II FSK 3459/17

Naczelny Sąd Administracyjny2019-12-04
NSApodatkoweWysokansa
podatek dochodowy od osób fizycznychprzedawnieniezajęcie zabezpieczającezajęcie egzekucyjnepostępowanie egzekucyjnepostępowanie zabezpieczająceOrdynacja podatkowaustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracjiNSA

Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, że zajęcie zabezpieczające samo w sobie nie przerywa biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, a jedynie jego przekształcenie w zajęcie egzekucyjne.

Sprawa dotyczyła przerwania biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego. Skarżący organ zarzucił sądowi niższej instancji błędną wykładnię przepisów, twierdząc, że zajęcie zabezpieczające rachunku bankowego i udziałów w spółce przerwało bieg przedawnienia. Naczelny Sąd Administracyjny, analizując przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, stwierdził, że jedynie przekształcenie zajęcia zabezpieczającego w egzekucyjne wywołuje skutki przerwania biegu przedawnienia. W tej sprawie zajęcie zabezpieczające przekształciło się w egzekucyjne po terminie przedawnienia, dlatego skargę kasacyjną oddalono.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Dyrektora Izby Administracji Skarbowej od wyroku WSA w Warszawie, który uchylił decyzję Dyrektora określającą zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2005 r. Głównym zarzutem Dyrektora było naruszenie przepisów prawa materialnego, w szczególności art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej (O.p.) w zw. z przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (u.p.e.a.). Dyrektor twierdził, że dokonane zajęcie zabezpieczające rachunku bankowego i udziałów w spółce przerwało bieg terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego, a sąd niższej instancji błędnie uznał, że środek ten może być zastosowany jedynie w postępowaniu egzekucyjnym, a nie zabezpieczającym. Naczelny Sąd Administracyjny, powołując się na własne wcześniejsze orzecznictwo oraz wyrok Trybunału Konstytucyjnego, szczegółowo zanalizował definicje środków egzekucyjnych, zajęcia egzekucyjnego i zajęcia zabezpieczającego zawarte w u.p.e.a. Sąd podkreślił, że art. 154 § 7 u.p.e.a. jasno stanowi, iż skutki związane z zastosowaniem środka egzekucyjnego powstają dopiero w momencie przekształcenia się zajęcia zabezpieczającego w zajęcie egzekucyjne. W związku z tym, samo zajęcie zabezpieczające, nawet jeśli podatnik został o nim zawiadomiony, nie przerywa biegu terminu przedawnienia w rozumieniu art. 70 § 4 O.p. Skutek taki następuje wyłącznie wtedy, gdy zajęcie zabezpieczające przekształci się w egzekucyjne przed upływem terminu przedawnienia. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie zajęcie zabezpieczające przekształciło się w egzekucyjne po terminie przedawnienia, Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że zobowiązanie podatkowe uległo przedawnieniu. W konsekwencji, skargę kasacyjną oddalono, a Dyrektorowi zasądzono zwrot kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz strony skarżącej.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, samo zajęcie zabezpieczające nie przerywa biegu terminu przedawnienia. Przerwanie biegu terminu przedawnienia następuje dopiero w momencie, gdy zajęcie zabezpieczające przekształci się w zajęcie egzekucyjne, a skutki te powstają w dniu przekształcenia.

Uzasadnienie

Sąd analizuje przepisy Ordynacji podatkowej i ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wskazując na rozróżnienie między zajęciem zabezpieczającym a egzekucyjnym. Podkreśla, że art. 154 § 7 u.p.e.a. wiąże skutki zastosowania środka egzekucyjnego z dniem przekształcenia zajęcia zabezpieczającego w egzekucyjne. Samo zajęcie zabezpieczające nie jest środkiem egzekucyjnym w rozumieniu art. 70 § 4 O.p.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (10)

Główne

u.p.e.a. art. 154 § 7

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Skutki związane z zastosowaniem środka egzekucyjnego powstają w dniu przekształcenia zajęcia zabezpieczającego w zajęcie egzekucyjne.

O.p. art. 70 § 4

Ordynacja podatkowa

Bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Sąd interpretuje 'środek egzekucyjny' jako zastosowany w postępowaniu egzekucyjnym, a nie zabezpieczającym.

u.p.e.a. art. 154 § 7

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Jeżeli zajęcie zabezpieczające przekształca się w zajęcie egzekucyjne według kryteriów określonych w art. 154 § 4 lub 5 u.p.e.a., w dniu przekształcenia się tego zajęcia powstają skutki związane z zastosowaniem środka egzekucyjnego.

Pomocnicze

u.p.e.a. art. 1a

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Definicje: środka egzekucyjnego (pkt 12), zajęcia egzekucyjnego (pkt 18), zajęcia zabezpieczającego (pkt 18).

u.p.e.a. art. 154 § 4

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Określa kryteria przekształcenia zajęcia zabezpieczającego w zajęcie egzekucyjne.

u.p.e.a. art. 164 § 1

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Formy zabezpieczenia należności pieniężnej.

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa uchylenia decyzji przez WSA.

O.p. art. 122

Ordynacja podatkowa

Obowiązek działania przez organy podatkowe na podstawie zebranych dowodów.

O.p. art. 187 § 1

Ordynacja podatkowa

Obowiązek zebrania i rozpatrzenia dowodów.

O.p. art. 191

Ordynacja podatkowa

Dowody w postępowaniu podatkowym.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Zajęcie zabezpieczające samo w sobie nie przerywa biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego. Skutki przerwania biegu przedawnienia powstają dopiero z dniem przekształcenia zajęcia zabezpieczającego w zajęcie egzekucyjne.

Odrzucone argumenty

Zajęcie zabezpieczające rachunku bankowego i udziałów w spółce przerwało bieg terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego. Środek zastosowany w postępowaniu zabezpieczającym jest środkiem egzekucyjnym w rozumieniu art. 70 § 4 O.p.

Godne uwagi sformułowania

skuteczne przerwanie biegu terminu przedawnienia może zaistnieć w okresie nieprzedawnienia, w momencie, gdy zajęcie zabezpieczające przekształci się w zajęcie egzekucyjne. pojęcie środków egzekucyjnych, o których mowa w art. 1a pkt 12 lit. a) u.p.e.a., odnosi się tylko do egzekucji należności pieniężnych w postępowaniu egzekucyjnym, a tym samym z wyłączeniem postępowania zabezpieczającego. nie można w procesie wykładni przepisu prawnego, nadawać temu samemu pojęciu odmiennego znaczenia.

Skład orzekający

Sławomir Presnarowicz

przewodniczący

Grażyna Nasierowska

członek

Paweł Dąbek

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących przerwania biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego w kontekście zajęcia zabezpieczającego i egzekucyjnego."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z przepisami Ordynacji podatkowej i ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Może wymagać analizy w kontekście zmian legislacyjnych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy kluczowego zagadnienia dla podatników i organów podatkowych – przerwania biegu przedawnienia, co ma bezpośrednie przełożenie na możliwość dochodzenia należności podatkowych. Wyjaśnia subtelne różnice między postępowaniem zabezpieczającym a egzekucyjnym.

Zajęcie zabezpieczające nie chroni przed przedawnieniem – kiedy naprawdę przerywa się bieg terminu?

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II FSK 3459/17 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2019-12-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2017-10-25
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Grażyna Nasierowska
Paweł Dąbek /sprawozdawca/
Sławomir Presnarowicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne
Podatek dochodowy od osób fizycznych
Sygn. powiązane
VIII SA/Wa 913/16 - Wyrok WSA w Warszawie z 2017-06-28
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej~Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 1966 nr 24 poz 151
art. 154 § 7
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Tezy
Reasumując Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że skuteczne przerwanie biegu terminu przedawnienia może zaistnieć w okresie nieprzedawnienia, w momencie, gdy zajęcie zabezpieczające przekształci się w zajęcie egzekucyjne.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, Sędzia NSA Grażyna Nasierowska, Sędzia WSA del. Paweł Dąbek (sprawozdawca), Protokolant Justyna Nawrocka, po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2019 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 czerwca 2017 r. sygn. akt VIII SA/Wa 913/16 w sprawie ze skargi Z. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 30 sierpnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2005 r. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie na rzecz Z. R. kwotę 5400 (pięć tysięcy czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 28 czerwca 2017r., sygn. akt VIII SA/Wa 913/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (podobnie, jak pozostałe powoływane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia, dostępny: http://orzeczenia.nsa.gov.pl), uchylił decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie (dalej: "Dyrektor") z 30 sierpnia 2016 r. w sprawie określenia Z. R. (dalej: "Skarżący") zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2005 r. WSA w Warszawie nie podzielił stanowiska Dyrektora, że dokonane zajęcie w postępowaniu zabezpieczającym, doprowadziło w okolicznościach rozpoznawanej sprawy do przerwania biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego.
W złożonej skardze kasacyjnej, Dyrektor zarzucił zaskarżonemu wyrokowi:
1/ naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 ze zm. – dalej: p.p.s.a.) w zw. z art. 122, art. 187 § 1, a także art. 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2017 r. poz. 201 ze zm. – dalej: "O.p.") w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez błędne przyjęcie przez Sąd, że organy podatkowe nie wykazały, że w niniejszej sprawie wystąpiły przesłanki stanowiące o przerwaniu lub zawieszeniu biegu terminu przedawnienia spornego zobowiązania podatkowego, w sytuacji gdy z akt sprawy bezspornie wynika, iż organ podatkowy zastosował środek egzekucyjny w postępowaniu zabezpieczającym w postaci zajęcia rachunku bankowego oraz udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, o którym to zastosowaniu środka egzekucyjnego podatnik został zawiadomiony jeszcze przed upływem terminu przedawnienia, w rezultacie z akt niniejszej sprawy wynika, że doszło do przerwania biegu przedawnienia zobowiązania podatkowego. Powyższe nieprawidłowe działanie Sądu z uwagi na możliwość przedawnienia zobowiązania podatkowego, doprowadziło do uchylenia zaskarżonej decyzji Dyrektora celem rozważenia celowości dalszego procedowania w zakresie spornego zobowiązania podatkowego;
2/ naruszenie prawa materialnego, tj. art. 70 § 4 w zw. z art. 70 § 1 O.p. oraz w zw. z art. 1a pkt 12 lit. a), a także art. 154 § 4 pkt 1 i art. 154 § 7 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2017r. poz. 201 ze zm. – dalej: "u.p.e.a.") przez błędną jego wykładnię polegającą na nieprawidłowym przyjęciu przez Sąd, że środek egzekucyjny, o którym mowa w wyżej wymienionym art. 70 § 4 O.p. może być jedynie zastosowany w toku postępowania egzekucyjnego, a nie zabezpieczającego, a w konsekwencji uznanie przez Sąd, że powyższa norma prawna regulująca instytucję przerwania biegu terminu przedawnienia może dotyczyć jedynie postępowania egzekucyjnego, a nie postępowania zabezpieczającego, co równocześnie doprowadziło przez Sąd do odmowy zastosowania art. 70 § 4 O.p..
W oparciu o tak postawione zarzuty, Dyrektor wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Odpowiadając na skargę kasacyjną, Skarżący wniósł o jej oddalenie w całości oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Wniesiona skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, gdyż zaskarżony wyrok odpowiada prawu.
Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest kwestia, czy dokonanie zajęcia zabezpieczającego w postępowaniu zabezpieczającym stanowi zastosowanie środka egzekucyjnego przerywającego bieg terminu przedawnienia w rozumieniu art. 70 § 4 O.p., zgodnie z którym bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Problem ten był już przedmiotem wypowiedzi Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaś rozpoznający niniejszą sprawę Sąd podziela stanowisko zaprezentowane w wyroku z 9 listopada 2017 r., I FSK 150/16 i wykorzysta argumentację w nim zawartą.
Wykonanie decyzji o zabezpieczeniu, o którym mowa w art. 33 O.p., jeżeli ma miejsce w sposób przymusowy (nie na wniosek stron) następuje w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 33d § 1 O.p.), to znaczy przepisów art. 154-168e u.p.e.a.
W art. 1a u.p.e.a. zdefiniowano pojęcia: środka egzekucyjnego (pkt 12), zajęcia egzekucyjnego (pkt 18) oraz zajęcia zabezpieczającego (pkt 18). Zgodnie z tymi przepisami (w brzmieniu obowiązującym w 2011 r., kiedy to w tej sprawie zastosowano zajęcie zabezpieczające praw majątkowych stanowiących wierzytelności z rachunku bankowego u dłużnika zajętych wierzytelności będących bankami oraz zajęcie udziału Skarżącego w spółce z o.o.), kiedy mowa w u.p.e.a. o:
1) środku egzekucyjnym - rozumie się przez to:
a) w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych, egzekucję z pieniędzy, z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz ubezpieczenia społecznego, a także z renty socjalnej, z rachunków bankowych, z innych wierzytelności pieniężnych, z praw z instrumentów finansowych w rozumieniu przepisów o obrocie instrumentami finansowymi, zapisanych na rachunku papierów wartościowych lub innym rachunku, oraz z wierzytelności z rachunku pieniężnego służącego do obsługi takich rachunków, z papierów wartościowych niezapisanych na rachunku papierów wartościowych, z weksla, z autorskich praw majątkowych i praw pokrewnych oraz z praw własności przemysłowej, z udziału w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, z pozostałych praw majątkowych, z ruchomości, z nieruchomości;
2) zajęciu egzekucyjnym - rozumie się przez to czynność organu egzekucyjnego, w wyniku której organ egzekucyjny nabywa prawo rozporządzania składnikiem majątkowym zobowiązanego w zakresie niezbędnym do wykonania obowiązku objętego tytułem wykonawczym,
3) zajęciu zabezpieczającym - rozumie się przez to czynność organu egzekucyjnego, w wyniku której organ egzekucyjny nabywa prawo rozporządzania składnikiem majątkowym zobowiązanego w zakresie niezbędnym do zabezpieczenia wykonania przez niego obowiązku objętego zarządzeniem zabezpieczenia, ale która nie prowadzi do przymusowego wykonania obowiązku.
Postępowanie zabezpieczające jest postępowaniem pomocniczym wobec postępowania egzekucyjnego; co do zasady toczy się ono przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego i służy stworzeniu gwarancji wykonania obowiązku w toku postępowania egzekucyjnego. Analiza przepisów działu IV u.p.e.a. - Postępowanie zabezpieczające (art. 154-168e) wskazuje, że organ egzekucyjny dokonując zabezpieczenia (należności pieniężnych, czy też niepieniężnych) nie stosuje środków egzekucyjnych, o których mowa w art. 1a pkt 12 u.p.e.a. Ustawodawca w art. 164 § 1 u.p.e.a. wskazując bowiem formy, w jakich dokonuje zabezpieczenia należności pieniężnej organ egzekucyjny, nie odwołuje się do katalogu środków egzekucyjnych, o których stanowi art. 1a pkt 12 u.p.e.a., lecz określa odrębny katalog form zabezpieczenia: (1) zajęcie pieniędzy, wynagrodzenia za pracę, wierzytelności z rachunków bankowych, innych wierzytelności i praw majątkowych lub ruchomości; (2) obciążenie nieruchomości zobowiązanego hipoteką przymusową, w tym przez złożenie dokumentów do zbioru dokumentów w przypadku nieruchomości, która nie ma urządzonej księgi wieczystej; (3) obciążenie statku morskiego lub statku morskiego w budowie zastawem wpisanym do rejestru okrętowego (hipoteka morska przymusowa); (4) ustanowienie zakazu zbywania i obciążania nieruchomości, która nie ma urządzonej księgi wieczystej albo której księga wieczysta zginęła lub uległa zniszczeniu.
Podstawę stosowania środków egzekucyjnych, o których mowa w art. 1a pkt 12 u.p.e.a. stanowi bowiem dopiero wszczęcie postępowania egzekucyjnego, na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego (por. art. 26 § 1 i § 5 u.p.e.a.) oraz - w przypadku egzekucji należności pieniężnych - zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności albo: protokół zajęcia prawa majątkowego, protokół zajęcia i odbioru ruchomości, lub protokół odbioru dokumentu, sporządzone według wzoru określonego w drodze rozporządzenia przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych (por. art. 67 § 1 u.p.e.a.).
Ponadto, jak stanowi art. 154 § 7 u.p.e.a., jeżeli zajęcie zabezpieczające przekształca się w zajęcie egzekucyjne według kryteriów określonych w art. 154 § 4 lub 5 u.p.e.a., w dniu przekształcenia się tego zajęcia powstają skutki związane z zastosowaniem środka egzekucyjnego (tak też NSA w wyroku z dnia 31 maja 2011 r., I FSK 872/10).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z powyższych przepisów wynika zatem, że pojęcie środków egzekucyjnych, o których mowa w art. 1a pkt 12 lit. a) u.p.e.a., odnosi się tylko do egzekucji należności pieniężnych w postępowaniu egzekucyjnym, a tym samym z wyłączeniem postępowania zabezpieczającego.
Nie można zatem w tym zakresie podzielić poglądu NSA wyrażonego w wyroku z 4 czerwca 2013 r., I GSK 1024/11, że "definiując pojęcie środka egzekucyjnego ustawodawca nie zróżnicował środków egzekucyjnych w zależności od tego czy zostały podjęte w ramach zajęcia egzekucyjnego czy zajęcia zabezpieczającego, o których odpowiednio mowa w art. 1a punkt 18 i 19 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji". Tym samym nie można podzielić stanowiska zaprezentowanego w wyrokach NSA z 18 stycznia 2017 r., II FSK 3215/16 oraz z 30 listopada 2017 r., I FSK 351/16, które w swojej argumentacji odwołują się do stanowiska wyrażonego w powyższym wyroku z 4 czerwca 2013 r. Przeczy temu przede wszystkim treść art. 154 § 7 u.p.e.a., w którym wyraźnie wskazano, że dopiero w chwili przekształcenia się zajęcia zabezpieczającego w zajęcie egzekucyjne powstają skutki związane z zastosowaniem środka egzekucyjnego. Tym samym nie ma podstaw do utożsamiania zajęcia zabezpieczającego z zajęciem egzekucyjnym.
Jeżeli zatem art. 70 § 4 O.p. stanowi, że bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony, chodzi o środek egzekucyjny zastosowany w postępowaniu egzekucyjnym, co wyłącza z dyspozycji tej normy zajęcie zabezpieczające w postępowaniu zabezpieczającym.
Powyższe nie oznacza, że czynności dokonane w postępowaniu zabezpieczającym np. w postaci zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych, nie mogą wywołać żadnych skutków w zakresie przerwania biegu terminu przedawnienia uregulowanego w art. 70 § 4 O.p. Skutki takie powstaną jednak dopiero wówczas, gdy zajęcie zabezpieczające przekształci się w zajęcie egzekucyjne. Ustawodawca wyraźnie bowiem w art. 154 § 7 u.p.e.a. wskazał, że w takim wypadku "powstają skutki związane z zastosowaniem środka egzekucyjnego". Musi się ono zatem odnosić do wszystkich przewidzianych w przepisach prawa sytuacji, gdy ustawodawca wiąże określone konsekwencje z "zastosowaniem środka egzekucyjnego". Aby doszło do przerwania biegu terminu przedawnienia w oparciu o art. 70 § 4 O.p., koniecznym jest między innymi "zastosowanie środka egzekucyjnego". Dla uniknięcia wątpliwości, czy stosowanie określonych środków w postępowaniu zabezpieczającym może zostać uznane, jako stosowanie środków egzekucyjnych, wprowadzony został art. 154 § 7 u.p.e.a. W obydwu tych przepisach ustawodawca użył takiego samego określenia. W pierwszym z nich wskazuje, że jedną z przesłanek przerwania biegu terminu przedawnienia jest "zastosowanie środka egzekucyjnego", zaś w drugim wyraźnie określa zdarzenie, którego konsekwencją jest "zastosowanie środka egzekucyjnego". Nie można w procesie wykładni przepisu prawnego, nadawać temu samemu pojęciu odmiennego znaczenia. Wiąże się to z zakazem wykładni homonimicznej, sprowadzającej się do tego, że tym samym zwrotom nie należy nadawać różnych znaczeń. Zasada ta ma szczególne znaczenie w realiach rozpatrywanej sprawy, gdyż art. 70 § 4 O.p. nie zawiera definicji legalnej zwrotu "zastosowanie środka egzekucyjnego". Skoro egzekwowanie należności publicznoprawnych, wynikających ze zobowiązań podatkowych z woli ustawodawcy odbywa się w drodze postępowania egzekucyjnego w administracji, to uprawnione jest twierdzenie, że definicji tego pojęcia poszukiwać należy na gruncie u.p.e.a. Ustawodawca w odniesieniu do postępowania zabezpieczającego, jednoznacznie kwestię tę uregulował w art. 154 § 7 u.p.e.a. Nieuprawnionym w związku z tym byłoby stwierdzenie, że w art. 70 § 4 O.p. znaczenie omawianego pojęcia rozumiane będzie z pominięciem dyspozycji art. 154 § 7 u.p.e.a. Obydwie ustawy są ze sobą powiązane w takim znaczeniu, że regulacje O.p. dają podstawy do określania (ustalania) wysokości zobowiązań podatkowych, które w razie braku dobrowolnego uregulowania, podlegają przymusowemu wyegzekwowaniu, zaś w określonych sytuacjach zabezpieczeniu według przepisów u.p.e.a.
W konsekwencji do przerwania biegu terminu do przedawnienia zobowiązania podatkowego może dojść jedynie w sytuacji, gdy prowadzono najpierw postępowanie zabezpieczające, a następnie - po wydaniu decyzji wymiarowej - postępowanie egzekucyjne. Dopiero jednak w momencie, gdy zajęcie zabezpieczające przekształci się w zajęcie egzekucyjne, spełnione zostają przesłanki skutecznego przerwania biegu terminu przedawnienia na podstawie art. 70 § 4 O.p. Sytuacja taka w rozpoznawanej sprawie nie miała miejsca, gdyż zajęcie zabezpieczające przekształciło się w zajęcie egzekucyjne już po terminie przedawnienia zobowiązania podatkowego.
Dlatego też rację należy przyznać Sądowi pierwszej instancji, który stwierdził, że "Wobec rozróżnienia zajęcia egzekucyjnego i zajęcia zabezpieczającego (art. 1a pkt 18 i 19 u.p.e.a.) oraz wprowadzenia instytucji przekształcenia zajęcia zabezpieczającego w zajęcie egzekucyjne (art. 154 § 4 u.p.e.a.), przy jednoczesnym wskazaniu daty powstania skutków zastosowania środka egzekucyjnego w przypadku przekształcenia, o którym mowa (art. 154 § 4 u.p.e.a. w zw. z art. 154 § 7 u.p.e.a.), zastosowanie środka zabezpieczającego mogłoby doprowadzić do przerwania biegu terminu przedawnienia w przypadku przekształcenia zajęcia zabezpieczającego w zajęcie egzekucyjne przed dniem upływu terminu przedawnienia" .
Możliwość wywołania skutków związanych z zajęciem zabezpieczającym, lecz jedynie w sytuacji, gdy następnie zajęcie to przekształciło się w zajęcie egzekucyjne, czyni niezasadnym "obawę" Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażoną w wyroku z 30 listopada 2017 r., I FSK 351/16, w którym jednym z argumentów uznania, że zajęcie zabezpieczające jest równoznaczne z egzekucyjnym, było, iż przy przyjęciu odmiennej koncepcji "(...) skorzystanie przez organy z instytucji zabezpieczenia należności pieniężnej (zobowiązania podatkowego) w istocie mogłoby utrudnić późniejsze postępowanie egzekucyjne (poprzez uniemożliwienie przerwania biegu przedawnienia w sposób przewidziany w art. 70 § 4 Ordynacji podatkowej), prowadząc w wielu wypadkach do niewykonywania zobowiązania podatkowego".
Dotychczas zaprezentowane stanowisko znajduje potwierdzenie w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 czerwca 2011 r. (P 26/10), OTK-A 2011/5, poz. 43 w którym wskazano, że przerwanie biegu przedawnienia na podstawie art. 70 § 4 O.p. nastąpi dopiero, gdy wszczęto postępowanie egzekucyjne i zastosowano jeden ze środków egzekucyjnych przewidzianych w art. 1a pkt 12 u.p.e.a., o którym podatnik został zawiadomiony (pkt 5.4.). Przepis art. 70 § 4 O.p. odnosi się bowiem do sytuacji, w której prowadzona jest już egzekucja niezapłaconych w terminie należności podatkowych, co jest konsekwencją niewywiązania się podatnika z ciążącego na nim, skonkretyzowanego oraz zaktualizowanego już powszechnego obowiązku konstytucyjnego ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych (pkt 5.2.). Trybunał podkreślił przy tym, że katalog środków egzekucyjnych, których stosowanie - w myśl art. 70 § 4 O.p. - przerywa bieg przedawnienia, ma charakter zamknięty.
Przedstawiona powyżej argumentacja, niezasadnymi czyni zarzuty naruszenia art. 70 § 4 w zw. z art. 70 § 1 w zw. z art. 1a pkt 12 lit. a) oraz art. 154 § 4 pkt 1 i art. 154 § 7 u.p.e.a.
Za zasadne nie mogły zostać również uznane zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Wynikają one przy tym w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z niezrozumienia powodów, dla których Sąd pierwszej instancji stwierdził naruszenie art. 122, art. 187 § 1 oraz art. 191 O.p. Jak wynika bowiem z uzasadnienia zaskarżonego wyroku, podważone zostało stanowisko Dyrektora, że zajęcie dokonane w postępowaniu zabezpieczającym doprowadziło do przerwania biegu przedawnienia. Skoro jednak Dyrektor twierdził, że zobowiązanie podatkowe Skarżącego nie uległo przedawnieniu, zaś jedyny powołany argument, który stanowisko takie by uzasadniał okazał się błędny, Sąd pierwszej instancji doszedł do słusznego wniosku, że ewentualne wykazanie przesłanek, które doprowadziły do zawieszenia bądź przerwania biegu przedawnienia, wymaga przeprowadzenia dodatkowego postępowania wyjaśniającego. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie wynika natomiast, aby podważone zostały ustalenia faktyczne dotyczące dokonania zajęcia zabezpieczającego. Sąd pierwszej instancji słusznie uznał jednak, że zajęcie to w realiach niniejszej sprawy, nie doprowadziło do przerwania biegu do przedawnienia zobowiązania podatkowego. Pogląd taki mógł być zwalczany zarzutami naruszenia prawa materialnego, co też Dyrektor uczynił, choć nie udało mu się podważyć zajętego przez WSA w Warszawie stanowiska.
Reasumując Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że skuteczne przerwanie biegu terminu przedawnienia może zaistnieć w okresie nieprzedawnienia, w momencie, gdy zajęcie zabezpieczające przekształci się w zajęcie egzekucyjne.
Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny skargę kasacyjną oddalił, za podstawę rozstrzygnięcia przyjmując art. 184 p.p.s.a. O kosztach orzeczono zgodnie z art. 204 pkt 2 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.
Ponieważ odpowiedź na skargę kasacyjną została wniesiona po upływie 14 dni od doręczenia odpisu skargi kasacyjnej, wynagrodzenie pełnomocnika Skarżącego określone zostało w oparciu o § 14 ust. 1 pkt 2 lit. c) w zw. z § 1 pkt 7 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.). Wprawdzie istnieje możliwość zasądzenia zwrotu kosztów za wniesienie sporządzonej przez profesjonalnego pełnomocnika odpowiedzi na skargę kasacyjną, co wynika z uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 listopada 2012 r., II FPS 4/12 – CBOSA. Niemniej jednak jak wskazano w uzasadnieniu tej uchwały, nie stanowi odpowiedzi na skargę kasacyjną w rozumieniu art. 179 p.p.s.a. pismo procesowe strony, wniesione po upływie terminu zakreślonego w tym przepisie.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI