II FSK 545/21

Naczelny Sąd Administracyjny2024-01-25
NSApodatkoweWysokansa
podatek dochodowyCITamortyzacjastawki amortyzacyjneśrodki trwałekoszty uzyskania przychodówinterpretacja indywidualnaNSAprawo podatkowe

NSA uchylił wyrok WSA i interpretację indywidualną, uznając, że podatnik może obniżyć stawki amortyzacyjne w trakcie roku podatkowego ze skutkiem wstecznym.

Spółka chciała obniżyć stawki amortyzacji środków trwałych w trakcie roku podatkowego ze skutkiem od początku tego roku, powołując się na trudną sytuację epidemiczną. Dyrektor KIS i WSA uznali, że zmiana taka jest możliwa tylko od następnego roku podatkowego. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i interpretację, stwierdzając, że art. 16i ust. 5 updop pozwala na obniżenie stawek amortyzacyjnych w trakcie roku podatkowego ze skutkiem wstecznym, co jest zgodne z celem ustawodawcy i zasadą korygowania deklaracji podatkowych.

Sprawa dotyczyła możliwości obniżenia przez spółkę stawek amortyzacji środków trwałych w trakcie roku podatkowego (2020) ze skutkiem od początku tego roku, w związku z trudną sytuacją epidemiczną. Spółka wniosła o interpretację indywidualną, twierdząc, że jest to możliwe na podstawie art. 16i ust. 5 ustawy o CIT. Dyrektor KIS uznał to stanowisko za nieprawidłowe, argumentując, że zmiana stawek jest możliwa jedynie od pierwszego miesiąca następnego roku podatkowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu podzielił stanowisko organu podatkowego. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną spółki, uchylił zaskarżony wyrok WSA i interpretację indywidualną. Sąd kasacyjny uznał, że zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 16i ust. 5 updop, jest usprawiedliwiony. NSA zinterpretował przepis ten w sposób gramatyczny i systemowy, wskazując, że pozwala on podatnikom na obniżenie stawek amortyzacyjnych począwszy od miesiąca wprowadzenia środka trwałego do ewidencji lub od pierwszego miesiąca każdego następnego roku podatkowego, co obejmuje również możliwość działania wstecz i korekty deklaracji podatkowych. NSA podkreślił, że celem ustawodawcy było zapewnienie elastyczności w kształtowaniu kosztów uzyskania przychodów, a ograniczenia w tym zakresie powinny być jasno sformułowane w ustawie. Sąd kasacyjny uznał, że zarzuty procesowe skargi kasacyjnej nie były usprawiedliwione, ale ze względu na zasadność zarzutu materialnoprawnego, orzekł reformatoryjnie, uchylając wyrok WSA i interpretację organu.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (1)

Odpowiedź sądu

Tak, podatnik może obniżyć stawki amortyzacyjne w trakcie roku podatkowego ze skutkiem od początku tego roku, a nawet wstecz, z uwzględnieniem terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego.

Uzasadnienie

NSA zinterpretował art. 16i ust. 5 updop w sposób gramatyczny i systemowy, wskazując, że przepis ten pozwala na zmianę stawek amortyzacyjnych począwszy od miesiąca wprowadzenia środka trwałego do ewidencji lub od pierwszego miesiąca każdego następnego roku podatkowego, co obejmuje również działanie wstecz i korektę deklaracji. Celem ustawodawcy było zapewnienie elastyczności w kształtowaniu kosztów uzyskania przychodów.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (29)

Główne

updop art. 16i § ust. 5

Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych

Przepis pozwala na obniżenie stawek amortyzacyjnych począwszy od miesiąca wprowadzenia środka trwałego do ewidencji lub od pierwszego miesiąca każdego następnego roku podatkowego, co obejmuje również działanie wstecz i korektę deklaracji podatkowych.

Pomocnicze

updop art. 16 § ust. 4

Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych

updop art. 16i § ust. 8

Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych

Dotyczy dochodów zwolnionych z opodatkowania.

updop art. 16h

Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych

updop art. 15 § ust. 1

Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych

updop art. 16a § ust. 1

Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych

updop art. 16f § ust. 1

Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych

updop art. 16f § ust. 3

Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych

updop art. 16h § ust. 2

Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych

updop art. 16h § ust. 4

Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych

updop art. 16i § ust. 1

Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych

ppsa art. 141 § § 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ppsa art. 145 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ppsa art. 188

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ppsa art. 146 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ppsa art. 203 § pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ppsa art. 205 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ppsa art. 205 § § 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądach administracyjnymi

ppsa art. 209

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ppsa art. 207 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 16 sierpnia 2018 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi art. 2 § ust. 1 pkt 2

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 16 sierpnia 2018 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego w postępowaniu przed sądami administracyjnymi art. 2 § ust. 2 pkt 1

Op art. 120

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Op art. 121 § § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Op art. 14c § § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Op art. 14c § § 2

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Op art. 2a

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Op art. 81 § § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Dopuszcza możliwość dokonania korekty uprzedniego samoobliczenia podatku.

Op art. 70 § § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Określa termin przedawnienia zobowiązania podatkowego, który stanowi granicę prawa do korekty.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 16i ust. 5 updop przez WSA i organ podatkowy, którzy uznali, że zmiana stawek amortyzacyjnych jest możliwa tylko od następnego roku podatkowego, a nie w trakcie roku ze skutkiem wstecznym.

Odrzucone argumenty

Zarzuty procesowe skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów postępowania (art. 120, 121 § 1, 14c § 1 i 2 Op, art. 2a Op, art. 141 § 4 ppsa, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa) okazały się nieusprawiedliwione.

Godne uwagi sformułowania

Wykładnia językowa uzasadnia więc wniosek, że zmiana stawek amortyzacyjnych może nastąpić każdorazowo od następnego roku podatkowego od podjęcia decyzji o zmianie. Wolą ustawodawcy było i jest pozostawienie podatnikowi prawa do podjęcia swobodnej decyzji w omawianym zakresie w dowolnym momencie (z zastrzeżeniem, że wybór dotyczy danego całego roku podatkowego). Zatem wykładnia art. 16i ust. 5 updop zaprezentowana przez sąd pierwszej instancji, a także przez organ w zaskarżonej interpretacji, jest przede wszystkim sprzeczna z wykładnią gramatyczną tego przepisu. Istotne ograniczenia w stosowaniu wykładanego przepisu dotyczą zatem okresu początkowego, którym jest miesiąc ujawnienia środka trwałego w ewidencji, a także konieczność stosowania jednej stawki w rozliczeniu za dany rok podatkowy. Nie zawsze jest możliwe oszacowanie ewentualnej wysokości straty podatkowej, zwłaszcza straty osiąganej na przestrzeni kilku lat. W konsekwencji, osiągnięcie celu regulacji art. 16i ust. 5 updop, o którym mowa w uzasadnieniu projektu nowelizacji updop, możliwe jest niejednokrotnie jedynie w drodze zmiany stawki amortyzacji wstecz i korekty deklaracji podatkowej.

Skład orzekający

Artur Kot

sprawozdawca

Jan Grzęda

członek

Tomasz Zborzyński

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Uzasadnienie możliwości obniżenia stawek amortyzacyjnych w trakcie roku podatkowego ze skutkiem wstecznym, co pozwala na korektę deklaracji podatkowych i optymalizację podatkową."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznego stanu faktycznego i interpretacji art. 16i ust. 5 updop. Należy uwzględnić termin przedawnienia zobowiązania podatkowego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia optymalizacji podatkowej i elastyczności przepisów, co jest istotne dla wielu przedsiębiorców. Wykładnia NSA otwiera nowe możliwości dla podatników.

Amortyzacja wstecz: NSA otwiera drzwi do optymalizacji podatkowej!

Dane finansowe

WPS: 1377 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II FSK 545/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-01-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-05-13
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Artur Kot /sprawozdawca/
Jan Grzęda
Tomasz Zborzyński /przewodniczący/
Symbol z opisem
6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
6560
Hasła tematyczne
Podatek dochodowy od osób prawnych
Sygn. powiązane
I SA/Po 793/20 - Wyrok WSA w Poznaniu z 2021-02-03
Skarżony organ
Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej
Treść wyniku
uchylono zaskarżony wyrok i interpretację indywidualną
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 865
art. 16i  ust. 5, art. 16 ust. 4
Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych - tekst jedn.
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 141 § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Tomasz Zborzyński, Sędziowie Sędzia NSA Jan Grzęda, Sędzia WSA del. Artur Kot (sprawozdawca), Protokolant Natalia Simaszko, po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2024 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej S. S.A. z siedzibą w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 3 lutego 2021 r. sygn. akt I SA/Po 793/20 w sprawie ze skargi S. S.A. z siedzibą w P. na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 22 września 2020 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości; 2) uchyla interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 22 września 2020 r. nr [...]; 3) zasądza od Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej na rzecz S. S.A. z siedzibą w P. kwotę 1.377 (jeden tysiąc trzysta siedemdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
1. Wyrokiem z 3 lutego 2021 r., sygn. akt I SA/Po 793/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (dalej także jako "WSA" lub "sąd pierwszej instancji") oddalił skargę S. S.A. z siedzibą w P.(dalej jako "skarżąca", "wnioskodawca" lub "spółka") na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej (dalej: "Dyrektor KIS", "organ podatkowy" lub "DKIS") z 22 września 2020 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych. Tekst powyższego wyroku wraz z jego uzasadnieniem (a także innych orzeczeń sądów administracyjnych przywołanych poniżej) dostępny jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (adres: http://orzeczenia.nsa.gov.pl; zw. w skrócie "CBOSA").
2. Stan sprawy przedstawiony przez sąd pierwszej instancji.
2.1. We wniosku o wydanie interpretacji spółka wskazała, że prowadzi działalność finansową, m.in. w zakresie zawierana umów leasingu operacyjnego
i finansowego oraz udzielania klientom finansowania w formie pożyczek. Podlega obowiązkowi podatkowemu od całości swoich dochodów, bez względu na miejsce ich osiągania, stosownie do art. 3 ust. 1 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 865 ze zm.; zw. dalej "updop"). Wniosek spółki dotyczył możliwości dokonania zmiany (obniżenia) stawki amortyzacji wynikającej z metody liniowej dokonywania odpisów amortyzacyjnych, o której mowa w art. 16h updop, przy podjęciu w tym zakresie stosownej decyzji w trakcie bieżącego roku podatkowego (2020) ze skutkiem zastosowania obniżonych stawek amortyzacji począwszy od pierwszego miesiąca bieżącego roku podatkowego (tj. od 1 stycznia 2020 r.). Metody amortyzacji stosowane przez spółkę to metoda liniowa, indywidualne stawki amortyzacyjne oraz metoda degresywna. Wybór metody następuje przed rozpoczęciem amortyzacji środka trwałego, aż do pełnego zamortyzowania. Spółka dokonuje zmiany stawki amortyzacyjnej począwszy od miesiąca, w którym środki trwałe zostały wprowadzone do ewidencji lub od pierwszego miesiąca każdego następnego roku podatkowego. Zmiana w niniejszej sprawie ma polegać na powrocie do stosowania obniżonych stawek amortyzacji wynikających z wykazu (rezygnacji ze stosowania podwyższonych stawek amortyzacji) z uwagi na szczególne warunki rynkowe dotyczące sytuacji epidemicznej wynikającej z SARS-CoV-2, których efektem było zmniejszenie przychodów, a przez to prognoz co do wysokości dochodów spółki. Spółka rozważa uchylenie swojej decyzji podjętej pierwotnie ze skutkiem od 1 stycznia 2020 r., czyli powrót do stawek stosowanych w poprzednim roku podatkowym (obniżonych), jednak powzięła wątpliwość co do możliwości zastosowania obniżonych stawek amortyzacji poprzez uchylenie swojej pierwotnej decyzji w trakcie danego roku podatkowego (2020) ze skutkiem od 1 stycznia 2020 r. W związku z powyższym spółka postawiła pytanie, czy prawidłowe jest jej stanowisko dotyczące możliwości dokonania obniżenia stawek amortyzacji – dla wybranej grupy środków trwałych amortyzowanych według metody liniowej – w trakcie danego roku podatkowego (2020) ze skutkiem od pierwszego dnia owego roku podatkowego. Zdaniem spółki odpowiedź na to pytanie jest twierdząca. Wolą ustawodawcy było i jest pozostawienie podatnikowi prawa do podjęcia swobodnej decyzji w omawianym zakresie w dowolnym momencie (z zastrzeżeniem, że wybór dotyczy danego całego roku podatkowego), zgodnie z art. 16i ust. 5 updop.
Interpretacją z 22 września 2020 r. Dyrektor KIS uznał stanowisko skarżącej
za nieprawidłowe. W uzasadnieniu przytoczył treść art. 15 ust. 1 i 6, art. 16a ust. 1,
art. 16f ust. 1 i 3, art. 16h ust. 2 i 4, art. 16i ust. 1 i 5 updop i wskazał m.in., że zmiana stawek amortyzacyjnych przewidziana w art. 16i ust. 5 updop, pomimo że nie została ograniczona przez ustawodawcę żadnym limitem, to powinna być dokonywana
z uwzględnieniem pozostałych przepisów ustawy. Skoro spółka dokonała dla danej grupy środków trwałych "podwyższenia" stawek (zrezygnowała ze stosowania stawek obniżonych) do stawek podstawowych określonych w wykazie ze skutkiem od 1 stycznia 2020 r. i od tego momentu rozpoczęła dokonywanie odpisów amortyzacyjnych przez kolejne miesiące, to nie mogła w trakcie roku podjąć decyzji dotyczącej obniżenia stawki amortyzacyjnej ze skutkiem wstecz, dokonując korekty uprzednio dokonywanych odpisów amortyzacyjnych według stawek wynikających z wykazu i stosując od 1 stycznia 2020 r. obniżone stawki amortyzacyjne. Zgodnie z art. 16i ust. 5 updop podatnik może bowiem dokonać zmiany od pierwszego miesiąca każdego następnego roku podatkowego (tj. w tym konkretnym przypadku podatnik powrócił do stosowania stawek podstawowych określonych w wykazie z 1 stycznia 2020 r.). Kolejne obniżenie stawki amortyzacyjnej dla tych konkretnych środków trwałych (tj. do których została podjęta decyzja o powróceniu do stawki do stawki podstawowej określonej w wykazie od 1 stycznia 2020 r.) będzie możliwe zgodnie z art. 16i ust. 5 updop od pierwszego miesiąca następnego roku podatkowego, tj. od 1 stycznia 2021 r.
2.2. W skardze do WSA na powyższą interpretację spółka reprezentowana przez doradcę podatkowego wniosła o jej uchylenie stawiając zarzuty dotyczące:
1) dopuszczenia się błędu wykładni przepisu prawa materialnego, tj. art. 16i ust. 5 updop polegającego na uznaniu, że zabrania on obniżenia przez podatnika stawek amortyzacyjnych w stosunku do stawek podanych w stosownym wykazie stawek amortyzacyjnych ze skutkiem od początku danego roku podatkowego;
2) naruszenia przepisów postępowania, tj.:
- art. 120 i art. 121 § 1 w zw. z art. 14c § 1 i 2 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2019 r., poz. 900 ze zm.; zw. dalej "Op") poprzez brak prawidłowego uzasadnienia prawnego wydanego aktu, polegający w szczególności
na braku przedstawienia w zaskarżonej interpretacji prawidłowej i wyczerpującej oceny stanowiska spółki wraz z uzasadnieniem prawnym tej oceny oraz prawidłowego
i wyczerpującego uzasadnienia prawnego stanowiska DKIS, a także na braku należytego odniesienia się do argumentacji prawnej spółki powołanej we wniosku
o wydanie interpretacji indywidualnej;
- art. 120 i art. 121 § 1 w zw. z art. 2a Op poprzez wydanie zaskarżonej interpretacji indywidualnej z naruszeniem zasady działania organów podatkowych na podstawie przepisów prawa, zasady zaufania do organów podatkowych oraz zasady rozstrzygania niedających się usunąć wątpliwości co do treści przepisów prawa podatkowego
na korzyść podatnika.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
2.3. WSA w Poznaniu po rozpoznaniu niniejszej sprawy uznał, że skarga jest niezasadna i podlega oddaleniu. Sąd meriti podzielił stanowisko organu podatkowego,
że zmiana stawki amortyzacyjnej w ramach metody liniowej może być dokona "wyłącznie od następnego, jeszcze nierozpoczętego roku podatkowego pierwszego miesiąca następnego roku podatkowego". Nie zgodził się zatem ze spółką, że zmiana wysokości stawki, o której mowa w art. 16i ust. 5 updop, może zostać dokonana także w trakcie trwającego już roku podatkowego. W ocenie WSA sporna jest przesłanka "pierwszego miesiąca każdego następnego roku podatkowego". Skarżąca we wniosku
o wydanie interpretacji odniosła się m.in. do słownikowego znaczenia słów "każdy"
i "następny". WSA zgodził się ze spółka, że "następny" to "następujący po innym
w kolejności czasowej lub przestrzennej". Wykładnia językowa uzasadnia więc wniosek, że zmiana stawek amortyzacyjnych może nastąpić każdorazowo od następnego roku podatkowego od podjęcia decyzji o zmianie. Jednak za kluczowe w niniejszej sprawie WSA uznał to, że spółka dla wybranej grupy środków trwałych w poprzednim roku podatkowym stosowała obniżone stawki amortyzacji, a począwszy od 1 stycznia 2020 roku (tj. pierwszego miesiąca następnego roku podatkowego skarżącej) dokonała dla tej samej grupy środków trwałych podwyższenia stawek. Tym samym skarżąca dokonała już dla bieżącego roku podatkowego zmiany stawki dla poszczególnych środków trwałych.
Sąd pierwszej instancji podzielił zatem stanowisko organu podatkowego,
że kolejne obniżenie stawki amortyzacyjnej dla tych konkretnych środków trwałych będzie możliwe – zgodnie z treścią art. 16i ust. 5 updop – od pierwszego miesiąca następnego roku podatkowego, tj. od 1 stycznia 2021 r. W ocenie WSA stanowisko DKIS jest klarowne, a uzasadnienie wyczerpujące. Nie dopatrzył się zatem zarzucanych w skardze naruszeń prawa procesowego oraz materialnego.
2.4. Skargę kasacyjną wniósł pełnomocnik spółki (doradca podatkowy). Wystąpił o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy WSA do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz wydanie orzeczenia reformatoryjnego (tj. uchylenie zaskarżonego aktu), a także o zasądzenie
na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego. Na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.; zw. dalej "ppsa") autorka skargi kasacyjnej postawiła zaskarżonemu wyrokowi zarzuty:
1) naruszenia prawa materialnego, tj. art. 16i ust. 5 updop poprzez dopuszczenie się błędu wykładni powołanego przepisu polegającego na uznaniu, że zabrania on dokonania przez podatnika [w trakcie roku podatkowego – dopisek NSA] obniżenia stawek amortyzacyjnych w stosunku do stawek podanych w stosownym wykazie
ze skutkiem od początku danego roku podatkowego;
2) naruszenia prawa procesowego, tj.:
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 120, art. 121 § 1, art. 14c § 1 i § 2 oraz art. 2a Op poprzez brak uchylenia interpretacji niezawierającej prawidłowego uzasadnienia prawnego, w szczególności przedstawienia prawidłowej i wyczerpującej oceny stanowiska spółki wraz z uzasadnieniem prawnym tej oceny oraz prawidłowego
i wyczerpującego uzasadnienia prawnego stanowiska organu, a także wydanej
z naruszeniem zasady działania organów podatkowych na podstawie przepisów prawa, zasady zaufania do organów podatkowych oraz zasady rozstrzygania niedających się usunąć wątpliwości co do treści przepisów prawa podatkowego na korzyść podatnika;
- art. 141 § 4 ppsa poprzez brak zawarcia w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku prawidłowego uzasadnienia prawnego, które w sposób pełny i wyczerpujący odnosiłoby się do zarzutów oraz argumentacji prawnej skarżącej powołanych w skardze.
2.5. W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik Dyrektora KIS (radca prawny) wniósł o jej oddalenie, a także o zasądzenie od spółki na rzecz organu podatkowego zwrotu kosztów postępowania sądowego wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
3. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna posiada usprawiedliwione podstawy materialnoprawne przez co zaskarżony wyrok należało uchylić w całości na podstawie 188 ppsa, jednocześnie uchylając zaskarżoną do WSA interpretację DKIS z 22 września 2020 r.
3.1. W ocenie składu orzekającego za usprawiedliwiony należało uznać zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia prawa materialnego, tj. art. 16i ust. 5 updop. Przepis ten stanowi, że podatnicy mogą obniżać podane w stosownym wykazie stawek amortyzacyjnych stawki dla poszczególnych środków trwałych. Zmiany stawki dokonuje się począwszy od miesiąca, w którym środki te zostały wprowadzone do ewidencji albo od pierwszego miesiąca każdego następnego roku podatkowego. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że wobec nieprecyzyjnej redakcji ww. przepisu należy uznać, że jego brzmienie pozwala podatnikom podatku dochodowego na zmianę stawek amortyzacyjnych w odniesieniu zarówno do przyszłych, jak i przeszłych rozliczeń podatkowych (zob. np. wyrok NSA z 3 lutego 2022 r., II FSK 1413/19). Zatem wykładnia art. 16i ust. 5 updop zaprezentowana przez sąd pierwszej instancji, a także przez organ w zaskarżonej interpretacji, jest przede wszystkim sprzeczna z wykładnią gramatyczną tego przepisu. Z językowego znaczenia ww. regulacji wynika bowiem wprost, że podatnicy mogą obniżyć stosowane stawki zaczynając od danego miesiąca (rozliczenia za ten miesiąc) – rozumianego jako punkt w czasie – w którym środki trwałe zostały wprowadzone do ich ewidencji (czyli siłą rzeczy "na bieżąco", a także wstecz) albo od pierwszego miesiąca każdego następnego roku podatkowego.
Brzmienie wykładanego przepisu (zdania drugiego) nie zawiera jakichkolwiek przesłanek do wprowadzenia ograniczenia postulowanego przez DKIS i WSA, którego podstawę miałoby stanowić wyrwane z kontekstu sformułowanie "od pierwszego miesiąca każdego następnego roku podatkowego". To końcowe sformułowanie zawarte w wykładanym przepisie dotyczy bowiem tylko części normy prawnej (przyszłości). Natomiast wcześniejsze sformułowanie zawarte w zdaniu drugim art. 16i ust. 5 updop ("począwszy od miesiąca, w którym środki te zostały wprowadzone do ewidencji") jednoznacznie wskazuje zarówno na czas teraźniejszy, jak i umożliwia działanie wstecz (z zastrzeżeniem przewidzianym dla ograniczenia w postaci przedawnienia danego zobowiązania podatkowego, którego owo wsteczne działanie może dotyczyć). Wykładnia gramatyczna art. 16i ust. 5 updop prowadzi zatem do wniosku, że wolą ustawodawcy było (i jest) stworzenie podatnikom możliwości modyfikowania podstawy opodatkowania za dany rok podatkowy w sposób elastyczny, poprzez możliwość korygowania odpisów amortyzacyjnych zaliczanych do kosztów uzyskania przychodów.
Istotne ograniczenia w stosowaniu wykładanego przepisu dotyczą zatem okresu początkowego, którym jest miesiąc ujawnienia środka trwałego w ewidencji, a także konieczność stosowania jednej stawki w rozliczeniu za dany rok podatkowy. W ramach wykładni systemowej uznać zaś należy, że wsteczna możliwość modyfikowania wysokości dokonywanych odpisów amortyzacyjnych (kosztów uzyskania przychodów), a przez to również podstawy opodatkowania, ograniczona jest terminem przedawnienia zobowiązania podatkowego (art. 70 § 1 Op). Wbrew stanowisku organu podatkowego nie jest istotne odesłanie do "pierwszego miesiąca" rozumiane jako warunek dokonania omawianej zmiany koniecznie w tymże "pierwszym miesiącu". Taki warunek nie został bowiem sformułowany przez ustawodawcę. Odkodowując normę prawną wyrażoną
w art. 16i ust. 5 updop należy zatem przyjąć, że istotny jest skutek dokonania określonej zmiany stawki amortyzacyjnej rozciągający się na cały rok podatkowy. Innymi słowy omawiana zmiana stawki amortyzacyjnej liczona jest od "pierwszego miesiąca" danego roku podatkowego (czas teraźniejszy), a sformułowanie "każdego następnego roku podatkowego" należy rozumieć jako samą możliwość dokonania zmiany stawki amortyzacyjnej w odniesieniu do roku wcześniejszego.
3.2. Powyższe stanowisko zgodne jest z art. 81 § 1 Op, który dopuszcza możliwość dokonania korekty uprzedniego samoobliczenia podatku przez podatnika. Dopiero wyraźnie uregulowany w ustawie podatkowej wyjątek wyłącza uprawnienie dokonania takiej korekty, przy czym granicą prawa do dokonania korekty deklaracji jest przedawnienie zobowiązania podatkowego. W art. 16i ust. 5 updop nie uregulowano wprost ani zakazu dokonywania korekty deklaracji podatkowej (z uwagi na zmianę stawki amortyzacji dokonaną "wstecz"), ani bezpośredniego zakazu dokonywania zmian stawek amortyzacji za lata wcześniejsze. Podkreślić należy, że gdyby ustawodawca zdecydował się na wprowadzenie takiego zakazu, to powinien uczynić to w sposób niebudzący wątpliwości w ustawie. Tego rodzaju ograniczeń podatnik ani organ podatkowy nie mogą domniemywać. Na prawidłowość powyższego stanowiska wskazuje również treść uzasadnienia projektu nowelizacji updop, w szczególności dotyczącego nowelizacji art. 16i ust. 5 updop (zob. druk sejmowy nr 411 z 17 kwietnia 2002 r.), w którym wskazano, że "podatnicy będą mogli w okresie ponoszenia strat podatkowych zaplanować maksymalnie obniżone stawki amortyzacyjne i powrócić
do stawek, tj. wyższych kosztów podatkowych, w okresie osiągania dochodów, a tym samym odpowiednio wpływać na wysokość straty podatkowej i dochodu
do opodatkowania." Nie zawsze jest możliwe oszacowanie ewentualnej wysokości straty podatkowej, zwłaszcza straty osiąganej na przestrzeni kilku lat. W konsekwencji, osiągnięcie celu regulacji art. 16i ust. 5 updop, o którym mowa w uzasadnieniu projektu nowelizacji updop, możliwe jest niejednokrotnie jedynie w drodze zmiany stawki amortyzacji wstecz i korekty deklaracji podatkowej. Brak jest w konsekwencji podstaw prawnych uzasadniających wniosek, że wykładany przepis uniemożliwia dokonanie zmiany stawki amortyzacyjnej w trakcie danego roku podatkowego, z zastrzeżeniem dotyczącym konieczności zastosowania tej samej stawki amortyzacyjnej za wszystkie okresy rozliczeniowe danego roku podatkowego.
Błędnie zatem sąd pierwszej instancji ocenił przyznając rację organowi podatkowemu, że – wbrew stanowisku wyrażonemu przez spółkę – nie jest ona uprawniona do dokonania zmiany stawek amortyzacyjnych w trakcie danego roku podatkowego (2020) ze skutkiem od "pierwszego miesiąca" owego roku podatkowego. Czyli powrotu do wysokości stawki stosowanej w poprzednim roku podatkowym. Brak jest bowiem jakichkolwiek podstaw do wprowadzenia tego rodzaju ograniczenia przy dokonywaniu wykładni art. 16i ust. 5 updop w oparciu o końcową część zdania drugiego tego przepisu, z pominięciem jego części początkowej. Tym samym usprawiedliwiony okazał się materialnoprawny zarzut skargi kasacyjnej.
Dodać warto, że możliwość dokonywania odpisu amortyzacyjnego za określony okres rozliczeniowy (miesiąc, kwartał lub jednorazowo na koniec roku podatkowego) wynika wprost z art. 16 ust. 4 updop. Zawarte w tym przepisie odesłanie do art. 16i nie modyfikuje zaś owej możliwości przy dokonywaniu zmiany odpisów amortyzacyjnych, tj. "z uwzględnieniem art. 16i" updop, którego analiza w całości daje podstawy do wniosku, że wolą ustawodawcy nie było wprowadzanie ograniczeń dotyczących zasad przewidzianych w art. 16h updop. Istotne ograniczenie dotyczące zmiany stawek amortyzacyjnych (podwyższania lub obniżania) zostało wprowadzone od 1 stycznia 2021 r. na podstawie art. 16i ust. 8 updop, ale dotyczy ono dochodów zwolnionych
z opodatkowania podatkiem dochodowym.
3.3. Nieusprawiedliwione okazały się natomiast zarzuty procesowe skargi kasacyjnej, gdyż jej autorka (spółka) nie przedstawiła w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego argumentacji świadczącej o tym, że zarzucane naruszenia mogły mieć istotny wpływ na wynik rozpoznawanej sprawy. W istocie zarzuty procesowe mają charakter wtórny w stosunku do zarzutu materialnoprawnego. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej nie przedstawiono stosownych rozważań stanowiących rozwinięcie zarzutu naruszenia przez WSA art. 120, art. 121 § 1 o raz art. 14c § 1 i 2 Op. W świetle dokonanej wyżej wykładni art. 16i ust. 5 updop nieusprawiedliwiony pokazał się zarzut naruszenia art. 2a Op.
Zarzut naruszenia przez WSA art. 141 § 4 ppsa stanowi natomiast wyraz niezadowolenia skarżącej spółki ze sposobu rozstrzygnięcia sprawy przez sąd pierwszej instancji. Pomimo lakoniczności uzasadnienia zaskarżonego wyroku został wyrażony w sposób zrozumiały i weryfikowalny pogląd materialnoprawny WSA, zbieżny z wadliwym poglądem organu podatkowego. Jednak owa wadliwość materialnoprawna zaskarżonego (uchylonego) wyroku nie czyni zasadnym zarzutu naruszenia art. 141 § 4 ppsa. W konsekwencji za chybiony należało uznać zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia przepisu postępowania o charakterze wynikowym, czyli art. 145 § 1 pkt 1
lit. c ppsa. Dodać warto, że w przypadku uznania za zasadne zarzutów procesowych,
w tym samodzielnego zarzutu naruszenia art. 141 § 4 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny byłby pozbawiony możliwości zarówno uwzględnienia wniosku spółki wyrażonego w skardze kasacyjnej, dotyczącego zastosowania art. 188 ppsa, jak
i dokonania wykładni prawa materialnego, tj. art. 16i ust. 5 updop, który to przepis stanowi podstawę wątpliwości spółki wyrażonych we wniosku o wydanie interpretacji oraz stanowi kluczowy zarzut skargi kasacyjnej.
4.1. Mając na uwadze powyższe rozważania Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że skarga kasacyjna posiada usprawiedliwione podstawy materialnoprawne. Skoro nieusprawiedliwione okazały się zarzuty procesowe skargi kasacyjnej, natomiast za zasadny skład orzekający uznał zarzut materialnoprawny dotyczący naruszenia
art. 16i ust. 5 updop, to uznać należało, że sprawa została dostatecznie wyjaśniona
w rozumieniu art. 188 ppsa. Orzekając w trybie tego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zatem w całości zaskarżony wyrok WSA w Poznaniu, a skutkiem rozpoznania sprawy ze skargi spółki na interpretację indywidulaną było zastosowanie art. 146 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa, czyli uchylenie tego aktu. Organ podatkowy ponownie rozpoznając sprawę obowiązany będzie uwzględnić powyższe rozważania dotyczące wykładni art. 16i ust. 5 updop oraz oceny zastosowania tego przepisu w okolicznościach zakreślonych we wniosku o wydanie interpretacji.
4.2. O zwrocie kosztów postępowania sądowego orzeczono zgodnie z art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 i 4 oraz art. 209 ppsa w zw. z art. 207 § 1 ppsa, stosując § 2 ust. 1 pkt 2, również w zw. z § 2 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości
z 16 sierpnia 2018 r. w sprawie wynagrodzenia za czynności doradcy podatkowego
w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. poz. 1687) oraz uwzględniając wynik sprawy.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI