za 2003 rok. Spór dotyczył możliwości wspólnego rozliczenia dochodów małżonków, gdzie żona prowadziła działalność gospodarczą opodatkowaną ryczałtem. Organy podatkowe uznały, że kontynuowanie przez żonę działalności opodatkowanej ryczałtem wyklucza wspólne rozliczenie z mężem, powołując się na przepisy sprzed nowelizacji oraz na ostatnie zdanie art. 9 ust. 1 ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym. Sąd uznał jednak, że od 1 stycznia 2003 roku nastąpiła istotna zmiana zasad wyboru formy opodatkowania. Zgodnie z nowym brzmieniem art. 9a ust. 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, podstawową formą opodatkowania stały się zasady ogólne, a opodatkowanie ryczałtem wymagało złożenia pisemnego oświadczenia. Sąd podkreślił, że brak takiego oświadczenia po 1 stycznia 2003 roku oznaczał opodatkowanie na zasadach ogólnych, co nie wykluczało wspólnego rozliczenia małżonków. Sąd skrytykował organy podatkowe za błędną interpretację przepisów przejściowych i brak analizy statusu podatkowego żony w świetle nowych regulacji, co skutkowało uchyleniem zaskarżonej decyzji.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, małżonkowie mogli wspólnie rozliczyć dochody za 2003 rok.

Uzasadnienie

Po zmianie przepisów od 1 stycznia 2003 roku, aby być opodatkowanym ryczałtem, należało złożyć aktywne oświadczenie. Brak takiego oświadczenia oznaczał opodatkowanie na zasadach ogólnych, co nie wykluczało wspólnego rozliczenia.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (13)

Główne

u.p.d.o.f. art. 9a § ust. 2

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

Od 1 stycznia 2003 r. podatnicy osiągający przychody z pozarolniczej działalności gospodarczej są opodatkowani na zasadach ogólnych, chyba że złożą pisemne oświadczenie o zastosowanie form opodatkowania określonych w ustawie o zryczałtowanym podatku dochodowym.

u.p.d.o.f. art. 6 § ust. 2

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

Warunki wspólnego opodatkowania małżonków.

u.z.p.d. art. 9 § ust. 1

Ustawa o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne

Wymóg złożenia pisemnego oświadczenia o wyborze opodatkowania w formie ryczałtu do 20 stycznia roku podatkowego. Brak takiego oświadczenia skutkuje domniemaniem kontynuowania działalności opodatkowanej ryczałtem (w brzmieniu do 31.12.2002 r.). Po 1.01.2003 r. interpretacja Sądu wymaga aktywnego oświadczenia.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a i c

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia decyzji administracyjnej.

Pomocnicze

u.p.d.o.f. art. 6 § ust. 8

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

Wyłączenie możliwości wspólnego opodatkowania, gdy do jednego z małżonków mają zastosowanie przepisy ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym.

u.z.p.d. art. 1

Ustawa o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne

Przepisy dotyczące zryczałtowanego podatku dochodowego.

o.p. art. 7 § § 1

Ordynacja podatkowa

o.p. art. 122

Ordynacja podatkowa

o.p. art. 180

Ordynacja podatkowa

o.p. art. 181

Ordynacja podatkowa

o.p. art. 210 § § 4

Ordynacja podatkowa

p.p.s.a. art. 200

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do orzeczenia o kosztach postępowania.

p.p.s.a. art. 152

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do wstrzymania wykonania decyzji.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Zmiana przepisów od 1 stycznia 2003 r. wymagała aktywnego oświadczenia o wyborze ryczałtu, a brak takiego oświadczenia oznaczał opodatkowanie na zasadach ogólnych. Nie można domniemywać woli podatnika co do formy opodatkowania na podstawie przepisów sprzed nowelizacji lub braku likwidacji działalności. Organy podatkowe nie wykazały w decyzjach pełnych motywów rozstrzygnięcia w zakresie statusu podatkowego małżonki.

Odrzucone argumenty

Organy podatkowe uznały, że kontynuowanie działalności opodatkowanej ryczałtem przez żonę wyklucza wspólne rozliczenie z mężem, nawet jeśli nie osiągnęła przychodów z tej działalności w 2003 r.

Godne uwagi sformułowania

Podstawową formą opodatkowania, wynikającą z mocy prawa - art. 9 a ust. 2 updof - stało się opodatkowanie na zasadach ogólnych. Wykluczone jest domniemywanie woli ustawodawcy - wykraczające poza możliwy sens i znaczenie literalnego brzmienia przepisu. Wykładnia gramatyczna jest nie tylko punktem wyjścia wykładni prawa, ale też zakreśla jej granice.

Skład orzekający

Halina Betta

przewodniczący

Jadwiga Danuta Mróz

sprawozdawca

Ludmiła Jajkiewicz

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących wyboru formy opodatkowania działalności gospodarczej po nowelizacji z 2003 roku, możliwość wspólnego rozliczenia małżonków w takich sytuacjach, zasady wykładni prawa podatkowego."

Ograniczenia: Dotyczy stanu prawnego obowiązującego w 2003 roku. Może wymagać analizy ewentualnych dalszych zmian przepisów.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnej zmiany w prawie podatkowym, która wpłynęła na wielu przedsiębiorców i małżonków. Wyjaśnia kluczowe zasady interpretacji przepisów i znaczenie aktywnego działania podatnika.

Czy zmiana przepisów podatkowych z 2003 roku pozbawiła Cię prawa do wspólnego rozliczenia z małżonkiem?

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wr 286/05 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2005-12-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-03-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Halina Betta /przewodniczący/
Jadwiga Danuta Mróz /sprawozdawca/
Ludmiła Jajkiewicz
Symbol z opisem
6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne
Podatek dochodowy od osób fizycznych
Sygn. powiązane
II FSK 578/06 - Wyrok NSA z 2007-04-24
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
*Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2000 nr 14 poz 176
art. 9a ust. 2,  art. 6 ust. 8
Obwieszczenie Ministra Finansów z dnia 31 stycznia 2000 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Sentencja
Wojew-dzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu W składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA - Halina Betta Sędzia WSA - Ludmiła Jajkiewicz Sędzia WSA - Jadwiga Danuta Mr-z (sprawozdawca) Protokolant: Michał Kazek Po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 grudnia 2005 r. sprawy ze skargi: J. I. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w W. z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie: podatku dochodowego od osób fizycznych za 2003 rok I uchyla zaskarżoną decyzję; II. wstrzymuje wykonanie decyzji określonej w pkt. I III. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej we W. na rzecz M. I. kwotę 5.115,-(słownie: pięć tysięcy sto piętnaście) złotych - tytułem kosztów postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej we W. z dnia [...]. Nr [...], utrzymująca w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ś. z dnia [...]. nr [...]- określającą J. I. wysokość zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2003r. w kwocie [...]zł.
W stanie faktycznym sprawy ustalono, że J. I. wraz z małżonką M. I. złożyli w Urzędzie Skarbowym w Ś., zeznanie o wysokości wspólnych dochodów małżonków osiągniętych w 2003r. (PIT-37). Podczas dokonywania czynności sprawdzających dot. złożonego zeznania, organ podatkowy pierwszej instancji stwierdził, iż nieprawidłowo ustalono zobowiązanie podatkowe, bowiem z dokumentacji będącej w posiadaniu tego organu wynikało, iż małżonka Podatnika, Pani M. I. zgłosiła prowadzenie działalności gospodarczej opodatkowanej zryczałtowanym podatkiem dochodowym, a to wykluczało możliwość łącznego opodatkowania dochodów małżonków w 2003r. W konsekwencji ustaleń poczynionych w przeprowadzonym postępowaniu, Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ś. uznał, że małżonkowie nie mogą skorzystać z możliwość łącznego opodatkowania, skutkiem czego określił J. I. -decyzją z dnia [...]. Nr [...]zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2003 r. w kwocie [...]zł.
Kwestionując powyższe rozstrzygnięcie Strona - reprezentowana przez Pełnomocnika zarzuciła organowi pierwszej instancji naruszenie przepisów:
1. art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz. U. Nr 14 z 2000r, poz. 176 ze zm.), w związku z art. 1 ustawy z dnia 20 listopada 1998r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz. U. Nr 144, poz. 930 ze zm.) oraz art. 7 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137,poz. 926 ze zm.). Pełnomocnik podnosił, że w sprawie, nie miały zastosowania przepisy ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym, bowiem małżonkowie nie osiągnęli żadnych przychodów podlegających opodatkowaniu tym podatkiem.
2. art. 122, art. 180, art. 181 oraz art. 210 § 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.), ponieważ w uzasadnieniu decyzji organ podatkowy pierwszej instancji nie wskazał i nie wyjaśnił, które z przepisów ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym mają zastosowanie do żony Podatnika i jakie dowody o tym świadczą.
Po rozpatrzeniu zarzutów odwołania Dyrektor Izby Skarbowej we W. decyzją z dnia [...]. nr [...]utrzymał w mocy zakwestionowaną decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ś.. Decyzja ta stała się przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego.
W skardze podobnie jak w odwołaniu Pełnomocnik Strony zarzuca, iż decyzja Dyrektora Izby Skarbowej wydana została z naruszeniem przepisów prawa:
1. art. 9a ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2000r. Nr 14, poz. 176 ze zm.), poprzez błędne przyjęcie, że małżonek podatnika opodatkowany był w 2002r. w formie ryczałtu, pomimo, nie złożenia oświadczenia wyborze tej formy, co spowodowało, że powinien być opodatkowany na zasadach ogólnych w oparciu o ustawę o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Zdaniem Pełnomocnika przepis art. 9a - wchodził w życie z dniem 1 styczni 2003r. i miał zastosowanie do dochodów uzyskanych od tego dnia. Z uwagi na brak oświadczenia złożonego przez małżonkę podatnika co do wyboru formy opodatkowania (ryczałtu), należy uznać, że wyraziła Ona wolę opodatkowania na zasadach ogólnych;
2. art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 26 lipca 1991r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz. U. Nr 14 z 2000r., poz. 176 ze zm.), w związku z art. 1 ustawy z dnia 20 listopada 1998r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz. U. Nr 144, poz. 930 ze zm.) oraz art. 7 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.).
Według Pełnomocnika do Skarżącego nie mają zastosowania przepisy ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym, bowiem małżonkowie nie osiągnęli żadnych przychodów podlegających opodatkowaniu tym podatkiem. Brak było zatem podstaw prawnych do pozbawienia Ich możliwości łącznego opodatkowania;
3. art. 122, art. 180, art. 181 oraz art. 210 § 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.), poprzez brak podjęcia działań zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy. Nie wskazano i nie wyjaśniono, który przepis ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym ma zastosowanie do strony Skarżącej. Ponadto Pełnomocnik stwierdza, iż organ podatkowy nie wskazał i nie wyjaśnił, czy Podatnicy zgodnie z art. 9a ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, złożyli oświadczenie o wyborze ryczałtu na 2003 r.
Odpowiadając na zarzuty zawarte w skardze Dyrektor Izby Skarbowej we W. uznał wskazany przez Pełnomocnika w pkt 1 zarzutów skargi, "rok 2002" za błąd pisarski i odnosząc się do meritum sporu wyjaśnił:
Możliwość wspólnego opodatkowania małżonków (art. 6 ust. 2 updof) jest odstępstwem od zasady a z preferencji tych mogą skorzystać małżonkowie, którzy łącznie spełniają enumeratywnie wymienione w ustawie warunki (podlegają nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu, istnieje między nimi wspólność ustawowa, pozostają w związku małżeńskim przez cały rok podatkowy oraz złożą wniosek o łączne opodatkowanie). Preferencyjny sposób opodatkowania małżonków nie znajduje jednak zastosowania, gdy chociażby do jednego z małżonków w roku podatkowymi miały zastosowanie przepisy ustawy z dnia 20 listopada 1998r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz. U. Nr 144, poz. 930 ze zm.) a taka sytuacja -zdaniem organu - dotyczyła małżonki Podatnika.
Organ nie zgodził się z podnoszonymi zarówno w odwołaniu jak i w skardze do WSA argumentami, że w sytuacji gdy małżonkowie nie osiągnęli w 2003r. żadnych przychodów podlegających opodatkowaniu zryczałtowanym podatkiem dochodowym, to przepisy ustawy o podatku zryczałtowanym (...), nie mają do nich zastosowania. Organ uzasadniał, że przyjęcie stanowiska Skarżących - wyłączałoby możliwość wyboru formy opodatkowania przewidzianej ustawą przez podatników, którzy faktycznie nie uzyskali jeszcze przychodu, Wskazał na obowiązującą od 1 stycznia 2003 r. zasadę przyjętą w art. 9 ust 1 ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym, w myśl której, jeżeli do dnia 20 stycznia roku podatkowego podatnik nie zgłosi likwidacji działalności gospodarczej lub nie dokona wyboru innej formy opodatkowania, przyjmuje się, że prowadzi on nadal działalność opodatkowaną w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych. Organ uzasadniał, że skoro M. I. - żona Podatnika - nie zlikwidowała prowadzonej od 1998 r.działalności i nie wybrała innej formy opodatkowania, to w świetle przepisów ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym..., jest osobą prowadzącą działalność - do której mają zastosowanie przepisy tej ustawy. Z kolei kontynuowanie w 2003 r. przez małżonkę Podatnika działalności gospodarczej opodatkowanej w sposób zryczałtowany wyklucza możliwość opodatkowania dochodów uzyskanych przez Pana J. I. łącznie z małżonką. Dla możliwości zastosowania preferencyjnego sposobu opodatkowania małżonków bez znaczenia pozostaje okoliczność, że w 2003r. Pani M. I. nie osiągnęła przychodów z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej opodatkowanej ryczałtem.
Uzasadniając przyjęte w rozstrzygnięciu stanowisko, organ wskazał na istotną zmianę przepisów, dokonaną ustawą z dnia 27 lipca 2002r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 141, poz. 1182). Od 1 stycznia 2003 r. nie uzyskanie w roku podatkowym przychodów z działalności, dla której podatnik wybrał opodatkowanie ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych, nie uprawnia do wspólnego rozliczenia się z małżonkiem. Zasadnicze znaczenie w sprawie ma zdaniem organu fakt, iż rozpoczynając w dniu [...]. działalność gospodarczą w zakresie detalicznej sprzedaży odzieży Pani I. złożyła pisemne oświadczenie, iż rozliczenia podatku dochodowego dokonywać będzie na podstawie zryczałtowanego podatku dochodowego . Za lata 1998-1999 M. I. w składanych zeznaniach na druku PIT-28 wykazała przychody z działalności gospodarczej odpowiednio: [...]zł i [...]zł, w latach 2000-2003 przychód w kwocie [...] zł . Jednakże w żadnym z tych lat Podatniczka nie zrzekała się opodatkowania w tej formie. Ponadto, za ewidentne wskazanie formy opodatkowania uznał organ - składane przez małżonkę Podatnika zeznania PIT-28 oraz to, ze składając wspólne zeznanie podatkowe, małżonkowie nie dołączyli do druku zeznania podatkowego załącznika przeznaczonego dla osób prowadzących działalność gospodarczą na zasadach ogólnych. Wskazane wyżej okoliczności uznał organ za przesądzające o zryczałtowanej formie opodatkowania działalności zgłoszonej przez żonę podatnika, stąd uznał formułowane w skardze zarzuty dotyczące naruszenia przepisów procedury administracyjnej przez nie wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy - za bezzasadne. Stronie reprezentowanej przez pełnomocnika zapewniono czynny udział w sprawie a przed wydaniem decyzji zapoznano ze zgromadzonym materiałem dowodowym. Popierając stanowisko prezentowane w zaskarżonym rozstrzygnięciu - strona przeciwna wniosła o oddalenie skargi.
Skarga została wniesiona do sądu w dniu [...]r. co uzasadnia jej rozpoznanie przez właściwy w sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu na podstawie przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w rozważaniach nad stanem faktycznym i prawnym sprawy objętej zarzutami skargi uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę administracji publicznej - obejmującą orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne, które oceniane są z punktu widzenia ich legalności, a więc zgodności z prawem materialnym i procesowym. Uchylenie decyzji administracyjnej, względnie stwierdzenie jej nieważności przez Sąd następuje więc w przypadku stwierdzenia istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego, mających wpływ na wynik sprawy. W zakresie tak określonej kognicji, analizując stan faktyczny i prawny sprawy Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja - narusza przepisy prawa.
Spór w sprawie dotyczy możliwości wspólnego opodatkowania za 2003 r. małżonków w sytuacji, gdy jedno z nich prowadziło od 1998 r. działalność gospodarczą opodatkowaną w formie ryczałtu. Problem powstał w związku ze zmianą od dnia 1 stycznia 2003 r. zasad wyboru formy opodatkowania.
Organy podatkowe przyjęły, że forma opodatkowania jakiej podlegała małżonka podatnika - M. I. w chwili rozpoczęcia działalności (ryczałt ewidencjonowany) jest właściwą dla niej formą opodatkowania również po zmianie od 1 stycznia 2003 r. - zasad wyboru formy opodatkowania, mimo nie złożenia po dniu 1 stycznia 2003 r. oświadczenia o wyborze opodatkowania w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych o którym mowa w art. 9 ust. 1 ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym. Organ nie rozważał okoliczności, że po dniu 1 stycznia 2003 r. złożenie takiego oświadczenia było warunkiem wyłączenia podatnika z opodatkowania na zasadach ogólnych przewidzianych w art. 9 a ust. 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Uznanie przez organy podatkowe małżonki Podatnika - M. I. za podatnika podlegającego w 2003 r opodatkowaniu na zasadach ryczałtu ewidencjonowanego (uzpd), skutkowało wykluczeniem na podstawie art.6 ust.8 updof możliwości wspólnego rozliczenia małżonków za 2003 r. Ta okoliczność stała się przyczyną nie uznania złożonego przez małżonków na podstawie art. 6 ust. 2 updof zeznania rocznego (PIT-37) i wydania skarżonej obecnie decyzji w zakresie określenia J. I. wysokości zobowiązania w podatku dochodowym za 2003 r.
Odpowiedź na pytanie zasadnicze tj. czy małżonkowie I. mogli za 2003 r. złożyć wspólne zeznanie podatkowe (zgodnie z art. 6 ust. 2 updof) jest determinowana ustaleniem, czy małżonka Podatnika - M. I. była w 2003 r. opodatkowana na zasadach ogólnych, czy w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych. Problem wymaga analizy zasadniczych zmian w zasadach wyboru formy opodatkowania, jakie nastąpiły od 1 stycznia 2003 r. w związku z nowelizacją ustawy z dnia 26.07.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych zwanej dalej updof ( Dz. U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176 ze zm.) oraz ustawy z dnia 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz. U. z 1998 r. Nr 144, poz. 930 ze zm.)- zwanej dalej ustawą o zryczałtowanym podatku dochodowym lub uzpd..
Do dnia 31 grudnia 2002 r. podstawową formą opodatkowania osób fizycznych osiągających przychody z pozarolniczej działalności gospodarczej (art. 10 ust 1 pkt 3 updof) - spełniających warunki określone ustawą z dnia 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym - był zryczałtowany podatek dochodowy (art. 2 ust. 1 ww. ustawy). Podatnik mógł zrzec się opodatkowania w formie ryczałtu, jeżeli najpóźniej do 20 stycznia roku podatkowego (...)złożył właściwemu organowi podatkowemu pisemne oświadczenie o zrzeczeniu się tej formy opodatkowania (art. 9 ust. 1 i 2 uzpd). Skuteczne zrzeczenie się ryczałtu skutkowało rozliczaniem się podatnika za zasadach ogólnych - określonych w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych (updof). O możliwości wspólnego rozliczenia się "ryczałtowca" z małżonkiem na zasadach określonych w art. 6 ust. 2 updof - decydowało nie uzyskiwanie dochodów (przychodów) opodatkowanych na zasadach ryczałtu (art. 6 ust 8 updof). Jeżeli więc podatnik z tytułu działalności gospodarczej opodatkowanej w formie ryczałtu, nie osiągał przychodów - przysługiwało mu prawo do rozliczenia wspólnie z małżonkiem w sposób przewidziany w art. 6 ust. 2 ww. ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych..
W wyniku wprowadzonej od 1 stycznia 2003 r. nowelizacji ustawy z dnia 26.07.1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - (zm. w Dz. U. z 2002 r. Nr 141, poz. 1182) - w szczególności przez dodanie w niej - "art. 9 a" i zmianie treści "art. 6 ust. 8 "oraz zmianach w ustawie z 20.11.1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym ...(zm. Dz. U. z 2002 r. Nr 141, poz. 1183) - skutkujących istotną zmianą treści "art. 9 ust 1" (ww. uzpd) - podstawową, wynikającą z mocy prawa formą opodatkowania dochodów z działalności gospodarczej stały się zasady ogólne. W myśl art. 9 a ust. 2 updof, podatnicy osiągający przychody z pozarolniczej działalności gospodarczej są opodatkowani na zasadach określonych w ustawie (tj. na zasadach ogólnych), chyba że we właściwym urzędzie skarbowym złożą w formie pisemnej wniosek lub oświadczenie o zastosowanie form opodatkowania określonych w ustawie o zryczałtowanym podatku dochodowym. Zgodnie zaś z art. 9 ust. 1 uzpd (w brzmieniu obowiązującym w 2003 r.), pisemne oświadczenie o wyborze opodatkowania w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych na dany rok podatkowy, podatnik składa do właściwego urzędu skarbowego do 20 stycznia roku podatkowego (...). W dalszej części ww. art. 9 ust. 1 uzpd stanowił: " Jeżeli do dnia 20 stycznia roku podatkowego podatnik nie zgłosił likwidacji działalności gospodarczej lub nie dokonał wyboru innej formy opodatkowania, uważa się, że nadal prowadzi działalność opodatkowaną w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych". Ten właśnie ostatnio cytowany przepis jest źródłem sporu w rozpatrywanej sprawie. Powstaje bowiem wątpliwość, czy wynikające z niego konsekwencje kształtują na 2003 r. status podatników będących ryczałtowcami do końca 2002 r. Zdaniem Sądu w orzekającym składzie przyjęcie takich skutków podatkowych byłoby wynikiem nieuprawnionej nadinterpretacji wprowadzonej nowelizacji przepisów.
Należy bowiem podkreślić, że od 1 stycznia 2003 r. wprowadzono zasadniczą zmianę dotychczasowych reguł wyboru formy opodatkowania przez osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą (art. 10 ust.1 pkt 3 updof). Podstawową formą opodatkowania, wynikającą z mocy prawa - art. 9 a ust. 2 updof - stało się opodatkowanie na zasadach ogólnych określonych w ustawie z 26.07.1991 r o podatku dochodowym od osób fizycznych. Od zasady tej ustawodawca wprowadził wyjątek, uzależniając wybór innej formy opodatkowania, od złożenia przez podatnika w formie pisemnej oświadczenia lub wniosku o zastosowanie formy ryczałtowej: "...chyba że we właściwym urzędzie skarbowym złożą w formie pisemnej wniosek lub oświadczenie o zastosowanie form opodatkowania określonych w ustawie o zryczałtowanym podatku dochodowym". Zdaniem Sądu w orzekającym składzie, taki zapis ustawy, obliguje organy podatkowe do przyjęcia jako reguły - że wszyscy podatnicy o których mowa w art. 9 a ustawy - opodatkowani są od 1 stycznia 2003 r. na zasadach (ogólnych) określonych w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych, z wyjątkiem tych podatników, którzy po dniu 1 stycznia 2003 r. (tj. po wejściu w życie ww. przepisu) złożyli w formie pisemnej - oświadczenie lub wniosek o zastosowanie form opodatkowania określonych w ustawie o zryczałtowanym podatku dochodowym. Dopiero skuteczne złożenie wniosku, którego wymogi, formę i termin złożenia określa art. 9 ust 1 uzpd, pozwala traktować tak zdeklarowanego podatnika - jako ryczałtowca. Ze złożeniem ww. oświadczenia przepisy podatkowe wiążą istotne dla podatnika skutki przesądzające o formie jego opodatkowania, a w konsekwencji o jego obciążeniach publicznoprawnych, stąd wykluczone jest domniemywanie woli ustawodawcy - wykraczające poza możliwy sens i znaczenie literalnego brzmienia przepisu.
Przyjęcie, że złożenie tego "pierwszego" po 1 stycznia 2003 r. oświadczenia - jest warunkiem koniecznym dla wyłączenia się z opodatkowania na zasadach ogólnych, wydaje się też niezbędne już choćby z tego względu, że oświadczenia składane przed 2003 r. dotyczyły wyboru zasad ogólnych, zaś obecne przepisy wiążą skutki podatkowe z oświadczeniem o wyborze ryczałtu.
Skoro forma i treść oświadczenia ma wpływ na formę opodatkowania, która z kolei kształtuje wysokość obciążeń podatkowych, to niedopuszczalnym jest przyjmowanie w tym względzie jakichkolwiek domniemań. W szczególności nie jest uprawnione domniemanie, że nie złożenie przed 1 stycznia 2003 r. oświadczenia o rezygnacji z ryczałtu, zastępuje wymagane art. 9a ust. 2 updof (w zw. z art. 9 ust. 1 uzpd) - oświadczenie o wyborze ryczałtu. Ponadto, kolejne zmiany art. 9 a updof (np zmiana obowiązująca od 1.01.2004 r ) w przyjętych rozwiązaniach odwołują się już wprost do oświadczenia o którym mowa w art. 9 a ust. 2 updof.
Zarówno wskazany tu przepis art. 9 a ust. 2 updof, jak i znowelizowany przepis art 9 ust. 1 ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym - zostały wprowadzone od dnia 1 stycznia 2003 r. i mają zastosowanie do dochodów uzyskiwanych od tego dnia [ patrz: art. 8 ustawy z dnia 27.07.2002 r . o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz o zmianie niektórych innych (Dz. U. 02.141.1182) i art. 3 ustawy z 27.07.2002 r. o zmianie ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne Dz. U. 2002.141.1183)]. Ustawy te nie zawierają przepisów przejściowych (dopuszczających inne traktowanie dotychczasowych ryczałtowców) stąd zapis ostatniego zdania art. 9 ust. 1 uzpd :.. " Jeżeli do dnia 20 stycznia roku podatkowego podatnik nie zgłosił likwidacji działalności gospodarczej lub nie dokonał wyboru innej formy opodatkowania, uważa się, że nadal prowadzi działalność opodatkowaną w formie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych" - odnosi się w ocenie Sądu do kształtowania w przyszłości sytuacji podatników, którzy (po raz pierwszy) wybiorą ryczałt w 2003 r.
Takie stanowisko wydaje się też uzasadnione w świetle (nowej zupełnie) regulacji art. 9 a ust. 2 updof, który nie zawiera zapisu o wyłączeniu dotychczasowych ryczałtowców z zasady opodatkowania na zasadach ogólnych. Zatem i do nich odnosi się zapis ustawy o obowiązku złożenia stosownego oświadczenia. Natomiast analizowany już zapis art. 9 ust. 1 uzpd - zd. ostatnie, o kontynuowaniu opodatkowania w formie dotychczasowej (w przypadku braku dokonania wyboru innej formy opodatkowania), wbrew przyjętemu przez organy podatkowe w rozpatrywanej sprawie stanowisku, wcale nie wskazują, że jest to przepis o charakterze przejściowym. Stąd przyjmowanie przez organy podatkowe, że brak oświadczenia o wyłączeniu z ryczałtu (przed 1.01.2003 r) wywołuje skutki jakie ustawa wiąże ze złożeniem (po dniu 1.01.2003 r.) oświadczenia o wyborze ryczałtu, jest niedopuszczalną próbą poszukiwania woli ustawodawcy poza literalnym brzmieniem przepisu. W tym miejscu należy podkreślić, że w nauce prawa podatkowego przyjmuje się, iż wykładnia gramatyczna jest nie tylko punktem wyjścia wykładni prawa, ale też zakreśla jej granice. Możliwy sens słów i zwrotów jest bowiem nieprzekraczalną barierą procesów wykładni, a jej przekroczenie prowadzi nieuchronnie do rozstrzygnięcia interpretacyjnego contra legem ( R. Mastalski - Wprowadzenie do prawa podatkowego, Wydawnictwo C.H.Beck, Wrocław 1995, s.107, B.Brzeziński, Szkice z wykładni prawa podatkowego, Gdańsk 2002, s.20).
Również dotychczasowa praktyka i orzecznictwo, ukształtowane na tle zgoła odmiennego stanu prawnego sprzed 1 stycznia 2003 r, ( w którym regułą był ryczałt a zasady ogólne wyjątkiem), wydają się przemawiać i w obecnym stanie prawnym za stosowaniem od 1 stycznia 2003 r. jednolitych zasad do wszystkich podatników skoro ustawodawca zmieniając diametralnie zasady wyboru formy opodatkowania nie wprowadził przepisów przejściowych, a wyłączenie z zasad ogólnych jest (jak wcześniej wyłączenie z ryczałtu) wyjątkiem, uzależnionym od złożenia określonego przepisami (zarówno co do formy, treści jak i terminu) oświadczenia.
Poza ww. argumentami, za traktowaniem wprowadzonej nowelizacji jako generalnej zmiany zasad wyboru formy opodatkowania - mającej w równym stopniu zastosowanie do wszystkich podatników, przemawia też konstytucyjna zasada równości wszystkich wobec prawa (art. 32 ust. 1 Konstytucji RP). Wątpliwości interpretacyjne, bądź nieudolne konstruowanie przepisów, pozostawiające tzw. "luz interpretacyjny", nie może być wykorzystywane przez stosujące to prawo organy władzy publicznej do wywodzenia niekorzystnych dla podatnika skutków.
Reasumując powyższe rozważania, w ocenie Sądu, zasadne są zarzuty pełnomocnika Skarżącego J. I., że skoro (jak wynika z akt sprawy) - M. I., nie złożyła po dniu 1 stycznia 2003 r. oświadczenia o wyborze opodatkowania w formie ryczałtu (przewidzianego normą art. 9 ust. 1 ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym), to należało przyjąć, że w 2003 roku była ona opodatkowana na zasadach ogólnych - zgodnie z art. 9 a ust. 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Ta konstatacja ma istotne znaczenie dla uznania, że w sprawie nie zaistniały okoliczności z art. 6 ust. 8 updof (...gdy chociażby do jednego z małżonków...mają zastosowanie przepisy ustawy z dnia 20.11.1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym...), których wystąpienie wyklucza możliwość wspólnego rozliczenia małżonków - na zasadach określonych w art. 6 ust. 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Skoro więc organ nie kwestionował spełnienia przez małżonków innych warunków z art. 6 ust. 2 ww. updof, to wadliwa (zdaniem Sądu) ocena formy opodatkowania małżonki Podatnika nie mogła być przesłanką wyłączenia przez organy podatkowe możliwości wspólnego rozliczenia małżonków M. i J. I. w 2003 roku.
Trafnie też pełnomocnik Skarżącego podnosił w skardze, że organy nie wyjawiły w decyzjach pełnych motywów rozstrzygnięcia. W decyzjach obu instancji ( zarówno w podstawie prawnej jak i w uzasadnieniu) zabrakło jakichkolwiek rozważań w zasadniczej dla przyjętych skutków podatkowych kwestii, statusu podatkowego małżonki Podatnika - w świetle obowiązujących w 2003 r przepisów art. 9 a ust. 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Błędnie też organ ocenił dowód - złożone przez M. I. w dniu [...]r. zawiadomienie o rozpoczęciu działalności i przyjęciu zryczałtowanej formy rozliczenia w podatku dochodowym przyjmując, że wywierało ono skutki dla uznania formy opodatkowania również po zmianie zasad opodatkowania od 1 stycznia 2003 r.
Stwierdzone naruszenie prawa w wyżej wskazanym zakresie - musiało skutkować uchyleniem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu skarżonego rozstrzygnięcia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270). O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 , zaś w przedmiocie wstrzymania - na podstawie art. 152 powołanej ustawy procesowej.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI