II FSK 3074/14

Naczelny Sąd Administracyjny2016-11-30
NSApodatkoweWysokansa
podatek dochodowy od osób prawnychcash poolingkoszty uzyskania przychodówniedostateczna kapitalizacjaodsetkiinterpretacja podatkowaustawa o CIT

NSA uchylił wyrok WSA, uznając, że odsetki w ramach umowy cash poolingu podlegają przepisom o niedostatecznej kapitalizacji, co oznacza, że nie wszystkie mogą być zaliczone do kosztów uzyskania przychodów.

Spółka chciała zaliczyć odsetki z umowy cash poolingu do kosztów uzyskania przychodów, argumentując, że nie jest to pożyczka w rozumieniu przepisów o niedostatecznej kapitalizacji. WSA przychylił się do tego stanowiska, uchylając interpretację Ministra Finansów. Naczelny Sąd Administracyjny uznał jednak skargę kasacyjną Ministra za zasadną, stwierdzając, że umowa cash poolingu wypełnia przesłanki umowy pożyczki, a odsetki podlegają ograniczeniom wynikającym z przepisów o niedostatecznej kapitalizacji.

Sprawa dotyczyła możliwości zaliczenia przez spółkę B. [...] sp. z o.o. odsetek wypłacanych w ramach umowy cash poolingu do kosztów uzyskania przychodów. Spółka argumentowała, że umowa ta nie jest pożyczką w rozumieniu przepisów o niedostatecznej kapitalizacji (art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 ustawy o CIT). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zgodził się ze spółką, uchylając interpretację indywidualną Ministra Finansów, która częściowo kwestionowała to stanowisko. Sąd administracyjny uznał, że umowa cash poolingu różni się od umowy pożyczki i nie podlega ograniczeniom. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną Ministra Finansów, uchylił wyrok WSA. Sąd kasacyjny uznał, że umowa cash poolingu, mimo swojej specyfiki, wypełnia definicję pożyczki zawartą w art. 16 ust. 7b ustawy o CIT, ponieważ wiąże się z przeniesieniem środków pieniężnych i obowiązkiem ich zwrotu, a także generuje odsetki. W konsekwencji, NSA stwierdził, że odsetki wypłacane w ramach cash poolingu podlegają przepisom o niedostatecznej kapitalizacji, co oznacza, że nie wszystkie mogą być zaliczone do kosztów uzyskania przychodów. Sąd kasacyjny uchylił wyrok WSA i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, odsetki wypłacane przez spółkę w ramach umowy cash poolingu podlegają ograniczeniom wynikającym z przepisów o niedostatecznej kapitalizacji, ponieważ umowa ta wypełnia definicję pożyczki.

Uzasadnienie

Umowa cash poolingu, polegająca na koncentracji środków i ich wzajemnym rozliczaniu, zawiera elementy przeniesienia środków pieniężnych i obowiązku ich zwrotu, co kwalifikuje ją jako pożyczkę w rozumieniu art. 16 ust. 7b ustawy o CIT. W związku z tym, odsetki od tych środków podlegają przepisom o niedostatecznej kapitalizacji.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (14)

Główne

u.p.d.o.p. art. 16 § ust. 1 pkt 60

Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych oraz o zmianie niektórych ustaw regulujących zasady opodatkowania

Przepisy dotyczące niedostatecznej kapitalizacji, ograniczające zaliczanie odsetek od pożyczek od podmiotów powiązanych do kosztów uzyskania przychodów.

u.p.d.o.p. art. 16 § ust. 1 pkt 61

Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych oraz o zmianie niektórych ustaw regulujących zasady opodatkowania

Przepisy dotyczące niedostatecznej kapitalizacji, ograniczające zaliczanie odsetek od pożyczek od podmiotów powiązanych do kosztów uzyskania przychodów.

u.p.d.o.p. art. 16 § ust. 7b

Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych oraz o zmianie niektórych ustaw regulujących zasady opodatkowania

Definicja pożyczki, która obejmuje 'każdą umowę', w której dający zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy.

Pomocnicze

u.p.d.o.p. art. 15 § ust. 1

Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych oraz o zmianie niektórych ustaw regulujących zasady opodatkowania

Ogólna zasada zaliczania wydatków do kosztów uzyskania przychodów.

p.p.s.a. art. 146 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna uchylenia zaskarżonej interpretacji przez WSA.

p.p.s.a. art. 174

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawy skargi kasacyjnej.

p.p.s.a. art. 183 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Związanie NSA granicami skargi kasacyjnej.

p.p.s.a. art. 185

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

p.p.s.a. art. 203 § pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

p.p.s.a. art. 209

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.

o.p. art. 14c § § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

Wymóg przedstawienia uzasadnienia prawnego przez organ.

o.p. art. 14c § § 2

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

Wymóg przedstawienia uzasadnienia prawnego przez organ.

o.p. art. 121 § § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

Zasada prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów.

o.p. art. 14h

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa

Zastosowanie przepisów k.p.a. do postępowań interpretacyjnych.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Umowa cash poolingu wypełnia definicję pożyczki w rozumieniu art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p. Odsetki wypłacane w ramach cash poolingu podlegają przepisom o niedostatecznej kapitalizacji.

Odrzucone argumenty

Umowa cash poolingu nie jest pożyczką w rozumieniu przepisów o niedostatecznej kapitalizacji. Odsetki wypłacane w ramach cash poolingu mogą być w całości zaliczone do kosztów uzyskania przychodów.

Godne uwagi sformułowania

przez pożyczkę, o której mowa w art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 oraz w ust. 7 u.p.d.o.p., rozumie się każdą umowę wystarczy zatem, że podmiot dający zobowiąże się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy, a biorący zobowiąże się zwrócić tę samą ilość pieniędzy nie muszą być wyrażone wprost. Wystarczy, że można je będzie ustalić na podstawie każdego zachowania się uczestników

Skład orzekający

Bogusław Dauter

przewodniczący

Sławomir Presnarowicz

sprawozdawca

Alina Rzepecka

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Kwalifikacja umów cash poolingu jako pożyczek w rozumieniu przepisów o niedostatecznej kapitalizacji oraz możliwość zaliczania odsetek do kosztów uzyskania przychodów."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej konstrukcji umowy cash poolingu i jej kwalifikacji prawnej w kontekście przepisów podatkowych. Interpretacja definicji pożyczki może być różnie stosowana w zależności od szczegółów umowy.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy popularnego instrumentu finansowego w grupach kapitałowych (cash pooling) i jego konsekwencji podatkowych, co jest istotne dla wielu firm i doradców podatkowych.

Cash pooling to pożyczka? NSA rozstrzyga kluczową kwestię dla grup kapitałowych.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II FSK 3074/14 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2016-11-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2014-09-11
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Alina Rzepecka
Bogusław Dauter /przewodniczący/
Sławomir Presnarowicz /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
6560
Hasła tematyczne
Podatek dochodowy od osób prawnych
Sygn. powiązane
III SA/Wa 241/14 - Wyrok WSA w Warszawie z 2014-07-15
Skarżony organ
Minister Finansów
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 1992 nr 21 poz 86
art. 16 ust. 1 pkt 60, pkt 61
Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych oraz o zmianie niektórych ustaw regulujących zasady opodatkowania.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz (sprawozdawca), Sędzia WSA del. Alina Rzepecka, Protokolant Magdalena Sadzyńska, po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2016 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie działającego z upoważnienia Ministra Finansów od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 lipca 2014 r. sygn. akt III SA/Wa 241/14 w sprawie ze skargi B. [...] sp. z o.o. z siedzibą w W. na interpretację indywidualną Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie działającego z upoważnienia Ministra Finansów z dnia 7 października 2013 r. nr IPPB5/423-540/13-2/JC w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2) oddala skargę, 3) zasądza od B. [...] sp. z o.o. z siedzibą w W. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie działającego z upoważnienia Ministra Finansów kwotę 340 (słownie: trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 15 lipca 2014, sygn. akt III SA/Wa 241/14, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: "WSA") uchylił zaskarżoną przez B. [...] sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej: "Spółka") interpretację indywidualną Ministra Finansów z dnia 7 października 2013 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych. Podstawą prawną powyższego orzeczenia był art. 146 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270, ze zm., dalej: "p.p.s.a.").
Z uzasadnienia wyroku WSA wynika, że Spółka złożyła wniosek o udzielenie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego w indywidualnej sprawie dotyczącej podatku dochodowego od osób prawnych w zakresie ustalenia kosztów uzyskania przychodów. Spółka prowadzi działalność gospodarczą polegającą na wytwarzaniu oraz dystrybucji sprzętu gospodarstwa domowego. W ramach umowy o nazwie "S. [...]" (dalej: "Umowa") - której stronami są B. [...] GmbH z siedzibą w N. (dalej: "B. G") oraz Spółka - Spółka przystąpiła do systemu kompleksowego zarządzania płynnością finansową (tzw. cash pooling, dalej: "System") w ramach grupy kapitałowej, do której należy. Podmiotem organizującym i oferującym System jest B. G. Obsługę transakcji dokonywanych w ramach Systemu zapewnia bank. W ramach Systemu codziennie dokonywane są przelewy środków pieniężnych pomiędzy rachunkiem Spółki a rachunkiem głównym w taki sposób, aby na koniec danego dnia rachunek Spółki wykazywał saldo zerowe. Jeśli rachunek Spółki wykazuje saldo dodatnie, saldo to zostaje przelane na rachunek główny. Natomiast w przypadku, gdy rachunek Spółki wykazuje saldo ujemne, B. G przelewa z rachunku głównego na rachunek Spółki kwotę sprowadzającą to saldo do zera. Wykazując na koniec dnia saldo ujemne na rachunku uczestniczącym w Systemie, Spółka zobowiązana jest do zapłaty odsetek na rzecz B. G. Natomiast wykazując na koniec dnia saldo dodatnie na rachunku uczestniczącym w Systemie, Spółka otrzymuje odsetki od B. G. Odsetki są kapitalizowane przez B. G na koniec miesięcznych okresów rozliczeniowych. Kapitalizacja odbywa się przez dokonanie odpowiedniej operacji na rachunku głównym tj. odsetki odpowiednio pomniejszają lub powiększają zobowiązanie lub należność Spółki na rachunku głównym. Spółka wykorzystuje środki pochodzące z Systemu na finansowanie wydatków pojawiających się w toku jej bieżącej działalności gospodarczej, tj. bieżące i doraźne finansowanie ogółu wydatków wynikających z podejmowanych przez nią czynności natury faktycznej i prawnej, związanych z prowadzoną przez Spółkę działalnością gospodarczą. Z uwagi na różnorodność działań prowadzonych przez Spółkę, środki pochodzące z Systemu mogą zostać przeznaczone na regulowanie różnego rodzaju zobowiązań o charakterze handlowym lub publicznoprawnym, których dokładne zdefiniowanie i wyszczególnienie nie jest możliwe. Odsetki płacone w ramach Systemu na rzecz B. G są zaliczane przez Spółkę do kosztów podatkowych. Ponadto, Spółka wskazuje, że pomiędzy bankiem a uczestnikami Systemu (w tym Spółką) nie występują powiązania, o których mowa w art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz.U. z 2011r. Nr 74, poz. 397 ze zm., dalej: "u.p.d.o.p."). W związku z powyższym Spółka zadała następujące pytanie:
Czy odsetki wypłacane przez nią na rzecz B. G w związku z uczestnictwem w Systemie mogą być w całości zaliczone do kosztów uzyskania przychodów Spółki i tym samym nie będą miały do nich zastosowania art. 16 ust. 1 pkt 60 oraz art. 16 ust. 1 pkt 61 u.p.d.o.p. dotyczące tzw. niedostatecznej kapitalizacji?
W ocenie Spółki, odsetki wypłacane na rzecz B. G w związku z uczestnictwem w Systemie mogą być w całości zaliczone do kosztów uzyskania przychodów Spółki i tym samym nie będą miały do nich zastosowania art. 16 ust. 1 pkt 60 oraz art. 16 ust. 1 pkt 61 u.p.d.o.p. dotyczące tzw. niedostatecznej kapitalizacji.
Minister Finansów w interpretacji indywidualnej z dnia 7 października 2013 r. uznał, że stanowisko Spółki w zakresie: zastosowania art. 16 ust. 1 pkt 60 i pkt 61 u.p.d.o.p. o niedostatecznej kapitalizacji w związku z uczestnictwem w Systemie - jest nieprawidłowe, zaś w zakresie możliwości zaliczenia w całości do kosztów uzyskania przychodów odsetek wypłacanych przez Spółkę na rzecz B. G w związku z uczestnictwem w Systemie: w części odnoszącej się do odsetek związanych z finansowaniem wypłaty dywidendy - jest nieprawidłowe, zaś w części dotyczącej pozostałych odsetek - jest prawidłowe. Zdaniem Ministra Finansów opisana we wniosku umowa cash poolingu wypełnia przesłanki zaliczenia jej do umowy pożyczki zdefiniowanej w art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p. Polskie przepisy o niedostatecznej kapitalizacji znajdują zastosowanie w przypadkach, kiedy na dzień zapłaty odsetek zadłużenie podatnika przekracza określony w tych przepisach poziom zadłużenia wobec podmiotów powiązanych, skutkując koniecznością wyłączenia odsetek płaconych przez Spółkę od części zadłużenia przekraczającego określony w omawianych przepisach limit. Niezależnie od powyższego należy wskazać, że w sytuacji, w której na dzień zapłaty odsetek podatnik nie byłby zadłużony wobec podmiotów powiązanych, bowiem zadłużenie swoje wobec tych podmiotów już spłacił, to w praktyce wobec płaconych odsetek nie znajdą zastosowania ograniczenia w zaliczaniu ich w koszty na podstawie art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p. Tym samym, na gruncie umowy cash poolingu art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p., mogą znaleźć zastosowanie, a co za tym idzie odsetki płacone przez Spółkę mogą podlegać częściowemu wyłączeniu z kosztów uzyskania przychodów. Nie można przyjąć, że odsetki wypłacane przez Spółkę na rzecz B. G w związku z uczestnictwem w Systemie mogą być w całości zaliczone do kosztów uzyskania przychodów zgodnie z art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. Bowiem odsetek związanych z pozyskanym przez Spółkę finansowaniem w ramach Systemu nie należy w całości traktować jako wydatków związanych z prowadzoną przez Spółkę działalnością gospodarczą w rozumieniu art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. z uwagi na to, że część odsetek jako związanych z finansowaniem wypłaty dywidendy pozbawia Spółkę prawa do zaliczenia całości odsetek od środków pochodzących z Systemu do kosztów podatkowych.
Minister Finansów w odpowiedzi na wezwanie do usunięcia naruszenia prawa stwierdził brak podstaw do zmiany interpretacji.
W skardze wniesionej do WSA Spółka zarzuciła naruszenie art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p., przez błędne przyjęcie, że odsetki wypłacane przez Spółkę na rzecz pool lidera w związku z uczestnictwem w systemie cash poolingu, w zakresie w jakim są związane z finansowaniem wypłaty dywidendy, nie mogą być uznane za koszty uzyskania przychodów; art. 16 ust. 1 pkt 60 oraz pkt 61 oraz art. 16 ust. 7b w zw. z art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p., przez przyjęcie, że do odsetek wypłaconych z tytułu uczestnictwa w systemie kompleksowego zarządzania płynnością finansową Spółka nie może zaliczyć całości odsetek do kosztów uzyskania przychodów ze względu na przepisy o tzw. niedostatecznej kapitalizacji; art. 14c § 1 i § 2 w zw. z art. 121 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2012 r. poz. 749 ze zm., dalej: "o.p."), przez brak przedstawienia dostatecznego uzasadnienia prawnego zaskarżonej interpretacji w zakresie konieczności wyodrębnienia środków finansowych związanych z uczestnictwem w systemie cash-poolingu, które są przeznaczone na wypłatę dywidendy; art. 121 § 1 w zw. z art. 14h o.p., przez brak przedstawienia dostatecznego uzasadnienia prawnego zaskarżonej interpretacji w zakresie odstąpienia od dotychczasowego (prezentowanego od kilku lat) stanowiska Ministra Finansów co do braku możliwości stosowania przepisów o niedostatecznej kapitalizacji do odsetek wypłacanych w ramach struktury cash-poolingu.
Minister Finansów w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko w sprawie.
W uzasadnieniu wyroku WSA wskazał, że sporne między stronami jest czy odsetki wypłacane przez Spółkę na rzecz B. G w związku z uczestnictwem w Systemie (cash poolingu) mogą być w całości zaliczone do kosztów uzyskania przychodów Spółki i tym samym nie będą miały do nich zastosowania art. 16 ust. 1 pkt 60 oraz art. 16 ust. 1 pkt 61 u.p.d.o.p. dotyczące tzw. niedostatecznej kapitalizacji. Jednocześnie WSA zauważył, iż w przedmiotowej sprawie poza sporem pozostaje okoliczność, iż uczestnicy cash-poolingu, w tym Spółka, są podmiotami powiązanymi w rozumieniu art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p.
Określone powyższymi przepisami ograniczenia w zaliczaniu do kosztów uzyskania przychodów odsetek od niektórych pożyczek i kredytów udzielanych podatnikowi przez podmioty z nim powiązane mają na celu zapobieżenie nadmiernemu finansowaniu działalności m. in. spółek kapitałowych przez ich właścicieli inaczej niż przez neutralne podatkowo kapitały własne (tzw. cienka kapitalizacja lub niedostateczna kapitalizacja), co powoduje obniżenie podstawy opodatkowania w związku z zaliczeniem do kosztów podatkowych odsetek od pożyczek lub kredytów. Przepisy o tzw. niedostatecznej kapitalizacji spółek mają za zadanie ograniczenie fiskalnych skutków "pożyczkowego" (w przeciwieństwie do wkładów) finansowania działalności spółek przez ich dominujących wspólników. O zjawisku niedostatecznej kapitalizacji spółki można mówić wtedy, gdy zakres prowadzonej działalności jest niewspółmiernie większy od jej możliwości finansowych i spółka taka jest permanentnie dofinansowywana pożyczkami udzielanymi jej przez udziałowców. Ten sposób finansowania spółek kapitałowych skutkuje m. in. zaniżaniem ich dochodu na skutek zaliczania zapłaconych odsetek od tych pożyczek w koszty działalności tych spółek. W przeciwieństwie bowiem do wkładów na kapitał zakładowy, od których wspólnik nie może pobierać odsetek, a spółka odsetek tych zaliczać w koszty, od udzielonych spółce pożyczek wspólnik może pobierać odsetki, a spółka mogłaby takie odsetki zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów. Celem wprowadzenia przepisów dotyczących cienkiej kapitalizacji jest więc ograniczenie wielkości pożyczek (kredytów) udzielanych spółkom przez ich udziałowców. Umowa cash-poolingu jest formą zarządzania finansami stosowaną przez podmioty należące do jednej grupy kapitałowej lub podmioty powiązane ekonomicznie w jakikolwiek inny sposób. Istota tej umowy sprowadza się do koncentrowania środków pieniężnych z jednostkowych rachunków poszczególnych podmiotów na wspólnym rachunku grupy i zarządzaniu zgromadzoną w ten sposób kwotą, przy wykorzystaniu korzyści skali. Podstawowym walorem cash-poolingu jest możliwość koncentracji środków kilku podmiotów oraz kompensowania przejściowych nadwyżek wykazywanych przez jedne z podmiotów z przejściowymi niedoborami zaistniałymi u innych podmiotów. Dzięki takiej konstrukcji następuje minimalizowanie kosztów kredytowania działalności podmiotów z grupy przez kredytowanie się przy wykorzystaniu środków własnych grupy. Ograniczenia w zaliczaniu do kosztów uzyskania przychodów przewidziane w art. 16 ust. 1 pkt 60 i pkt 61 u.p.d.o.p. dotyczą odsetek od pożyczek udzielanych podatnikowi przez podmioty z nim powiązane. Natomiast w przypadku cash-poolingu, przedstawionego w zdarzeniu przyszłym opisanym przez Spółkę, nie dochodzi do zawierania pomiędzy uczestnikami systemu zarządzania środkami pieniężnymi umowy pożyczki w rozumieniu art. 16 ust 7b u.p.d.o.p., mimo że umowy te zawierają element kredytowania jednych podmiotów przez inne podmioty.
W Umowie (cash-poolingu) w odróżnieniu od wymienionej wyżej umowy pożyczki: - brak jest zobowiązania do przeniesienia określonej ilości pieniędzy na określony w umowie podmiot; - uczestnik tego typu umowy nie wie, czy środki te zostaną wykorzystane w jakiej wysokości i przez którego uczestnika; - nie jest skonkretyzowana druga strona transakcji; - B. G nie jest właścicielem środków pieniężnych znajdujących się na jego rachunku (rachunku głównym), nie dysponuje w sposób dowolny tymi środkami, a tylko w sposób przewidziany w Umowie; - przekazanie środków pieniężnych z rachunku głównego na rachunki uczestników Systemu, w tym Spółki, które na koniec dnia wykazują salda ujemne, odbywa się w sposób automatyczny, bez podjęcia dodatkowego zobowiązania przez B. G.
Zasadne jest zatem stanowisko Spółki, że stosunki między uczestnikami systemu i koordynującym wynikające z uczestnictwa w systemie nie powinny być kwalifikowane jako udzielenie pożyczki, o której mowa w art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p. i tym samym, odsetki wypłacane przez Spółkę nie powinny podlegać restrykcjom wynikającym z przepisów o niedostatecznej kapitalizacji. Wobec powyższego, zdaniem WSA, organ dokonał błędnej interpretacji art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p., a w konsekwencji również art. 16 ust. 1 pkt 60 i pkt 61 u.p.d.o.p.
Ponadto WSA uznał za zasadny zarzut naruszenia art. 14c § 2 w zw. z art. 121 § 1 o.p., przez brak przedstawienia dostatecznego uzasadnienia prawnego zaskarżonej interpretacji w zakresie konieczności wyodrębnienia środków finansowych związanych z uczestnictwem w systemie cash-poolingu, które są przeznaczone na wypłatę dywidendy. Wskazać bowiem należy, że organ powinien uzasadnić stawianą tezę w swoim stanowisku przy użyciu argumentacji prawnej, w sposób, który pozwala wnioskodawcy (a także sądowi administracyjnemu kontrolującemu zasadność skargi) poznać przyczyny, dlaczego argumentacja zawarta we wniosku została uznana za nieprawidłową. W niniejszej sprawie stanowisko organu nie spełnia tych kryteriów. Motywy stanowiska organu zostały w jego stanowisku wprawdzie wskazane, ale uzasadnione w sposób niedostatecznie jasny, co słusznie podnosiła Spółka. Zasadny jest również zarzut naruszenia art. 121 § 1 w zw. z art. 14h o.p., przez brak przedstawienia dostatecznego uzasadnienia prawnego zaskarżonej interpretacji w zakresie odstąpienia od dotychczasowego stanowiska Ministra Finansów co do braku możliwości stosowania przepisów o niedostatecznej kapitalizacji do odsetek wypłacanych w ramach struktury cash-poolingu. W zaskarżonej interpretacji organ zmienił zdanie, nie wyjaśniając przyczyn zmiany swego stanowiska.
W skardze kasacyjnej wywiedzionej od powyższego orzeczenia, Minister Finansów wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenie co do istoty sprawy, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie WSA sprawy do ponownego rozpatrzenia, a także o zasądzenie kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 16 ust. 7b w zw. z art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p., przez niezasadne przyjęcie, iż stosunki pomiędzy uczestnikami opisanej we wniosku o wydanie interpretacji umowy cash – poolingu, nie powinny być kwalifikowane jako udzielanie pożyczek.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej został uszczegółowiony powyższy zarzut.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Spółka wniosła o jej oddalenie, a także o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) albo naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Dopełnienie wymogu wskazania podstaw skargi kasacyjnej zakreślonych w powołanym przepisie art. 174 p.p.s.a. jest konieczne, ponieważ wyznacza granice skargi kasacyjnej, którymi jest związany Naczelny Sąd Administracyjny (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Wyjątkiem są tu jedynie przesłanki nieważności postępowania, które Sąd bierze pod rozwagę z urzędu. Przed przystąpieniem do oceny zarzutów skargi kasacyjnej zbadano, czy nie zaistniała którakolwiek z przesłanek nieważności określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła żadna z przyczyn nieważności, wskazywana w przywoływanym unormowaniu. Należy wskazać, że przedmiotem sporu między stronami jest, czy odsetki wypłacane przez Spółkę na rzecz B. G w związku z uczestnictwem w Systemie (cash poolingu) mogą być w całości zaliczone do kosztów uzyskania przychodów Spółki i tym samym nie będą miały do nich zastosowania art. 16 ust. 1 pkt 60 oraz art. 16 ust. 1 pkt 61 u.p.d.o.p. dotyczące tzw. niedostatecznej kapitalizacji.
Naczelny Sąd Administracyjny za trafny uznaje zarzut naruszenia przez WSA przepisów prawa materialnego, tj.: poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie art. 16 ust. 7b w zw. z art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 u.p.d.o.p., przez niezasadne przyjęcie, iż stosunki pomiędzy uczestnikami opisanej we wniosku o wydanie interpretacji umowy cash – poolingu, nie powinny być kwalifikowane jako udzielanie pożyczek. Należy przypomnieć, że stosownie do postanowień art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p., przez pożyczkę, o której mowa w art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 oraz w ust. 7 u.p.d.o.p., rozumie się każdą umowę, w której dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy, a biorący zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy; przez pożyczkę tę rozumie się także emisję papierów wartościowych o charakterze dłużnym, depozyt nieprawidłowy lub lokatę. Dokonując wykładni językowej przywołanego in extenso przepisu należy stwierdzić, że ustawodawca przyjął, że "przez pożyczkę, o której mowa w art. 16 ust. 1 pkt 60 i 61 oraz w ust. 7 u.p.d.o.p., rozumie się każdą umowę". Wystarczy zatem, że podmiot dający zobowiąże się przenieść na własność biorącego określoną ilość pieniędzy, a biorący zobowiąże się zwrócić tę samą ilość pieniędzy. W rzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że
, jak i
wcale nie muszą być wyrażone wprost. Wystarczy, że można je będzie ustalić na podstawie każdego zachowania się uczestników (...)" (zob. np. wyrok NSA z dnia 30 września 2015 r., sygn. akt II FSK 3137/14; opublikowany w: www.nsa.gov.pl). Również w orzecznictwie wojewódzkich sądów administracyjnych można znaleźć pogląd, że "jednak istota zawartej umowy (czytaj: cash – poolingu) nie dotyczy samego zarządzania przez bank rachunkami podmiotów biorących udział w tym przedsięwzięciu (albowiem oprócz dodatkowych kosztów nic to nie przyniosłoby skarżącej), ale istotą zawartej umowy (...) jest efektywne zarządzanie środkami finansowymi, podmiotów należących do jednej grupy kapitałowej lub podmiotów powiązanych ekonomicznie w jakikolwiek inny sposób. Sprowadza się ona do koncentrowania środków pieniężnych z jednostkowych rachunków poszczególnych podmiotów na wspólnym rachunku grupy, zarządzaniu zgromadzoną w ten sposób kwotą, przy wykorzystaniu tzw. korzyści skali. Pozwala to na kompensowanie przejściowych nadwyżek, wykazywanych przez jedne z podmiotów z przejściowymi niedoborami zaistniałymi u innych podmiotów. Dzięki temu dochodzi do minimalizowania kosztów kredytowania działalności podmiotów z grupy poprzez kredytowanie się, (pożyczanie) przy wykorzystaniu środków własnych grupy...". (zob. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 30 stycznia 2014 r., sygn. akt I SA/Go 604/13; opublikowany w: www.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe wywody, słusznie wywodzi autor skargi kasacyjnej w jej uzasadnieniu, że opisana we wniosku umowa cash – poolingu wypełnia przesłanki zaliczenia jej do umowy pożyczki zdefiniowanej w art. 16 ust. 7b u.p.d.o.p. Mamy tu nie wątpliwie do czynienia z przekazywaniem środków pieniężnych pomiędzy podmiotami – uczestnikami – przy jednoczesnej – wynikającej z logiki struktury zarządzania płynnością finansową – jednak konieczności zwrotu danych środków oraz uzyskiwaniu w związku z tym określonego wynagrodzenia w postaci odsetek. Błędny jest zatem pogląd WSA wyrażony w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, że odsetki wypłacane przez Spółkę nie powinny podlegać restrykcjom wynikającym z przepisów o niedostatecznej kapitalizacji.
Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 p.p.s.a. uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę WSA do ponownego rozpoznania.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 oraz art. 209 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI