II FSK 2754/19

Naczelny Sąd Administracyjny2020-05-29
NSApodatkoweŚredniansa
kara porządkowaordynacja podatkowapostępowanie podatkowewyjaśnieniatajemnica przedsiębiorstwaskarżącyorgan podatkowyNSAskarga kasacyjna

NSA oddalił skargę kasacyjną dotyczącą kary porządkowej nałożonej za bezzasadną odmowę złożenia wyjaśnień w postępowaniu podatkowym.

Skarżący J. B. zaskarżył karę porządkową nałożoną za odmowę złożenia wyjaśnień dotyczących powierzchni nieruchomości wykorzystywanej do działalności gospodarczej. Sąd pierwszej instancji oddalił skargę, uznając odmowę za bezzasadną. Skarżący w skardze kasacyjnej zarzucał naruszenie prawa materialnego i procesowego, argumentując, że odmowa była uzasadniona obawą ujawnienia tajemnicy przedsiębiorstwa i że żądane informacje powinny być uzyskane w drodze przesłuchania. NSA oddalił skargę kasacyjną, uznając, że odmowa złożenia wyjaśnień była bezzasadna, a argumenty o tajemnicy przedsiębiorstwa niewystarczające. Sąd podkreślił, że organ podatkowy ma prawo żądać wyjaśnień, a nie zeznań, i że kara porządkowa jest środkiem dyscyplinującym.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej J. B. od wyroku WSA w Gliwicach, który oddalił jego skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymujące w mocy karę porządkową w wysokości 250 zł. Kara została nałożona za bezpodstawną odmowę złożenia wyjaśnień dotyczących powierzchni nieruchomości stanowiącej współwłasność skarżącego, wykorzystywanej do działalności gospodarczej. Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżący nie wykazał okoliczności uniemożliwiających zadośćuczynienie obowiązkom nałożonym przez organ podatkowy, a odmowa złożenia wyjaśnień była bezzasadna, co stanowiło podstawę do nałożenia kary porządkowej zgodnie z art. 262 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej. W skardze kasacyjnej skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego (art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 262 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej) poprzez błędną wykładnię i uznanie odmowy za bezzasadną, mimo jej rzekomego racjonalnego uzasadnienia w obiektywnych okolicznościach sprawy. Podniósł również zarzuty naruszenia przepisów postępowania (m.in. art. 141 § 4 p.p.s.a., art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 155, 199, 262 § 4 Ordynacji podatkowej, art. 120 Ordynacji podatkowej, art. 2 i 7 Konstytucji RP), kwestionując prawidłowość wezwania do złożenia wyjaśnień zamiast przesłuchania oraz argumentując, że żądane informacje powinny być uzyskane w drodze przesłuchania, na które skarżący musiałby wyrazić zgodę. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną. Sąd podkreślił, że kluczową przesłanką nałożenia kary porządkowej jest "bezzasadność odmowy" dokonania czynności procesowej, rozumiana jako brak podstaw w obiektywnych okolicznościach sprawy. NSA uznał, że argumentacja skarżącego dotycząca obawy ujawnienia tajemnicy przedsiębiorstwa była niewystarczająca, ponieważ nie wykazał on konkretnie, w jaki sposób żądana informacja o powierzchni naruszałaby tajemnicę przedsiębiorstwa, a sam ciężar wykazania poufności danych spoczywa na przedsiębiorcy. Sąd wyjaśnił również, że organ podatkowy ma prawo wezwać stronę do złożenia wyjaśnień na podstawie art. 155 § 1 Ordynacji podatkowej, a nie jest zobowiązany do przeprowadzenia przesłuchania jako jedynego środku dowodowego. Wezwanie do złożenia wyjaśnień nie narusza prawa strony do odmowy złożenia zeznań (art. 199 Ordynacji podatkowej), gdyż są to odrębne czynności procesowe. NSA stwierdził, że zastosowanie kary porządkowej było uzasadnione, a uzasadnienie wyroku sądu pierwszej instancji było prawidłowe i nie naruszało art. 141 § 4 p.p.s.a.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, odmowa jest bezzasadna, jeśli nie wykazano konkretnie, w jaki sposób żądana informacja naruszałaby tajemnicę przedsiębiorstwa, a ciężar wykazania poufności spoczywa na przedsiębiorcy.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że ogólne powołanie się na tajemnicę przedsiębiorstwa jest niewystarczające do usprawiedliwienia odmowy złożenia wyjaśnień dotyczących powierzchni nieruchomości. Strona nie wykazała, że ujawnienie tych danych naruszałoby tajemnicę przedsiębiorstwa w rozumieniu ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (9)

Główne

Ordynacja podatkowa art. 262 § 1 pkt 2

Ordynacja podatkowa

Podstawa do nałożenia kary porządkowej na stronę, która mimo prawidłowego wezwania organu podatkowego bezzasadnie odmówiła złożenia wyjaśnień.

p.p.s.a. art. 151

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Przepis dotyczący oddalenia skargi przez sąd pierwszej instancji.

Ordynacja podatkowa art. 155 § 1

Ordynacja podatkowa

Uprawnienie organu podatkowego do wezwania strony do złożenia wyjaśnień.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 174

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawy skargi kasacyjnej (naruszenie prawa materialnego lub przepisów postępowania).

p.p.s.a. art. 183 § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej.

Ordynacja podatkowa art. 199

Ordynacja podatkowa

Prawo strony do odmowy złożenia zeznań.

u.z.n.k. art. 11 § 2

Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji

Definicja tajemnicy przedsiębiorstwa.

Konstytucja RP art. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zasada demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej.

Konstytucja RP art. 7

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zasada działania organów władzy publicznej na podstawie i w granicach prawa.

Argumenty

Odrzucone argumenty

Odmowa złożenia wyjaśnień była uzasadniona obawą ujawnienia tajemnicy przedsiębiorstwa. Żądane informacje powinny być uzyskane w drodze przesłuchania, a nie wyjaśnień. Naruszenie przepisów postępowania przez sąd pierwszej instancji, w tym brak rozważenia wszystkich zarzutów i nieprawidłowe wezwanie do złożenia wyjaśnień.

Godne uwagi sformułowania

bezzasadność odmowy dokonania konkretnej czynności procesowej odmowa nie mająca podstaw w obiektywnych okolicznościach sprawy nie wystarczy samo przekonanie podmiotu dysponującego informacją o działalności przedsiębiorcy, że posiadane przez niego dane mają charakter poufny kara porządkowa ma na celu zdyscyplinowanie uczestników postępowania podatkowego do określonych zachowań wyjaśnienia składane organowi podatkowemu przez stronę postępowania podatkowego, w formie pisemnej czy ustnej, stanowią przekaz informacyjny zgodny z wolą przekazującego

Skład orzekający

Stanisław Bogucki

przewodniczący

Jerzy Płusa

sędzia

Mirosław Surma

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących kary porządkowej w postępowaniu podatkowym, w szczególności przesłanek jej nałożenia oraz rozróżnienia między wyjaśnieniami a zeznaniami."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji odmowy złożenia wyjaśnień w kontekście tajemnicy przedsiębiorstwa i powierzchni nieruchomości.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy praktycznego zastosowania kary porządkowej i interpretacji przepisów Ordynacji podatkowej, co jest istotne dla prawników procesowych i doradców podatkowych.

Kara porządkowa za milczenie w urzędzie skarbowym – kiedy odmowa wyjaśnień jest bezzasadna?

Dane finansowe

WPS: 250 PLN

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II FSK 2754/19 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2020-05-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2019-10-23
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Płusa
Mirosław Surma /sprawozdawca/
Stanisław Bogucki /przewodniczący/
Symbol z opisem
6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I SA/Gl 300/19 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2019-06-12
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 800
art. 262 § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Bogucki Sędzia NSA Jerzy Płusa Sędzia WSA (del.) Mirosław Surma (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 29 maja 2020 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej J. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12 czerwca 2019 r., sygn. akt I SA/Gl 300/19 w sprawie ze skargi J. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 13 lutego 2019 r., nr [...] w przedmiocie kary porządkowej oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
1. Wyrokiem z 12 czerwca 2019 r. sygn. akt I SA/Gl 300/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j. t. Dz. U. z 2018 r.,
poz. 1302 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a", oddalił skargę J. B. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z 13 lutego 2019 r. nr [...] w przedmiocie kary porządkowej.
1.1 W uzasadnieniu wyroku sąd pierwszej instancji wskazał, że jego kontroli podlegało postanowienie organu odwoławczego z 13 lutego 2019 r., którym utrzymano w mocy postanowienie organu pierwszej instancji z 9 listopada 2018 r. nakładające na skarżącego karę porządkową w wysokości 250 zł. W niniejszej sprawie strona była kilkukrotnie wzywana do złożenia wyjaśnień związanych z opodatkowaniem nieruchomości stanowiącej jej współwłasność. Pomimo kierowanych do niej wezwań i rygoru nałożenia kary porządkowej bezpodstawnie zaniechała ujawnienia danych organowi podatkowemu dotyczących wykorzystywania nieruchomości na prowadzenie działalności gospodarczej. Sąd pierwszej instancji za usprawiedliwione uznał tylko takie okoliczności, które w sposób niezależny od strony i w normalnych warunkach trudny do przezwyciężenia uniemożliwiały jej zadośćuczynienie obowiązkom nałożonym przez organ podatkowy, nawet przy dołożeniu należytej staranności, a takie w niniejszej sprawie nie zaistniały. Bezzasadność odmowy udzielenia wyjaśnień stała się więc podstawą nałożenia kary porządkowej wskazaną w art. 262 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej. Kara ta mieści się w granicach określonych przez art. 262 Ordynacji podatkowej, który stanowi, że karę porządkową można nałożyć na uczestnika postępowania w wysokości do 2800 zł, nie uzależnia przy tym jej wymiaru od jakichkolwiek przesłanek. W niniejszej sprawie wymierzono ją w dolnych granicach, w wysokości nie stanowiącej nawet 1/10 maksymalnej kwoty, a organ pierwszej instancji wskazał, że nakładając karę i ustalając jej wysokość miał na uwadze uporczywość strony w odmowie podania koniecznych danych oraz istotną różnicę pomiędzy podatkiem należnym od powierzchni związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej a podatkiem pobieranym od powierzchni pozostałych (pełny tekst uzasadnienia wyroku sądu pierwszej instancji oraz inne powoływane orzeczenia sądów administracyjnych dostępne na są na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).
2. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku J. B. wniósł o jego uchylenie w całości i rozpoznanie skargi, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.
Na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów prawa materialnego, a mianowicie:
-art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 262 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że odmowa złożenia wyjaśnień przez skarżącego w zakresie powierzchni użytkowej zajętej pod prowadzenie działalności gospodarczej była bezzasadna, podczas gdy odmowa ta miała racjonalne uzasadnienie w obiektywnych okolicznościach sprawy, a zatem nie wyczerpuje znamion odmowy bezzasadnej.
Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
- art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak rozważenia przez sąd pierwszej instancji wszystkich zarzutów podniesionych przez skarżącego w skardze, co w konsekwencji utrudnia kontrolę instancyjną orzeczenia;
- art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 155 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 199 Ordynacji podatkowej poprzez niewłaściwe uznanie, że skarżący został prawidłowo wezwany do złożenia wyjaśnień w sprawie pomimo, że charakter żądanych przez organ podatkowy informacji wskazywał na to, że powinny one zostać uzyskane w drodze przesłuchania, na które skarżący musi wyrazić zgodę;
- art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 262 § 4 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 199 Ordynacji podatkowej poprzez nałożenie na skarżącego kary porządkowej wobec nieudzielenia wyjaśnień w zakresie różnic powierzchni użytkowej w budynku oraz podania powierzchni użytkowej zajętej pod prowadzenie działalności gospodarczej przez podmioty ją wynajmujące, podczas gdy żądane przez organ informacje winny być uzyskane w toku przesłuchania strony;
- art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 120 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 2 i art. 7 Konstytucji RP poprzez nierespektowanie przepisów prawa i próbę obejścia prawa poprzez zastąpienie zeznań stron wyjaśnieniami.
3. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.
4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
4.1 Skarga kasacyjna pozbawiona jest usprawiedliwionych podstaw.
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i z urzędu bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, która w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi.
Rozpoznanie sprawy w granicach skargi kasacyjnej oznacza, że Naczelny Sąd Administracyjny związany jest także wskazanymi w niej podstawami. W myśl art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
4.2 Strona skarżąca podniosła zarzuty oparte na obu podstawach kasacyjnych, o których mowa w art. 174 p.p.s.a., a które to zmierzają do podważenia prawidłowości dokonanej przez sąd pierwszej instancji oceny legalności nałożenia na stronę kary porządkowej w związku z przyjęciem, że w postępowaniu podatkowym bezzasadnie odmówiła złożenia wyjaśnień odnośnie powierzchni użytkowej zajmowanej przez inne podmioty na prowadzenie działalności gospodarczej. W ocenie skarżącego, odmowa złożenia wyjaśnień wynikała z obawy o ujawnienie informacji stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa oraz z tego, że żądane przez organ informacje winny być uzyskane w toku przesłuchania strony. Inaczej rzecz ujmując, zdaniem skarżącego, sąd pierwszej instancji błędnie zaaprobował nałożenie na skarżącego kary porządkowej, pomimo braku wypełnienia przez niego przesłanki "bezzasadności złożenia wyjaśnień".
Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że zarzuty te nie zasługiwały na uwzględnienie.
4.3 Ramy prawne poddanego kontroli sądowej rozstrzygnięcia wyznaczała w pierwszym rzędzie treść przepisu art. 262 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, która stanowi, że strona, pełnomocnik strony, świadek, biegły, którzy mimo prawidłowego wezwania organu podatkowego bezzasadnie odmówili złożenia wyjaśnień, zeznań, wydania opinii, okazania przedmiotu oględzin lub udziału w innej czynności mogą zostać ukarani karą porządkową w wysokości 2.700 zł. Zasadniczą przesłanką nałożenia kary porządkowej jest więc "bezzasadność odmowy" dokonania konkretnej czynności procesowej przez stronę, przy czym chodzi tu o odmowę nie mającą podstaw w obiektywnych okolicznościach sprawy. Nie ma zatem znaczenia to, czy w przekonaniu strony powinna ona ten obowiązek wykonać, lecz o kwestię istnienia faktycznych przeszkód w jego wykonaniu. Znamiona "bezzasadnej odmowy", o jakiej mowa w powołanym wyżej przepisie, nosi postępowanie strony, która bez uzasadnionej przyczyny nie realizuje wezwania organu, tj. jeżeli z okoliczności sprawy nie wynika, że jest to uzasadnione obiektywnymi okolicznościami. W literaturze przedmiotu wskazuje się, że danie możliwości organom podatkowym stosowania kar porządkowych, ma na celu zdyscyplinowanie uczestników postępowania podatkowego do określonych zachowań, podyktowanych czynnościami organu (zob. S. Presnarowicz [w:] C. Kosikowski oraz L. Etel (red.), J. Brolik, R. Dowgier, P. Pietrasz, M. Popławski, S. Presnarowicz, W. Stachurski, Ordynacja podatkowa. Komentarz, Warszawa 2013, s. 1331). Odnotować też należy stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w kontekście oceny, czy dana czynność strony polega na bezzasadnej odmowie dokonania czynności dowodowej, stwierdził m.in., że bezzasadna odmowa strony, to odmowa nieznajdująca potwierdzenia w obowiązujących przepisach (por. wyrok z 21 października 2011 r., sygn. akt II FSK 775/10).
4.4 Naczelny Sąd Administracyjny, w świetle przytoczonej wyżej treści i rozumienia art. 262 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, stwierdza, że sąd pierwszej instancji zasadnie przyjął, że wskazane przez skarżącego okoliczności dotyczące niezłożenia wyjaśnień nie dawały podstaw do przyjęcia, jakoby zaistniała uzasadniona przyczyna takiego zachowania. Prawidłowo więc zaakceptował zastosowanie tego przepisu w stanie faktycznym sprawy. W skardze kasacyjnej jej autor wskazując, że naruszenie powyższego przepisu przejawiało się w jego błędnej wykładni nie dostarczył żadnych argumentów w czym dopatruje się tejże błędnej wykładni, tym samym w czym przejawia się nieprawidłowość w zrekonstruowaniu normy prawnej z konkretnego przepisu (przepisów) polegająca na mylnym zrozumieniu jej treści lub znaczenia albo na niezrozumieniu intencji prawodawcy, bądź też zastosowaniu normy nieobowiązującej. Z uzasadnienia tego zarzuty wynika natomiast, że naruszenia tego przepisu skarżący upatruje w niewłaściwym jego zastosowaniu, bowiem odmowa złożenia wyjaśnień była zasadna i wynikała z obawy o ujawnienie informacji stanowiących tajemnicę przedsiębiorstwa i narażenie się na odpowiedzialność za czyn nieuczciwej konkurencji. Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela również tej konstatacji. Otóż ta argumentacja strony, która pojawiła się w reakcji na czwarte wezwanie organu do przedstawienia informacji o powierzchni budynku zajętej przez najemców prowadzących działalność gospodarczą w żadnej mierze nie usprawiedliwia odmowy udzielenia tych informacji. Po pierwsze, strona nie skonkretyzowała w czym udzielona organom podatkowym, a żądana przez nich informacja naruszałaby tajemnicę poszczególnych przedsiębiorców wynajmujących u skarżącej powierzchnię użytkową. Samo ogólne powołanie się na tajemnicę przedsiębiorstwa, w sytuacji gdy chodzi o ustalenie powierzchni, na której prowadzi ono swą działalność jest niewystarczające. Po drugie, tajemnicę przedsiębiorcy wyprowadza się z definicji legalnej "tajemnicy przedsiębiorstwa", ujętej w art. 11 ust. 2 ustawy z 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (Dz. U. z 2003 r. nr 153, poz. 1503, ze zm.). Zgodnie z treścią tego przepisu przez tajemnicę przedsiębiorstwa rozumie się nieujawnione do wiadomości publicznej informacje techniczne, technologiczne, organizacyjne przedsiębiorstwa lub inne informacje posiadające wartość gospodarczą, co do których przedsiębiorca podjął niezbędne działania w celu zachowania ich poufności. W orzecznictwie przyjmuje się, że z przytoczonego przepisu wynika, że aby dana informacja podlegała ochronie, tj. stanowiła tajemnicę przedsiębiorcy, musi spełniać dwie przesłanki: formalną i materialną. Przesłanka formalna jest spełniona wówczas, gdy zostanie wykazane, że przedsiębiorca podjął działania w celu zachowania poufności tych informacji (brak ujawnienia). Nie wystarczy samo przekonanie podmiotu dysponującego informacją o działalności przedsiębiorcy, że posiadane przez niego dane mają charakter poufny. Poufność danych musi być wyraźnie lub w sposób dorozumiany zamanifestowana przez samego przedsiębiorcę. To on powinien podjąć w stosunku do danych informacji niezbędne działania w celu zachowania ich poufności, ponieważ to na nim spoczywa w razie sporu ciężar wykazania, że określone dane stanowiły tajemnicę przedsiębiorcy. Ponadto musi zostać spełniona przesłanka materialna, tzn. aby określone informacje mogły zostać objęte tajemnicą przedsiębiorcy muszą ze swojej istoty dotyczyć kwestii, których ujawnienie obiektywnie mogłoby negatywnie wpłynąć na sytuację przedsiębiorcy (informacje o charakterze technicznym, technologicznym, organizacyjnym przedsiębiorstwa, informacje posiadające choćby minimalną wartość gospodarczą, np. szczegółowy opis stosowanych technologii, urządzeń) z wyłączeniem informacji, których upublicznienie wynika np. z przepisów prawa (por. np. wyrok NSA z 10 stycznia 2014 r., sygn. akt I OSK 2112/13).
4.5 Nie zasługiwały również na uwzględnienie zarzuty natury procesowej, w których ich autor, powołując się na przepisy art. 151 p.p.s.a. oraz art. 155, art. 199 i art. 262 § 4 Ordynacji podatkowej w zw. art. 120 Ordynacji podatkowej oraz art. 2 i art. 7 Konstytucji RP, zakwestionował prawidłowość wezwania skarżącego do złożenia wyjaśnień w sprawie zamiast zeznań.
Jak już wyżej wskazano w myśl przepisu art. 262 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, strona, pełnomocnik strony, świadek lub biegły, którzy mimo prawidłowego wezwania organu podatkowego bezzasadnie odmówili złożenia wyjaśnień, zeznań, wydania opinii, okazania przedmiotu oględzin lub udziału w innej czynności, mogą zostać ukarani karą porządkową do 2.700 zł. Przepis ten należy odczytywać i zastosować w powiązaniu z przepisem art. 155 § 1 i 159 Ordynacji podatkowej. W myśl art. 155 § 1 Ordynacji podatkowej organ podatkowy może wezwać stronę lub inne osoby do złożenia wyjaśnień, zeznań lub dokonania określonej czynności osobiście, przez pełnomocnika lub na piśmie, jeżeli jest to niezbędne dla wyjaśnienia stanu faktycznego lub rozstrzygnięcia sprawy. Nie budzi wątpliwości w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego fakt, że organ podatkowy, tak jak uczynił to w niniejszej sprawie, może żądać od strony wyjaśnień lub dokonania określonej czynności. Podkreślenia też wymaga, że organ podatkowy prowadzący postępowanie, podejmuje wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Nie budzi też wątpliwości, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy wyjaśnienia strony w zakresie powierzchni budynku zajętego na prowadzenie działalności gospodarczej stanowiły istotne elementy stanu faktycznego. Okoliczności te, jako konieczne i niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, uprawniały organ podatkowy do wezwania skarżącego w drodze art. 155 § 1 Ordynacji podatkowej do złożenia wyjaśnień. Tym samym wezwanie skierowane do strony było uzasadnione i prawidłowe, w tym stanowiło przejaw zrealizowania przez organ podatkowy obowiązku podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. W sytuacji zaś, gdy wzywana strona nie zastosowała się do tegoż wezwania organ miał prawo podjąć dopuszczalne prawem kroki zmierzające do uzyskania od niej wyjaśnień, tj. nałożyć karę porządkową. Jak wskazuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych, przyznane organom podatkowym w art. 262 Ordynacji podatkowej uprawnienie do stosowania kar porządkowych, ma na celu dyscyplinowanie uczestników postępowania i przeciwdziałanie obstrukcji procesowej powodującej jego przedłużanie, a niekiedy wręcz nawet uniemożliwienie jego zakończenia (por. wyroki NSA z 13 czerwca 2018 r., sygn. akt II GSK 1724/16, z 13 czerwca 2018 r., sygn. akt II GSK 1892/16, z 20 września 2018 r., sygn. akt II GSK 2988/16).
Wbrew stanowisku wyrażonemu w skardze kasacyjnej organ podatkowy był w pełni uprawniony do dokonania wezwania strony celem złożenia wyjaśnień. W jego gestii jako prowadzącego postępowanie pozostawał także wybór do dokonania jakiej czynności wzywa stronę. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego żądanie od strony wyjaśnień stanowiło w świetle art.155 § 1 Ordynacji podatkowej przejaw działania zmierzającego do wyjaśnienia stanu faktycznego w kontekście braku zawarcia przez stronę w deklaracji informacji o powierzchni użytkowej zajmowanej na prowadzenie działalności gospodarczej przez podmioty wynajmujące lokale użytkowe. Wezwanie to, przeciwnie do twierdzeń zawartych w skardze kasacyjnej, stanowiło adekwatny (i najmniej uciążliwy) środek dla wyjaśnienia niewypełnienia przez stronę rubryki (E.2.2) przeznaczonej na wpisanie powierzchni budynków związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej. Należy wskazać przy tym, że to organ podatkowy prowadząc postępowanie decyduje jakie czynności w danym stadium postępowania, uwzględniając również zasadę szybkości jego prowadzenia, należy przeprowadzić, w tym do jakich czynności wskazanych w przepisie art.155 § 1 Ordynacji podatkowej (wyjaśnienie, zeznanie, przedłożenie dokumentów lub dokonanie określonej czynności osobiście) wezwać stronę czy też innych uczestników postępowania, a które to powinny być adekwatne do danego etapu postępowania, czy też zakresu i szczegółowości czynionych ustaleń. Sama strona również dysponuje inicjatywą dowodową. Ostatecznie to jednak organ prowadzący postępowanie decyduje jakie czynności procesowe podejmuje, czy to z własnej inicjatywy czy też stron postępowania. Inaczej rzecz ujmując, to organ podatkowy, jako gospodarz postępowania w sprawie i prowadzący to postępowanie, jest zobowiązany zebrać istotne w sprawie dowody, ustalić na ich podstawie stan faktyczny oraz wydać rozstrzygnięcie, a przy tym zapewnić - w tym także poprzez stosowanie właściwych środków dyscyplinujących w sytuacjach takich jak w rozpatrywanej sprawie - sprawny tok postępowania determinowany obowiązkiem załatwienia sprawy w terminie.
W kontekście zakwestionowanej przez stronę skarżącą na etapie postępowania sądowoadministracyjnego możliwości uzyskania przez organ podatkowy od strony wyjaśnień zamiast zeznań dodatkowo należy zauważyć, co podkreśla się też w orzecznictwie sądowym, że wyjaśnienia składane organowi podatkowemu przez stronę postępowania podatkowego, w formie pisemnej czy ustnej, stanowią przekaz informacyjny zgodny z wolą przekazującego, niezależnie od tego, czy wynikają z jego własnej inspiracji, czy też są odpowiedzią na wezwanie organu podatkowego. Zatem wezwanie do złożenia wyjaśnień nie narusza wynikającego z art.199 Ordynacji podatkowej prawa strony skarżącej do niewyrażenia zgody na złożenie zeznań (zob. np. wyrok NSA z 10 października 2018 r., sygn. akt II FSK 3241/16). W innych judykatach wprost wyrażono pogląd, że przesłuchanie strony stanowi samodzielny środek dowodowy w sensie procesowym, lecz ze względu na źródło i możliwości pozyskania informacji taki sam jak wyjaśnienia. Organ ma prawo wyboru, jaki środek procesowy zastosować w postępowaniu. Skoro wezwał stronę do złożenia wyjaśnień w trybie art. 155 § 1 Ordynacji podatkowej, to strona nie mogła odmawiając złożenia wyjaśnień, skorzystać z prawa do odmowy zeznań, o czym mowa w art. 199 Ordynacji podatkowej (zob. np. wyrok NSA z 13 grudnia 2012 r., sygn. akt II FSK 905/11, czy z 20 października 2017 r., sygn. akt II GSK 181/16). Dodatkowo należy zauważyć, że przyjęcie za prawidłowe stanowiska prezentowanego przez stronę doprowadziłoby do zaakceptowania swoistej obstrukcji procesowej, kiedy to strona poprzez de facto nieobwarowaną żadną sankcją odmowę dokonania czynności procesowych decydowałaby jakie czynności procesowe ma podejmować organ prowadzący postępowanie. Jaskrawym przykładem takiego zachowania stanowiącego swoisty przejaw nadużycia prawa procesowego i implikującego uniemożliwienie prowadzenia tego postępowania byłoby utrzymywanie przez stronę, że jedynym środkiem dla dokonania ustaleń faktycznych w sprawie powinno być odebranie od niej zeznań, a jednocześnie strona odmawiałaby ich złożenia.
4.6 Podsumowując, w realiach niniejszej sprawy nie odnalazły potwierdzenia eksponowane w skardze kasacyjnej racje jakoby podnoszone przez skarżącego okoliczności usprawiedliwiały odmowę złożenia wyjaśnień, w tym wyjaśnienia te miały zastępować zeznania i stanowić główny instrument służący do odtworzenia stanu faktycznego. Skarżący nie mógł zatem w sposób samodzielny, arbitralny decydować, czy taki obowiązek wykona czy też nie. Tym samym, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego ustalone okoliczności sprawy uzasadniały zastosowanie wobec skarżącego kary porządkowej.
4.7 Niezasadny był także, odnoszący się do uzasadnienia zaskarżonego wyroku, zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Uzasadnienie to zawiera bowiem wszystkie niezbędne części składowe, wymagane stosownie do tego przepisu. Sąd pierwszej instancji wyjaśnił w dostatecznym stopniu, powołując się na właściwe przepisy, z jakich powodów uznał, że nie doszło do nieuprawnionego ukarania strony karą porządkową. Wbrew przy tym twierdzeniom zawartym w skardze kasacyjnej, na stronie 18 uzasadnienia zaskarżonego wyroku sąd pierwszej instancji wprost wyraził ocenę co do niezasadności zarzutu, że żądane przez organ podatkowy informacje winny być uzyskane w toku przesłuchania strony.
W konsekwencji, wbrew zarzutom skargi kasacyjnej, w sprawie nie doszło do naruszenia art. 151 p.p.s.a., którego przejawem miałoby być oddalenie skargi.
4.8 Mając na uwadze powyższą argumentację Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.
Na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a. sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI