II FSK 418/05

Naczelny Sąd Administracyjny2005-10-21
NSApodatkoweWysokansa
podatek od nieruchomościstwierdzenie nieważności decyzjirażące naruszenie prawawykładnia prawapostępowanie podatkoweNSAWSAOrdynacja podatkowaustawa o podatkach i opłatach lokalnych

NSA uchylił wyrok WSA, uznając, że błędnie zinterpretowano pojęcie 'rażącego naruszenia prawa' w kontekście stwierdzenia nieważności decyzji podatkowej dotyczącej podatku od nieruchomości.

Sprawa dotyczyła wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji ustalającej podatek od nieruchomości, oparty na zarzucie rażącego naruszenia prawa. WSA uchylił decyzję SKO, uznając, że organ nieprawidłowo zinterpretował przepisy. NSA uchylił wyrok WSA, wskazując na błędną wykładnię pojęcia 'rażącego naruszenia prawa' i podkreślając konieczność stosowania gramatycznej wykładni oraz ograniczonego zakresu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która utrzymała w mocy decyzję Prezydenta W. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji ustalającej Barbarze S. podatek od nieruchomości za 2001 r. WSA uznał, że w ocenie rażącego naruszenia prawa należy uwzględnić zasadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego prawa, a przepis o niejednoznacznej treści nie może być interpretowany na niekorzyść podatnika. Sąd I instancji wskazał, że na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych nie można było obciążyć obowiązkiem podatkowym najemców lokali nie będących odrębnymi nieruchomościami. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA, uznając skargę kasacyjną SKO za zasadną. NSA podkreślił, że w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa należy kierować się przede wszystkim gramatyczną wykładnią tego pojęcia, eliminując przy ocenie wystąpienia takiej wady elementy rozstrzygnięcia sprawy co do jej istoty. Sąd kasacyjny stwierdził, że WSA dokonał błędnej wykładni art. 247 par. 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, nie uwzględniając ograniczonego zakresu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji i sugerując merytoryczne rozpatrzenie sprawy.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

W postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej z powodu rażącego naruszenia prawa należy kierować się przede wszystkim gramatyczną wykładnią tego pojęcia, eliminując przy ocenie wystąpienia takiej kwalifikowanej wady decyzji elementy rozstrzygnięcia sprawy co do jej istoty.

Uzasadnienie

NSA podkreślił, że 'rażące naruszenie prawa' oznacza oczywistą sprzeczność między przepisem a rozstrzygnięciem, opartą na gramatycznej wykładni. Rozbieżności interpretacyjne w orzecznictwie lub niejednoznaczność przepisu nie mogą stanowić podstawy do stwierdzenia nieważności, jeśli nie ma jednoznacznie wadliwej interpretacji.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (9)

Główne

Ord. pod. art. 247 § 1

Ordynacja podatkowa

Przesłanka rażącego naruszenia prawa przy wydaniu decyzji.

u.p.o.l. art. 2 § 1

Ustawa o podatkach i opłatach lokalnych

Zakres opodatkowania podatkiem od nieruchomości, w szczególności dot. lokali niebędących odrębnymi nieruchomościami.

Pomocnicze

k.c. art. 46 § 1

Kodeks cywilny

Definicja nieruchomości.

p.p.s.a. art. 145 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa uchylenia decyzji przez WSA.

p.p.s.a. art. 174

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawy skargi kasacyjnej.

p.p.s.a. art. 151

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Oddalenie skargi przez WSA.

p.p.s.a. art. 185 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa orzeczenia NSA w przypadku uwzględnienia skargi kasacyjnej.

Konstytucja RP art. 217

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Obowiązek podatkowy musi wynikać z ustawy.

Konstytucja RP art. 32 § 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zasada równości wobec prawa.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Błędna wykładnia przepisu art. 247 par. 1 pkt 3 Ord. pod. przez WSA. Naruszenie przepisu art. 145 par. 1 pkt 1 p.p.s.a. przez WSA poprzez jego zastosowanie zamiast art. 151. WSA błędnie zinterpretował pojęcie 'rażącego naruszenia prawa' i rozszerzył zakres postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji. Rozbieżności interpretacyjne w orzecznictwie dotyczące art. 2 ust. 1 pkt 3 u.p.o.l. nie mogą stanowić podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji, jeśli nie ma jednoznacznie wadliwej interpretacji.

Odrzucone argumenty

Argumentacja WSA oparta na zasadzie zaufania obywateli do państwa i stanowionego prawa oraz interpretowaniu prawa na niekorzyść podatnika w kontekście postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji.

Godne uwagi sformułowania

W postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej z powodu rażącego naruszenia prawa należy kierować się przede wszystkim gramatyczną wykładnią tego pojęcia, eliminując przy ocenie wystąpienia takiej kwalifikowanej wady decyzji elementów rozstrzygnięcia sprawy co do jej istoty. Rażące naruszenie prawa jest pojęciem nieostrym, niedookreślonym, którego prawne znaczenie było przedmiotem sporu. Preferowane jest podejście kasacyjne /formalne/ a nie apelacyjne do stwierdzenia nieważności decyzji z powodu wydania jej z rażącym naruszeniem prawa. Nie może być podstawą do takiego działania norma prawna, co do której treści istnieją rozbieżności w orzecznictwie sądowym.

Skład orzekający

Włodzimierz Kubiak

przewodniczący

Jacek Brolik

członek

Bogusław Dauter

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia 'rażącego naruszenia prawa' w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej, ograniczenia zakresu tego postępowania oraz znaczenie gramatycznej wykładni prawa."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznego stanu prawnego i faktycznego, a jego zastosowanie wymaga analizy konkretnych przepisów i okoliczności sprawy.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy kluczowego pojęcia 'rażącego naruszenia prawa' w postępowaniu administracyjnym i podatkowym, które często budzi wątpliwości. Wyjaśnienie przez NSA ścisłych ram tego postępowania jest cenne dla praktyków.

Kiedy 'rażące naruszenie prawa' naprawdę razi? NSA wyjaśnia granice postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II FSK 418/05 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2005-10-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-04-14
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Bogusław Dauter /sprawozdawca/
Jacek Brolik
Włodzimierz Kubiak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6115 Podatki od nieruchomości
Hasła tematyczne
Podatek od nieruchomości
Sygn. powiązane
I SA/Wr 4500/02 - Wyrok WSA we Wrocławiu z 2004-12-10
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 1997 nr 137 poz 926
art. 247 par. 1 pkt 3
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Dz.U. 2002 nr 9 poz 84
art. 2 ust. 1 pkt 3
Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych - tekst jednolity
Tezy
W postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej z powodu rażącego naruszenia prawa należy kierować się przede wszystkim gramatyczną wykładnią tego pojęcia, eliminując przy ocenie wystąpienia takiej kwalifikowanej wady decyzji elementów rozstrzygnięcia sprawy co do jej istoty.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Włodzimierz Kubiak, Sędziowie NSA Jacek Brolik, Bogusław Dauter (spr.), Protokolant Iga Szymańska-Wnęk, po rozpoznaniu w dniu 21 października 2005 r. na rozprawie w Wydziale II Izby Finansowej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 10 grudnia 2004 r. sygn. akt I SA/Wr 4500/02 w sprawie ze skargi Barbary S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia 28 listopada 2002 r. (...) w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2001 r. 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu; 2. zasądza od Barbary S. na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. kwotę 220 zł (dwieście dwadzieścia złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 10 grudnia 2004 r., I SA/Wr 4500/02 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia 28 listopada 2002 r., (...) utrzymującą w mocy decyzję tego organu z dnia 10 lipca 2002 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji Prezydenta W. z dnia 8 czerwca 2001 r. ustalającej Barbarze S. wymiar podatku od nieruchomości za 2001 r. z tytułu wynajmowanego lokalu, stanowiącego własność Gminy W.
W uzasadnieniu orzeczenia Sąd ustalił, że podstawą wniosku skarżącej było żądanie stwierdzenie nieważności decyzji ustalającej wymiar podatku od nieruchomości ze względu na rażące naruszenie prawa - przesłankę określoną w art. 274 par. 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa /Dz.U. 2005 nr 8 poz. 60 ze zm./ - dalej powoływanej jako "Ord. pod.".
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., w decyzjach wydanych w obu instancjach nie znalazło podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji wymiarowej z dnia 8 czerwca 2001 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięć wskazano, że z uwagi na nieprecyzyjną i budząca wątpliwości interpretacyjne treść art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych /Dz.U. nr 9 poz. 31 ze zm./ - dalej "u.p.o.l.", Prezydent W. nie dopuścił się rażącego naruszenia prawa ustalając skarżącej podatek od najmowanej nieruchomości. Takie stanowisko znajdowało w tym czasie aprobatę w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, którego linia, zdaniem organu, mogła ulec zmianie dopiero pod wpływem uchwały NSA z dnia 25 czerwca 2001r, /FPK 4/00/. Zmiana ta, nie mogła jednakże skutkować stwierdzeniem nieważności decyzji mieszczącej się w ówczesnej interpretacji omawianego przepisu.
W skardze na decyzję wydaną w II instancji skarżąca zarzuciła Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu we Wrocławiu niewłaściwą interpretację art. 2 ust. 1 pkt 3 u.p.o.l. Wyjaśniła, iż organ wydał zbędne decyzje tylko po to by pokazać swoją wyższość nad podatniczką.
Ze stanowiskiem wyrażonym w zaskarżonej decyzji nie zgodził się rozpoznający skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu. Uchylając zaskarżoną decyzję uznał, że w rozważaniach na temat pojęcia "rażącego naruszenia prawa" na gruncie prawa podatkowego nie można pominąć zasady zaufania obywateli do państwa i do stanowionego prawa, traktowanej w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego jako pochodna zasady państwa prawa. Zasada ta - zdaniem Sądu I instancji - poddaje ochronie konstytucyjnej zaufanie obywatela nie tylko do litery prawa, ale także do sposobu jego interpretacji, tak więc przepis o niejednoznacznej treści nie może być interpretowany na niekorzyść podatnika. Wywodził, iż zgodnie z art. 217 Konstytucji RP obowiązku podatkowego nie można domniemywać, gdyż musi on wynikać z ustawy. Nałożenie na obywatela obowiązku podatkowego bez upoważnienia wynikającego z ustawy stanowiło zaprzeczenie "załatwienia sprawy co do jej istoty" i wiązało się z rażącym naruszeniem prawa. Sąd wskazał, iż na podstawie art. 2 ust. 1 pkt 3 u.p.o.l. nie można było obciążyć obowiązkiem podatkowym najemców lokali nie będących odrębnymi nieruchomościami w rozumieniu art. 46 par. 1 Kc. Dodatkowo - powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 maja 2004 r., /FSK 2/04/ Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu przypomniał, iż rozbieżność orzecznictwa sama przez się nie wyklucza możliwości, iż jeden ze sprzecznych ze sobą poglądów wyrażonych w orzecznictwie jest na tyle wątpliwy, iż jego przyjęcie przez organ podatkowy stanowi rażące naruszenie prawa o którym mowa w art. 247 par. 1 pkt 3 Ord. pod. O wykluczeniu rażącego naruszenia prawa można mówić wyłącznie wtedy, gdy na gruncie danego przepisu możliwy jest wybór różnych jego interpretacji, z których każda daje się uzasadnić z jednakową mocą. Wskazał, iż w przywołanych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji orzeczeniach Naczelnego Sądu Administracyjnego nie próbowano ustalić pojęcia nieruchomości na potrzeby ustawy i dokonać w tym kontekście oceny charakteru lokalu nie wyodrębnionego prawnie. Linia orzecznictwa nie była przy tym jednolita, a stanowisko w niej przyjęte było krytykowane, co w efekcie znalazło wyraz w przywołanej uchwale NSA z dnia 25 czerwca 2001 r. w której wyjaśniono, iż osoba fizyczna będąca najemcą lokalu niewyodrębnionego prawnie nie mieściła się w zakresie wyznaczonym hipotezą art. 2 ust. 1 pkt 2 i 3 u.p.o.l.- i w stanie prawnym obowiązującym do dnia 31 grudnia 2002 r. nie ciążył na niej obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości.
Odnosząc powyższe wywody do rozpoznawanej sprawy WSA nie miał wątpliwości, że skarżąca zawierając umowę najmu stała się posiadaczem lokalu użytkowego, który nie był odrębną nieruchomością, a zatem z tego tytułu nie ciążył na niej obowiązek podatkowy w podatku od nieruchomości. Sąd uznał, że organ nie poddał ocenie czy w tych warunkach adresowana do skarżącej decyzja ustalająca zobowiązanie podatkowe naruszała prawo w sposób rażący w wyżej podanym rozumieniu, dlatego też uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "a i c" p.p.s.a.
Pismem z dnia 8 marca 2005 r. pełnomocnik Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjną od powyższego wyroku. Zwrócił się o w uchylenie zaskarżonego wyroku oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
W podstawach skargi kasacyjnej podniesiono zarzuty:
- błędnej wykładni przepisu art. 247 par. 1 pkt 3 Ord. pod. w kontekście art. 174 pkt 1 p.p.s.a.;
- naruszenia przepisu art. 145 par. 1 pkt 1 p.p.s.a. poprzez jego zastosowanie, zamiast zastosowania art. 151, co wyczerpuje hipotezę art. 174 pkt 2 powołanej ustawy.
Z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, iż organ podatkowy nie podzielił zaprezentowanego w zaskarżonym wyroku poglądu, iż zasady orzekania w sprawach stwierdzenia nieważności decyzji wypracowane dla ogólnego postępowania administracyjnego tylko w ograniczonym zakresie mogą być przydatne w postępowaniu podatkowym. Różne rozumienie pojęcia rażącego naruszenia prawa występującego na gruncie obu postępowań mogłoby prowadzić bowiem do niezgodnego z Konstytucją różnicowania sytuacji prawnej adresatów decyzji administracyjnych, co pozostawałoby w oczywistej sprzecznością z zasadą wyrażoną w art. 2 czy w art. 32 ust. 1 Konstytucji.
W opinii autora skargi rozbieżności powstałe na tle interpretacji art. 2 ust. 1 pkt 3 u.p.o.l. były zasadnicze, a pogląd przyjęty przez organ nie pozostawał odosobniony, ale znajdował potwierdzenie choćby w licznych orzeczeniach NSA OZ we Wrocławiu, w których oddalał on skargi na decyzje Samorządowego Kolegium Odwoławczego wydane w analogicznych sprawach. Trudności interpretacyjne towarzyszące wykładni przedmiotowych przepisów ujawniły się także na poziomie uchwał Naczelnego Sądu Administracyjnego, czego potwierdzeniem była uchwała NSA z dnia 2 lipca 2001 r., FPS 2/01, w której opowiedziano się jednoznacznie, że art. 3 omawianej ustawy, przy objęciu jej zakresem także rzeczy ruchomych, stanowi doprecyzowanie przedmiotu opodatkowania. Odnosząc się do przywołanego w zaskarżonym wyroku orzeczenia NSA z 4 maja 2005 r. /FSK 2/04/ pełnomocnik organu wyjaśnił, iż w wyroku tym wskazano, iż rażące naruszenie prawa wyklucza wyłącznie stan prawny, w którym z dwóch interpretacji danego przepisu, każda daje się uzasadnić z jednakową mocy - a taka sytuacja miała miejsce w rozpatrywanej sprawie.
Nie do przyjęcia jest również - zdaniem pełnomocnika organu - zarzut niedokonania przez Kolegium oceny okoliczności, iż w warunkach rozbieżności interpretacyjnych co do przedmiotu opodatkowania, adresowana do skarżącej decyzja ustalająca zobowiązanie podatkowe naruszała prawo w sposób rażący. Kolegium wyjaśniło, iż szczegółowo odniosło się do tego zagadnienia w uzasadnieniu decyzji z dnia 20 czerwca 2002 r. W uchylonej przez Sąd decyzji wydanej w II instancji Kolegium nie zajmowało się rozpatrzeniem sprawy co do jej istoty, gdyż sprzeciwiają się temu zasady prowadzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Rozpoznając zaś sprawę o stwierdzenie nieważności decyzji Kolegium ograniczyło się do zbadania czy wystąpiła oczywista sprzeczność pomiędzy treścią przepisu a rozstrzygnięciem objętym decyzją oraz czy nieprecyzyjna redakcja przepisu i związane z tym różne jego interpretacje oraz zmiana stanowiska przez Naczelny Sąd Administracyjny mogą być argumentem za stwierdzeniem naruszenia prawa w sposób rażący. Na tak postawione pytania Kolegium nie znalazło pozytywnej odpowiedzi.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organu Barbara S. stwierdziła, iż pogodziła się z rozstrzygnięciem odnośnie podatku od nieruchomości za 2001 r., ale wydawanie przez organ sprzecznych z sobą decyzji narusza jej zdaniem zasadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego prawa. W świetle powyższego żądanie zasądzenie od niej kosztów postępowania jest niesprawiedliwe i wniosła o jego uchylenie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna jest zasadna.
Skarga kasacyjna jako kluczowy zarzut przywołuje błędną wykładnię przepisu art. 247 par. 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej w kontekście art. 174 pkt 1 cytowanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z tak sformułowanego zarzutu wynika, że organ wnoszący skargę traktuje powołany wyżej przepis Ordynacji podatkowej jako przepis prawa materialnego. Jest to stanowisko znajdujące uzasadnienie w prawnym charakterze przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji określonych w par. 1 art. 247 Ordynacji podatkowej i akceptowane w doktrynie prawa podatkowego, gdyż wady decyzji uzasadniające takie stwierdzenie dotyczą samej istoty stosunku prawnego tworzonego przez ten akt /por. J. Borkowski w "Ordynacja podatkowa. Komentarz 2005. Wyd. Oficyna Wydawnicza "Unimex" Wrocław 2005, str. 898/.
W dziedzinie stwierdzenia nieważności decyzji istnieje bogate orzecznictwo sądowe, przede wszystkim dotyczące zakresu postępowania w tym przedmiocie oraz przesłanki stwierdzenia nieważności polegającej na rażącym naruszeniu prawa przy jej wydaniu. Jak chodzi o pierwsze w kolejności wymienione zagadnienie to analiza orzecznictwa sądowego prowadzi do wniosku, że dominuje w nim pogląd o samodzielności, odrębności a także nadzwyczajności postępowania administracyjnego w omówionym przedmiocie. Oznacza to, że organ prowadzący takie postępowanie nie może rozpatrywać sprawy co do jej istoty, gdyż postępowanie dotyczące stwierdzenia nieważności decyzji nie może zastępować postępowania odwoławczego lub go powtarzać /por. np. wyrok NSA z dnia 13 czerwca 2003 r. III SA 1473/01 - Biuletyn Skarbowy 2004 nr 3 str. 26, Lex nr 109544/. Przedmiotem zaś postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji jest jedynie ustalenie czy zachodzą lub też nie zachodzą przesłanki takiego orzeczenia wymienione enumeratywnie w art. 247 par. 1 Ordynacji podatkowej. Nie może być inaczej skoro wyeliminowanie z obrotu prawnego ostatecznej decyzji podatkowej, stanowi odstępstwo od zasady stałości /legalności/ tej decyzji, wyrażonej w art. 128 Ordynacji podatkowej.
Tak ograniczony zakres postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji powoduje, że nie mogą być uznane za zasadne twierdzenia zawarte w motywach zaskarżonego wyroku dotyczące w szczególności pominięcia przy rozstrzyganiu sprawy przez skarżący organ zasady zaufania obywateli do państwa i stanowionego prawa oraz interpretowanie obowiązującego prawa na niekorzyść podatnika. Tak też trzeba traktować cytowane w zaskarżonym wyroku pogląd doktryny, że zarówno istnienie zobowiązania podatkowego, jak i jego wysokość powinny być uznane za samodzielne /samoistne/ kryterium oceny rażącego naruszenia prawa materialnego. Są to wypowiedzi potwierdzające zasadność zarzutów skargi kasacyjnej, że Sąd w rzeczywistości zasugerował organowi rozpatrzenie sprawy merytorycznie, a więc w sposób zaprzeczający przedstawionej i niekwestionowanej w dotychczasowym orzecznictwie istocie postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji. Tymczasem taką prawną możliwość skarżąca utraciła, świadomie nie wnosząc odwołania od decyzji w sprawie ustalenia podatku od nieruchomości za 2001 r. Brak jest też w aktach informacji o wszczęciu postępowania dotyczącego ewentualnego zwrotu nadpłaty wskazanego podatku.
Skarżąca swój wniosek dotyczący stwierdzenia nieważności decyzji oparła o przesłankę przewidzianą w art. 247 par. 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej a więc, że przy wydawaniu decyzji ustalającej podatek od nieruchomości rażąco naruszono prawo.
Wyrażenie "rażące naruszenie" prawa jest pojęciem nieostrym, niedookreślonym, którego prawne znaczenie było przedmiotem sporu zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie sądowym. Spór ten został omówiony i podsumowany już w wyroku z dnia 28 listopada 1997 r. III SA 1134/96 /ONSA 1998 nr 3 poz. 101/. Wyrok odnosił się do regulacji prawnej zawartej w Kodeksie postępowania administracyjnego, jednak zachował on aktualności również pod rządami Ordynacji podatkowej. Wprawdzie ta ostatnia ustawa wprowadziła pewne odmienności w zakresie unormowania instytucji stwierdzenia nieważności decyzji /np. dotyczy ona tylko decyzji ostatecznych w toku instancyjnym, inaczej określono negatywne przesłanki stwierdzenia nieważności/, to jednak kluczowa w sprawie niniejszej kwestia podstaw stwierdzenia nieważności nie uległa zmianie w stosunku do regulacji zawartej w Kodeksie postępowania administracyjnego, za wyjątkiem niektórych zmian redakcyjnych /np. przesłanka polegająca na wydaniu decyzji bez podstawy prawnej nie została zamieszczona w tym samym punkcie jak uprzednio w Kpa/.
Analiza orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego pozwala na przyjęcie, że preferowane jest w nim podejście kasacyjne /formalne/ a nie apelacyjne do stwierdzenia nieważności decyzji z powodu wydania jej z rażącym naruszeniem prawa. Polega ono na rozumieniu tego pojęcia jako oczywistej sprzeczności pomiędzy treścią przepisu prawa a rozstrzygnięciem objętym decyzją. Taka linia orzecznictwa jest następstwem gramatycznej, językowej wykładni tego pojęcia. Według Słownika języka polskiego /Warszawa 1993, t. III str. 24/ "rażący" ta dający się łatwo stwierdzić, wyraźny, oczywisty, niewątpliwy, bezsporny, bardzo duży. Takie znaczenie pojęcia "rażące naruszenie prawa" powoduje, że stwierdzenie nieważności decyzji z tej przyczyny może nastąpić w wypadku zastosowania w kwestionowanym rozstrzygnięciu normy prawnej, której znaczenie można ustalić w sposób niewątpliwy, bezsporny. Nie może być zatem podstawą do takiego działania norma prawna, co do której treści istnieją rozbieżności w orzecznictwie sądowym. Ta zaś okoliczność zaistniała w kwestii wykładni art. 2 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych w brzmieniu obowiązującym do końca 2002 r. Rozbieżność miała zasadniczy charakter, gdyż dotyczyła ustalenia, czy w świetle powołanego przepisu ustawy posiadacz lokalu niewyodrębnionego prawnie, będącego częścią nieruchomości stanowiącej własność jednostki samorządu terytorialnego, jest podatnikiem podatku od nieruchomości. Jak dalece odmienne były poglądy orzecznictwa i doktryny na wykładnię przepisów ustawy świadczy treść uzasadnień uchwały pięciu sędziów NSA z dnia 25 czerwca 2001 r. FPK 4/00 oraz uchwały siedmiu sędziów tego Sądu zapadłej w dniu 2 lipca 2001 r. FPS 2/01 /ONSA 2002 nr 1 poz. 2/. Brak jest też podstaw do uznania, że jedna z dokonanych w orzecznictwie sądowym wykładni powołanych przepisów ustawy jest na tyle wadliwa, iż jej przyjęcie przez organ podatkowy stanowiłoby o rażącym naruszeniu prawa przez ten organ /patrz na przytoczony w zaskarżonym orzeczeniu wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 maja 2004 r. FSK 2/04 - ONSAiWSA 2004 nr 1 poz. 6/.
Powołane w załączeniu do skargi kasacyjnej wyroki wydane w Naczelnym Sądzie Administracyjnym Ośrodku Zamiejscowym we Wrocławiu potwierdzają wywody organu, że przed 25 czerwca 2001 r., to jest przed dniem podjęcia uchwały pięciu sędziów NSA FPK 4/00, Sąd ten prezentował odmienne stanowisko niż zajęte w tej materii w przedmiotowej uchwale, uznając posiadaczy lokali niewyodrębnionych prawnie za podatników podatku od nieruchomości i wywodząc ich zobowiązania podatkowe z brzmienia art. 3 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych. Dopiero zatem wskazana uchwała zakończyła istniejącą rozbieżność w orzecznictwie sądowym. Podnieść przy należy, że objęta wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzja Prezydenta Miasta W. ustalająca skarżącej podatek od nieruchomości za 2001 r. nosi datę 8 czerwca 2001 r. Została ona więc wydana przed podjęciem uchwały pięciu sędziów NSA z dnia 25 czerwca 2001 r. Organ nie mógł zatem znać treści tej uchwały. Przypomnieć w tym miejscu trzeba, że w powołanym wyżej wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 listopada 1997 r. III SA 1134/96 sformułowano tezę, że "rozstrzygający dla oceny, czy zachodzą przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa, jest stan prawa w dniu wydania tej decyzji; na taką ocenę nie może mieć wpływu ani późniejsza zmiana prawa, ani też tym bardziej zmiana interpretacji tego prawa". Na trafność tego stanowiska wskazał J. Borkowski w cytowanym wyżej Komentarzu do Ordynacji podatkowej str. 899.
Reasumując stwierdzić należy, że w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej z powodu rażącego naruszenia prawa należy kierować się przede wszystkim gramatyczną wykładnią tego pojęcia, eliminując przy ocenie wystąpienia takiej kwalifikowanej wady decyzji elementów rozstrzygnięcia sprawy co do jej istoty.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w zaskarżonym wyroku dokonano błędnej wykładni przepisu prawa materialnego art. 247 par. 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej, a w konsekwencji i przepisu postępowania, to jest art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "a i c" cytowanego Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, poprzez uwzględnienie skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji ustalającej podatek od nieruchomości za 2001 r.
Skoro zatem podstawy skargi kasacyjnej są usprawiedliwione, należało orzec jak w sentencji wyroku w oparciu o przepis art. 185 par. 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI