II FSK 2718/18

Naczelny Sąd Administracyjny2023-03-01
NSApodatkoweWysokansa
podatek dochodowy od osób fizycznychkoszty uzyskania przychodówfakturyznikający podatnikrzetelność transakcjiciężar dowodupostępowanie podatkoweNSA

Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną dotyczącą zaliczenia wydatków z faktur od tzw. 'znikającego podatnika' do kosztów uzyskania przychodów.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej K. W. od wyroku WSA w Lublinie, który oddalił skargę na decyzję Dyrektora IAS w Lublinie w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2012 r. Głównym zarzutem było wyłączenie z kosztów uzyskania przychodów faktur wystawionych przez Spółkę 1, która okazała się być tzw. 'znikającym podatnikiem'. NSA uznał, że skarżący nie wykazał rzetelności transakcji i nie udowodnił poniesienia wydatków w sposób zgodny z prawem, oddalając skargę kasacyjną.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną K. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, który utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej odmawiającą zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów wydatków udokumentowanych fakturami od Spółki 1. Spółka ta została uznana za tzw. 'znikającego podatnika', co podważyło rzeczywistość transakcji paliwowych. Skarżący zarzucał naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, w tym zasad swobodnej oceny dowodów oraz przepisów Ordynacji podatkowej i ustawy o PIT. Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za bezzasadną. Podkreślono, że skarżący nie wykazał rzetelności transakcji ani nie udowodnił poniesienia wydatków w sposób zgodny z prawem. Sąd wskazał, że organy podatkowe prawidłowo zebrały i oceniły materiał dowodowy, a ciężar dowodu w zakresie wykazania zasadności zaliczenia wydatków do kosztów uzyskania przychodów spoczywał na podatniku. Brak rzetelnych dokumentów i dowodów na rzeczywistość transakcji od Spółki 1, której działalność była fikcyjna, skutkował oddaleniem skargi kasacyjnej.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, jeśli podatnik nie wykaże rzetelności transakcji i nie udowodni poniesienia wydatków w sposób zgodny z prawem.

Uzasadnienie

Skarżący nie wykazał rzetelności transakcji ani nie udowodnił poniesienia wydatków w sposób zgodny z prawem. Brak dowodów na rzeczywistość transakcji od 'znikającego podatnika' uniemożliwia zaliczenie wydatków do kosztów uzyskania przychodów.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (14)

Główne

u.p.d.o.f. art. 22 § ust. 1

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

Koszty uzyskania przychodów to koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, pod warunkiem, że mają bezpośredni związek z działalnością gospodarczą i są prawidłowo udokumentowane.

u.p.d.o.f. art. 22 § ust. 1

Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych

u.p.d.o.f. art. 30c

Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych

u.p.d.o.f. art. 45 § ust. 6

Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych

P.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

u.p.d.o.f. art. 24a § ust. 1

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

O.p. art. 122

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 roku Ordynacja podatkowa

O.p. art. 187 § § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 roku Ordynacja podatkowa

O.p. art. 191

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 roku Ordynacja podatkowa

O.p. art. 193 § § 1 i § 2

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 roku Ordynacja podatkowa

P.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c)

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 204 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ustawa o VAT art. 108

Argumenty

Skuteczne argumenty

Faktury od Spółki 1 nie dokumentowały rzeczywistych transakcji gospodarczych, ponieważ Spółka 1 była 'znikającym podatnikiem'. Skarżący nie wykazał rzetelności transakcji ani nie udowodnił poniesienia wydatków w sposób zgodny z prawem. Obowiązek prowadzenia postępowania dowodowego przez organ podatkowy nie zwalnia podatnika z obowiązku dowodzenia okoliczności, na które się powołuje.

Odrzucone argumenty

Naruszenie przez organy podatkowe art. 122, 187 § 1 i 191 O.p. poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów. Naruszenie przez Sąd pierwszej instancji art. 134 § 1 P.p.s.a oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit c) P.p.s.a. Niezaliczenie wydatków z faktur do kosztów uzyskania przychodów mimo dokonania płatności i potencjalnej dostawy paliwa przez inny podmiot.

Godne uwagi sformułowania

Spółka 1 była tzw. 'znikającym podatnikiem'. Nie można nakładać na organy podatkowe obowiązku poszukiwania podmiotów, a w tym - kto był faktycznym dostawcą paliwa posiadanego przez podatnika. Rzetelność transakcji jest warunkiem koniecznym uznania wydatku za koszt potrącalny.

Skład orzekający

Jerzy Płusa

przewodniczący

Małgorzata Wolf-Kalamala

sprawozdawca

Artur Kot

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalenie, że brak dowodów na rzetelność transakcji z podmiotem uznanym za 'znikającego podatnika' uniemożliwia zaliczenie wydatków do kosztów uzyskania przychodów, nawet jeśli płatność została dokonana."

Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, gdy podatnik nie jest w stanie wykazać rzetelności transakcji i rzeczywistego poniesienia wydatków.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy powszechnego problemu 'znikających podatników' i ich wpływu na możliwość odliczenia VAT oraz zaliczenia wydatków do kosztów uzyskania przychodów, co jest kluczowe dla wielu przedsiębiorców.

Znikający podatnik: czy faktura od oszusta pozbawi Cię prawa do kosztów?

Sektor

finanse

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II FSK 2718/18 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2023-03-01
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-08-21
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Artur Kot
Jerzy Płusa /przewodniczący/
Małgorzata Wolf- Kalamala /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne
Podatek dochodowy od osób fizycznych
Sygn. powiązane
I SA/Lu 563/17 - Wyrok WSA w Lublinie z 2017-11-30
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 361
art. 22 ust. 1, art. 24a ust. 1
Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - tekst jednolity
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jerzy Płusa, Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Kalamala (sprawozdawca), Sędzia del. WSA Artur Kot, Protokolant Anna Dziewiż-Przychodzeń, po rozpoznaniu w dniu 1 marca 2023 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej K. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 30 listopada 2017 r., sygn. akt I SA/Lu 563/17 w sprawie ze skargi K. W. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z dnia 20 kwietnia 2017 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2012 r. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od następców prawnych K. W. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie kwotę 4050 (słownie: cztery tysiące pięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 30 listopada 2017 r. o sygn. akt I SA/Lu 563/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, ze sprawy K. W. (dalej: "skarżący"), oddalił skargę na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Lublinie z dnia 20 kwietnia 2017 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2012 r. Pełna treść uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia, jak i innych wyroków powołanych poniżej, dostępna jest na stronie internetowej https://orzeczenia.nsa.gov.pl/ (dalej w skrócie jako "CBOSA").
Skargę kasacyjną od ww. wyroku wywiódł pełnomocnik skarżącego, wnosząc o uchylenie wyroku w całości i rozpoznanie skargi poprzez uchylenie zaskarżonych decyzji organów podatkowych, zasądzanie zwrotu kosztów postępowania na rzecz organu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, a także rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
Kwestionowanemu orzeczeniu, na postawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej "P.p.s.a.") zarzucił naruszenie przepisów postępowania, w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy:
1. art. 134 § 1 p. P.p.s.a oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a w zw. z niedostrzeżeniem przez Sąd pierwszej instancji naruszenia przez organy podatkowe art. 122, 187 § 1 i 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku Ordynacja podatkowa (Dz.U.2015, poz. 613 ze zm., dalej "O.p.") poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów i uznanie, że:
a) wystawca faktur nr [...] i [...] P. Sp. z o.o. (dalej: Spółka 1) w okresie [...] kwartału 2012 r. nie prowadziła działalności gospodarczej pełniąc jedynie rolę "słupa" wystawiającego faktury nie odzwierciedlające rzeczywistych transakcji gospodarczych podczas, gdy faktury te dokumentowały dostawy paliwa na rzecz skarżącego w datach i ilościach wskazanych w ww. fakturach, zaś podatek należny od ww. faktur VAT wystawionych przez Spółkę 1 został przez tę firmę prawidłowo zadeklarowany i zapłacony;
b) zeznania świadka R. są częściowo sprzeczne z zeznaniami strony oraz pozostałych świadków podczas, gdy zeznania te są w całości spójne i wiarygodne;
c) Skarżący, nie sprawdzał, czy Spółka 1 jest rzetelnym kontrahentem, czy była czynnym podatnikiem podatku VAT, czy posiada świadectwa jakości sprzedawanego paliwa, podczas gdy skarżący w toku przesłuchania w sposób wiarygodny zeznał, że analizował dokumenty rejestrowe kontrahenta, jego tożsamość, zaś świadectwa jakości są przekazywane zgodnie ze zwyczajem handlowym w trakcie dostawy, nie zaś w toku negocjacji, zaś wymaganie od pośrednika handlowego źródeł dostawy (co jest zawsze objęte tajemnicą handlową, gdyż na tym opiera się racja bytu gospodarczego pośrednika handlowego) jest oczywiście sprzeczne z doświadczeniem życiowym, żądanie zaś od kontrahenta zaświadczenia o niezaleganiu w podatkach było w okresie objętym kontrolą praktyką niespotykaną i nierealnym wymogiem, zaś z uwagi na to, że Spółka 1 nie zalegała za [...] kwartał 2012 roku z podatkami, fakt uzyskania takiego zaświadczenia nie doprowadziłby do wykrycia nieprawidłowości w rozliczeniach podatkowych tej firmy w okresie późniejszym;
d) Spółka 1 posiadając kapitał zakładowy, co jest oczywiście sprzeczne z doświadczeniem życiowym, logiką, praktyką gospodarczą i zasadami prawa handlowego i rachunkowości, gdyż wysokość kapitału zakładowego spółki z o.o. nie świadczy o jej możliwościach finansowych (spółka kapitałowa może mieć inne źródła finansowania, niż wpłaty na kapitał zakładowy, tj. dopłaty od wspólników, pożyczki od wspólników, czy też pożyczki od podmiotów powiązanych, kredyty bankowe, dotacje unijne, etc., podobnie wysoki kapitał zakładowy spółki nigdy nie świadczy o zdolnościach finansowych spółki, która może przynosić straty, lub być spółką zadłużoną),
e) Spółka 1 nie prowadziła działalności gospodarczej pełniąc jedynie rolę "słupa" wystawiającego faktury nie odzwierciedlające rzeczywistych transakcji gospodarczych, gdyż nie złożyła sprawozdania finansowego za 2012 roku, podczas, gdy termin złożenia sprawozdania finansowego za ten okres przypadał na rok później niż podjęcie przez skarżącego współpracy z tą firmą, stąd też brak jest możliwości zarzucenia podatnikowi działania w złej wierze,
f) Skarżący nawiązując współpracę ze Spółką 1 działał w złej wierze, podczas gdy na dzień podjęcia współpracy z tą firmą funkcjonowała ona w obrocie posiadając wszelkie możliwe dokumenty, które zostały sprawdzone przez podatnika i brak było w tym momencie jakichkolwiek znamion, iż firma ta nie przeprowadzała jak twierdzi organ podatkowy I instancji transakcji gospodarczych.
g) Skarżący brał świadomy udział w działaniach mających doprowadzić do uzyskania bezprawnego pomniejszenia należnego podatku od towarów i usług o fikcyjny podatek naliczony,
h) faktury nr [...] i [...] wystawione przez Spółkę 1 nie dokumentują realnych transakcji gospodarczych przy jednoczesnym ustaleniu, że odliczenie podatku VAT nie jest możliwe z uwagi na zła wiarę podatnika w momencie nawiązywania współpracy z ww. firmą, co jest ustaleniem wewnętrznie sprzecznym i nielogicznym (albo transakcja miała miejsce, jednak z powodu oszustw podatkowych kontrahenta odliczenie podatku VAT nie jest możliwe, gdyż podatnik powinien był wiedzieć, że nawiązuje współpracę gospodarczą z oszustem albo określona transakcja nie miała miejsca, zaś paliwo nie było dostarczone przez Spółkę 1, a zatem dobra lub zła wiara podatnika w stosunku do tej firmy nie może mieć znaczenia dla sprawy).
2. art. 134 § 1 P.p.s.a oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit c) P.p.s.a w zw. z niedostrzeżeniem przez Sąd pierwszej instancji naruszenia przez organy podatkowe art. 193 § 1 i § 2 w zw. z art. 122, 187 § 1 i 191 O.p. poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów oraz uznanie, że dowody zebrane w sprawie, zwłaszcza zeznania Skarżącego i świadków nie doprowadziły do obalenia domniemania z dokumentu urzędowego w postaci decyzji Dyrektora [...] w K. z dnia 5 maja 2014 roku wydanej w stosunku do Spółki 1 na podstawie art. 108 ustawy o VAT, podczas, zeznania świadków obalają domniemanie fikcyjności faktur otrzymanych przez podatnika od ww. kontrahenta i dowodzą, że transakcje objęte tymi fakturami faktycznie miały miejsce w ilościach i datach wynikających z tych faktur,
3. art. 22 ust. 1, art. 30c, art. 45 ust 6 ustawy z dnia 26 lipca 1991 roku o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2012 r. poz. 361 ze zm., dalej "u.p.d.o.f") poprzez akceptację przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odmowy prawa do zaliczenia w koszty uzyskania przychodu kwoty wydatków z faktury nr [...] i [...] wystawionej przez Spółkę 1 w sytuacji, gdy podatnik dokonał prawdziwych transakcji zgodnie z danymi wskazanymi na ww. fakturach oraz działał w dobrej wierze nawiązując współpracę z ww. firmą.
4. art. 22 ust. 1, art. 30 c, art. 45 ust. 6 u.p.d.o.f. oraz art. 22 ust. 1, art. 30 c, art. 45 ust. 6 u.p.d.o.f. w zw. z art. 23 § 2 pkt 2 O.p. poprzez niezaliczenie wydatków z faktur nr [...] i [...] wystawione przez Spółkę 1 do kosztów uzyskania przychodów, gdyż Spółka 1 nie dokonała dostawy paliwa na rzecz skarżącego przy jednoczesnym ustaleniu przez organ podatkowy, że płatność za paliwo została dokonana, zaś prawdziwym dostawą paliwa objętego ww. fakturami była firma P2 Sp. z o.o. podczas gdy takie ustalenie powinno prowadzić do uznania, że pomimo wadliwości prowadzonej dokumentacji wobec ustaleń dokonanych w toku postępowania podatkowego, podatnikowi przysługuje prawo do odliczenia poniesionych kosztów uzyskania przychodów, gdyż dokonana płatność dotyczyła paliwa, które następnie było przedmiotem sprzedaży w ramach działalności gospodarczej podatnika.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Lublinie wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie od skarżącego zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Pismem z dnia 1 lutego 2021 r. pełnomocnik skarżącego przesłał informację, że jego mocodawca zmarł w dniu 17 maja 2019 r.
W tej sytuacji postanowieniem z dnia 5 lutego 2021 r. Naczelny Sąd Administracyjny zawiesił postępowanie kasacyjne z uwagi na treść powyższego pisma.
Postanowieniem z dnia 25 października 2022 r. Sąd Rejonowy w O.– [...] Wydział Cywilny, sygn. akt [...] ustanowił kuratora spadku po Skarżącym o osobie adw. K. D.
Po uzyskaniu powyższej informacji, postanowieniem z dnia 30 listopada
2022 r. podjęto zawieszone postępowanie kasacyjne wobec ustąpienia przesłanki zawieszenia i ustanowienia kuratora spadku dla Skarżącego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw, przeto podlega oddaleniu .
Pomimo zgłoszenia w skardze kasacyjnej licznych zarzutów o charakterze materialnoprawnym oraz procesowym (ujętych zbiorczo tylko jednej podstawie – art. 174 pkt. 2 P.p.s.a), analiza uzasadnienia wyroku Sądu pierwszej instancji oraz skargi kasacyjnej prowadzi do wniosku, że istota sporu dotyczy wyłączenia z kosztów uzyskania przychodów faktur wystawionych przez Spółkę 1. dokumentujących dostawy paliwa (wobec przesłanek zawartych w art. 22 ust. 1 u.p.d.o.f.).
W pierwszej kolejności należy podkreślić, że niezasadne są zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące możliwości zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów kwot ujętych w fakturach, na których jako wystawca figuruje Spółka 1. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Skarżący nie potrafił w sposób czytelny i spójny wskazać argumentów przemawiających za wiarygodnością zakupów paliwa od wskazanego kontrahenta. Co istotne, w zakresie spornych faktur przez tą Spółkę w toku postępowania ustalono, że była ona tzw. "znikającym podatnikiem". Nie udało się ustalić, gdzie rzeczywiście prowadziła działalność gospodarczą oraz pozyskać jej sprawozdań finansowych (ani informacji o zatrudnianych pracownikach). Ponadto stwierdzono (na podstawie zeznań B. W.), iż informacje o tej spółce znajdowały się na stronie internetowej "[...]", a nabyte udziały (za 5.000 zł), zostały w całości przekazane kolejnemu nabywcy przebywającemu na terytorium Ukrainy (z którym nie ma kontaktu). Jak wynika z zeznań przesłuchanego w sprawie świadka (udziałowca) – otrzymywał on wynagrodzenie w wysokości 2.000 zł za każdą dostawę. Usługi dostaw paliwa miały być dokonywane przez kolejne firmy (w tym P2 i T.), a wzajemne rozliczenia przeprowadzane były gotówkowo. Przesłuchani w związku z tymi transakcjami świadkowie nie pamiętali konkretnych okoliczności związanych z transportem dotyczącym podatnika (świadek T. R.), bądź zaprzeczali jakiemukolwiek w nim udziałowi (świadek C. P.).
Zatem Sąd pierwszej instancji prawidłowo przyjął, iż organy podatkowe zastosowały się do obowiązujących reguł prowadzenia postępowania podatkowego. Rozróżnić należy przede wszystkim dwie podstawowe kwestie: obowiązek prowadzenia postępowania dowodowego i rozkład ciężaru dowodowego. Obowiązek prowadzenia postępowania dowodowego w oczywisty sposób ciąży na organie podatkowym i wynika z art. 122, art. 187 § 1 i 191 O.p. Zgodnie z nimi w toku postępowania organy podatkowe podejmują wszelkie niezbędne działania w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i obowiązane są w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Rolą organu podatkowego jest określenie granic postępowania dowodowego, faktów koniecznych do ustalenia jako niezbędnych dla rozstrzygnięcia sprawy i przeprowadzenie dowodów, które temu służą. Natomiast rozkład ciężaru dowodowego wskazuje, na kim ciąży obowiązek przedstawienia dowodu. Nie wynika on z przepisów procesowych, ale znajduje swoje źródło w materialnym prawie podatkowym przy zastosowaniu ogólnej zasady, w myśl której ciężar udowodnienia okoliczności spoczywa na tym uczestniku postępowania, który wywodzi z niej skutki prawne. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym ugruntowany jest pogląd, że nie można nakładać na organy podatkowe nieograniczonego obowiązku poszukiwania faktów potwierdzających zasadność zaliczenia w ciężar kosztów podatkowych określonych kwot, jeżeli strategia strony opiera się wyłącznie na negowaniu działań podejmowanych przez te organy, a jej postawa jest bierna. Innymi słowy, obowiązek prowadzenia postępowania dowodowego przez organ nie ma charakteru absolutnego i nie oznacza, że podatnik zwolniony jest od dowodzenia i wykazywania okoliczności, na które się powołuje lub które mają istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy nieudowodnienie określonego faktu może doprowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony. Znamienny w tym przedmiocie jest wyrok NSA z dnia 21 grudnia 2007 r. o sygn. akt II FSK 176/07, w którym Sąd ten wskazał: "wynikające z art. 122 i 187 § 1 Ordynacji podatkowej obowiązki organu, jako gospodarza postępowania podatkowego, nie zwalniają podatnika z oferowania dowodów na wykazanie swoich racji. Organy podatkowe nie muszą poszukiwać w nieskończoność dowodów w sytuacji, gdy ich nie oferuje sam podatnik". NSA zaakcentował, iż zarzut błędu w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia jest tylko wówczas słuszny, gdy zasadność ocen i wniosków, wyprowadzonych przez organ wydający rozstrzygnięcie nie odpowiada prawidłowości logicznego rozumowania. Trzeba również pamiętać, że w postępowaniu podatkowym obowiązuje m.in. zasada współdziałania. Jeżeli podatnik kwestionuje jakąś okoliczność faktyczną przyjętą przez organ, to na podatniku ciąży obowiązek uzasadnienia swojej racji m.in. poprzez przedstawienie stosownego dowodu.
W świetle powyższych uwag za chybione, należy uznać wytknięcie przez autora skargi kasacyjnej naruszenia art. 180 § 1, art. 187 § 1 i art. 191 O.p. Zwrócić należy bowiem uwagę, że pełnomocnik Skarżącego nie podważa szczegółowych ustaleń zawartych w zaskarżonej decyzji, zaakceptowanych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie. Podtrzymuje jedynie zaprezentowaną w toku postępowania własną argumentację o konieczności starannego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Tymczasem Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że zebrany w toku postępowania materiał dowodowy świadczy o tym, że zostały podjęte wszelkie działania mające na celu ustalenie obiektywnej prawdy. Realizacji tej zasady służył zastosowany przepis art. 187 § 1 O.p., nakładający na organy obowiązek zgromadzenia i wyczerpującego rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego. Ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego nie przekroczyła też granic swobodnej oceny dowodów, zakreślonych przez art. 191 O.p.
Trudno, zatem zrozumieć twierdzenia autora skargi kasacyjnej o "prawdziwości transakcji zgodnie z danymi wskazanymi na ww. fakturze" (str. 3 skargi kasacyjnej). Wręcz przeciwnie, za przekonujące uznać należy stanowisko organu podatkowego, iż faktury pochodzące od Spółki 1. nie dokumentowały rzeczywistego przebiegu zdarzeń gospodarczych, gdyż "kto inny je wystawiał, a kto inny był faktycznym dostawcą". Jak już wyżej wskazano, o fikcyjności działalności gospodarczej tej Spółki świadczyły takie okoliczności jak: brak rzeczywistej siedziby, brak własnej bazy magazynowej, środków transportu, środków trwałych, pracowników, korzystanie wyłącznie z pośredników, nieangażowanie własnych środków finansowych, krótki okres aktywności, szybkość rzekomych transakcji (str. 2 uzasadnienia wyroku).
Wbrew sugestiom wynikającym ze skargi kasacyjnej, nie można nałożyć na organy podatkowe obowiązku poszukiwania podmiotów, a w tym - kto był faktycznym dostawcą paliwa posiadanego przez podatnika. Podkreślenia ponownie wymaga, co trafnie podniósł Sąd pierwszej instancji, że Skarżący nie wskazał konkretnych, istotnych okoliczności faktycznych niezbędnych do pełnego i jednoznacznego wyjaśnienia sprawy. Kontakty ze spółką P2 również pozostają wątpliwe zważywszy, że świadek B. W. nie pamiętał nawet z kim kontaktował w ramach tej współpracy.
Jeżeli podatnik nie posiada rzetelnych dokumentów na okoliczność poniesienia wydatków, to ryzykuje, że dane wydatki nie zostaną zaliczone do kosztów uzyskania przychodów zgodnie z wymogami określonymi w art. 22 ust. 1 u.p.d.o.f. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że rzetelność transakcji jest warunkiem koniecznym uznania wydatku za koszt potrącalny (zob. wyroki NSA: z 30 stycznia 2009 r., II FSK 1405/07, LEX nr 478559, z 7 czerwca 2011, II FSK 462/11, dostępny w bazie CBOSA).
Mając zatem na uwadze treść art. 22 ust. 1 u.p.d.o.f., nie można pomijać zasad dotyczących rozliczeń podatkowych tej grupy podatników, która zobowiązana jest do prowadzenia ksiąg podatkowych. W takim przypadku ustalenie dochodu następuje w sposób szczególny (por. art. 24 ust. 1 i art. 24a ust. 1 u.p.d.o.f.), tj. na podstawie prawidłowo prowadzonych ksiąg. Określenie w ten sposób dochodu z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej jest możliwe przy założeniu, że podatnik przestrzega zasad związanych z prowadzeniem ksiąg rachunkowych, uregulowanych w ustawie o rachunkowości, wprowadzających, m.in. reguły dotyczące dokumentowania poszczególnych transakcji mających wpływ na wyliczenie dochodu w oparciu o te księgi. Stosowanie tych szczególnych zasad wiąże się również z konsekwencjami w postaci dopuszczalności oceny rzetelności prowadzonych ksiąg (art. 193 § 1, § 2 i § 4 O.p.).
Zgodnie z art. 22 ust. 1 (zdanie pierwsze) u.p.d.o.f., w brzmieniu obowiązującym w 2012 r., kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 23 tej ustawy. Językowa wykładnia tego przepisu prowadzi do wniosku, że podatnik ma możliwość odliczenia od przychodów kosztów, pod tym jednakże warunkiem, że mają one bezpośredni związek z prowadzoną działalnością gospodarczą, a ich poniesienie ma bądź może mieć wpływ na wielkość osiągniętego przychodu. Niemniej przy ocenie istnienia okoliczności uzasadniających potrącenie kosztu na podstawie art. 22 ust. 1 u.p.d.o.f. nie można pomijać zasad dokumentowania poniesienia kosztów. Organy podatkowe trafnie, więc wskazały na naruszenie przez Skarżącego tych zasad, stwierdzając, że spoczywał na nim obowiązek udokumentowania poniesienia kosztów w sposób zgodny z prawem i niebudzący wątpliwości. Koszty te muszą wynikać z prawidłowo prowadzonych ksiąg podatkowych.
Wbrew sugestii wyrażonej w skardze kasacyjnej ocena dowodów zgromadzonych przez organy podatkowe nie jest dowolna, lecz oparta na racjonalnych przesłankach, zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego. Skarżący nie podważył skutecznie tej oceny, a forsowane w skardze kasacyjnej zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego w oderwaniu od wymowy, kontekstu i wzajemnych relacji zebranych dowodów – nie zasługują na aprobatę Naczelnego Sądu Administracyjnego.
Niezależnie od tego, za chybione – zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego – należało uznać zarzuty naruszenia przez Sąd pierwszej instancji art. 134 § 1 i 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. Nie może być najmniejszej wątpliwości co do tego, że WSA rozstrzygał w granicach przedmiotowej sprawy, a w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku w wystarczającym stopniu odniósł się do zasadniczych elementów rozpatrywanego sporu, wyjaśniając czym kierował się sąd oddalając skargę. Chybiony okazał się tym samym jedyny, skategoryzowany zarzut naruszenia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie przepisu art. 134 P.p.s.a.
Jak już wcześniej podniesiono, w kontekście powyższych rozważań szczególnego znaczenia nabiera prawidłowe udokumentowanie kosztów w celu ustalenia, czy spełnione zostały ustawowe przesłanki pozwalające uznać dany wydatek za koszt uzyskania przychodów w rozumieniu ustawy podatkowej. Mylnie więc sądzi autor skargi kasacyjnej, iż posłużenie się argumentacją na gruncie ustawy o podatku od towarów i usług - takie braki może zniwelować.
W tym stanie rzeczy, zarówno zarzuty naruszenia przepisów proceduralnych, jak i materialnoprawnych uznać należy za chybione. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 P.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego wobec następców prawnych zmarłego podatnika rozstrzygnięto na podstawie art. 204 § 1 tej ustawy.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI