II FSK 29/19

Naczelny Sąd Administracyjny2021-07-29
NSApodatkoweWysokansa
podatek dochodowyPITodsetki ustawowezadośćuczynieniezwolnienie podatkoweprzychody z innych źródełwykładnia przepisówprawo podatkoweorzecznictwo NSA

NSA orzekł, że odsetki ustawowe za opóźnienie w zapłacie zadośćuczynienia nie są zwolnione z podatku dochodowego od osób fizycznych, traktując je jako przychód z innych źródeł.

Skarga kasacyjna dotyczyła opodatkowania odsetek ustawowych od zadośćuczynienia. Skarżący argumentował, że odsetki te powinny być zwolnione z podatku dochodowego na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 3b ustawy o PIT, podobnie jak samo zadośćuczynienie. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę, uznając, że przepis ten obejmuje jedynie świadczenie główne (zadośćuczynienie), a nie świadczenia uboczne, takie jak odsetki za opóźnienie. Odsetki te zostały zakwalifikowane jako przychód z innych źródeł.

W niniejszej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny rozpatrywał skargę kasacyjną P.T. od wyroku WSA w Gdańsku, który oddalił skargę podatnika na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2016 r. Głównym zarzutem skargi kasacyjnej było naruszenie art. 21 ust. 1 pkt 3b ustawy o PIT poprzez błędną wykładnię, która nie objęła zwolnieniem podatkowym odsetek ustawowych za opóźnienie w zapłacie zadośćuczynienia. Skarżący argumentował, że odsetki te, podobnie jak świadczenie główne, powinny korzystać ze zwolnienia. NSA, opierając się na utrwalonym orzecznictwie, w tym uchwale siedmiu sędziów II FPS 2/16, stwierdził, że odsetki za opóźnienie mają samodzielny byt prawny i nie są tożsame z odszkodowaniem lub zadośćuczynieniem w rozumieniu art. 21 ust. 1 pkt 3b u.p.d.o.f. Sąd podkreślił, że przepisy wprowadzające zwolnienia podatkowe należy interpretować ściśle, zgodnie z ich literalnym brzmieniem, a odsetki te nie zostały wprost wymienione jako zwolnione. W związku z tym, odsetki zostały zakwalifikowane jako przychód z innych źródeł (art. 10 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f.), podlegający opodatkowaniu. Sąd oddalił również zarzut naruszenia art. 2a Ordynacji podatkowej (zasada in dubio pro tributario), wskazując na brak obiektywnych wątpliwości co do treści przepisów prawa podatkowego. Ostatecznie, NSA oddalił skargę kasacyjną.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, odsetki te nie są objęte zwolnieniem z art. 21 ust. 1 pkt 3b ustawy o PIT.

Uzasadnienie

Przepis art. 21 ust. 1 pkt 3b u.p.d.o.f. obejmuje zwolnieniem od podatku jedynie świadczenie główne (odszkodowanie lub zadośćuczynienie), a nie świadczenia uboczne, takie jak odsetki za opóźnienie. Odsetki te mają samodzielny byt prawny i nie są tożsame z odszkodowaniem lub zadośćuczynieniem w rozumieniu tego przepisu. Należy je traktować jako przychód z innych źródeł.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (12)

Główne

u.p.d.o.f. art. 21 § 1

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

Zwolnienie podatkowe określone w art. 21 ust. 1 pkt 3b u.p.d.o.f. dotyczy wyłącznie odszkodowania lub zadośćuczynienia, a nie odsetek za opóźnienie w ich zapłacie. Przepis ten należy interpretować ściśle, zgodnie z jego literalnym brzmieniem.

Pomocnicze

u.p.d.o.f. art. 10 § 1

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

Odsetki ustawowe za opóźnienie w zapłacie zadośćuczynienia, nieobjęte zwolnieniem, należy zaliczyć do przychodów z innych źródeł.

u.p.d.o.f. art. 20 § 1

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

Katalog przychodów z innych źródeł jest otwarty, co pozwala na zaliczenie do nich odsetek za opóźnienie.

k.c. art. 446

Kodeks cywilny

Przepis określający zasady przyznawania zadośćuczynienia i renty.

k.c. art. 481 § 1

Kodeks cywilny

Podstawa prawna odsetek za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna oddalenia skargi przez WSA.

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna uchylenia decyzji lub postanowienia sądu I instancji.

p.p.s.a. art. 183 § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres rozpoznania sprawy przez NSA.

p.p.s.a. art. 184

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna oddalenia skargi kasacyjnej przez NSA.

p.p.s.a. art. 204 § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna orzekania o kosztach postępowania kasacyjnego.

p.p.s.a. art. 205 § 2

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna orzekania o kosztach postępowania kasacyjnego.

O.p. art. 2a

Ustawa - Ordynacja podatkowa

Zasada rozstrzygania wątpliwości na korzyść podatnika (in dubio pro tributario).

Argumenty

Skuteczne argumenty

Odsetki ustawowe za opóźnienie w zapłacie zadośćuczynienia nie są objęte zwolnieniem podatkowym na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 3b u.p.d.o.f. Odsetki te stanowią przychód z innych źródeł (art. 10 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f.). Przepisy wprowadzające zwolnienia podatkowe należy interpretować ściśle, zgodnie z ich literalnym brzmieniem. W sprawie nie wystąpiły obiektywne wątpliwości co do treści przepisów prawa podatkowego uzasadniające zastosowanie art. 2a O.p.

Odrzucone argumenty

Odsetki ustawowe za opóźnienie w zapłacie zadośćuczynienia powinny być zwolnione z podatku dochodowego na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 3b u.p.d.o.f. Wystąpiły niedające się usunąć wątpliwości co do treści przepisów prawa podatkowego, co uzasadniało zastosowanie art. 2a O.p. Sprawa powinna zostać przekazana do rozstrzygnięcia przez skład 7 sędziów NSA z uwagi na wątpliwości interpretacyjne.

Godne uwagi sformułowania

Odsetki za opóźnienie należą się wierzycielowi w każdym wypadku nieterminowego spełnienia świadczenia. Choć roszczenie o odsetki stanowią dług uboczny, to skoro już raz powstaną, uzyskują byt niezależny od długu głównego. Zwolnienia i ulgi podatkowe mają charakter wyjątkowy i nie mogą być stosowane w drodze wykładni rozszerzającej. Zakres normowania art. 21 ust. 1 pkt 3b u.p.d.o.f. nie obejmuje odsetek za opóźnienie, gdyż przepis ten wyraźnie traktuje o odszkodowaniu oraz zadośćuczynieniu. Wnioskowanie a contrario wskazuje, że odsetki, które nie zostały wymienione przez ustawodawcę jako zwolnione z podatku, podlegają opodatkowaniu. Zasada in dubio pro tributario musi być rozumiana obiektywnie.

Skład orzekający

Maciej Jaśniewicz

przewodniczący sprawozdawca

Aleksandra Wrzesińska-Nowacka

sędzia

Sylwester Golec

sędzia (del.)

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Potwierdzenie stanowiska NSA w sprawie opodatkowania odsetek od zadośćuczynienia i odszkodowań, które nie są bezpośrednio objęte zwolnieniem podatkowym na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 3b u.p.d.o.f."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej interpretacji art. 21 ust. 1 pkt 3b u.p.d.o.f. i nie obejmuje innych sytuacji, w których odsetki mogą być zwolnione z podatku.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy powszechnego zagadnienia podatkowego związanego z odsetkami od świadczeń odszkodowawczych, które może mieć znaczenie dla wielu podatników.

Odsetki od zadośćuczynienia – czy na pewno wolne od podatku? NSA wyjaśnia.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II FSK 29/19 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2021-07-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-01-07
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Aleksandra Wrzesińska- Nowacka
Maciej Jaśniewicz /przewodniczący sprawozdawca/
Sylwester Golec
Symbol z opisem
6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne
Podatek dochodowy od osób fizycznych
Sygn. powiązane
I SA/Gd 708/18 - Wyrok WSA w Gdańsku z 2018-10-02
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1426
art. 21 ust. 1 pkt 3b
Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca - Sędzia NSA Maciej Jaśniewicz (sprawozdawca), Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska-Nowacka, Sędzia WSA (del.) Sylwester Golec, po rozpoznaniu w dniu 29 lipca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej P.T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 2 października 2018 r. sygn. akt I SA/Gd 708/18 w sprawie ze skargi P.T. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 29 maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie podatek dochodowy od osób fizycznych za 2016 r. 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od P. T. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku kwotę 2.700 (słownie: dwa tysiące siedemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
1. Wyrokiem z 2 października 2018 r., sygn. akt I SA/Gd 708/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę P.T. (dalej: skarżący) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 29 maja 2018r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2016 r., na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. dalej zwana: "p.p.s.a."). Pełna treść uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia dostępna jest na stronie internetowej https://orzeczenia.nsa.gov.pl/ (dalej zwana: "CBOSA").
2.1. Pełnomocnik skarżącego wniósł skargę kasacyjną na powyższy wyrok i zaskarżył go w całości zarzucając mu naruszenie prawa materialnego:
a) naruszenie prawa materialnego w postaci art. 21 ust. 1 pkt 3b ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j.: Dz. U. z 2016 r., poz. 2032 ze zm., dalej zwana: "u.p.d.o.f.") poprzez jego wadliwą wykładnię w następstwie błędnego ustalenia przez Sąd I instancji, iż odsetki ustawowe za opóźnienie, należne w związku z nieterminowym uregulowaniem przez zobowiązanego świadczenia z tytułu zadośćuczynienia, odszkodowania i renty przyznane pokrzywdzonemu na podstawie art. 446 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j.: Dz. U. z 2014 r., poz. 7 ze zm.; dalej zwana: "k.c."), nie są objęte zwolnieniem przedmiotowym ustanowionym ww. przepisem;
b) naruszeniu przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy w postaci art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 2a ustawy dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j.: Dz. U. z 2018, poz. 800 ze zm., dalej zwana: "O.p." ) poprzez brak jego zastosowania w sytuacji, gdy powinien on znaleźć zastosowanie do występujących w sprawie wątpliwości, co do treści przepisów prawa podatkowego, których nie da się usunąć.
Poddano również pod rozwagę możliwość zastosowania art. 15 § 1 pkt 3) p.p.s.a. i przekazanie niniejszej sprawy do rozstrzygnięcia przez skład 7 sędziów NSA. Kwestia objęcia zakresem zwolnienia podatkowego, kreowanego przez art. 21 ust. 1 pkt 3b u.p.d.o.f. odsetek za opóźnienie w zapłacie zadośćuczynienia budzi poważane wątpliwości.
Mając powyższe na uwadze wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i uwzględnienie skargi, ewentualnie wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
2.2. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
3.1. Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
3.2. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, której przesłanki w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły.
3.3. Na wstępie wyjaśnić należy, że podobne zagadnienie prawne było już wielokrotnie przedmiotem wypowiedzi Naczelnego Sądu Administracyjnego np. w wyrokach: z 15 stycznia 2021 r., sygn. akt II FSK 2435/18; z 24 lipca 2018 r., sygn. akt II FSK 17/18; z 14 marca 2018 r., sygn. akt II FSK 686/16; z 17 października 2018 r., sygn. akt II FSK 2902/16; z 6 grudnia 2016 r., sygn. akt II FSK 298/14; z 20 listopada 2020 r., sygn. akt II FSK 1911/18 (publ. CBOSA). Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznając niniejszą sprawę podziela zaprezentowane w nich wywody i przyjmuje za swoje i w związku z tym w dalszej części uzasadnienia posłuży się nimi w niezbędnym zakresie.
3.4. Istotą sporu jest kwestia kwalifikacji prawnopodatkowej odsetek ustawowych od zasądzonych świadczeń, wypłaconych skarżącemu przez towarzystwo ubezpieczeniowe w kwocie 65.804 zł, na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w G. z dnia 21 września 2015 r. W zaskarżonej decyzji organ przyjął, że otrzymanych przez skarżącego odsetek nie można utożsamiać z odszkodowaniem i zadośćuczynieniem. Z tego powodu odsetki nie mogą być objęte dyspozycją art. 21 ust. 1 pkt 3b u.p.d.f., na podstawie którego odszkodowania zasądzone wyrokiem sądu powszechnego są zwolnione od podatku. Takie też stanowisko zaaprobował Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym wyroku. Stanowisko to podziela Naczelny Sąd Administracyjny.
3.5. Przechodząc do meritum przypomnieć należy że 6 czerwca 2016 r. Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale siedmiu sędziów o sygn. akt II FPS 2/16 (publ. CBOSA) przyjął, że "Odsetki za nieterminowe uiszczenie ceny za zbyte akcje powinny zostać zaliczone do przychodów z innych źródeł, o których mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9 w związku z art. 20 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych". Mimo że uchwała ta dotyczy kwestii określenia źródła przychodów w zakresie odsetek za nieterminowe uiszczenie ceny za zbyte akcje, to rozważania i argumentacja przedstawione w tej uchwale odnoszą się do charakteru odsetek za zwłokę (art. 481 § 1 k.c.) jako odrębnego źródła przychodów. W związku z powyższym pogląd przedstawiony i uzasadniony w powołanej uchwale został recypowany w orzecznictwie również na tle spraw innych spraw dotyczących odsetek za opóźnienie. Na gruncie niniejszej sprawy Sąd kasacyjny w tym składzie stanowisko to także podziela. W uzasadnieniu uchwały zauważono, że Kodeks cywilny nie formułuje legalnej definicji odsetek. Ustawodawca poświęcił im cztery przepisy: art. 359, art. 360, art. 481 i art. 482 k.c. W piśmiennictwie podjęto próby zdefiniowania tego pojęcia. Wskazuje się, że odsetki to zwykle wynagrodzenie za korzystanie z cudzych pieniędzy lub z rzeczy oznaczonych co do gatunku. Jest ono obliczane według określonej stopy procentowej, tzn. w stosunku do wysokości kapitału (pieniędzy lub rzeczy oznaczonych co do gatunku) i w stosunku do czasu korzystania z niego (tak A. Brzozowski w: Kodeks cywilny. Komentarz do art. 1-449, red. K. Pietrzykowski, Warszawa, s. 884). Inny z autorów definiuje odsetki jako wynagrodzenie za korzystanie z cudzych pieniędzy (albo też innych zamiennych rzeczy ruchomych) lub za obracanie własnymi pieniędzmi w cudzym interesie. Są to odsetki zwykłe, mające charakter kredytowy (odsetki kapitałowe). Od tego rodzaju odsetek należy odróżnić odsetki za opóźnienie w wykonaniu zobowiązania pieniężnego (art. 481 § 1 k.c.), które można traktować jako quasi - odszkodowanie, odszkodowanie ryczałtowe czy też swoistą represję cywilną. Suma odsetek zależy od wysokości stopy procentowej, wielkości długu głównego oraz czasu trwania długu lub czasu opóźnienia w jego uregulowaniu (por. T. Wiśniewski w Komentarz do Kodeksu cywilnego. Księga trzecia. Zobowiązania, red. G. Bieniek, Warszawa 2005, s. 61; por. też M. Lemkowski, Odsetki cywilnoprawne, Warszawa 2007, s. 34-37 i powołane tam definicje). Odsetki za opóźnienie należą się wierzycielowi w każdym wypadku nieterminowego spełnienia świadczenia. Dla powstania roszczenia o odsetki nie ma w związku z tym znaczenia przyczyna niezachowania terminu przez dłużnika. Nie wnikając w charakter art. 481 § 1 k.c. i możliwej rezygnacji wierzyciela z odsetek, podkreślić należy, że choć roszczenie o odsetki jest głęboko zakorzenione w zdarzeniu prawnym, z którego wynika obowiązek spełnienia świadczenia pieniężnego, to samo roszczenie odsetkowe tylko pośrednio wynika z czynności prawnej lub innego źródła konstytuującego zobowiązanie (bez nich nie mogłoby powstać opóźnienie), ale równocześnie jego bezpośrednią podstawę stanowi przepis ustawy (art. 481 § 1 k.c.). W orzecznictwie Sądu Najwyższego od lat konsekwentnie wskazuje się na to, że wprawdzie odsetki stanowią dług uboczny (akcesoryjny), bowiem nie mogą powstać bez istnienia długu głównego, to jednak skoro już raz powstaną, uzyskują byt niezależny od długu głównego i mogą istnieć nawet po jego wygaśnięciu. Cały okres opóźnienia znany jest wierzycielowi dopiero po spełnieniu świadczenia głównego. Odsetki ulegają przedawnieniu według własnych reguł (jako świadczenia okresowe), odrębnie za każdy dzień opóźnienia, mogą więc istnieć po przedawnieniu długu głównego. W konsekwencji odsetki za opóźnienie w zapłacie powstają z mocy ustawy, a nie czynności prawnej, a czynność prawna, zobowiązująca do spełnienia świadczenia w określonym terminie jest zdarzeniem jedynie pośrednio mającym wpływ na ich powstanie. Po powstaniu odsetki stają się długiem samodzielnym, niezależnym od długu głównego. Na uchwałę II FPS 2/16 zasadnie zatem zwrócił uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w zaskarżonym wyroku.
3.6. W rozpatrywanej sprawie odszkodowanie i odsetki zostały przyznane wyrokiem sądu, a zatem zwolnienie z opodatkowania odsetek należało rozpatrywać na gruncie przepisu art. 21 ust.1 pkt 3b u.p.d.o.f. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zakres unormowania tego przepisu należało ustalić z uwzględnieniem dyrektyw interpretacyjnych, jakie obowiązują przy wykładni przepisu wprowadzającego zwolnienie podatkowe oraz uwzględniając orzecznictwo sądów administracyjnych jednoznacznie przyjmujące, że w odniesieniu do przepisów wprowadzających ulgi i zwolnienia podatkowe, zasadnicze znaczenia ma wykładnia językowa i przepisy takie powinny być rozumiane zgodnie z ich literalnym brzmieniem. Oznacza to, że niedopuszczalne jest doszukiwanie się intencji ustawodawcy i stwarzanie na tej podstawie norm wykraczających poza literalne i klarowne brzmienie przepisu. Zwolnienia i ulgi podatkowe mają charakter wyjątkowy. Stanowią one odstępstwo od zasady sprawiedliwości podatkowej, przejawiającej się w powszechności oraz równości opodatkowania. Z tego względu także stosowanie przywilejów podatkowych nie może być dokonywane w drodze wykładni rozszerzającej (por. uchwała siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 listopada 2006 r., sygn. akt II FPS 2/06, publ. CBOSA). Mając na uwadze treść art. 21 ust. 1 pkt 3b u.p.d.o.f. należy zwrócić uwagę, że wprowadzone tym przepisem zwolnienie podatkowe ustawodawca odnosi do otrzymanych na podstawie wyroku lub ugody odszkodowania lub zadośćuczynienia. Z kolei z brzmienia art. 361 k.c. wynika, że naprawienie szkody obejmuje pokrycie strat, które poszkodowany poniósł oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby szkody mu nie wyrządzono. Wysokość szkody wyznacza więc rozmiar obowiązku odszkodowawczego, a zasada restytucji wyklucza dopuszczalność wzbogacenia się poszkodowanego. W prawie cywilnym istnieje rozróżnienie pojęć "szkoda" i "krzywda". Pierwsze z nich odnosi się do majątkowego skutku naruszenia dóbr, a drugie, stosownie do art. 444 i art. 445 k.c., oznacza niemajątkowy skutek naruszenia dóbr osobistych. Pojęcie "odszkodowania" jest odnoszone do pokrywania uszczerbków o charakterze majątkowym, a pojęcie "zadośćuczynienia" do pokrywania uszczerbków o charakterze niemajątkowym, czyli krzywd. Oba pojęcia oznaczają główne, tj. zasadnicze świadczenie pieniężne związane z naprawieniem szkody. Taka redakcja przepisu statuującego zwolnienie podatkowe, przy uwzględnieniu konieczności jego wykładni w granicach możliwego sensu słów, niedozwolonym czyni zabieg interpretacyjny polegający na przyjęciu, że zakres normowania art. 21 ust. 1 pkt 3b u.p.d.o.f. obejmuje oprócz świadczenia głównego (odszkodowania, zadośćuczynienia), także świadczenie uboczne jakim są odsetki. Tak dalece idąca wykładnia art. 21 ust. 1 pkt 3b u.p.d.o.f. nie znajduje uzasadnienia w językowych ramach analizowanego przepisu, który wyraźnie traktuje o odszkodowaniu oraz zadośćuczynieniu. Ustawodawca posługując się pojęciami "odszkodowanie" i "zadośćuczynienie" we wskazanych wyżej przepisach (por. wyrok NSA z dnia 16 stycznia 2018 r., sygn. akt II FSK 1122/16, publ. CBOSA). Także wynik wykładni systemowej wewnętrznej doprowadza do wniosku, że przedmiotowe odsetki nie podlegają zwolnieniu, o którym mowa w art. 21 ust. 1 pkt 3b u.p.d.o.f. W przepisie art. 21 u.p.d.o.f. zostały zawarte zwolnienia dotyczące innego rodzaju odsetek. I tak - wolne od podatku są odsetki wymienione w art. 21 ust. 1 pkt 52, pkt 95 i pkt 119, pkt 130, pkt 130a oraz pkt 130b u.p.d.o.f., gdzie wyraźnie wyodrębniono świadczenie odsetkowe jako przedmiot zwolnienia podatkowego. Ustawodawca nie pomija zatem odsetek w swoich uregulowaniach, jeżeli uznaje zasadność ich zwolnienia w odniesieniu do dóbr, które w jego ocenie zasługują na szczególną ochronę. Tym samym, skoro normodawca w ramach art. 21 ust. 1 u.p.d.o.f. (a więc w obrębie jednej i tej samej jednostki redakcyjnej) wyraźnie określa przypadki, w których odsetki od określonych przychodów uznaje za wolne od podatku, to wynika z tego, że tylko w tych przypadkach można mówić o objęciu świadczeń odsetkowych zwolnieniem od podatku dochodowego. Inaczej rzecz ujmując wynik, w tym przypadku wnioskowania a contrario, wskazuje, że odsetki które nie zostały wymienione przez ustawodawcę jako zwolnione z podatku podlegają opodatkowaniu. Powyższe argumenty przesądzają o tym, że przyznane skarżącemu odsetki powinny być zaliczone do przychodów z innych źródeł na postawie art. 10 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f. W katalogu przykładowych przychodów zaliczanych do tego źródła, zawartym w art. 20 ust. 1 u.p.d.o.f., nie wymieniono wprawdzie odsetek, ale jest to katalog otwarty, a wskazane w nim rodzaje przychodów są tylko niektórymi z przychodów zaliczanych do tego źródła. Świadczy o tym użycie przez ustawodawcę przy wyliczeniu wyrażenia "w szczególności" (por. M. Zieliński, Wykładnia prawa. Zasady. Reguły. Wskazówki, Warszawa 2002, s. 199).
3.6. Z treści art. 21 ust. 1 pkt 3b u.p.d.o.f. wynika, że wolne od podatku dochodowego są inne odszkodowania lub zadośćuczynienia otrzymane na podstawie wyroku lub ugody sądowej do wysokości określonej w tym wyroku lub tej ugodzie, z wyjątkiem odszkodowań lub zadośćuczynień: a) otrzymanych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, b) dotyczących korzyści, które podatnik mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody nie wyrządzono. Z brzmienia art. 361 k.c. wynika natomiast, że naprawienie szkody obejmuje pokrycie strat, które poszkodowany poniósł, oraz korzyści, które mógłby osiągnąć, gdyby szkody mu nie wyrządzono. Wysokość szkody wyznacza więc rozmiar obowiązku odszkodowawczego, a zasada restytucji wyklucza dopuszczalność wzbogacenia się poszkodowanego. Już z tej perspektywy uprawnione jest stanowisko, że zwolnienie od opodatkowania odszkodowania lub zadośćuczynienia, które należy zaliczyć do tych, o których mowa w art. 21 ust. 1 pkt 3b u.p.d.o.f., nie dotyczy odsetek za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, dla których podstawą prawną jest art. 481 k.c. Odsetki takie chociaż dodatkowo pełnią funkcję swoistego odszkodowania nie są ani odszkodowaniem, ani zadośćuczynieniem z tytułu ubezpieczeń majątkowych i osobowych, o których to tytułach jest mowa w powyższym przepisie. Skoro zaś przepis ten ma charakter wyjątku, to jeśli ustawodawca nie zawarł w nim wprost zwolnienia podatkowego w zakresie odsetek za opóźnienie, to nie można ich objąć tym zwolnieniem. Skoro odsetki otrzymane z tytułu opóźnienia dłużnika co do spełnienia świadczenia pieniężnego (art. 481 § 1 k.c.) stanowią odszkodowanie dotyczące korzyści, które podatnik mógłby osiągnąć, gdyby mu szkody w tym zakresie nie wyrządzono, to oznacza, że są one niejako wynagrodzeniem za przedłużone i pozbawione podstaw prawnych korzystanie z cudzego kapitału. Są one zatem odszkodowaniem za pozbawienie wierzyciela możliwości dysponowania kapitałem. Odszkodowanie to ma swoje źródło w art. 481 k.c., nie wywodzi się więc "z tytułu odszkodowania lub zadośćuczynienia otrzymanego na podstawie wyroku lub ugody sądowej", o których mowa w art. 21 ust. 1 pkt 3b u.p.d.o.f.
3.7. Wskazane wyżej argumenty przesądzają o tym, że przyznane skarżącemu odsetki powinny być zaliczone do przychodów z innych źródeł (art. 10 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f.). Przypisanie odsetek za opóźnienie do źródła przychodu, o którym mowa w art. 10 ust. 1 pkt 9 u.p.d.o.f. powoduje, że po ich otrzymaniu są one opodatkowane według skali i zasad, o których mowa w art. 27 ust. 1 u.p.d.o.f. Jak zostało wykazane powyżej odsetki te nie zostały objęte zwolnieniem z art. 21 ust. 1 pkt 3b u.p.d.o.f. Słusznie zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji, że "(...) w przepisie art. 21 u.p.d.f. zostały zawarte zwolnienia dotyczące innego rodzaju odsetek. 1 tak, wolne od podatku są odsetki wymienione w art. 21 ust. 1 pkt 52, pkt 95 i pkt 119, pkt 130, pkt 130a oraz pkt 130b u.p.d.f, gdzie wyraźnie wyodrębniono świadczenie odsetkowe jako przedmiot zwolnienia podatkowego. Ustawodawca nie pomija zatem odsetek w swoich uregulowaniach, jeżeli uznaje zasadność ich zwolnienia w odniesieniu do dóbr, które w jego ocenie zasługują na szczególną ochronę. Tym samym, skoro normodawca w ramach art. 21 ust. 1 u.p.d.f (a więc w obrębie jednej i tej samej jednostki redakcyjnej) wyraźnie określa przypadki, w których odsetki od określonych przychodów uznaje za wolne od podatku, to wynika z tego, że tylko w tych przypadkach można mówić o objęciu świadczeń odsetkowych zwolnieniem od podatku dochodowego). Inaczej rzecz ujmując wynik, w tym przypadku wnioskowania a contrario wskazuje, że odsetki które nie zostały wymienione przez ustawodawcę jako zwolnione z podatku, podlegają opodatkowaniu. (...).".
3.8. Odnośnie do naruszenia przez Sąd pierwszej instancji "przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 2a O.p. wyjaśnić należy, że autor skargi kasacyjnej odnosi pojęcie "niedających się usunąć wątpliwości co do treści przepisów prawa" do rozbieżności w orzecznictwie. O naruszeniu zasady z art. 2a O.p. można mówić dopiero wtedy, gdy łącznie zaistnieją trzy warunki tzn.: muszą istnieć wątpliwości dotyczące treści przepisów prawa podatkowego, istniejące wątpliwości powinny mieć taki charakter, że nie da się ich rozstrzygnąć (jeśli te wątpliwości są, ale mogą być wyeliminowane w procesie wykładni, przedmiotowa zasada nie może mieć zastosowania), eliminacji wątpliwości musi towarzyszyć możliwość przyjęcia takiego rozwiązania, którego efektem będzie istnienie korzyści dla podatnika. W orzecznictwie podkreśla się, że zasadę in dubio pro tributario trzeba rozumieć obiektywnie, co oznacza, że zastosowanie art. 2a O.p. wymaga zaistnienia obiektywnych, a nie subiektywnych wątpliwości co do treści przepisów prawa podatkowego. Podnosi się również, że zasada in dubio pro tributario znajduje zastosowanie wyłącznie wtedy, gdy interpretacja przepisu prawa przy zastosowaniu wszystkich jej kontekstów (językowego, systemowego, funkcjonalnego) nie daje zadowalających rezultatów, a zatem istnieją niedające się usunąć wątpliwości co do treści przepisów prawa podatkowego (por. M. Popławski [w:] Ordynacja podatkowa. Komentarz aktualizowany, red. L. Etel, LEX/el. 2021, art. 2a). W rozpoznawanej sprawie zatem chociażby z powodu zastosowanie odpowiednich dyrektyw wykładni nie zachodzi naruszenie zasady in dubio pro tributario. Wymaga także podkreślenia, iż przywołane w uzasadnieniu skargi kasacyjnej nieprawomocne wyroki wojewódzkich sądów administracyjnych zostały uchylone w toku kontroli kasacyjnej.
3.10. Co do wniosku autora skargi kasacyjnej dotyczącego przekazania niniejszej sprawy do rozstrzygnięcia przez skład 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, to skład orzekający w rozpatrywanej sprawie nie przychyla się do niego. Rozbieżności co do wykładni art. 21 ust. 1 pkt 3b u.p.d.o.f. w kwestii opodatkowania odsetek w zapłacie zadośćuczynienia, z uwagi na utrwaloną w okresie ostatnich kilku lat linię orzeczniczą obecnie nie występują, na co wskazano powyżej w pkt 3.3. i pkt 3.9. niniejszego uzasadnienia.
3.11. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. i w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. b) i pkt 2 lit. a), § 2 pkt 9 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 265).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI