II FSK 513/17

Naczelny Sąd Administracyjny2018-12-07
NSApodatkoweWysokansa
podatek dochodowywymiana udziałówaportspółki kapitałoweinterpretacja podatkowaprzychód podatkowyNSArestrukturyzacja

NSA oddalił skargę kasacyjną Ministra Finansów, potwierdzając, że wymiana udziałów w spółce, nawet jeśli jest wynikiem działań kilku wspólników, nie generuje przychodu podatkowego.

Sprawa dotyczyła interpretacji przepisów o wymianie udziałów w podatku dochodowym od osób fizycznych. Skarżący planował wniesienie udziałów do innej spółki w zamian za udziały tej spółki, co miało być wynikiem działań kilku wspólników. Minister Finansów uznał, że taka transakcja generuje przychód. Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił tę interpretację, a Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną Ministra, potwierdzając, że wymiana udziałów, nawet zbiorowa, nie jest opodatkowana.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Ministra Finansów od wyroku WSA we Wrocławiu, który uchylił indywidualną interpretację podatkową. Spór dotyczył opodatkowania wymiany udziałów w spółkach kapitałowych. Skarżący zamierzał wnieść swoje udziały do innej spółki w zamian za jej udziały, co miało nastąpić w ramach szerszej operacji z udziałem innych wspólników. Minister Finansów twierdził, że taka transakcja, nawet jeśli zbiorowa, generuje przychód podatkowy. WSA uznał, że nie dochodzi do powstania przychodu. NSA, oddalając skargę kasacyjną, potwierdził stanowisko WSA. Sąd podkreślił, że przepisy dotyczące wymiany udziałów (art. 24 ust. 8a i 8c u.p.d.o.f.) powinny być interpretowane w świetle celów Dyrektywy UE, która zakłada możliwość nabycia udziałów od wielu wspólników w określonym czasie. NSA uznał, że zmiana przepisów od 2015 roku, polegająca na użyciu liczby pojedynczej 'wspólnik', nie wyklucza sytuacji, gdy większość głosów jest uzyskiwana przez spółkę nabywającą w wyniku transakcji z kilkoma wspólnikami. Sąd odrzucił argumentację organu o potencjalnym unikaniu opodatkowania, wskazując na cel restrukturyzacyjny takich operacji.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, wymiana udziałów, nawet jeśli jest wynikiem transakcji z więcej niż jednym wspólnikiem, nie generuje przychodu podatkowego, pod warunkiem spełnienia pozostałych przesłanek określonych w art. 24 ust. 8a i 8c u.p.d.o.f.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że przepisy dotyczące wymiany udziałów należy interpretować celowościowo i systemowo, uwzględniając dyrektywy UE. Zmiana brzmienia przepisu na liczbę pojedynczą 'wspólnik' nie wyklucza sytuacji zbiorowej wymiany udziałów, a celem jest ułatwienie restrukturyzacji przedsiębiorstw.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (6)

Główne

u.p.d.o.f. art. 24 § ust. 8a i ust. 8c

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

Przepis ma zastosowanie również w sytuacji, gdy uzyskanie przez spółkę nabywającą bezwzględnej większości głosów jest wynikiem jednoczesnego działania kilku osób – udziałowców, o ile transakcje nastąpiły w okresie 6 miesięcy.

Pomocnicze

u.p.d.o.f. art. 17 § ust. 1 pkt 9

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

Nie ma zastosowania, gdy dochodzi do wymiany udziałów w rozumieniu art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f.

p.p.s.a. art. 188

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 174

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 184

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ustawa o Krajowej Administracji Skarbowej art. 206

Argumenty

Skuteczne argumenty

Wykładnia art. 24 ust. 8a i 8c u.p.d.o.f. uwzględniająca możliwość zbiorowej wymiany udziałów. Interpretacja przepisów zgodnie z celami Dyrektywy 2009/133/WE. Systemowa i celowościowa wykładnia przepisów, a nie tylko gramatyczna.

Odrzucone argumenty

Stanowisko Ministra Finansów, że wymiana udziałów dokonana przez kilku wspólników generuje przychód podatkowy. Argumentacja, że użycie liczby pojedynczej 'wspólnik' w art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f. wyklucza zbiorową wymianę udziałów.

Godne uwagi sformułowania

Ustawodawca dopuszcza taki model operacji, w wyniku którego spełnienie warunków dotyczących transakcji wymiany udziałów można ocenić przez pryzmat grupy wspólników. Ograniczenie stosowania art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f. tylko do przypadku, gdy wymiany udziałów dokonuje odrębnie każdy z udziałowców (akcjonariuszy), stanowiłoby warunek nadmiernie restrykcyjny. Pojęcie wymiany udziałów powinno być identyczne w prawie polskim i w prawie unijnym.

Skład orzekający

Aleksandra Wrzesińska-Nowacka

sprawozdawca

Jan Rudowski

przewodniczący

Stefan Babiarz

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Potwierdzenie, że wymiana udziałów w spółkach kapitałowych, nawet realizowana przez grupę wspólników, nie podlega opodatkowaniu PIT, zgodnie z wykładnią celowościową i dyrektywami UE."

Ograniczenia: Dotyczy stanu prawnego obowiązującego od 1 stycznia 2015 r. i specyficznego mechanizmu wymiany udziałów.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia podatkowego związanego z restrukturyzacją spółek, które jest istotne dla przedsiębiorców i doradców podatkowych. Wyjaśnia złożone przepisy w przystępny sposób.

Wymiana udziałów w spółce: kiedy nie zapłacisz podatku?

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II FSK 513/17 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2018-12-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2017-03-01
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Aleksandra Wrzesińska- Nowacka /sprawozdawca/
Jan Rudowski /przewodniczący/
Stefan Babiarz
Symbol z opisem
6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
6560
Hasła tematyczne
Interpretacje podatkowe
Sygn. powiązane
I SA/Wr 450/16 - Wyrok WSA we Wrocławiu z 2016-10-28
Skarżony organ
Minister Finansów~Minister Finansów
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 361
art. 24 ust. 8a i ust. 8c
Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - tekst jednolity
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Jan Rudowski, Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska-Nowacka (sprawozdawca), Stefan Babiarz, Sędzia NSA, Protokolant Justyna Bluszko-Biernacka, po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2018 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu działającego z upoważnienia Ministra Rozwoju i Finansów od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 28 października 2016 r. sygn. akt I SA/Wr 450/16 w sprawie ze skargi S. J. na interpretację indywidualną Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu działającego z upoważnienia Ministra Finansów z dnia 29 stycznia 2016 r., nr ILPB2/4511-1-1050/15-4/MW w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
1.Wyrokiem z 28 października 2016 r. , w sprawie o sygn. akt I SA/Wr 450/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w sprawie ze skargi S. J. na interpretację indywidualną Ministra Finansów – działającego z jego upoważnienia Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z 29 stycznia 2016 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych uchylił zaskarżoną interpretację i zasądził na rzecz skarżącego koszty postępowania od Ministra Finansów.
2. Spór dotyczył interpretacji art. 24 ust. 8a i ust.8c ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2012 r. poz. 361), dalej jako u.p.d.o.f. Skarżący podał, że jako osoba podlegająca nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu w Polsce posiada udziały w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Polsce. Planuje wniesienie jako aportu wszystkich lub części swoich udziałów do innej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (spółki nabywającej) w zamian za udziały w spółce nabywającej, o wartości nominalnej. udziały Jednocześnie z wniesieniem przez wnioskodawcę udziałów w spółce do spółki nabywającej, inni udziałowcy spółki (wszyscy lub ich część) ,będący osobami fizycznymi, polskimi rezydentami podatkowymi, również wniosą jako aport udziały w spółce (wszystkie lub ich część) do spółki nabywającej. W wyniku tego działania spółka nabywająca uzyska co najmniej bezwzględną większość praw głosu w spółce, przy czym wniesienie udziałów wyłącznie przez wnioskodawcę nie spowodowałoby takiego skutku. W zaskarżonej interpretacji Minister Finansów uznał za nieprawidłowe stanowisko wnioskodawcy, że dojdzie w tym stanie faktycznym do wymiany udziałów i tym samym skarżący – zdaniem organu - uzyska przychód z tytułu objęcia udziałów.
3. Wojewódzki Sąd Administracyjny w zaskarżonym wyroku stwierdził, że w opisanym we wniosku o wydanie interpretacji stanie faktycznym doszło do wymiany udziałów i skarżący nie uzyska w wyniku tego działania przychodu.
4. Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł Minister Finansów – działający z jego upoważnienia Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu. Domagał się na podstawie art. 188 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 z późn. zm.), dalej jako "p.p.s.a.", uchylenia zaskarżonego wyroku i oddalenia skargi ewentualnie uchylenia zaskarżonego wyroku oraz przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania oraz zasądzenia na jego rzecz kosztów postępowania.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego:
- art. 24 ust. 8a w zw. z ust.8c u.p.d.o.f. poprzez błędną wykładnię i nieprawidłowe przyjęcie, polegające na uznaniu przez Sąd , że przepis ten ma zastosowanie również w sytuacji, gdy uzyskanie przez spółkę nabywającą (spółkę II) bezwzględnej większości głosów w innej spółce jest wynikiem jednoczesnego działania kilku osób – udziałowców innej spółki, albowiem w ocenie Sądu ustawodawca dopuszcza taki model operacji, w wyniku którego spełnienie warunków dotyczących transakcji wymiany udziałów można ocenić przez pryzmat grupy wspólników, o ile transakcje wymiany udziałów, które doprowadziły do spełnienia warunków do korzystania ze zwolnienia, nastąpiły w okresie 6 miesięcy, poprzedzających uzyskanie bezwzględnej większości praw głosów w spółce, której udziały są nabywane, podczas gry prawidłowa wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, że użycie przez ustawodawcę słowa "wspólnika" w liczbie pojedynczej oznacza, że dotyczy tylko sytuacji, gdy pojedynczy wspólnik wnosi większościowy pakiet udziałów do spółki nabywającej,
- art. 17 ust.1 pkt 9 u.p.d.o.f. poprzez jego niezastosowanie do zdarzenia przyszłego opisanego we wniosku o wydanie indywidualnej interpretacji, na skutek błędnego przyjęcia, że wskazana przez wnioskodawcę wymiana udziałów nie wiąże się z uzyskaniem przychodu przez wnioskodawcę.
Na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym pełnomocnik Szefa Krajowej Administracji Skarbowej, który wstąpił do postępowania z mocy art. 206 ust. 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. Przepisy wprowadzające ustawę o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz.U. z 2016 r. poz. 1948 z późn. zm.), podtrzymał skargę kasacyjną.
Skarżący nie udzielił odpowiedzi na skargę kasacyjną, nie skorzystał też z możliwości przedstawienia swojego stanowiska na rozprawie.
5. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw.
Spór dotyczy stanu prawnego obowiązującego od 1 stycznia 2015 r. W sprawie nie budzi wątpliwości, że w stanie faktycznym przedstawionym we wniosku o udzielenie interpretacji spełnione zostały warunki wymiany udziałów określone w art. 24 ust. 8b u.p.d.o.f., a także z art. 24 ust. 8a określone ab inititio tego przepisu (udziały zostały wniesione w zamian za udziały własne spółki nabywającej). Wątpliwości budzi natomiast to, czy uzyskanie większości głosów w spółce nabywanej przez spółkę nabywającą ma być wyłącznie wynikiem nabycia udziałów (akcji) od jednego wspólnika (nawet przy zawarciu kilku transakcji w okresie 6 miesięcy), czy też może to być wynikiem nabycia udziałów (akcji) od więcej niż jednego wspólnika, przy czym transakcje ze wspólnikami muszą być dokonane w okresie 6 miesięcy. Zgodnie z art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f., jeżeli spółka nabywa od wspólnika innej spółki udziały (akcje) tej innej spółki oraz w zamian za udziały (akcje) tej innej spółki przekazuje wspólnikowi własne udziały (akcje) albo w zamian za udziały (akcje) tej innej spółki przekazuje wspólnikowi tej innej spółki własne udziały (akcje) wraz z zapłatą w gotówce w wysokości nie wyższej niż 10% wartości nominalnej własnych udziałów (akcji), a w przypadku braku wartości nominalnej – wartości rynkowej tych udziałów (akcji), oraz jeżeli w wyniku nabycia 1) spółka nabywająca uzyska bezwzględną większość praw głosu w spółce, której udziały (akcje) są nabywane, albo 2) spółka nabywająca, posiadająca bezwzględną większość praw głosu w spółce, której udziały (akcje) są nabywane, zwiększa ilość udziałów (akcji) w tej spółce – do przychodów nie zalicza się wartości udziałów (akcji) przekazanych wspólnikowi tej innej spółki oraz wartości udziałów (akcji) nabytych przez spółkę, pod warunkiem, że podmioty biorące udział w tej transakcji podlegają opodatkowaniu w państwie członkowskim Unii Europejskiej lub innym państwie należącym do Europejskiego Obszaru Gospodarczego od całości swoich dochodów bez względu na miejsce ich osiągnięcia (wymiana udziałów). Stosownie do art. 24 ust. 8c u.p.d.o.f. przepis ten stosuje się również w przypadku dokonania więcej niż jednej transakcji nabycia udziałów (akcji) przeprowadzonych w okresie nieprzekraczającym 6 miesięcy liczonych począwszy od miesiąca, w którym nastąpiło pierwsze ich nabycie, jeżeli w wyniku tych transakcji są spełnione warunki określone w tym przepisie. Zmiana stanu prawnego, w stosunku do stanu prawnego obowiązującego do 31 grudnia 2014 r., polegała na zastąpieniu w art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f. liczby mnogiej w odniesieniu do pojęcia wspólnika i zastąpieniu tego wyrażenia słowem wspólnik w liczbie pojedynczej oraz dodaniu ust. 8c do art. 24 u.p.d.o.f.
Przepis art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f. w brzmieniu obowiązującym przed 1 stycznia 2015 r. był wielokrotnie interpretowany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Jednolicie przyjmowano, że aby ocenić skutki podatkowe wymiany udziałów na gruncie art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f. w odniesieniu do danego podatnika, należy uwzględnić sytuację innych udziałowców (akcjonariuszy). Ograniczenie stosowania art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f. tylko do przypadku, gdy wymiany udziałów dokonuje odrębnie każdy z udziałowców (akcjonariuszy), stanowiłoby warunek nadmiernie restrykcyjny. Uznano, że przepis art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f. sformułowany jest nieprecyzyjnie. Dyrektywy wykładni nakazują w takiej sytuacji wykroczenie poza czysto gramatyczne metody ustalania znaczenia normy prawnej i uwzględnienie w procesie interpretacji także argumentów o charakterze systemowym oraz celowościowym. Zwracano uwagę, że przyjęcie wykładni, zgodnie z którą konieczne jest wniesienie przez jednego tylko wspólnika udziałów (akcji) dających spółce nabywającej większość głosów w spółce, której udziały lub akcje są wnoszone, niweczyłoby cel Dyrektywy Rady 2009/133/WE w sprawie wspólnego systemu opodatkowania mającego zastosowanie w przypadku łączenia, podziałów, podziałów przez wydzielenie, wnoszenia aktywów i wymiany udziałów dotyczących spółek różnych państw członkowskich oraz przeniesienia statutowej siedziby SE lub SCE z jednego państwa członkowskiego do innego państwa członkowskiego (Dz.U.UE.L. 2009.310.34), zwanej dalej dyrektywą Rady 2009/133/WE, która miała na celu zwiększenie konkurencyjności i produktywności przedsiębiorstw. W wymianie udziałów nie chodzi o jedną konkretną czynność wspólnika, lecz o pewne z góry zaplanowane działania, które prowadzą do określonego skutku, jakim jest uzyskanie większości praw głosu przez spółkę nabywającą. Art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f. nie przewiduje żadnych wymogów co do ilości udziałów (akcji) nabywanych przez spółkę nabywającą od poszczególnych udziałowców (akcjonariuszy) spółki nabywanej. W związku z tym możliwe jest zsumowanie udziałów przenoszonych przez kilku wspólników w celu dokonania wymiany udziałów - według proporcji określonej w tym przepisie (por. przykładowo wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 lutego 2014 r., sygn. akt II FSK 69/13, z 23 sierpnia 2016 r., sygn. akt II FSK 2080/14, z 24 września 2015 r., sygn. akt II FSK 1777/13, wszystkie powołane w uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Pogląd ten, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, pozostaje aktualny także po zmianie, dokonanej od 1 stycznia 2015 r. W uzasadnieniu projektu ustawy z dnia 29 sierpnia 2014 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz niektórych innych ustaw (druk Sejmu VII kadencji nr 2330) podano, że w zakresie wymiany udziałów wprowadzono regulację mającą na celu dookreślenie zakresu podmiotowego zwolnienia oraz wskazanie, że spełnienie warunków dotyczących transakcji wymiany udziałów można oceniać poprzez pryzmat grupy wspólników, o ile transakcje wymiany udziałów, które doprowadziły do spełnienia warunków do korzystania ze zwolnienia nastąpiły w okresie 6 miesięcy poprzedzających uzyskanie bezwzględnej większości praw głosów w spółce, której udziały (akcje) są nabywane. Uzasadnienie zmian w art. 24 ust. 8a i 8c u.p.d.o.f. potwierdza prawidłowość wykładni dokonanej przez Sąd pierwszej instancji. Gdyby ustawodawca chciał ograniczyć możliwość stosowania tych przepisów wyłącznie do sytuacji, gdy tylko jeden wspólnik ma wnieść udziały (akcje) dające bezwzględną większość praw głosu, to wówczas zbędne byłoby odwołanie się w uzasadnieniu do grupy wspólników. Zmiana w art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f., polegająca na zastąpieniu wyrażenia "wspólnicy" w liczbie mnogiej na "wspólnika" w liczbie pojedynczej nie miała zatem na celu wyłączenia ze zwolnienia sytuacji, w której bezwzględna większość uzyskana będzie w wyniku transakcji dokonywanych wyłącznie z jednym wspólnikiem. Wykładnia tego przepisu powinna być bowiem przeprowadzona z uwzględnieniem treści art. 24 ust. 8c tej ustawy, która dozwala na dokonanie transakcji w okresie 6 miesięcy od pierwszego nabycia. Zauważyć należy, że w dodanym ust.8c nie wskazuje się na transakcje dokonane wyłącznie z jednym wspólnikiem, a na transakcje powodujące określony skutek (opisany w ust. 8a ) dla spółki nabywającej. Skutek w postaci nabycia udziałów (akcji) ma zatem nastąpić w określonym czasie, nie musi być jednak wynikiem transakcji z wyłącznie jedynym wspólnikiem. Istotne jest jedynie, aby spółka nabywająca w wyniku nabycia ostatecznie uzyskała większość głosów w spółce, której udziały (akcje) są nabywane lub też zwiększyła posiadaną już bezwzględną większość praw głosu w spółce. Zmiana stanu prawnego od 1 stycznia 2015 r. oznacza tylko tyle, że obecnie czynność kilku wspólników nie musi być jednoczesna, jak przyjmowano w poprzednim stanie prawnym.
Zwrócić należy uwagę, że poprawność tej wykładni potwierdza również wykładnia systemowa zewnętrzna, na co trafnie wskazano w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 marca 2016 r., sygn. akt II FSK 114/14 i z 27 września 2018 r., sygn. akt II FSK 2446/16. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością powstaje w wyniku zawarcia umowy spółki, w której określa się m.in. wysokość kapitału zakładowego oraz liczbę i wartość poszczególnych udziałów objętych przez każdego ze wspólników (art. 157 § 1 k.s.h.), a w przypadku wkładu niepieniężnego - przedmiot tego wkładu i osobę wspólnika, który taki aport wnosi (art. 158 § 1 k.s.h.). Spółkę tę może zawiązać jedna lub więcej osób (art. 151 § 1 k.s.h.). Z umowy może wynikać możliwość podwyższenia kapitału zakładowego w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, jest też możliwa zmiana umowy spółki w tym zakresie (art. 257 § 1 k.s.h.). Podwyższenie kapitału musi być zgłoszone do rejestru, wynika z niego zatem czas, w jakim dokonano tej czynności (art. 261 § 1 i § 2 k.s.h.). Spółkę akcyjną także może zawiązać jedna lub więcej osób (art. 301 § 1 k.s.h.). W statucie spółki akcyjnej, którego podpisanie jest konieczne dla zawiązania spółki, określa się wartość kapitału zakładowego (art. 306 pkt 1 k.s.h.). W sprawozdaniu, jakie założyciele spółki zobowiązani są sporządzić w przypadku obejmowania akcji w zamian za wkład niepieniężny należy wymienić przedmiot wkładu (art. 311 § 1 pkt 1 k.s.h.). Wkłady te powinny być wniesione przed zarejestrowaniem spółki przynajmniej w jednej czwartej ich wartości nominalnej (art. 309 § 4 k.s.h.). Podwyższenie kapitału zakładowego w spółce akcyjnej wymaga zmiany statutu i podjęcia uchwały, w której wskazuje się m.in. przedmiot wkładu niepieniężnego (art. 431 § 1 i art. 432 § 1 pkt 7 k.s.h.). Można zatem stwierdzić, że utworzenie spółki i podwyższenie kapitału zakładowego to jedna transakcja. Wniesienie wkładu i objęcie udziału (akcji) to kolejna czynność (niekiedy tylko faktyczna), będąca konsekwencją poprzednich, dokonywanych wspólnie i jednocześnie przez udziałowców (akcjonariuszy). Skoro zarówno spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością, jak i spółkę akcyjną może utworzyć jedna lub więcej osób, to mimo osiągnięcia celu w postaci uzyskania pozycji spółki dominującej przez spółkę nowopowstałą w wyniku wniesienia do niej aportem udziałów (akcji), przy przyjęciu wykładni organu, tylko wspólnik spółki jednoosobowej nie uzyskałby przychodu w wysokości nominalnej wartości udziałów (akcji) objętych w zamian za wkład niepieniężny, natomiast przychód taki powstałby u każdego z udziałowców (akcjonariuszy), gdyby spółka nabywająca zawiązana była przez więcej niż jedną osobę i żadna z nich samodzielnie nie dysponowałaby pakietem większościowym udziałów (akcji) innej spółki. Podobnie w sytuacji podwyższenia kapitału w spółce nabywającej poprzez wniesienie aportu w postaci udziałów (akcji) innej spółki i uzyskania w jego wyniku większości głosów przez spółkę nabywającą w tej innej spółce, przychód w postaci wartości nominalnej udziałów (akcji) wydanych w zamian za aport nie powstałby w sytuacji, gdyby w spółce nabywającej był tylko jeden udziałowiec (akcjonariusz), a powstałby w sytuacji, gdyby aporty dające łącznie większość głosów zostały wniesione przez wszystkich bądź niektórych udziałowców (akcjonariuszy) spółki nabywającej, z których żaden samodzielnie nie posiadałby większościowego pakietu udziałów (akcji) i tylko w wyniku ich wspólnego działania możliwe byłoby osiągnięcie celu w postaci uzyskania pozycji dominującej przez spółkę nabywającą. Takie zróżnicowanie podatkowych skutków działań mających ten sam cel tylko w zależności od dopuszczalnej w świetle przepisów prawa ilości osób, które zawiązały spółkę, mogłoby zniweczyć cel założony przez ustawodawcę w art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f. poprzez ograniczenie jego stosowania i prowadzić do niczym nieuzasadnionego zróżnicowania sytuacji prawnopodatkowej wspólników spółek kapitałowych podejmujących tożsame, zgodne z prawem, działania restrukturyzacyjne w zależności od tego, jaki pakiet udziałów (akcji) posiadali.
W powołanej sprawie nie ma wprost zastosowania Dyrektywa Rady 2009/133/WE (zarówno udziałowcy, jak i obie spółki są polskimi rezydentami), przywołanie jej w procesie wykładni ma jednak o tyle uzasadnienie, że art. 24 ust. 8a-8b u.p.d.o.f., jak wynika z uzasadnienia projektu ustawy zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (druk Sejmu VI kadencji nr 3500) wprowadzono w wyniku implementacji powołanej Dyrektywy do prawa krajowego. Zdefiniowana w art. 2 pkt e) Dyrektywy "wymiana udziałów" oznacza czynność, w wyniku której spółka nabywa udziały w kapitale innej spółki, uzyskując w ten sposób większość praw głosu w tej spółce lub posiadając taką większość praw głosu, nabywa dalsze udziały, w zamian za wyemitowanie na rzecz akcjonariuszy tej ostatniej spółki w zamian za ich papiery wartościowe, papierów wartościowych swojej spółki, jak również, jeżeli ma to zastosowanie, wypłatę gotówkową nieprzekraczającą 10 % wartości nominalnej lub, w przypadku braku wartości nominalnej, księgowej wartości nominalnej tych papierów wartościowych. Nie wskazano w niej, że nabycie udziałów (akcji) ma być dokonane tylko od jednego wspólnika , przeciwnie, wymienia się w niej akcjonariuszy w liczbie mnogiej. Oznacza to, że nabycie udziałów (akcji) może nastąpić od kilku wspólników. Użycie z kolei w art. 8 ust. 1 Dyrektywy liczby pojedynczej w odniesieniu do akcjonariusza jest uzasadnione tym, że odnosi się on do akcjonariusza jako podatnika w sytuacji uzyskania przez niego w wyniku m.in. wymiany udziałów przydziału papierów wartościowych, reprezentujących kapitał spółki nabywającej w zamian za papiery wartościowe, reprezentujące kapitał spółki nabywanej. Zdarzenie to nie stanowi samo w sobie podstawy do opodatkowania dochodów, zysków lub zysków kapitałowych tego akcjonariusza. Z przepisu tego także nie wynika, że akcjonariusz ten samodzielnie ma dysponować papierami wartościowymi spółki nabywanej, które dają spółce nabywającej bezwzględną większość głosów w spółce nabywanej, skoro wymiana udziałów może być dokonana wskutek działania akcjonariuszy. Przyjmując zatem, że ustawodawca prawidłowo transponował prawo unijne do prawa krajowego, nie można zaakceptować wykładni przepisów krajowych dokonanej przez organ interpretujący. Pojęcie wymiany udziałów powinno być identyczne w prawie polskim i w prawie unijnym. Zmiana ustawy krajowej, mająca na celu wyłącznie dookreślenie przepisów, nie powinna prowadzić do takiego rozumienia tego przepisu, które będzie sprzeczne z przepisami prawa unijnego.
Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela przy tym poglądu, wyrażonego w uzasadnieniu skargi kasacyjnej (choć szerzej nie uzasadnionego), że uznanie, że do wymiany udziałów w rozumieniu art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f. może dojść także w wyniku działania kilku udziałowców (akcjonariuszy), prowadzić będzie do unikania opodatkowania. Opis zdarzenia nie daje podstaw do przyjęcia, że planowana transakcja ma mieć charakter sztuczny, a jej celem nie jest zwiększenie konkurencyjności i produktywności obu spółek.
Zauważyć należy, że zaprezentowaną w niniejszym wyroku wykładnię art. 24 ust. 8a i ust. 8c u.p.d.o.f. można już uznać za utrwaloną w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, była ona bowiem przyjęta w powołanych wyżej wyrokach tego Sądu, a także przykładowo w wyrokach z 24 października 2018 r., sygn. akt II FSK 3109/16, z 10 października 2018 r., sygn. akt II FSK 753/18, z 3 października 2018 r., sygn. akt II FSK 2801/16, z 14 sierpnia 2018 r., sygn. akt II FSK 2148/16, z dnia 23 listopada 2018 r., sygn. akt II FSK 365/18, II FSK 366/18, II FSK 3699/17. Za odosobniony uznać należy pogląd, wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 maja 2018 r., sygn. akt II FSK 1067/16. W wyroku tym odmiennie zinterpretowano cel przepisu, nie oceniając go pod kątem celów, założonych przez Dyrektywę, a także całkowicie pominięto wykładnię systemową zewnętrzną. Z tych powodów Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie podziela odmiennego poglądu, wyrażonego w tym ostatnim powołanym wyroku.
Uznanie, że w przedstawionym we wniosku o interpretację zdarzeniu przyszłym dojdzie do wymiany udziałów w rozumieniu art. 24 ust. 8a u.p.d.o.f., powoduje, że nie będzie miał zastosowania art. 17 ust. 1 pkt 9 tej ustawy. Skarżący nie uzyska bowiem przychodu z tytułu nabycia udziałów.
Mając na względzie powyższe na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI