II FSK 280/21

Naczelny Sąd Administracyjny2023-07-13
NSApodatkoweWysokansa
podatek dochodowyPITwspólne rozliczeniemałżonkowiepostępowanie podatkoweprawa procesoweczynny udziałNSAOrdynacja podatkowa

Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA i decyzję organu podatkowego w sprawie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2013 r., uznając naruszenie przepisów postępowania przez organy podatkowe w kontekście wspólnego rozliczenia małżonków.

Sprawa dotyczyła podatku dochodowego od osób fizycznych za 2013 r., gdzie małżonkowie rozliczali się wspólnie. Organ podatkowy wszczął odrębne postępowania wobec każdego z małżonków, co skarżący uznali za naruszenie przepisów. WSA oddalił skargę, uznając postępowanie za prawidłowe. NSA uchylił wyrok WSA i decyzję organu, stwierdzając naruszenie przepisów postępowania, w szczególności prawa do czynnego udziału w postępowaniu dla drugiego z małżonków, mimo wspólnego rozliczenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę podatników na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej dotyczącą podatku dochodowego od osób fizycznych za 2013 r. Sąd pierwszej instancji uznał, że mimo złożenia wspólnego zeznania podatkowego przez małżonków, organ podatkowy mógł prowadzić odrębne postępowania wobec każdego z nich, a następnie wydać jedną decyzję. Sąd uznał, że doręczenie korespondencji obu małżonkom i możliwość zapoznania się z materiałem dowodowym wystarczały do zagwarantowania ich praw. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił jednak wyrok WSA i decyzję organu. NSA uznał, że sąd pierwszej instancji zignorował kluczowe znaczenie wspólnego rozliczenia małżonków i naruszył przepisy postępowania, w tym prawo do czynnego udziału w postępowaniu. Sąd podkreślił, że mimo wspólnego rozliczenia, każdy z małżonków powinien mieć zagwarantowane indywidualne prawa procesowe, a odrębne wszczęcie postępowań i sposób ich prowadzenia naruszyły te zasady. NSA wskazał na naruszenie zasady czynnego uczestnictwa, zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie oraz uniemożliwienie drugiemu z małżonków udziału w przeprowadzonych dowodach. Sąd podzielił natomiast stanowisko WSA co do potrzeby dopuszczenia dowodu z opinii biegłego oraz oceny zakwestionowanych faktur.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, narusza, ponieważ pozbawia jednego z małżonków czynnego udziału w postępowaniu i gwarancji procesowych, mimo wspólnego rozliczenia.

Uzasadnienie

NSA uznał, że sąd pierwszej instancji błędnie ocenił sytuację, ignorując znaczenie wspólnego rozliczenia małżonków. Prowadzenie odrębnych postępowań i sposób ich zakończenia jedną decyzją, bez zapewnienia pełnego udziału obu małżonków w każdym etapie, narusza zasady postępowania podatkowego, w tym prawo do czynnego udziału i budowania zaufania do organów.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (17)

Główne

O.p. art. 133 § § 3

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

W przypadku wspólnego opodatkowania małżonków, stanowią oni jedną stronę postępowania, a każdy z nich jest uprawniony do działania w imieniu obojga.

Pomocnicze

O.p. art. 92 § § 3

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

O.p. art. 165 § § 1 i 4

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

P.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Dotyczy oddalenia skargi przez sąd pierwszej instancji.

P.p.s.a. art. 174 § pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa skargi kasacyjnej - naruszenie przepisów postępowania.

P.p.s.a. art. 188 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.

P.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia decyzji.

P.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres rozpoznania skargi przez NSA.

O.p. art. 121 § § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Zasada prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie.

O.p. art. 123 § § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Zasada czynnego udziału strony.

O.p. art. 190 § § 1 i 2

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Obowiązek zawiadomienia o przeprowadzeniu dowodu.

O.p. art. 199

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Przesłuchanie strony.

O.p. art. 197 § § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Powołanie biegłego.

O.p. art. 191

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Zasada swobodnej oceny dowodów.

O.p. art. 247 § § 1 pkt 3

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Podstawa stwierdzenia nieważności decyzji.

O.p. art. 166

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Połączenie postępowań.

O.p. art. 203 § pkt 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Naruszenie przepisów postępowania przez organy podatkowe, w szczególności art. 133 § 3 O.p. w zw. z art. 165 § 1 i 4 O.p. poprzez prowadzenie odrębnych postępowań wobec małżonków, którzy złożyli wspólne zeznanie podatkowe, co naruszyło zasadę czynnego udziału w postępowaniu. Naruszenie przepisów postępowania poprzez niezawiadomienie męża skarżącej o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodów oraz uniemożliwienie mu czynnego udziału w postępowaniu. Naruszenie przepisów postępowania poprzez przesłuchanie męża skarżącej w charakterze świadka, gdy powinien być przesłuchany jako strona.

Odrzucone argumenty

Argumentacja WSA, że doręczenie korespondencji obu małżonkom i możliwość zapoznania się z materiałem dowodowym wystarczały do zagwarantowania ich praw procesowych.

Godne uwagi sformułowania

organ I instancji dokonał wymaganych procedur w czasie prowadzonego postępowania, zapoznając obu małżonków z zebranym materiałem dowodowym, wydając na koniec jedną decyzję skierowaną do małżonków – budzi uzasadnione wątpliwości. całkowicie abstrahuje od podstawowego dla wyniku kontroli sądowej faktu złożenia wspólnego zeznania podatkowego małżonków z tytułu podatku dochodowym od osób fizycznych za 2013 r. czy prowadzenie dwóch odrębnych postępowań wobec Skarżącej i Skarżącego, w sytuacji, gdy małżonkowie złożyli wspólne zeznanie podatkowego - pozbawia podmiot oznaczony jako K.D. i J. D. – do uczestnictwa w postępowaniu, określanego też często w literaturze nazwą "prawa do wysłuchania" albo "prawa do obrony"? odróżnić jednak należy wydanie jednej decyzji podatkowej na oboje małżonków, stanowiące realizację przepisu art. 133 § 3 O.p., od zachowania gwarancji procesowych każdego z małżonków do działania osobno, w sytuacji gdy jeden z małżonków wyraża wprost wolę działania indywidualnie (tylko we własnym imieniu). na ową stronę składają się dwie osoby fizyczne, z których każda objęta jest ochroną wynikającą z zasad procesowych nie tylko więc postępowania te nie zostały połączone, ale także nie wiadomo, które z nich zakończyło się wydaniem decyzji wymiarowej (aczkolwiek skierowanej do obojga małżonków).

Skład orzekający

Aleksandra Wrzesińska-Nowacka

przewodniczący

Antoni Hanusz

członek

Małgorzata Wolf-Kalamala

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów Ordynacji podatkowej dotyczących wspólnego rozliczenia małżonków, zasady czynnego udziału w postępowaniu podatkowym oraz gwarancje procesowe dla każdego z małżonków."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji wspólnego rozliczenia małżonków i odrębnego prowadzenia postępowań podatkowych. Ocena wykorzystania materiałów do VAT nie była przedmiotem rozstrzygnięcia NSA.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnych kwestii proceduralnych w postępowaniu podatkowym, które mogą mieć wpływ na prawa podatników, zwłaszcza w kontekście wspólnego rozliczenia małżonków. Wyrok NSA koryguje błędne podejście sądu niższej instancji.

Wspólne rozliczenie małżonków to nie powód do odrębnych postępowań podatkowych – NSA wyjaśnia zasady!

Dane finansowe

WPS: 243 378 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II FSK 280/21 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-07-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-03-04
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Aleksandra Wrzesińska- Nowacka /przewodniczący/
Antoni Hanusz
Małgorzata Wolf- Kalamala /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne
Podatek dochodowy od osób fizycznych
Sygn. powiązane
I SA/Kr 39/20 - Wyrok WSA w Krakowie z 2020-08-13
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i decyzję II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1325
aet. 133 § 3
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska-Nowacka, Sędziowie Sędzia NSA Antoni Hanusz, Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Kalamala (sprawozdawca), Protokolant Konrad Kapiński, po rozpoznaniu w dniu 6 lipca 2023 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej KD i JD od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 13 sierpnia 2020 r. sygn. akt I SA/Kr 39/20 w sprawie ze skargi KD i JD na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 30 października 2019 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2013 r. 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2) uchyla decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 30 października 2019 r. nr [...] 3) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie na rzecz KD i JD kwotę 20 765 (dwadzieścia tysięcy siedemset sześćdziesiąt pięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
1. Wyrokiem z dnia 13 sierpnia 2020 r., I SA/Kr 39/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę KD i JD na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 30 października 2019 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2013 r.
2. Sąd pierwszej instancji wskazał, że Skarżąca w badanym okresie prowadziła działalność gospodarczą w zakresie robót budowlanych. W 2013 r. rozliczała się wspólnie z mężem na formularzu PIT-36. W trakcie weryfikacji rozliczenia dotyczącego działalności Skarżącej wszczęto postępowanie wobec jej męża.
Organ I instancji wydał Skarżącej i jej mężowi decyzję określającą zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2013 r. w kwocie 243.378,00 zł. Od tej decyzji Skarżąca złożyła odwołanie z dnia 23 stycznia 2019 r., jej mąż w dniu 17 stycznia 2019 r. Odwołujący stwierdzili, że postępowanie organu I instancji było wszczęte wobec nieistniejącego zobowiązania, bowiem wszczęto je tylko wobec Skarżącej w dniu 2 czerwca 2015 r., podczas gdy stroną postępowania w omawianym przypadku są małżonkowie.
Sąd oddalając skargę uznał za bezzasadny zarzut wszczęcia odrębnych postępowań wobec małżonków oraz wydania jednej decyzji na imię obojga małżonków. Zdaniem sądu decyzja organu podatkowego wymierzająca podatek w innej wysokości, niż wynikający ze wspólnego zeznania małżonków, którzy opodatkowali się łącznie, zapada w postępowaniu toczącym się z udziałem obojga małżonków i jest adresowana do obojga małżonków. W konsekwencji organ podatkowy zobowiązany jest do zagwarantowania każdemu z małżonków prawa do czynnego udziału w toczącym się postępowaniu. Zarzut mógłby być podniesiony skutecznie, gdyby organ podatkowy doręczał korespondencję (zawiadomienia, wezwania, postanowienia, itd.) tylko jednemu z małżonków, z pominięciem drugiego. Taka sytuacja nie miała jednak miejsca.
Różnica czasowa we wszczęciu postępowania wobec obu małżonków nie stanowi okoliczności uzasadniającej stwierdzenie o nieskuteczności postępowania. Odrębne wszczęcie postępowań podatkowych w stosunku do małżonków nie stało na przeszkodzie zakończenia tych postępowań jedną decyzją ze względu na złożony wniosek o wspólne opodatkowanie i odpowiednie zastosowanie art. 133 § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2020 r. poz. 1325 ze zm. – zwanej dalej: O.p.).
W ocenie sądu w zakresie zakwestionowanych kosztów nie było obowiązku powoływania biegłego na okoliczność możliwości wykorzystania materiałów nabytych przez Skarżącą do wykonania czynności opodatkowanych podatkiem od towarów i usług, które to czynności zostały udokumentowane wystawionymi przez nią fakturami VAT. Sąd podzielił stanowisko organów, że okoliczności będące przedmiotem sporu nie uzasadniały przyjęcia, że stan faktyczny jest zawiły i wymaga wiadomości specjalnych. Organ podatkowy mógł samodzielnie, na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, ocenić, czy Skarżąca wykorzystała zakupione materiały do wykonania czynności opodatkowanych podatkiem od towarów i usług. Nie wymagało to żadnych wiadomości specjalnych ponad te, które posiada każdy doświadczony pracownik skarbowy. Nie można odmówić organowi posiadania wiedzy zawodowej i doświadczenia, popartych logiką co do tego, czy zakupione materiały były następnie wykorzystane w opodatkowanej działalności gospodarczej. Według sądu w tym zakresie organ ma pełne kompetencje do dokonania własnych ustaleń, albowiem jest to postępowanie typowe dla pracowników organów podatkowych, z którymi spotykają się na co dzień. Pełna treść uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia, jak i innych wyroków powołanych poniżej, dostępna jest na stronie internetowej pod adresem https://orzeczenia.nsa.gov.pl/ (dalej w skrócie jako "CBOSA").
3. Zaskarżonemu wyrokowi Skarżąca wraz z mężem zarzucili:
- na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a - naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 133 § 3 w zw. z art. 92 § 3 w zw. z art. 165 § 1 i 4 O.p. - poprzez nieuprawnione zastosowanie art. 151 P.p.s.a. i na tej podstawie oddalenie przez sąd pierwszej instancji skargi na decyzję pomimo istnienia podstaw do jej uwzględnienia, co związane jest z naruszeniem przez organ I instancji (nieskorygowanym przez organ II instancji w ramach uprawnień kontrolnych) art. 133 § 3 w zw. z art. 92 § 3 w zw. z art. 165 § 1 i 4 P.p. polegającym na prowadzeniu przez organ postępowania podatkowego wszczętego w sprawie określenia zobowiązania podatkowego nieistniejącego, tj. zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2013 r. obciążającego każdego z małżonków osobno, jako dwóch odrębnych podatników (w stosunku do Skarżącej wszczętego w dniu 2 czerwca 2015 r., a w stosunku do męża Skarżącej - w dniu 7 sierpnia 2018 r.), gdy z uwagi na złożenie wspólnego zeznania podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2013 r. to małżonkowie łącznie byli podatnikiem, czego konsekwencją był obowiązek wszczęcia i prowadzenia postępowania łącznie w stosunku do małżonków, jako strony tego postępowania, co w ocenie Skarżących realizuje przesłankę, o której mowa w art. 247 § 1 pkt 3 O.p. i prowadzi do konieczności stwierdzenia nieważności wydanych decyzji podatkowych. Wpływ ww. naruszenia na wynik sprawy przejawia się w tym, że gdyby sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił uchybienie, którego dopuściły się organy podatkowe, to powinien dojść do wniosku, że czynności podjęte przez organy podatkowe przed formalnym i prawidłowym wszczęciem postępowania podatkowego nie mogą wywołać skutków prawnych, a tym samym w niniejszej sprawie - jako że przed wydaniem decyzji przez organ I instancji postępowanie nie zostało prawidłowo wszczęte wobec małżonków - decyzja na imię i nazwisko obojga małżonków została wydana bez przeprowadzenia postępowania podatkowego, a więc de facto bez dokonania jakichkolwiek ustaleń faktycznych w ramach postępowania dowodowego, które mogłyby stanowić podstawę rozstrzygnięcia, a w konsekwencji sąd ten powinien stwierdzić nieważność zaskarżonej decyzji (i decyzji ją poprzedzającej) lub ewentualnie – uchylić.
Mając na uwadze to, że - w ocenie Skarżących - istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona oraz rodzaj uchybienia popełnionego przez organy I i II instancji, na podstawie art. 188 P.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 2 w zw. z art. 247 § 1 pkt 3 O.p. w zw. z art. 135 P.p.s.a., Skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości, rozpoznanie skargi i stwierdzenie nieważności decyzji wydanych przez organ I i II instancji, ewentualnie, jeżeli Naczelny Sąd Administracyjny nie stwierdzi podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 135 P.p.s.a. Skarżący wnieśli o uchylenie decyzji wydanych przez organ I i II instancji. Jeżeli zaś NSA uzna, że istota sprawy nie jest dostatecznie wyjaśniona, na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji.
Z ostrożności procesowej, w razie gdyby NSA nie przychylił się do powyższego zarzutu, zaskarżonej decyzji Skarżący zarzucili również:
- na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a - naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 121 § 1 oraz 123 § 1 O.p. oraz art. 190 § 1 i 2 O.p. oraz art. 199 O.p. - poprzez nieuprawnione zastosowanie art. 151 P.p.s.a. i na tej podstawie oddalenie przez sąd pierwszej instancji skargi na decyzję, pomimo istnienia podstaw do jej uwzględnienia, co związane jest z naruszeniem przez organ I instancji (nieskorygowanym przez organ II instancji) art. 121 § 1 oraz 123 § 1 O.p. oraz art. 190 § 1 i 2 O.p. oraz art. 199 O.p. poprzez:
a) uniemożliwienie mężowi Skarżącej udziału w całym postępowaniu podatkowym prowadzonym przez organ I instancji w charakterze strony od dnia jego wszczęcia w stosunku do Skarżącej do dnia wszczęcia tego postępowania w stosunku do niego, co narusza zasadę prowadzenia postępowania podatkowego w sposób budzący zaufanie do organu,
b) niezawiadomienie męża Skarżącej o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodów w postępowaniu prowadzonym przez organ I instancji, a tym samym uniemożliwienie brania czynnego udziału w postępowaniu, m.in. poprzez zadawanie pytań świadkom i składanie wyjaśnień;
c) przesłuchanie męża Skarżącej w charakterze świadka, gdy powinien być przesłuchany jako strona, po odebraniu od niego zgody;
wpływ ww. naruszeń na wynik sprawy przejawia się w tym, że gdyby sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił uchybienia, których dopuściły się organy podatkowe, to powinien dojść do wniosku, że naruszone przepisy statuują podstawowe gwarancje procesowe strony postępowania podatkowego, a niezapewnienie przez organ ich realizacji powoduje, że strona pozbawiona jest instrumentów wpływu na postępowanie, a tym samym wpływu na jego wynik - gdyby bowiem mąż Skarżącej mógł brać udział we wszystkich czynnościach postępowania, to miałby realny wpływ na jego przebieg m.in. poprzez składanie wniosków dowodowych, wyjaśnień czy zadawanie pytań świadkom - a w konsekwencji sąd ten powinien uchylić zaskarżoną decyzję (i decyzję ją poprzedzającą);
- na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a - naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 197 § 1 O.p. poprzez nieuprawnione zastosowanie art. 151 P.p.s.a. i na tej podstawie oddalenie przez sąd pierwszej instancji skargi na decyzję, pomimo istnienia podstaw do jej uwzględnienia, co związane jest z naruszeniem przez organ I instancji (nieskorygowanym przez organ II instancji w ramach uprawnień kontrolnych) art. 197 § 1 O.p. poprzez zaniechanie powołania biegłego w celu wydania opinii na okoliczności, które wymagały wiadomości specjalnych tj. możliwości (rozumianej jako możliwość technologiczna) wykorzystania materiałów nabytych przez Skarżącą do świadczenia usług w ramach jej działalności gospodarczej, a tym samym nabycia ich
w celu uzyskania przychodów; wpływ ww. naruszeń na wynik sprawy przejawia się w tym, że gdyby sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił uchybienie, którego dopuściły się organy podatkowe, to powinien dojść do wniosku, że organy te nie mogły samodzielnie - bez uprzedniego uzyskania opinii biegłego - dokonać ustaleń faktycznych w zakresie technologicznej możliwości wykorzystania materiałów nabytych przez podatniczkę do świadczenia usług opodatkowanych, gdyż wymaga to wiadomości specjalnych z zakresu budownictwa, a w konsekwencji sąd ten powinien uchylić zaskarżoną decyzję (i decyzję ją poprzedzającą);
- na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a - naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 191 O.p. poprzez nieuprawnione zastosowanie art. 151 P.p.s.a. i na tej podstawie oddalenie przez sąd pierwszej instancji skargi na decyzję, pomimo istnienia podstaw do jej uwzględnienia, co związane jest z naruszeniem przez organ I instancji (nieskorygowanym przez organ II instancji w ramach uprawnień kontrolnych) art. 191
O.p. poprzez dokonanie wybiórczej, niepełnej i dowolnej oceny dowodów, co doprowadziło do dokonania przez organ nieprawidłowych ustaleń faktycznych i przyjęcia, że:
- faktury od E. sp. z o.o. wystawione na Skarżącą nie dokumentują rzeczywistych transakcji, a tym samym wydatki z nich wynikające nie mogą stanowić kosztu uzyskania przychodu,
- faktury od E.sp. z o.o. wystawione na Skarżącą nie dokumentują rzeczywistych transakcji, a tym samym wydatki z nich wynikające nie mogą stanowić kosztu uzyskania przychodu,
- wydatki na zakup materiałów udokumentowane fakturami wymienionymi w tabeli nr 5 uzasadnienia uchylonej decyzji organu I instancji nie stanowią kosztów uzyskania przychodu (w zakresie tam wskazanym), ponieważ nie mają związku z osiągniętymi przychodami;
wpływ ww. naruszeń na wynik sprawy przejawia się w tym, że gdyby sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił uchybienie, którego dopuściły się organy podatkowe, to powinien dojść do wniosku, że organy w sposób nieprawidłowy ustaliły stan faktyczny sprawy, co skutkowało nieprawidłowym zastosowaniem przepisów prawa materialnego (subsumcji dokonano bowiem do błędnie ustalonego stanu faktycznego), a w konsekwencji sąd ten powinien był uchylić zaskarżoną decyzję
(i decyzję ją poprzedzającą).
W skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie, zasądzenie od organu na rzecz Skarżących zwrotu kosztów postępowania sądowego/kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego oraz opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.
W terminowo wniesionej odpowiedzi na skargę kasacyjną organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej, zasądzenie na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego z uwzględnieniem kosztów zastępstwa.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna okazała się zasadna, bowiem znalazły całkowite potwierdzenie sformułowane w niej zarzuty naruszenia przepisów postępowania, w tym kluczowych dla oceny zgodności z prawem zapadłego wyroku art. 151 P.p.s.a w zw. z art. 133 § 3 i art. 165 § 1 i 4 i art. 92 § 3 O.p.
4. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wydając zakwestionowany wyrok zignorowano wnioski płynące z analizy konstrukcji ukształtowanych powołanymi wyżej przepisami. W tym kontekście stwierdzenie przez sąd pierwszej instancji, iż "organ I instancji dokonał wymaganych procedur w czasie prowadzonego postępowania, zapoznając obu małżonków z zebranym materiałem dowodowym, wydając na koniec jedną decyzję skierowaną do małżonków" – budzi uzasadnione wątpliwości. Stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie jest przy tym o tyle niezrozumiałe, iż całkowicie abstrahuje od podstawowego dla wyniku kontroli sądowej faktu złożenia wspólnego zeznania podatkowego małżonków z tytułu podatku dochodowym od osób fizycznych za 2013 r. Wyłania się mianowicie pytanie: czy prowadzenie dwóch odrębnych postępowań wobec Skarżącej i Skarżącego, w sytuacji, gdy małżonkowie złożyli wspólne zeznanie podatkowego - pozbawia podmiot oznaczony jako K.D. i J. D. – do uczestnictwa w postępowaniu, określanego też często w literaturze nazwą "prawa do wysłuchania" albo "prawa do obrony"? Zgodnie bowiem z treścią art. 133 § 3 O.p. w przypadku, o którym mowa w art. 92 § 3, jedną stroną postępowania są małżonkowie i każdy z nich jest uprawniony do działania w imieniu obojga.
Tymczasem to właśnie ta okoliczność, czego nie dostrzegł sąd administracyjny pierwszej instancji – odpowiada przesłance art. 174 pkt. 2 P.p.s.a., tj. naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ocenę tę potwierdza dodatkowo fakt konsekwentnego prowadzenia całego postępowania podatkowego wyłącznie wobec podatniczki. W wyroku z dnia 16 lutego 2023 r. NSA zauważył, iż istotnym w sprawie będzie to, czy podczas toczących się dwóch postępowań kontrolnych w stosunku do stron tych postępowań odpowiednio stosowano przepisy ustawy – Ordynacja podatkowa przede wszystkim w zakresie postępowania dowodowego i przysługujących im praw (sygn. akt II FSK 1880/20).
Jak słusznie podniesiono w skardze kasacyjnej, rozważenia wymagają "podstawowe gwarancje procesowe strony postępowania podatkowego". Przypomnieć trzeba, że przepis art. 190 O.p. rodzi obowiązek zawiadomienia o miejscu i terminie przeprowadzenia dowodu z zeznań świadków, opinii biegłych lub oględzin przynajmniej na 7 dni przed terminem (§ 1), a strona ma prawo brać udział w przeprowadzaniu dowodu, może zadawać pytania świadkom i biegłym oraz składać wyjaśnienia. Przesłuchanie strony przewidziane zostało w treści art. 199 O.p., po wyrażeniu przez nią zgody.
Przypomnieć należy, iż w wyroku z dnia 26 lipca 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny (sygn. akt II FSK 480/22) wyraźnie wskazał, iż "odróżnić jednak należy wydanie jednej decyzji podatkowej na oboje małżonków, stanowiące realizację przepisu art. 133 § 3 O.p., od zachowania gwarancji procesowych każdego z małżonków do działania osobno, w sytuacji gdy jeden z małżonków wyraża wprost wolę działania indywidualnie (tylko we własnym imieniu). Nie kwestionując, że w świetle art. 133 § 3 O.p. małżonkowie stanowią jedną stronę postępowania, zauważyć należy, że na ową stronę składają się dwie osoby fizyczne, z których każda objęta jest ochroną wynikającą z zasad procesowych (...) Jak wspomniano na podstawie art. 133 § 3 O.p. każdy z małżonków jest uprawniony do działania w imieniu obojga, czyli przepis ten stanowi tylko i wyłącznie o uprawnieniu, a nie o obowiązku procesowym działania każdego z małżonków w imieniu obojga".
Odrębną kwestią będzie zatem faktyczne działanie drugiego z małżonków w postępowaniu podatkowym, lecz – wbrew zapatrywaniu sądu pierwszej instancji – na organach podatkowych ciąży obowiązek prawidłowego wszczęcia postępowania podatkowego wobec tak wspólnie oznaczonej strony. Ewentualne rozważania, czy odrębne wszczęcie postępowań podatkowych w stosunku do małżonków nie stało na przeszkodzie zakończeniu tych postępowań jedną decyzją ze względu np. na połączenie prowadzonych postępowań – można pozostawić na uboczu, gdyż taka sytuacja nie zaszła w niniejszej sprawie (art. 166 O.p.). Nie tylko więc postępowania te nie zostały połączone, ale także nie wiadomo, które z nich zakończyło się wydaniem decyzji wymiarowej (aczkolwiek skierowanej do obojga małżonków).
W światle tych wywodów niedopuszczalnym zabiegiem była próba wywodzenia, iż ponieważ Skarżący miał możliwość zapoznania się z treścią zgromadzonych dowodów i z prawa tego nie skorzystał, a istota sporu dotyczyła działalności jedynie Skarżącej – i w konsekwencji jego wyjaśnienia miały w tym przypadku marginalne znaczenie (str. 19 uzas. zaskarżonego wyroku).
Analiza akt sprawy wskazuje zaś, że postępowanie podatkowe prowadzone wobec Skarżącego składało się jedynie z:
- postanowienia z dnia 6 sierpnia 2018 r. o wszczęciu wobec niego postępowania w sprawie prawidłowego rozliczenia podatku dochodowego od osób fizycznych za 2013 r.,
- postanowienia z dnia 5 października 2018 r. o dopuszczeniu kilkudziesięciu dowodów do sprawy,
- zawiadomienia z dnia 14 listopada 2018 r. o możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym zebranym w postępowaniu podatkowym oraz
- wydaniem w dniu 19 grudnia 2013 r decyzji określającej zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2013.
W sytuacji więc, gdy skarżący nie mógł jeszcze działać w charakterze strony w postępowaniu wszczętym wobec jego małżonki w dniu 1 czerwca 2015 r., a postępowanie wobec niego wszczęto po upływie 3 lat (i po zgromadzeniu pełnego materiału dowodowego) – rodzi się pytanie dotyczące naruszenia zasady czynnego uczestnictwa podatnika w prowadzonym wobec niego postępowaniu, zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów władzy publicznej oraz uniemożliwienia skarżącemu uczestnictwa przy przeprowadzonych dowodach.
Nieprawidłowa jest wobec tego ostateczna konkluzja sądu, iż "Skarżący poza ogólnikowym przedstawieniem zarzutu nie wykazał w jaki sposób brak jego bieżącej aktywności w trakcie postępowania mógł mieć wpływ na wynik sprawy, chociażby w kontekście tego, że w końcowej fazie postępowania podatkowego takiej aktywności nie przejawiał" (str. 19 uzas.).
Podzielić natomiast należy wszystkie pozostałe wywody sądu pierwszej instancji w zakresie potrzeby dopuszczenia dowodu z opinii biegłego oraz zaprezentowanej oceny zakwestionowanych przez organy podatkowe faktur VAT wystawionych przez E. Sp. z o.o oraz Spółkę E.Sp.o.o., które nie odzwierciedlały rzeczywistych zdarzeń gospodarczych w nich opisanych. Argumentacja dotycząca tych ustaleń – znajdująca pełne potwierdzenie w dokumentacji zawartej w aktach sprawy – została przedstawiona w zaskarżonym wyroku w sposób wyczerpujący oraz przekonywujący i nie zachodzi potrzeba jej powtarzania.
5. W tym stanie rzeczy, na mocy art. 188 § 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit.c P.p.s.a orzeczono jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania rozstrzygnięto w trybie art. 203 pkt 1 tej ustawy.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI