II FSK 507/23

Naczelny Sąd Administracyjny2025-10-08
NSApodatkoweWysokansa
podatek dochodowyPITulga mieszkaniowawłasne cele mieszkaniowezwolnienie podatkowenieruchomościzakup lokaluinterpretacja przepisówNSA

Podsumowanie

NSA oddalił skargę kasacyjną organu podatkowego, potwierdzając, że zakup nieruchomości może być uznany za wydatek na własne cele mieszkaniowe, nawet bez natychmiastowego zamieszkania, jeśli spełnione są warunki ustawy.

Organ podatkowy wniósł skargę kasacyjną od wyroku WSA, który uchylił decyzję w sprawie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2016 r. Skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego (art. 21 ust. 1 pkt 131 u.p.d.o.f.) przez błędną wykładnię, twierdząc, że zakup nieruchomości nie spełniał warunku własnych celów mieszkaniowych bez faktycznego zamieszkania. NSA oddalił skargę, uznając, że wykładnia WSA jest prawidłowa i nie ma podstaw do wymagania stałego zamieszkania w nabytym lokalu w określonym terminie.

Sprawa dotyczyła zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uchylił decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, uznając, że zakup nieruchomości przez podatniczkę spełniał warunki zwolnienia podatkowego z art. 21 ust. 1 pkt 131 ustawy o PIT. Organ podatkowy złożył skargę kasacyjną, zarzucając błędną wykładnię prawa materialnego, w szczególności przepisów dotyczących wydatków na własne cele mieszkaniowe. Organ argumentował, że sam zakup prawa do nieruchomości nie jest wystarczający, a kluczowe jest faktyczne korzystanie z niej w celu zaspokojenia własnych potrzeb mieszkaniowych. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Sąd uznał, że wykładnia WSA jest prawidłowa i nie ma podstaw do wymagania od podatnika stałego lub długotrwałego zamieszkania w nabytej nieruchomości w terminie dwóch lat od końca roku podatkowego, w którym nastąpiło zbycie innej nieruchomości. Sąd podkreślił, że definicja wydatków na własne cele mieszkaniowe zawarta w art. 21 ust. 25 u.p.d.o.f. ma charakter zamknięty, a ustawodawca nie wprowadził wymogu intensywności korzystania z nabytego lokalu. NSA odwołał się do wykładni językowej, systemowej i celowościowej, a także do zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa. Sąd uznał również, że zarzuty naruszenia prawa procesowego są bezzasadne, a WSA prawidłowo ocenił zebrany materiał dowodowy.

Potrzebujesz głębszej analizy? Agent AI przeanalizuje tę sprawę na tle orzecznictwa i odpowiedniego stanu prawnego.

Sprawdź

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, zakup nieruchomości może być uznany za wydatek na własne cele mieszkaniowe, nawet jeśli podatnik nie zamieszka w niej od razu, pod warunkiem spełnienia innych wymogów ustawy.

Uzasadnienie

NSA uznał, że definicja wydatków na własne cele mieszkaniowe w art. 21 ust. 25 u.p.d.o.f. ma charakter zamknięty i nie wymaga od podatnika stałego lub długotrwałego zamieszkania w nabytej nieruchomości w określonym terminie. Kluczowe jest poniesienie wydatku w terminie, a nie intensywność korzystania z lokalu.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (19)

Główne

u.p.d.o.f. art. 21 § 1 pkt 131

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

Wydatek na własne cele mieszkaniowe nie wymaga stałego zamieszkania w nabytym lokalu w terminie dwóch lat od końca roku podatkowego, w którym nastąpiło zbycie nieruchomości.

u.p.d.o.f. art. 21 § 25 pkt 1 lit. a

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

Definicja wydatków na własne cele mieszkaniowe obejmuje m.in. nabycie budynku mieszkalnego lub lokalu mieszkalnego.

u.p.d.o.f. art. 21 § 25 pkt 1 lit. d

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

Wydatki na remont własnego budynku lub lokalu mieszkalnego są uznawane za wydatki na własne cele mieszkaniowe.

Pomocnicze

u.p.d.o.f. art. 21 § 26

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

Przez 'własny' budynek, lokal lub pomieszczenie rozumie się budynek, lokal lub pomieszczenie stanowiące własność lub współwłasność podatnika lub do którego podatnikowi przysługuje określone prawo.

u.p.d.o.f. art. 10 § 1 pkt 8 lit. a-c

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

Przepisy dotyczące opodatkowania dochodów ze zbycia nieruchomości i praw.

p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia decyzji organu administracji.

p.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia decyzji organu administracji w przypadku naruszenia przepisów procesowych.

p.p.s.a. art. 174 § pkt 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do wniesienia skargi kasacyjnej z powodu naruszenia prawa materialnego.

p.p.s.a. art. 174 § pkt 2

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do wniesienia skargi kasacyjnej z powodu naruszenia przepisów postępowania.

p.p.s.a. art. 141 § § 4

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Wymogi dotyczące uzasadnienia wyroku sądu administracyjnego.

p.p.s.a. art. 153

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Związanie organów podatkowych wykładnią i wskazaniami sądu.

O.p. art. 122

Ustawa - Ordynacja podatkowa

Obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

O.p. art. 180 § § 1

Ustawa - Ordynacja podatkowa

Zasada dopuszczalności dowodów.

O.p. art. 187 § § 1

Ustawa - Ordynacja podatkowa

Obowiązek zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

O.p. art. 191

Ustawa - Ordynacja podatkowa

Zasada swobodnej oceny dowodów.

Konstytucja RP art. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zasada demokratycznego państwa prawnego i zaufania obywatela do państwa.

Konstytucja RP art. 84

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Obowiązek ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych.

Konstytucja RP art. 217

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Wyłączność ustawy w zakresie nakładania ciężarów i świadczeń publicznych.

Konstytucja RP art. 75 § ust. 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Obowiązek władz publicznych zaspokajania potrzeb mieszkaniowych obywateli.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Wykładnia art. 21 ust. 1 pkt 131 u.p.d.o.f. dokonana przez WSA jest prawidłowa i nie wymaga od podatnika stałego zamieszkania w nabytym lokalu. Definicja wydatków na własne cele mieszkaniowe w art. 21 ust. 25 u.p.d.o.f. ma charakter zamknięty i nie pozwala na wprowadzanie dodatkowych wymogów. Zasada zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa przemawia za prymatem wykładni językowej przepisów podatkowych.

Odrzucone argumenty

Naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 21 ust. 1 pkt 131 u.p.d.o.f. poprzez przyjęcie, że sam zakup prawa do nieruchomości jest wystarczający bez faktycznego zamieszkania. Naruszenie przepisów prawa procesowego, w tym art. 141 § 4 p.p.s.a. z powodu braku wskazań dla organu w uzasadnieniu wyroku WSA. Błędna ocena stanu faktycznego i dowodów przez WSA, co miało wpływ na ustalenie, że celem nabycia nieruchomości nie było zrealizowanie własnych celów mieszkaniowych.

Godne uwagi sformułowania

Wynik wykładni językowej nie pozwala na wyprowadzenie wniosku, że dla spełnienia poniesienia wydatku na własne cele mieszkaniowe niezbędne jest zamieszkanie w nabytym lokalu przez podatnika, czy też długotrwałe stałe zamieszkiwanie w nim. Wyrażenie 'uważa się' należy rozumieć jako 'uznaje się', 'poczytuje się'. Ustawodawca nie zakłada zatem jakiejkolwiek intensywności korzystania z nabytego przez podatnika mieszkania lub domu mieszkalnego, gdyż językowe znaczenie słów użytych w art. 21 ust. 1 pkt 131 i ust. 25 u.p.d.o.f. nie daje podstaw do takiego różnicowania. Na gruncie prawa podatkowego przyjmuje się przede wszystkim dyrektywę prymatu wykładni językowej. W świetle zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa... nie jest dopuszczalne wymaganie od podatnika ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, które nie wynikają wprost z wypowiedzi ustawodawcy...

Skład orzekający

Maciej Jaśniewicz

przewodniczący sprawozdawca

Jerzy Płusa

sędzia

Andrzej Melezini

sędzia del. WSA

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Potwierdzenie interpretacji przepisów dotyczących ulgi mieszkaniowej, w szczególności wymogu faktycznego zamieszkania w nabytym lokalu."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy stanu prawnego obowiązującego w 2016 r. i specyficznych okoliczności faktycznych sprawy.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy powszechnie stosowanej ulgi mieszkaniowej i wyjaśnia kluczowe wątpliwości interpretacyjne, co jest interesujące dla szerokiego grona podatników i prawników.

Czy musisz mieszkać w nowym domu od razu, by skorzystać z ulgi mieszkaniowej? NSA wyjaśnia!

Agent AI dla prawników

Masz pytanie dotyczące tej sprawy?

Zapytaj AI Research — przeanalizuje to orzeczenie w kontekście ponad 1,4 mln innych spraw i aktualnych przepisów.

Wyszukiwanie w 1,4 mln orzeczeń SN, NSA i sądów powszechnych
Dogłębna analiza z powołaniem na źródła
Zadawaj pytania uzupełniające — jak rozmowa z ekspertem

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

II FSK 507/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2025-10-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-04-03
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Melezini
Jerzy Płusa
Maciej Jaśniewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne
Podatek dochodowy od osób fizycznych
Sygn. powiązane
I SA/Łd 692/22 - Wyrok WSA w Łodzi z 2022-12-13
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1426
art. 21 ust.1 pkt 131
Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Maciej Jaśniewicz (sprawozdawca), Sędzia NSA Jerzy Płusa, Sędzia del. WSA Andrzej Melezini, Protokolant Anna Dziewiż-Przychodzeń, po rozpoznaniu w dniu 8 października 2025 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 13 grudnia 2022 r., sygn. akt I SA/Łd 692/22 w sprawie ze skargi J. W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi z dnia 14 lipca 2022 r., nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2016 r. oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
1. Wyrokiem z 13 grudnia 2022 r., sygn. akt I SA/Łd 692/22, w sprawie ze skargi J.W. (dalej: "Skarżąca") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Łodzi (dalej: "DIAS) z dnia 14 lipca 2022 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2016 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi na podstawie art.145 § 1 pkt.1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") uchylił zaskarżoną decyzję. Wyrok ten dostępny jest na stronie internetowej: https://orzeczenia.nsa.gov.pl/ (dalej: "CBOSA".)
2.1 Pełnomocnik organu podatkowego wniósł skargę kasacyjną i zaskarżył powyższy wyrok w całości zarzucając mu na podstawie:
I. art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 21 ust. 1 pkt 131 w zw. z art. 21 ust. 25 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r., poz. 2032 ze zm., dalej: "u.p.d.o.f.") przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie tych przepisów polegające na przyjęciu, że wydatkiem na własne cele mieszkaniowe jest sam zakup określonego prawa (takiego jak prawo własności budynku wraz z gruntem związanym z tym budynkiem) niezależnie od sposobu korzystania z nabytego prawa po jego zakupie, w sytuacji gdy prawidłowa wykładnia przepisów regulujących "ulgę mieszkaniową" winna uwzględniać faktyczne realizowanie własnych potrzeb mieszkaniowych podatnika.
II. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów prawa procesowego, co miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 21 ust. 1 pkt 131 w zw. z art. 21 ust. 25 pkt 1 lit. a) u.p.d.o.f. w zw. z art. 122, art. 180 § 1, art. 187 § 1, art. 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r., poz. 1540 ze zm., dalej: "O.p.") poprzez błędną ocenę, że organy podatkowe nieprawidłowo ustaliły stan faktyczny, dokonały błędnej oceny zebranych dowodów wysuwając z nich wnioski nie mające znaczenia dla wyniku sprawy, w sytuacji gdy organy podatkowe przeprowadziły postępowanie dowodowe w zakresie wyznaczonym normą prawa materialnego, ustaliły prawidłowy stan faktyczny i dokonały oceny zgromadzonego materiału dowodowego zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów (art. 191 O.p.), zaś wyciągnięte z nich wnioski były konieczne dla rozstrzygnięcia sprawy, co w konsekwencji doprowadziło organy do stwierdzenia, iż celem nabycia nieruchomości położonej w O. nie było zrealizowanie własnych celów mieszkaniowy, o którym mowa w art. 21 ust. 1 pkt 131 u.p.d.o.f., a zatem wydatki te nie mogły korzystać ze zwolnienia;
- art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez nie zamieszczenie przez Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu wyroku istotnego elementu, a mianowicie wskazań dla organu podatkowego co do dalszego postępowania, co powinien był Sąd uczynić, skoro wskutek uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ podatkowy, co skutkuje tym, że uzasadnienie wyroku, które w przypadku określonym w art. 141 § 4 p.p.s.a. nie przedstawia niezbędnych i jednoznacznych wskazań co do dalszego postępowania organu podatkowego narusza w sposób oczywisty wymienione unormowanie, tym bardziej, że z treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku również nie można wyprowadzić owych wskazań Sądu co do dalszego procedowania w sprawie, co uniemożliwia wydanie prawidłowej decyzji przez organ podatkowy, tym bardziej, że wskazania co do dalszego postępowania wiążą organ podatkowy, a ich wykonanie jest poddawane kontroli (art. 153 p.p.s.a.).
2.2. Strona nie wniosła odpowiedzi na skargę kasacyjną i nie stawiła się na rozprawę w dniu 8 października 2025 r.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
3.1. Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
3.2. Słusznie uznał Sąd pierwszej instancji, że w sprawie podatkowej doszło do naruszenia prawa materialnego jak i procesowego z uwagi na nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego na skutek błędnej oceny zebranych dowodów poprzez przyjęcie, że celem nabycia nieruchomości przez małżonków W. przy ulicy B. w O. nie był cel wskazany w art. 21 ust.1 pkt.131 u.p.d.o.f. Przede wszystkim Naczelny Sąd Administracyjny za bezzasadny uznaje zarzut naruszenia art. 21 ust. 1 pkt 131 w zw. z art. 21 ust. 25 pkt 1 lit. a) u.p.d.o.f. poprzez jego błędną wykładnię. Za prawidłową uznaje natomiast wykładnię dokonaną w zaskarżonym wyroku i w przywołanym w nim wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 grudnia 2021 r., sygn. akt II FSK 853/19, a także w wyroku z dnia 20 sierpnia 2025 r., sygn. akt II FSK 18/23 (publ. CBOSA). Wynik wykładni językowej nie pozwala na wyprowadzenie wniosku, że dla spełnienia poniesienia wydatku na własne cele mieszkaniowe niezbędne jest zamieszkanie w nabytym lokalu przez podatnika, czy też długotrwałe stałe zamieszkiwanie w nim. Zwrócić należy uwagę, że dla uzyskania zwolnienia podatkowego niezbędne było w stanie prawnym obowiązującym w 2016 r. spełnienie warunku poniesienia wydatków na własne cele mieszkaniowe nie później niż w okresie dwóch lat od końca roku podatkowego, w którym nastąpiło zbycie nieruchomości. Istotnie w przepisie tym wskazuje się na wydatki poniesione na własne cele mieszkaniowe. Do użytego w tym przepisie wyrażenia "własne" dużą wagę przywiązuje skarżący kasacyjnie organ. Zwrócić jednakże należy, że w art. 21 ust. 25 u.p.d.o.f. sformułowano definicję tego pojęcia poprzez wskazanie zamkniętego katalogu wydatków. Przypomnieć należy, że przepis ten ab initio brzmi: "Za wydatki poniesione na cele, o których mowa w ust. 1 pkt 131, uważa się:". Wyrażenie "uważa się" należy rozumieć jako "uznaje się", "poczytuje się". Ustawodawca odwołuje się przy tym do celu wskazanego w ust. 1 pkt 131, a więc do własnego celu mieszkaniowego, a nie jedynie do wydatków "mieszkaniowych". Należy zatem przyjąć, że ustawodawca każdy z wymienionych wydatków uznał za poniesiony na własny cel mieszkaniowy. W art. 21 ust. 26 u.p.d.o.f. zastrzegł jedynie, że przez "własny" w odniesieniu do budynku, lokalu lub pomieszczenia, o których mowa w ust. 25 pkt 1 lit. d) i e), rozumie się budynek, lokal lub pomieszczenie stanowiące własność lub współwłasność podatnika lub do którego podatnikowi przysługuje spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu, prawo do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej lub udział w takich prawach. To znaczenie potwierdza zatem wykładnia systemowa wewnętrzna. Zwrócić należy uwagę, że wśród wydatków na własne cele mieszkaniowe, wymieniono m.in. nabycie gruntu pod budowę budynku mieszkalnego lub udziału w takim gruncie, prawa użytkowania wieczystego takiego gruntu lub udziału w takim prawie, w tym również z rozpoczętą budową budynku mieszkalnego, oraz nabycie innego gruntu lub udziału w gruncie, prawa użytkowania wieczystego gruntu lub udziału w takim prawie, jeżeli w okresie, o którym mowa w ust. 1 pkt 131, grunt ten zmieni przeznaczenie na grunt pod budowę budynku mieszkalnego (art. 21 ust. 25 pkt 1 lit. c u.p.d.o.f.) oraz wydatki na budowę, rozbudowę, nadbudowę, przebudowę lub remont własnego budynku mieszkalnego, jego części lub własnego lokalu mieszkalnego (art. 21 ust. 1 pkt 1 lit. d u.p.d.o.f.). W tym samym art. 21 ust. 25 pkt 1 u.p.d.o.f. wymieniono także wydatki na nabycie budynku mieszkalnego, jego części lub udziału w takim budynku, lokalu mieszkalnego stanowiącego odrębną nieruchomość lub udziału w takim lokalu, a także na nabycie gruntu lub udziału w gruncie albo prawa użytkowania wieczystego gruntu lub udziału w takim prawie, związanych z tym budynkiem lub lokalem (art. 21 ust. 25 pkt 1 lit. a u.p.d.o.f.) oraz nabycie spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego lub udziału w takim prawie, prawa do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej lub udziału w takim prawie (art. 21 ust. 25 pkt 1 lit. b u.p.d.o.f.). Jeśli z art. 21 ust. 1 pkt 131 u.p.d.o.f. i użytego w nim zaimka przymiotnego "własny" wynikać ma wymóg zamieszkania w nabytym lokalu w terminie wskazanym do dokonania wydatku, to taki sam wymóg powinien dotyczyć pozostałych rodzajów wydatków. Trudno uznać, że racjonalny ustawodawca przyjął, że w terminie dwóch lat podatnik ma nie tylko nabyć grunt, ale jeszcze zbudować na nim dom i w nim zamieszkać. Zauważyć też należy, że podatnik ma prawo dokonać wydatku nawet w ostatnim dniu terminu z art. 21 ust. 1 pkt 131 u.p.d.o.f. Ponadto brak jest uzasadnienia dla zróżnicowania sytuacji podatnika, który osiągnął przychód ze źródła, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a-c u.p.d.o.f. tylko z uwagi na to, który z wymienionych wydatków wskazanych w art. 21 ust. 25 u.p.d.o.f. wybierze. Ustawodawca nie zakłada zatem jakiejkolwiek intensywności korzystania z nabytego przez podatnika mieszkania lub domu mieszkalnego, gdyż językowe znaczenie słów użytych w art. 21 ust. 1 pkt 131 i ust. 25 u.p.d.o.f. nie daje podstaw do takiego różnicowania. Jeśli każdy wydatek, wymieniony w ust. 25 jest wydatkiem na własny cel mieszkaniowy, to brak jest podstaw do wprowadzania wyłącznie z uwagi na użyty w art. 21 ust. 1 pkt 131 u.p.d.o.f. zaimek "własny" różnicować warunki zwolnienia podatkowego i wymagać od podatnika długotrwałego, stałego zamieszkiwania w domu lub lokalu mieszkalnym. Takiego różnicowania nie można wyprowadzić także z art. 21 ust. 26 u.p.d.o.f., który wymaga od podatnika tylko bycia właścicielem budynku, lokalu lub pomieszczenia. Ponadto przypomnieć należy o konieczności jasnego i jednoznacznego formułowania przepisów podatkowych, wynikającego z art. 2 i art. 217 Konstytucji RP. Wola ustawodawcy powinna być wyrażona w sposób niebudzący wątpliwości. Przeciwko dokonanej przez skarżący kasacyjnie organ wykładni przemawia również to, że ustawodawca zakreślił termin wyłącznie dla dokonania wydatku. Nie wskazał natomiast terminu do zamieszkania w nowym lokalu (domu). Podatnik pozostawałby zatem w niepewności co do tego, do jakiej daty musi zasiedlić mieszkanie (dom), aby wydatek na jego zakup mógł być uznany za wydatek na własny cel mieszkaniowy. Trudno uznać, że racjonalny ustawodawca chciał zastawić taką pułapkę na podatnika, pozwalając organom podatkowym według własnego uznania ocenić, jaki termin będzie w tym przypadku właściwy i że nie brał pod uwagę choćby znanych z doświadczenia życiowego przypadków konieczności przeprowadzenia remontu czy prac wykończeniowych. Za trafne w realiach rozpatrywanej sprawy należy uznać również przyjęcie przez Sąd pierwszej instancji, że przesłanki "własnego celu mieszkaniowego" nie spełniał zakup nieruchomości stanowiącej trzykondygnacyjną kamienicę. W budynku tym, jako wielolokalowym, z założenia nie można spełniać osobistych, czyli własnych celów mieszkaniowych. Jest to bowiem budynek wielorodzinny, który jako całość może służyć jednocześnie realizacji celów mieszkaniowych wielu osób.
3.3. Prawidłowości tej wykładni nie podważa przytoczona przez organ podatkowy argumentacja odwołująca się do wykładni celowościowej. Sąd nie neguje, że zwolnienie podatkowe ma w tym przypadku realizować jeden z celów społecznych (realizację obowiązku władz publicznych z art. 75 ust. 1 Konstytucji RP – zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych obywateli). Jednakże nie można zapominać, że realizacji tego celu, poprzez utrudnienie spekulacyjnego obrotu domami i lokalami mieszkalnymi, służyć ma samo unormowanie z art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a-c u.p.d.o.f. Zestawienie przepisów art.10 ust. 1 pkt 8 lit. a-c i art. 21 ust. 1 pkt 131 u.p.d.o.f. pozwala na wyprowadzenie wniosku, że analizowane zwolnienie podatkowe miało pozwolić podatnikom poprawiającym swoją sytuację mieszkaniową (a więc zbywających te nieruchomości i prawa w celach innych niż spekulacyjne), uniknąć zapłaty podatku od dochodu ze zbycia nieruchomości i praw, wymienionych w art.10 ust. 1 pkt 8 lit. a-c u.p.d.o.f. Należy mieć na uwadze, że zastosowaniu zwolnienia nie stoi na przeszkodzie zakup kolejnego lokalu mieszkalnego, jeśli centrum życiowe podatnika mieści się w dwóch różnych miejscowościach. A taka sytuacja wystąpiła w 2016, 2017 i 2018 r. u podatnika i jego żony, gdy przenosili się z K. do O. Zaspokojeniu celu mieszkaniowego może także służyć zakup kolejnego lokalu mieszkaniowego w celu poprawy warunków mieszkaniowych lub zapewnienia sobie własnego mieszkania w przyszłości, przy zabezpieczeniu potrzeb mieszkaniowych innych członków rodziny, w tym małoletnich dzieci. Trudno odmówić podatnikowi prawa do planowania swojej przyszłości i uwzględnienia swoich przyszłych potrzeb mieszkaniowych. Zbycie nieruchomości lub praw, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a-c u.p.d.o.f. może być niekiedy wymuszone sytuacją życiową podatnika. Także wykładnia celowościowa nie pozwala na wyprowadzenie wniosku, że ustawodawca jako warunek zwolnienia podatkowego wprowadza obowiązek stałego i długotrwałego zamieszkania w nabytym lokalu. Ponadto należy wskazać, że na gruncie prawa podatkowego przyjmuje się przede wszystkim dyrektywę prymatu wykładni językowej (por. np. uchwały NSA: z 14 marca 2011 r., sygn. akt II FPS 8/10; z 22 czerwca 2011 r., sygn. akt I GPS 1/11 oraz wyrok składu siedmiu sędziów NSA z 17 czerwca 2013 r., sygn. akt II FSK 702/11; publ. CBOSA). Stoi za tym ochrona podatnika, tak aby mógł on układać swoje sprawy w zaufaniu do tego, że nałożone na niego przez ustawodawcę ciężary i świadczenia publiczne nie zostaną ukształtowane na jego niekorzyść w oparciu o funkcjonalne czy celowościowe dyrektywy interpretacji prawa. W świetle zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa, będącej implikacją klauzuli demokratycznego państwa prawnego (art. 2 Konstytucji RP), oraz zasady, zgodnie z którą obowiązek ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych jest ograniczony nakazem absolutnej wyłączności ustawy (art. 84 i art. 217 Konstytucji RP), nie jest dopuszczalne wymaganie od podatnika ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych, które nie wynikają wprost z wypowiedzi ustawodawcy, lecz zostały ukształtowane przez organy stosujące prawo na skutek metod wykładni pozajęzykowej.
3.4. Za niezasadne należy uznać także zarzuty naruszenia prawa procesowego z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 122, art.. 180, art. 187 § 1 i art. 191 O.p. Na wstępie należy zauważyć, że Sąd pierwszej instancji stwierdził na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego, lecz poprzez naruszenie jedynie art.191 O.p. z uwagi na błędną ocenę zebranych dowodów i wysnucie z zebranych dowodów wniosków z okoliczności nie mających znaczenia dla wyniku sprawy, a także częściowo sprzecznych z tymi dowodami. To stanowisko Sądu meriti należy podzielić. Na uwagę zasługuje zwłaszcza wyeksponowana przez Sąd pierwszej instancji okoliczność zamieszkiwania przez żonę Skarżącego i ich dzieci w budynku przy ul. B. w O. w okresie od sierpnia 2017 r. do stycznia 2018 r., a także przebywania tam w weekendy przez samego Skarżącego, który w tamtym okresie wykonał działalność gospodarczą w K. Ta okoliczność faktyczna została z jednej strony zbagatelizowana w skardze kasacyjnej, a jednocześnie przyjęto w niej fałszywe założenie, że podatniczka nigdy nie zamieszkiwała w spornym lokalu. Brak jest zatem podstaw aby uznać, że nieruchomość ta pełniła dla Skarżącej i jej najbliższej rodziny (męża i dzieci) "rodzaj zabudowy rekreacyjnej". Nie jest także kwestionowane, że zły stan techniczny tego budynku i konieczność remontu był powodem wyprowadzki z tej nieruchomości. Jak już wskazano powyżej podatniczka, aby skorzystać ze zwolnienia przewidzianego w art. 21 ust. 1 pkt 131 u.p.d.o.f., nie musi na stałe zamieszkać w nabywanej nieruchomości lub lokalu w ciągu dwóch lat, gdyż możliwe jest także dokonywanie na nabywanej nieruchomości lub w lokalu nakładów remontowych. Wszak w art. 21 ust. 25 pkt 1 lit. d) u.p.d.o.f. za wydatki objęte preferencją objętą zwolnieniem uznano m.in. również rozbudowę, nadbudowę, przebudowę lub remont własnego budynku lub lokalu mieszkalnego. Na prawidłową wykładnię normy wynikającej z art. 21 ust. 1 pkt 131 w zw. z art. 21 ust. 25 pkt 1 lit. b) i d) i w zw. z art. 21 ust. 26 u.p.d.o.f. i możliwość jej zastosowania w sprawie podatkowej nie mogło mieć także wpływu to, że małżonkowie dysponowali w O. innym mieszkaniem, skoro pod adresem przy ul. B. także faktycznie realizowali swoje potrzeby mieszkaniowe. Również okresowe korzystanie z tej nieruchomości przez siostrę Skarżącej i jej rodzinę nie mogło zostać ocenione przez organy podatkowe jako przesądzające o braku realizacji w spornej nieruchomości własnych celów mieszkaniowych przez Skarżącą i jej małżonka. Wobec tego zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego organ podatkowy naruszył w przedmiotowej sprawie zasadę swobodnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego określoną w art. 191 O.p. Przy wykładni i stosowaniu zwolnienia z art. 21 ust.1 pkt 131 u.p.d.o.f. organy podatkowe muszą brać pod uwagę, że mogą zaistnieć takie sytuacje, gdy z różnych przyczyn podatnik zamieszkuje jedynie przejściowo w zakupionej nieruchomości, a nawet w ogóle może w niej nie zamieszkać (por. analogicznie wyrok NSA z 4 września 2018 r., sygn. akt II FSK 256/18, publ. CBOSA).
3.5. Za bezzasadny należy uznać także zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. oraz art. 153 p.p.s.a. Zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. W orzecznictwie podkreśla się, że wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. w sytuacji, gdy sporządzone jest ono w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku, a zatem w przypadku braku wymaganych prawem części (np. nieprzedstawienia stanu sprawy, czy też niewskazania lub niewyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia), a także wówczas, gdy będą one co prawda obecne, niemniej obejmować będą treści podane w sposób niejasny czy też nielogiczny, uniemożliwiający jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego i prawnego, stanowiącego podstawę kontrolowanego orzeczenia (por. m.in. wyrok NSA z dnia 11 stycznia 2024 r., sygn. akt I FSK 1574/20, publ. CBOSA). Uzasadnienie wyroku powinno być zatem sporządzone w taki sposób, aby wynikało z niego, dlaczego sąd uznał zaskarżone orzeczenie za zgodne lub niezgodne z prawem, a temu wymogowi w rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji niewątpliwie sprostał. Sąd pierwszej instancji zalecił w rezultacie również organowi podatkowemu wydanie decyzji, w której uwzględni jako wydatek poniesiony na własne cele mieszkaniowe przez podatniczkę, zgodnie z art. 21 ust. 1 pkt 131 u.p.d.o.f., koszt nabycia nieruchomości położonej w O. przy ulicy B.. Podkreślenia wymaga, że wyłącznie wówczas, gdy konstrukcja uzasadnienia nie pozwala na odtworzenie toku myślowego sądu pierwszej instancji i ma to istotny wpływ na wynik sprawy, można mówić o skutkującym ewentualnym wzruszeniem orzeczenia uchybieniu art. 141 § 4 p.p.s.a., a także art. 153 p.p.s.a.
3.6. W świetle przedstawionej powyżej argumentacji, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.

Nie znalazłeś odpowiedzi?

Zadaj pytanie naszemu agentowi AI — przeszuka orzecznictwo i przepisy za Ciebie.

Rozpocznij analizę