II FSK 338/07

Naczelny Sąd Administracyjny2008-04-17
NSAAdministracyjneWysokansa
postępowanie zabezpieczającekoszty postępowaniaprokuratorwierzycielustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracjikodeks postępowania karnegosąd administracyjnyskarga kasacyjnaegzekucja administracyjna

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną prokuratora, potwierdzając, że prokuratura jako wierzyciel powinna ponieść koszty postępowania zabezpieczającego, nawet po uchyleniu zabezpieczenia.

Sprawa dotyczyła obciążenia Prokuratora Rejonowego w N. kosztami postępowania zabezpieczającego, obejmującymi koszty parkowania zajętych samochodów. Sąd I instancji oraz Dyrektor Izby Skarbowej uznali, że prokurator jako wierzyciel powinien ponieść te koszty zgodnie z art. 163 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (upe). Prokurator Okręgowy w O. wniósł skargę kasacyjną, argumentując, że po wniesieniu aktu oskarżenia dysponentem przedmiotu zabezpieczenia staje się sąd, a nie prokurator. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę, uznając, że prokurator zachował status wierzyciela w rozumieniu upe, a przepisy kpk nie zmieniają tej kwalifikacji w kontekście kosztów postępowania zabezpieczającego.

Sprawa rozpatrywana przez Naczelny Sąd Administracyjny dotyczyła skargi kasacyjnej Prokuratora Okręgowego w O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu, który oddalił skargę Prokuratora Rejonowego w N. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w O. w przedmiocie kosztów postępowania zabezpieczającego. Postępowanie zabezpieczające dotyczyło zajęcia samochodów osobowych na potrzeby przyszłego przepadku. Po uchyleniu przez Sąd Rejonowy postanowień o zabezpieczeniu, Naczelnik Urzędu Skarbowego obciążył Prokuraturę Rejonową kosztami parkowania zajętych pojazdów, powołując się na art. 163 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (upe). Prokurator Rejonowy kwestionował to obciążenie, argumentując, że organ egzekucyjny powinien był sprzedać zajęte ruchomości. Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał stanowisko organu I instancji, wskazując, że postępowanie zabezpieczające ma charakter gwarancyjny, a nie egzekucyjny, i że w braku wszczęcia postępowania egzekucyjnego koszty obciążają wierzyciela. W skardze kasacyjnej Prokurator Okręgowy zarzucił naruszenie prawa materialnego (art. 1a pkt 13, art. 5 § 1 i 2, art. 163 § 2 upe) oraz naruszenie przepisów postępowania (art. 141 § 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - u.p.p.s.a.). Główny zarzut dotyczył błędnej wykładni pojęcia wierzyciela w rozumieniu upe, twierdząc, że po wniesieniu aktu oskarżenia, jedynie sąd jest uprawniony do dysponowania przedmiotem zabezpieczenia, a prokurator traci status wierzyciela. Podniesiono również zarzut naruszenia art. 141 § 4 u.p.p.s.a. z powodu braku wszechstronnego wyjaśnienia podstawy prawnej stanowiska sądu I instancji. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Sąd uznał, że zarzut naruszenia art. 141 § 4 u.p.p.s.a. jest niezasadny, gdyż uzasadnienie wyroku WSA było wystarczające. Sąd podkreślił odrębność regulacji upe i kpk. Trafnie ocenił, że uchylenie postanowień o zabezpieczeniu skutkowało koniecznością orzeczenia o kosztach na podstawie art. 163 § 2 upe. Sąd uznał, że Prokurator Rejonowy w N. prawidłowo występował w sprawie jako wierzyciel w rozumieniu art. 1a pkt 13 w zw. z art. 5 § 1 pkt 2 upe, a wniesienie aktu oskarżenia nie pozbawiło go tego statusu. Sąd wyjaśnił, że definicja wierzyciela w upe jest autonomiczna i nie jest tożsama z pojęciem dysponenta przedmiotu zabezpieczenia w kpk. Instytucja wierzyciela w upe ma na celu realizację interesu ogólnego, a nie jednostkowego. W konsekwencji, Prokurator Okręgowy został obciążony kosztami postępowania kasacyjnego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, prokurator zachowuje status wierzyciela w rozumieniu upe, a wniesienie aktu oskarżenia nie pozbawia go tego statusu w kontekście ponoszenia kosztów postępowania zabezpieczającego.

Uzasadnienie

Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (upe) reguluje autonomicznie postępowanie egzekucyjne. Definicja wierzyciela w upe jest ogólna i doprecyzowana w art. 5 upe, obejmując instytucje państwowe zainteresowane wykonaniem obowiązku. Wniesienie aktu oskarżenia nie zmienia tej kwalifikacji, gdyż przepisy kpk regulujące dysponowanie przedmiotem zabezpieczenia nie są tożsame z definicją wierzyciela w upe, która ma na celu realizację interesu ogólnego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (20)

Główne

upe art. 1a § pkt 13

Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

upe art. 2 § § 1 pkt 5

Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

upe art. 2 § § 2

Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

upe art. 5 § § 1 pkt 2

Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

upe art. 63 § § 2

Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

upe art. 157 § a

Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

upe art. 160

Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

upe art. 161

Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

upe art. 163 § § 2

Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

upe art. 170

Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji

Pomocnicze

u.p.p.s.a. art. 141 § § 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.p.p.s.a. art. 173 § § 1 i 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.p.p.s.a. art. 174 § pkt 1 i 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.p.p.s.a. art. 204 § pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.k. art. 292 § § 2

Kodeks postępowania karnego

k.p.k. art. 293 § § 1

Kodeks postępowania karnego

k.k.w. art. 13 § § 1

Kodeks karny wykonawczy

k.p.k. art. 616

Kodeks postępowania karnego

k.p.k. art. 619 § § 1

Kodeks postępowania karnego

Argumenty

Skuteczne argumenty

Prokurator Rejonowy w N. jest wierzycielem w rozumieniu upe, a jego status nie zmienia się po wniesieniu aktu oskarżenia. Uchylenie postanowień o zabezpieczeniu skutkuje koniecznością obciążenia wierzyciela kosztami postępowania zabezpieczającego zgodnie z art. 163 § 2 upe. Przepisy upe regulują autonomicznie postępowanie egzekucyjne, a definicja wierzyciela w upe jest odrębna od pojęć stosowanych w kpk.

Odrzucone argumenty

Po wniesieniu aktu oskarżenia, jedynie sąd jest uprawniony do dysponowania przedmiotem zabezpieczenia, a prokurator traci status wierzyciela. Organ egzekucyjny powinien był sprzedać zajęte ruchomości, a nie obciążać prokuratora kosztami parkowania. Koszty postępowania zabezpieczającego powinny być rozliczane w ramach kosztów postępowania karnego, a nie obciążać prokuraturę jako wierzyciela.

Godne uwagi sformułowania

Sąd odwoławczy zwraca uwagę na to, że upe reguluje – w sposób autonomiczny – postępowanie egzekucyjne w administracji, natomiast kpk – postępowanie w sprawach karnych, w tym zasady ponoszenia kosztów w tym postępowaniu. Pojęcie wierzyciela – zastosowane w upe – nie jest tożsame ze zwrotem dysponent przedmiotu zabezpieczenia, o którym mowa w kpk. Działania wierzyciela w rozumieniu przepisów u.p.e. mają na celu realizację interesu ogólnego, a nie jednostkowego interesu wierzyciela.

Skład orzekający

Jerzy Rypina

przewodniczący

Bogusław Dauter

członek

Hanna Kamińska

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie statusu wierzyciela w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zwłaszcza gdy stroną jest prokurator, oraz rozliczenie kosztów postępowania zabezpieczającego po jego uchyleniu."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji, gdzie postępowanie zabezpieczające inicjowane jest w ramach postępowania karnego, a następnie rozstrzygane w kontekście ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy złożonej interakcji między prawem karnym a administracyjnym postępowaniem egzekucyjnym, co może być interesujące dla prawników specjalizujących się w tych dziedzinach. Wyjaśnia kluczowe kwestie dotyczące odpowiedzialności za koszty.

Kto płaci za parking zajętego auta? NSA rozstrzyga spór o koszty postępowania zabezpieczającego z udziałem prokuratora.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II FSK 338/07 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2008-04-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2007-03-07
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Bogusław Dauter
Hanna Kamińska /sprawozdawca/
Jerzy Rypina /przewodniczący/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Op 296/06 - Wyrok WSA w Opolu z 2006-12-13
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 141 § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
art.163 § 2, art. 1a pkt 13 w za. z art. 5 § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Rypina, Sędziowie: NSA Bogusław Dauter, WSA del. Hanna Kamińska (sprawozdawca), Protokolant Paweł Koluch, po rozpoznaniu w dniu 17 kwietnia 2008 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Prokuratora Okręgowego w O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 13 grudnia 2006 r. sygn. akt I SA/Op 296/06 w sprawie ze skargi Prokuratora Rejonowego w N. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 10 sierpnia 2006 r. nr [...] w przedmiocie kosztów postępowania zabezpieczającego 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Prokuratora Okręgowego w O. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w O. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Zaskarżonym skargą kasacyjną wyrokiem z 13 grudnia 2006 r. sygn. I SA/Op 296/06 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu oddalił skargę Prokuratora Rejonowego w N. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 10 sierpnia 2006 r. w przedmiocie kosztów postępowania zabezpieczającego.
Sąd I instancji przyjął następujący stan faktyczny:
Postanowieniem z dnia 24 czerwca 2006r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w N. obciążył Prokuraturę Rejonową w N. kosztami powstałymi w związku z przeprowadzonym postępowaniem zabezpieczającym wobec podejrzanego R. S., a dotyczącym samochodu osobowego marki Fiat 126 p i wobec podejrzanego A. B., a dotyczącym samochodu osobowego marki Skoda 105. W uzasadnieniu organ egzekucyjny wskazał, że Prokurator Rejonowy w N. w dniu 27 września 2004 r. w sprawie o sygnaturze ... wydał postanowienia o zabezpieczeniu obu pojazdów, a następnie skierował je do realizacji na podstawie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W toku postępowania zabezpieczającego dokonano zajęcia obu pojazdów, które odprowadzono i zabezpieczono na parkingu strzeżonym w N.. Następnie postanowieniem z dnia 1 marca 2006 r. Sąd Rejonowy w N. uchylił zabezpieczenia majątkowe orzeczone postanowieniami Prokuratora Rejonowego w N. z dnia 27 września 2004 r. Z tego powodu Naczelnik Urzędu Skarbowego w N., zgodnie z treścią art. 163 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( tekst jednolity Dz. U. z 2005r. Nr 229, poz.1954 ze zm.) – dalej wymienionej jako upe, obciążył wierzyciela wydatkami związanymi z postępowaniem zabezpieczającym w oparciu o wystawione faktury za usługi parkingowe.
Prokurator Rejonowy w N. zakwestionował powyższe rozstrzygniecie i w uzasadnieniu zażalenia podniósł, że skoro zarówno w postanowieniach o zabezpieczeniu jak i zarządzeniach o wykonaniu zabezpieczenia wskazano jedynie, że zabezpieczenie ma nastąpić poprzez zajęcie pojazdów, to organ egzekucyjny będąc dysponentem zajętych ruchomości powinien uwzględniając zasady efektywności i ekonomiki sprzedać zajęte ruchomości, a uzyskaną ze sprzedaży kwotę złożyć do depozytu sądowego. Takie uprawnienia organu egzekucyjnego Prokurator wywiódł z treści art. 157 a upe i art. 188 § 1 kodeksu karnego wykonawczego.
Dyrektor Izby Skarbowej w O. podzielił stanowisko organu I instancji. Wyjaśnił, że postępowanie zabezpieczające nie może prowadzić do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, a ma jedynie stwarzać gwarancje wyegzekwowania tego obowiązku w przyszłości. Z tego powodu niedopuszczalne jest stosowanie - poprzez analogię - przepisów dotyczących wykonania środka karnego. Organ odwoławczy zwrócił uwagę na to, że w sprawie nie doszło do wszczęcia postępowania egzekucyjnego, ponieważ postanowienia o zabezpieczeniu zostały uchylone przez Sąd Rejonowy w N.. Zatem, na podstawie 63 § 2 upe wystąpiła podstawa do obciążenia wierzyciela wydatkami związanymi z postępowaniem zabezpieczającym.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Prokurator Rejonowy w N. zarzucił rażące naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na treść rozstrzygnięcia tj., art. 161 i 163 § 2 upe i wniósł o uchylenie postanowień wydanych w obu instancjach.
W uzasadnieniu skargi Prokurator powołując się na treść art. 1a pkt 19,164 § 4, 168, 100 § 1 i 157 a upe wywodził, że organ egzekucyjny dysponuje środkami prawnymi, które zapewniają mu swobodę w wyborze sposobu dokonywanego zabezpieczenia, zwłaszcza w sytuacji, gdy wierzyciel pozostawił mu tę swobodę określając jedynie, iż zabezpieczenie ma nastąpić poprzez zajęcie pojazdów. Ze względu na to, że postępowanie karne przeciwko A. B. i R. S. nadal toczy się przed Sądem Rejonowym w N., do czasu wydania wyroku nie można stwierdzić, czy będzie lub nie orzeczony przepadek, a zatem istnieje możliwość wszczęcia postępowania egzekucyjnego. W tej sytuacji zastosowanie art. 163 § 2 upe było przedwczesne.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w O. wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację.
W uzasadnieniu zakwestionowanego skargą kasacyjną wyroku Sąd Administracyjny I instancji zwrócił uwagę na to, że Sąd Rejonowy w N. uchylił postanowienia wydane przez Prokuratora Rejonowego w N. o zabezpieczeniu majątkowym na mieniu podejrzanych, zatem postępowanie zabezpieczające przeprowadzone w oparciu o te postanowienia utraciło swój byt. Spełniona przy tym została przesłanka z art. 163 § 2 upe uprawniająca organ egzekucyjny do obciążenia wierzyciela wydatkami związanymi z postępowaniem zabezpieczającym. Zdaniem Sądu I instancji, jeśli nie doszło do wszczęcia postępowania egzekucyjnego przed uchyleniem zabezpieczenia, to wydatki związane z postępowaniem zabezpieczającym powinien ponieść wierzyciel.
W ocenie WSA postępowanie dotyczące zabezpieczenia majątkowego, jako jeden z elementów procesu karnego, podlega odrębnym zasadom w stosunku do przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, co wynika z treści przepisów regulujących instytucję zabezpieczenia majątkowego w toku postępowania karnego oraz z przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Stosownie do treści art. 2 § 1 pkt 5 upe egzekucji administracyjnej podlegają należności pieniężne przekazane do egzekucji na podstawie innych ustaw. Natomiast w myśl § 2 wskazanego artykułu w zakresie nieuregulowanym odrębnymi przepisami, należności, o których mowa w §1, podlegają zabezpieczeniu w trybie i na zasadach określonych w dziale IV- postępowanie zabezpieczające, zaś stosownie do art. 170 powołanej ustawy pozostają w mocy przepisy ustaw szczególnych dotyczące administracyjnego postępowania zabezpieczającego m.in. na podstawie orzeczenia prokuratora. Zdaniem Sądu I instancji treść przepisów z rozdziału IV kpk, w szczególności art. 292 § 2 i art. 293 § 1, wskazuje na odrębności postępowania zabezpieczającego prowadzonego na podstawie postanowienia wydanego przez prokuratora, który powinien określić zarówno zakres zabezpieczenia jak i sposób zabezpieczenia. Przepisy kodeksu postępowania karnego mają charakter szczególny w stosunku do przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i to one decydują o kształcie i charakterze zabezpieczenia majątkowego dokonanego w toku postępowania karnego. Wykonując zabezpieczenie majątkowe na podstawie postanowienia prokuratora organ egzekucyjny, wbrew twierdzeniom skargi, nie jest w uprawniony do zmiany zakresu lub sposobu zabezpieczenia dokonanego przez prokuratora, albowiem przepisy kodeksu postępowania karnego nie dają takich uprawnień organowi egzekucyjnemu. Natomiast w myśl powołanego wcześniej art. 2 i 170 upe tylko w zakresie nieuregulowanym odrębnymi przepisami, zabezpieczenie odbywa się na zasadach określonych w dziale IV ustawy. Zatem przepis art. 157 a ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie ma zastosowania w niniejszej sprawie. Sąd wskazał, że zabezpieczenie zgodnie z art. 160 wskazanej ustawy, nie może zmierzać do wykonania obowiązku, a nabycie przez organ egzekucyjny prawa do rozporządzania składnikiem majątkowym w zakresie niezbędnym do zabezpieczenia wykonania obowiązku objętego zarządzeniem zabezpieczenia, stosownie do treści art. 1 a, pkt 19, nie oznacza w przypadku zabezpieczenia majątkowego dokonanego na podstawie przepisów kodeksu postępowania karnego pełnej swobody w dysponowaniu zajętym mieniem. Organ egzekucyjny jest w takim przypadku związany z jednej strony treścią postanowienia prokuratora, który powinien określić zakres i sposób zabezpieczenia, a z drugiej istotą postępowania zabezpieczającego, które jest jedynie pewną gwarancją realizacji danego obowiązku w przyszłości. Ewentualne późniejsze wszczęcie postępowania egzekucyjnego nie będzie miało wpływu na postanowienie dotyczące wydatków związanych z uchylonym zabezpieczeniem, podobnie jak powierzenie w przyszłości egzekucji dotyczącej ewentualnie orzeczonego wyrokiem sądu w sprawie karnej przepadku, nie będzie miało wpływu na koszty uchylonego zabezpieczenia. Sąd również zwrócił uwagę na to, że zgodnie z treścią art. 1 a pkt 13 upe, ilekroć w ustawie jest mowa o wierzycielu, to rozumie się przez to podmiot uprawniony do żądania wykonania obowiązku lub jego zabezpieczenia w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym lub zabezpieczającym. Zgodnie z art. 5 § 1 pkt 2 wskazanej ustawy uprawnionym do żądania wykonania w drodze egzekucji administracyjnej obowiązków określonych w art. 2 jest dla obowiązków wynikających z orzeczeń sądów lub innych organów, organ lub instytucja bezpośrednio zainteresowana wykonaniem przez zobowiązanego obowiązku albo powołana do czuwania nad wykonaniem obowiązku. Instytucją bezpośrednio zainteresowaną wykonaniem postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym był w niniejszej sprawie Prokurator Rejonowy w N. i to on właśnie jest wierzycielem w rozumieniu przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji i jako wierzyciel został – zgodnie z prawem - obciążony wydatkami związanymi z postępowaniem zabezpieczającym.
W skardze kasacyjnej Prokurator Okręgowy w O. działając na podstawie art. 173 § 1 i 2 oraz art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi(Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej wymienionej jako u.p.p.s.a. - zakwestionował w całości ww. wyrok, zarzucając mu:
1. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 1a pkt 13, art. 5 § 1 i 2 oraz 163 § 2 w zw. z art. 2 § 2 upe polegające na błędnej wykładni tych przepisów poprzez uznanie, iż prokuratura jest wierzycielem w rozumieniu ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zobowiązanym do poniesienia kosztów postępowania zabezpieczającego, pomimo iż zgodnie z regulacją przepisów szczególnych - kodeksem postępowania karnego, po wniesieniu aktu oskarżenia do sądu tylko sąd jest uprawniony do dysponowania przedmiotem zabezpieczenia, a co za tym idzie jest jedynym podmiotem uprawnionym do żądania wykonania obowiązku w rozumieniu cyt. na wstępie przepisów, tj. stosowania w dalszym ciągu orzeczonego zabezpieczania na poczet przepadku, jego zmiany lub też uchylenia;
2. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 141 § 4 u.p.p.s.a. poprzez przyjęcie stanowiska przy wyrokowaniu, wskazanego w końcowej części uzasadnienia wyroku w postaci tezy, iż "przekształcenie postępowania przygotowawczego w kolejny etap postępowania karnego - postępowanie przed sądem, nie pozbawia prokuratora przymiotu wierzyciela w rozumieniu ustawy o postępowaniu egzekucyjnym" bez wszechstronnego i wnikliwego wyjaśnienia przez sąd powodów zajęcia takiego stanowiska oraz bez wskazania podstawy prawnej, na mocy której sąd przyjął tą tezę, w rzeczywistości nie mającej uzasadnienia na gruncie obowiązujących przepisów, co miało istotne znacznie dla ostatecznego rozstrzygnięcia sądu, oddalającego skargę, wskutek uznania iż to prokuratura jest wierzycielem zobowiązanym do poniesienia kosztów postępowania zabezpieczającego w myśl art. 163 § 2 upe.
Prokurator wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji.
Autor skargi kasacyjnej przyznaje, że w sprawie zaistniały przesłanki do obciążenia wierzyciela wydatkami związanymi z postępowaniem zabezpieczającym, zgodnie z art. 163 § 1 upe, w szczególności kosztami przechowywania na parkingu strzeżonym dwóch, zabezpieczonych na potrzeby przepadku, samochodów osobowych - od czasu dokonania tymczasowego zajęcia mienia ruchomego w dniu 21 i 22 września 2004r. Jednakże, ze względu na treść art. 2 § 2 upe, ustalenie kto jest wierzycielem nie może odbyć się bez uwzględnienia regulacji przepisów postępowania karnego. Jak wynika z art. 293 § 1 kpk od momentu wniesienia aktu oskarżenia do sądu prokurator przestaje być dysponentem przedmiotu zabezpieczenia i nie ma uprawnień do podejmowania jakichkolwiek decyzji w przedmiocie zabezpieczenia. Również nie ma uprawnień do podjęcia decyzji w przedmiocie sprzedaży zajętych przedmiotów w trybie art. 161 upe. Wszystkie uprawnienia z momentem wniesienia aktu oskarżenia przechodzą do kognicji sądowej. Gdyby doszło do wszczęcia egzekucji, wskutek orzeczenia w wyroku przepadku zabezpieczonych przedmiotów, to sąd byłby organem, do którego kieruje się wątpliwości na podstawie art. 13 § 1 k.k.w. oraz sąd, a nie prokuratura, byłby organem mogącym wyrazić zgodę na wyłączenie określonych składników majątkowych spod egzekucji. Sąd I instancji w oderwaniu od powyższych regulacji stwierdził jednoznacznie, iż przekształcenie postępowania przygotowawczego w kolejny etap postępowania karnego - postępowanie przed sądem - nie pozbawia prokuratora przymiotu wierzyciela w rozumieniu ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W uzasadnieniu wyroku nie wyjaśnił podstawy prawnej przyjętej tezy, tak istotnej dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, a skutkiem tej tezy było uznanie, iż to prokurator ponosi koszty postępowania zabezpieczającego. Wnoszący skargę kasacyjną zauważył ponadto, że do kosztów procesu (art. 616 i n. Kpk), zalicza się - jako wydatki Skarbu Państwa - ustalone w sprawie koszty postępowania zabezpieczającego, natomiast zgodnie z art. 619 § 1 kpk wszelkie wydatki postępowania wykłada tymczasowo Skarb Państwa. W toku postępowania przygotowawczego wykłada je prokuratura, po wniesieniu aktu oskarżenia sąd. Z powyższego uregulowania wynika, że po uchyleniu zabezpieczenia na etapie postępowania sądowego, kosztami przechowania samochodów na parkingu można było obciążyć prokuraturę co najwyżej jedynie za okres do wniesienia aktu oskarżenia.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej w O. podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych. Organ II instancji ponownie wyjaśnił, że z treści przepisów art. 1a pkt 13 upea i art. 5 § 1 pkt 2 upea wynika, iż sytuacja prawna wierzyciela w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym jest inna niż sytuacja wierzyciela w sądowym postępowaniu egzekucyjnym. W szczególności dla sądowego postępowania egzekucyjnego charakterystyczna jest zasada dyspozycyjności, która polega na tym, że wierzyciel "rozporządza" procesem, poza pewnymi wyjątkami decyduje o wszczęciu postępowania egzekucyjnego i od niego zależy czy zaniecha żądania wykonania obowiązku w czasie postępowania egzekucyjnego. Natomiast w egzekucyjnym postępowaniu administracyjnym wierzyciel ma obowiązek podjęcia czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych oraz spełnia funkcje charakterystyczne dla organu administracji publicznej. Prokurator Rejonowy w N. spełnia przesłanki do uznania go za wierzyciela w niniejszej sprawie i to zarówno w okresie przed wniesieniem aktu oskarżenia, jak i po dokonaniu tej czynności, ponieważ w dniu, którym zwrócił się on o dokonanie spornego zabezpieczenia był podmiotem uprawnionym do żądania dokonania zabezpieczenia, a przepisy regulujące tryb administracyjnego postępowania egzekucyjnego nie pozbawiają go statusu wierzyciela nawet po utracie przez niego prawa dysponowania przedmiotem zabezpieczenia. Prokurator nie miałby zatem statusu wierzyciela tylko w takim przypadku, gdyby przed wniesieniem do sądu aktu oskarżenia nie żądał dokonania zabezpieczenia na majątku oskarżonych. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy są przepisy art. 616 i nast. kpk, które dotyczą zasad ponoszenia kosztów postępowania karnego, ponieważ przepisy kpk operują innym aparatem pojęciowym niż upe. Wierzyciel nie został tam odrębnie zdefiniowany, a zatem również na potrzeby tego postępowania aktualność zachowuje definicja zawarta w upe.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
W sytuacji, gdy w skardze kasacyjnej zarzuca się zarówno naruszenie przepisów prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega ostatnio wymieniony zarzut. Dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo, że nie został skutecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany w sprawie przepis prawa materialnego.
Zarzut naruszenia art. 141 § 4 u.p.p.s.a. jest niezasadny. Sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku wskazał podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Sąd precyzyjnie uzasadnił swoje stanowisko, wyjaśnił odrębność postępowania egzekucyjnego w administracji w stosunki do przepisów k.p.k. regulującego instytucję zabezpieczenia, dokładnie omówił definicję wierzyciela w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym. Sąd II instancji nie dopatrzył się błędu w rozumowaniu sądu I instancji.
Zarzut naruszenia prawa materialnego również nie jest uzasadniony. Trafnie ocenił Sąd I instancji fakt, że uchylenie w dniu 1 marca 2006 r. przez Sąd Rejonowy w N. postanowień Prokuratora Rejonowego z 27 września 2004 r. sygn. .. o zabezpieczeniu majątkowym spowodowało konieczność orzeczenia o kosztach powstałych w wyniku wykonania postanowień o zabezpieczeniu, stosownie do treści przepisu art. 163 § 2 upe. Jeżeli nie doszło do wszczęcia postępowania egzekucyjnego przed uchyleniem zabezpieczenia, to niezależnie od przyczyny niewszczęcia egzekucji, koszty postępowania zabezpieczającego ciążą na wierzycielu.
Sąd I instancji poprawnie przyjął, że Prokurator Rejonowy w N. występował w sprawie jako wierzyciel w rozumieniu art. 1a pkt 13 w zw. z art. 5 § 1 pkt 2upe. Roli wierzyciela nie pozbawiło Prokuratora wniesienie aktu oskarżenia.
Sąd odwoławczy zwraca uwagę na to, że upe reguluje – w sposób autonomiczny – postępowanie egzekucyjne w administracji, natomiast kpk – postępowanie w sprawach karnych, w tym zasady ponoszenia kosztów w tym postępowaniu. Odrębny przedmiot regulacji obydwu przywołanych ustaw jest uzasadnieniem dla odrębnego zdefiniowania instytucji. Z tego wynika, że pojęcie wierzyciela – zastosowane w upe – nie jest tożsame ze zwrotem dysponent przedmiotu zabezpieczenia, o którym mowa w kpk.
W art. 1a pkt 13 upe ustawodawca zawarł ogólną definicję wierzyciela, pozwalającą tylko w części na ustalenie, kto może występować w postępowaniu egzekucyjnym w charakterze wierzyciela. Definicja wierzyciela została doprecyzowana w art. 5 upe. Wierzycielem jest organ administracji publicznej lub instytucja - państwowa lub samorządowa jednostka organizacyjna, również wówczas, gdy przedmiotem egzekucji jest obowiązek wynikający z wyroku sądu powszechnego, wydanego na rzecz osoby fizycznej (zob. E. Bojanowski, Glosa do wyroków NSA z 10 października 1991 r., I SA 752/91 oraz z 16 lipca 1991 r., I SA 585/91 - OSP 1993, nr 4, poz. 78). Wierzyciel, w rozumieniu upe, pełni jedynie procesową funkcję wierzyciela i nie rozporządza przedmiotem postępowania, co nie zwalnia go od obowiązków podejmowania działań w celu zaspokojenia należności. Funkcja wierzyciela przysługuje w pierwszej kolejności organowi lub instytucji bezpośrednio zainteresowanej wykonaniem obowiązku. Instytucja wierzyciela w ustawie egzekucyjnej nie jest tożsama z instytucją wierzyciela w rozumieniu przepisów postępowania cywilnego. Działania wierzyciela w rozumieniu przepisów u.p.e. mają na celu realizację interesu ogólnego, a nie jednostkowego interesu wierzyciela. Następstwem uznania Prokuratora Rejonowego w N. za wierzyciela jest uprawnienie organów egzekucyjnych do zastosowania w sprawie art. 163 upe, stąd nie można uznać zarzutu naruszenia prawa materialnego w tym zakresie za zasadny. Należy dodać, że z przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji czy też z kodeksu postępowania administracyjnego nie wynika, żeby nabyty przez prokuratora status wierzyciela uległ zmianie. Zwłaszcza ograniczenie czasowe w dysponowaniu zabezpieczonymi dobrami nie wpływa na zmianę tej funkcji. Instytucją bezpośrednio zainteresowaną wykonaniem postanowienia o zabezpieczeniu majątkowym był Prokurator Rejonowy w N. i to on pełni funkcję wierzyciela w rozumieniu ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Z tych powodów należało, na podstawie art. 184 u.p.p.s.a. oraz art. 204 pkt 1 u.p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 2 lit a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2002 r. Nr 163, poz. 1349 ze zm), orzec, jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI