II FSK 2698/14

Naczelny Sąd Administracyjny2014-12-02
NSApodatkoweWysokansa
podatek dochodowydochody nieujawnionenieujawnione źródła przychodówzryczałtowany podatekTrybunał KonstytucyjnyNSAWSAinterpretacja przepisówkonstytucyjność

NSA uchylił wyrok WSA w sprawie podatku od dochodów nieujawnionych źródeł, wskazując na błędną interpretację wyroku TK dotyczącego art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f.

Sprawa dotyczyła podatku od dochodów nieujawnionych źródeł za lata 2007 i 2009. WSA uchylił decyzje organów podatkowych, opierając się na wyroku TK uznającym art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. za niezgodny z Konstytucją. NSA uchylił wyrok WSA, stwierdzając, że wyrok TK dotyczył innego stanu prawnego i nie można było na jego podstawie automatycznie uchylać decyzji wydanych na podstawie późniejszej wersji przepisu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił decyzje Dyrektora Izby Skarbowej ustalające M. D. zobowiązanie podatkowe od dochodów nieujawnionych źródeł za lata 2007 i 2009. Sąd I instancji oparł swoje rozstrzygnięcie na wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 18 lipca 2013 r. (sygn. akt SK 18/09), który uznał art. 20 ust. 3 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (u.p.d.o.f.) w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2006 r. za niezgodny z Konstytucją. Sąd uznał, że ta niezgodność dotyczy również stanu prawnego obowiązującego po 1 stycznia 2007 r., co skutkowało odpadnięciem podstawy prawnej do wydania decyzji. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA, stwierdzając, że sąd I instancji błędnie zinterpretował wyrok TK. NSA podkreślił, że sądy administracyjne nie są uprawnione do badania zgodności ustaw z Konstytucją, a jedynie Trybunał Konstytucyjny posiada taką kompetencję. Wyrok TK z 2013 r. dotyczył wyłącznie stanu prawnego obowiązującego do końca 2006 r. i nie mógł być podstawą do automatycznego uchylenia decyzji wydanych na podstawie późniejszego brzmienia art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. NSA wskazał, że wyrok TK z 29 lipca 2014 r. (sygn. akt P 49/13) stwierdził niezgodność art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2007 r. z Konstytucją, ale odroczył utratę mocy obowiązującej tego przepisu o 18 miesięcy. W związku z tym, w okresie przejściowym, przepis ten nadal podlegał stosowaniu, choć z uwzględnieniem wskazań TK. NSA uznał, że skarga kasacyjna Dyrektora Izby Skarbowej była zasadna z powodu naruszenia przepisów prawa materialnego i procesowego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, wyrok TK dotyczący konkretnego stanu prawnego nie może być automatycznie stosowany do późniejszego stanu prawnego, nawet jeśli brzmienie przepisu jest podobne, zwłaszcza gdy TK odroczył utratę mocy obowiązującej przepisu.

Uzasadnienie

NSA wyjaśnił, że sądy administracyjne nie są uprawnione do badania zgodności ustaw z Konstytucją, a jedynie TK. Wyrok TK z 2013 r. dotyczył stanu prawnego do 31.12.2006 r. i nie mógł być podstawą do uchylenia decyzji wydanych na podstawie przepisu obowiązującego od 01.01.2007 r., mimo że TK w późniejszym wyroku (P 49/13) uznał ten późniejszy przepis za niezgodny z Konstytucją, ale odroczył jego utratę mocy obowiązującej.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (11)

Główne

u.p.d.o.f. art. 20 § ust. 3

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

Przepis ten, w brzmieniu obowiązującym od 1.01.1998 r. do 31.12.2006 r., został uznany za niezgodny z Konstytucją przez TK (SK 18/09). W brzmieniu obowiązującym od 1.01.2007 r. również został uznany za niezgodny z Konstytucją (P 49/13), jednak z odroczeniem utraty mocy obowiązującej.

u.p.d.o.f. art. 30 § ust. 1 pkt 7

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

Dotyczy wymiaru podatku w formie ryczałtu od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach - w wysokości 75% dochodu.

Pomocnicze

O.p. art. 240 § par 1 pkt 8

Ustawa - Ordynacja podatkowa

Podstawa do wznowienia postępowania, gdy decyzja została wydana na podstawie przepisu, o którego niezgodności z Konstytucją orzekł TK.

O.p. art. 191

Ustawa - Ordynacja podatkowa

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. b)

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 141 § § 4

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 185

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 203 § pkt 2

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Ustawa o podatku dochodowym art. 2 § ust. 1

Dotyczy podlegania obowiązkowi podatkowemu od całości dochodów.

Ustawa o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz o zmianie niektórych ustaw

Ustawa z dnia 16 listopada 2006 r. nadająca nowe brzmienie art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Błędna interpretacja przez WSA wyroku Trybunału Konstytucyjnego dotyczącego art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. i jego zastosowanie do stanu prawnego po 1 stycznia 2007 r. Naruszenie przez WSA przepisów procesowych, w szczególności art. 141 § 4 p.p.s.a. (brak prawidłowego uzasadnienia).

Godne uwagi sformułowania

sąd administracyjny nie może odmówić zastosowania przepisu ustawy, choćby uznał go za niekonstytucyjny dopóki niekonstytucyjny przepis nie zostanie wyeliminowany z obrotu prawnego skutkiem orzeczenia TK, podlega stosowaniu brak orzeczenia Trybunału w tym przedmiocie oznacza funkcjonowanie domniemania o zgodności ustawy z Konstytucją wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie ma doniosłości prawnej tożsamej z treścią wyrażoną w sentencji wyroku i nie rodzi prawnie skutecznego skutku w postaci stwierdzenia niekonstytucyjności tego przepisu

Skład orzekający

Beata Cieloch

przewodniczący

Bogusław Woźniak

sprawozdawca

Antoni Hanusz

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja zasad stosowania orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego przez sądy administracyjne, zasada domniemania konstytucyjności ustaw, zasady postępowania w sprawach dotyczących dochodów nieujawnionych źródeł."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji interpretacji wyroków TK w kontekście podatku od dochodów nieujawnionych źródeł, z uwzględnieniem odroczenia utraty mocy obowiązującej przepisu.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia konstytucyjności przepisów podatkowych i relacji między Trybunałem Konstytucyjnym a sądami administracyjnymi, co jest istotne dla prawników i podatników.

Czy wyrok Trybunału Konstytucyjnego może unieważnić decyzję podatkową sprzed lat? NSA wyjaśnia.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II FSK 2698/14 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2014-12-02
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2014-08-07
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Antoni Hanusz
Beata Cieloch /przewodniczący/
Bogusław Woźniak /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne
Podatek dochodowy od osób fizycznych
Sygn. powiązane
II FSK 930/14 - Postanowienie NSA z 2014-08-07
I SA/Kr 1968/13 - Wyrok WSA w Krakowie z 2013-11-27
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2000 nr 14 poz 176
art.20 ust.3
Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - tekst jednolity
Dz.U. 2005 nr 8 poz 60
art.240 par 1 pkt 8
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa - tekst jedn.
Dz.U. 2012 poz 270
art.185, art.203 pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Beata Cieloch, Sędzia NSA Antoni Hanusz, Sędzia WSA del. Bogusław Woźniak (sprawozdawca), Protokolant Justyna Bluszko-Biernacka, po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2014 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w Krakowie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 27 listopada 2013 r. sygn. akt I SA/Kr 1968/13 w sprawie ze skarg M. D. na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej w Krakowie z dnia 31 stycznia 2012 r. nr [...] i [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2007 r. i 2009 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie, 2) zasądza od M. D. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w Krakowie kwotę 7399 (słownie: siedem tysięcy trzysta dziewięćdziesiąt dziewięć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z dnia 27 listopada 2013 r., sygn. akt I SA/Kr 1968/12, po rozpoznaniu skarg M. D. na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej w K. w przedmiocie ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach w podatku dochodowym od osób fizycznych za lata 2007 i 2009, w pkt I uchylił zaskarżone decyzje oraz poprzedzające je decyzje organu I instancji, w pkt II określił, że wymienione w pkt I decyzje nie mogą być wykonane do chwili prawomocności wyroku, w pkt III orzekł o kosztach postępowania. Podstawę prawną zaskarżonego wyroku stanowił art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm) – dalej jako "p.p.s.a."
Sąd I instancji przedstawił następujący stan sprawy.
Dyrektor Izby Skarbowej w K. decyzjami z 31 stycznia 2012 r, utrzymał w mocy decyzje Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w K. z 15 września 2011 r. ustalające M. D. wysokość zobowiązania podatkowego od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2007 r. w kwocie 336 997,00 zł. i za 2009 r. w kwocie 20 922,00 zł.
Argumentując rozstrzygnięcia, organ odwoławczy wyjaśnił, że organ pierwszej instancji prawidłowo zastosował art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2000 r. Nr 14, poz. 176 ze zm.) – dalej jako "u.p.d.o.f." W toku postępowania kontrolnego, organ kontroli skarbowej zebrał materiał dowodowy potwierdzający wysokość poniesionych przez podatnika wydatków i wartość zgromadzonego mienia. W wyniku zaś przeprowadzenia porównania tych wydatków i wartości z mieniem zgromadzonym w 2007 r. i 2009 r. oraz w latach poprzednich, pochodzącym z przychodów opodatkowanych, organ ustalił, że określona kwota posiadanego przez M. D. przychodu nie znajduje pokrycia w ujawnionych źródłach. W konsekwencji zastosowanie znalazł przepis art. 30 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.f., stanowiący o wymiarze podatku w formie ryczałtu od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach - w wysokości 75% dochodu. Organ kontroli skarbowej prawidłowo obliczył wysokość tego podatku co znalazło wyraz w uzasadnieniach decyzji. Stwierdzono także, że organ podatkowy I instancji podjął wszelkie niezbędne działania w celu ustalenia stanu faktycznego sprawy i zebrania całości materiału dowodowego, który pozwolił na podjęcie rozstrzygnięcia w zgodzie z art.191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. (Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm.) – dalej jako :O.p". W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej w K. nie budzi zastrzeżeń dokonana przez organ kontroli skarbowej analiza okoliczności sprawy w związku z zarzutami dotyczącymi nieuwzględnienia dochodów z handlu towarami, walutami, złotem czy brylantami w latach 70-tych do 1989 r. Jak wynika z akt sprawy, strona nie ujawniła przychodu z przedmiotowego tytułu i nie opodatkowała go w Polsce, podczas gdy ustawodawca nakładał na podatników taki obowiązek. Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z 16 grudnia 1972 r. o podatku dochodowym (Dz. U. Nr 53, poz. 339 ze zm.) osoby wymienione w art. 1 ust. 1, jeżeli mają miejsce zamieszkania, siedzibę lub zarząd na obszarze Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, podlegały obowiązkowi podatkowemu od całości swych dochodów, bez względu na miejsce położenia źródeł przychodów. W tej sytuacji, mienie zgromadzone przez M. D. w latach poprzedzających rok, w którym dokonano wydatków, aby mogło stanowić źródło pokrycia wydatków poniesionych w roku następnym, w myśl art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f., powinno posiadać walor legalności.
Skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na decyzje Dyrektora Izby Skarbowej w Krakowie wniósł M. D., zarzucając naruszenie art. 120, art. 121, art. 122 i art. 187 § 1 O.p. i wnosząc o uchylenie zaskarżonych decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
Odpowiadając na skargi Dyrektor Izby Skarbowej w K. wniósł o ich oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wymienionym na wstępie wyrokiem uchylił zaskarżone decyzje Dyrektora Izby Skarbowej w K.
Sąd I instancji stwierdził, że skargi musiały zostać uwzględnione z innych przyczyn, niż te, na które wskazywał skarżący a biorąc pod uwagę przyczyny uchylenia wydanych w sprawie decyzji, bezprzedmiotowe stało się odnoszenie do sformułowanych w skargach zarzutów.
Sąd I instancji odnotował, że Dyrektor Izby Skarbowej jako materialnoprawną podstawę decyzji wskazał przepis art. 20 ust. 3 w zw. z art. 30 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.f.
W wyroku z 18 lipca 2013r. sygn. akt: SK 18/09 w punkcie I.2 sentencji Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f., w brzemieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2006 r., jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 64 ust. 1 Konstytucji. Trybunał Konstytucyjny badał również art. 30 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.f., lecz nie stwierdził jego niezgodności z przepisami art. 31 ust. 3, art. 42 ust. 1, art. 46 i art. 64 ust. 1 i 3 Konstytucji. Stwierdził natomiast, że niezgodny z art. 2 w związku z art. 64 ust. 1 Konstytucji jest przepis art. 68 § 4 O.p. określający przedawnienie prawa do wydania decyzji ustalającej podatek od nieujawnionych źródeł przychodów. W tym przypadku Trybunał Konstytucyjny odroczył utratę mocy obowiązującej tego przepisu z upływem 18 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej.
Stwierdzenie przez Trybunał Konstytucyjny, że przepis art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f., w brzemieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998r. do 31 grudnia 2006r., jest niezgodny z Konstytucją, powoduje odpadnięcie podstawy prawnej do prowadzenia za ten okres postępowań podatkowych i określania podstawy opodatkowania w zakresie nieujawnionych źródeł przychodów. Mimo, że w przywołanym wyroku Trybunał nie zakwestionował przepisu art. 30 ust. 1 pkt 7 u.p.d.o.f., określającego 75% stawkę zryczałtowanego podatku od dochodów z nieujawnionych źródeł przychodów lub nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach, to jednak przepis ten (przy stwierdzeniu niekonstytucyjności art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f.) nie jest wystarczający dla ustalenia podatku z tego tytułu.
Sąd I instancji uzasadnił i wywiódł, że wbrew odmiennemu stanowisku organu odwoławczego orzeczona wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego niekonstytucyjność art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. odnosi się również do stanu prawnego niniejszej sprawy. W konsekwencji uznać należało, że odpadła materialnoprawna podstawa do orzekania w przedmiocie ustalenia M. D. zobowiązania podatkowego w zryczałtowanym podatku dochodowym od osób fizycznych za 2007 r. i 2009 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu. W ponownym postępowaniu organ podatkowy uwzględni przedstawioną powyżej argumentację prawną, mając w szczególności na uwadze, że przepis art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f., również w brzmieniu obowiązującym po 1 stycznia 2007 r., jako pozbawiony domniemania konstytucyjności nie może stanowić podstawy prawnej do ustalania przychodów nie znajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach.
Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wywiódł Dyrektor Izby Skarbowej w K. zaskarżając ten wyrok w całości.
Dyrektor Izby Skarbowej w K. zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to:
1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. b), art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 240 § 1 pkt 8 O.p. oraz w zw. z art. 151 p.p.s.a. polegające na błędnym uznaniu przez Sąd I instancji, że zaskarżone decyzje zostały wydane na podstawie przepisu, o którego niezgodności z Konstytucją RP orzekł Trybunał Konstytucyjny, co stanowi podstawę do wznowienia postępowania. Gdyby Sąd dokonał prawidłowej oceny to musiałby uznać, że nie doszło do naruszenia prawa stanowiącego podstawę do wznowienia postępowania, o której mowa w art. 240 § 1 pkt 8 O.p., a tym samym sprawę powinien rozpoznać merytorycznie i skargę oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a. ;
2. art. 141 § 4 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. oraz art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. w brzmieniu obowiązującym po 1 stycznia 2007 r. polegające na błędnym uznaniu przez Sąd I instancji, że przepis art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. w brzmieniu obowiązującym po 1 stycznia 2007 r. jest pozbawiony domniemania konstytucyjności i nie może stanowić podstawy prawnej do ustalania przychodów nie znajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach;
3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. przez brak wskazania przez Sąd I instancji podstaw do stwierdzenia naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania;
4. art. 141 § 4 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a. poprzez
- wskazanie błędnej podstawy prawnej rozstrzygnięcia a to przez nie wskazanie odpowiednich przepisów prawa zezwalających na zastosowanie w przedmiotowych sprawach wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 18 lipca 2013 r., sygn.. akt SK 18/09, który dotyczy art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. w brzmieniu obwiązującym od 1998 r. do 2006 r. czyli stanu sprzed 1 stycznia 2007 r. jako przesłanki wznowienia postępowania w rozumieniu przepisu art. 240 § 1 pkt 8 O.p. W konsekwencji w uzasadnieniu wyroku brak jest prawidłowej podstawy prawnej rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienia,
- błędne wskazanie, co do dalszego postępowania w sprawie.
Naruszenie to oznacza, iż treść uzasadnienia zaskarżonego wyroku nie spełnia wymogów przewidzianych w art. 141 § 4 p.p.s.a. i stanowi uchybienie mające wpływ na wynik sprawy.
Dyrektor Izby Skarbowej w K. wniósł o:
1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie;
2. zasądzenie na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w K. kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego, według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna jest zasadna z powodu nieprawidłowej oceny możliwości zastosowania materialnego prawa podatkowego w postaci art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. a także wobec naruszenia prawa procesowanego w postaci art. 141 § 4 p.p.s.a.
Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonego wyroku Sąd I instancji odstąpił od merytorycznej oceny zaskarżonych aktów administracyjnych wskazując, iż stanowiący ich podstawę prawną przepis art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. jest niezgodny z Konstytucją. Ocena ta została wyprowadzona na podstawie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 18 lipca 2013 r., sygn. akt SK 18/09, w którym Trybunał orzekł o niezgodności z Konstytucją RP przepisu art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. w brzmieniu obowiązującym w okresie od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2006 r.
W ocenie Sądu I instancji mimo, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego formalnie dotyczył stanu prawnego obowiązującego od dnia 1 stycznia 1998 r. do dnia 31 grudnia 2006 r., to jednak w zakresie objętym badaniem konstytucyjności istota problemu, który rozstrzygał Trybunał nie uległa zmianie wraz z wejściem w życie kolejnej nowelizacji przepisu, tj. z dniem 1 stycznia 2007 r. Trybunał, będąc związany granicami pytania prawnego nie mógł zresztą wypowiedzieć się co do art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2007 r., jednak powołane przez Trybunał argumenty podważające konstytucyjność badanej regulacji można odnieść wprost także do normy w znowelizowanej treści.
Naczelny Sąd Administracyjny nie podziela przedstawionego wyżej stanowiska Sądu I instancji. Należy tutaj przytoczyć i podzielić pogląd prawny wyrażony w wyroku NSA z 12.7.2006 r., sygn. akt II OSK 548/06. LEX nr 275509, zgodnie z którym Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do badania zgodności ustaw z Konstytucją, ponieważ jest to prerogatywa zastrzeżona do właściwości Trybunału Konstytucyjnego. W rezultacie, sąd administracyjny nie może odmówić zastosowania przepisu ustawy, choćby uznał go za niekonstytucyjny. Chociaż w art. 8 ust. 2 Konstytucji RP wyrażono zasadę bezpośredniego jej stosowania, to jednak dopóki niekonstytucyjny przepis nie zostanie wyeliminowany z obrotu prawnego skutkiem orzeczenia TK, podlega stosowaniu. Jak już wcześniej zaznaczono, zgodnie z art. 188 pkt 1 Konstytucji RP wyłączną kompetencję do badania zgodności ustaw z Konstytucją posiada TK. Brak orzeczenia Trybunału w tym przedmiocie oznacza funkcjonowanie domniemania o zgodności ustawy z Konstytucją (por. np. wyroki SN z 7 listopada 2002 r., sygn. akt V CKN 1493/00, LEX nr 57238, i NSA z 27 listopada 2000 r., sygn. akt II SA/Kr 609/98, Przegląd Sejmowy 2001, nr 3, s. 84).
Jakkolwiek w uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 18 lipca 2013 r. znalazła się wypowiedź kwestionująca konstytucyjność przepisu art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. w brzmieniu obowiązującym po 1 stycznia 2007 r. to jednak nie ma ona doniosłości prawnej tożsamej z treścią wyrażoną w sentencji wyroku i nie rodzi prawnie skutecznego skutku w postaci stwierdzenia niekonstytucyjności tego przepisu.
Trzeba wiec zwrócić uwagę na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 października 2013 r., sygn. akt II FSK 1835/13, którym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 193 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej przedstawił Trybunałowi Konstytucyjnemu następujące pytanie prawne: "Czy art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 361), w brzmieniu nadanym ustawą z dnia 16 listopada 2006 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. nr 217, poz. 1588 ze zm.), jest zgodny z art. 2 w zw. z art. 84 i art. 217 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej ?" Sąd uzasadniając postanowienie zauważył, że Trybunał Konstytucyjny badał już zgodność z Konstytucją art.20 ust.3 u.p.d.o.f. W wyroku z dnia 18 lipca 2013 r., w sprawie SK 18/09 (Dz. U. z 2013 r., poz. 985) w punkcie 2 Trybunał orzekł, że przepis ten, w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2006 r. jest niezgodny z art. 2 w zw. z art. 64 ust. 1 Konstytucji. Podstawą rozstrzygnięcia w rozpoznawanej obecnie sprawie jest art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2007 r. Powołany wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie odnosi się w związku z tym wprost do zgodności z Konstytucją przepisu, który stanowić ma podstawę prawną rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu powołanego wyroku (OTK-A z 2013 r., nr 6, poz. 80) Trybunał Konstytucyjny zawarł wprawdzie konstatację, że art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. w wersji obowiązującej od 1 stycznia 2007 r. jest niezgodny z Konstytucją w co najmniej takim stopniu, jak art. 20 ust. 3 tej ustawy w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 1998 r. do 31 grudnia 2006 r., jednakże wiążąca dla skutków derogacyjnych orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego jest sentencja orzeczenia, a ta jednoznacznie dotyczy tylko stanu prawnego obowiązującego do 31 grudnia 2006 r. (art.190 ust. 1 i ust. 3 Konstytucji).
Zatem wniosek Sądu I instancji o utracie mocy obowiązującej przez przepis art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. w brzmieniu obowiązującym po dniu 1 stycznia 2007 r. w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2013 r., sygn. akt SK 18/09 jest błędny. W konsekwencji wadliwie Sąd I instancji wywiódł, że w rozpoznawanej sprawie doszło do naruszenia prawa stanowiącego podstawę wznowienia postępowania, o której mowa w art. 240 § 1 pkt 8 O.p. Wymieniony przepis stanowi, że w sprawie zakończonej decyzją ostateczną wznawia się postępowanie, jeżeli została wydana na podstawie przepisu, o którego niezgodności z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej, ustawą lub ratyfikowaną umową międzynarodową orzekł Trybunał Konstytucyjny. Niewątpliwie w rozpoznawanej sprawie nie mamy do czynieni z sytuacją, w której zaskarżone decyzje wydane zostały na podstawie przepisu, o którego niezgodności z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej, orzekł Trybunał Konstytucyjny.
Ponadto w realiach rozpoznawanej sprawy należy odwołać się do konstatacji zamieszczonych w sentencji i uzasadnieniu wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 29 lipca 2014 r. o sygnaturze akt P 49/13 (Dz. U. z 2014 r., poz. 1052), który wprost odnosi się do art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2007 r.
Wyrokiem tym orzeczono, że I. art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2007 r., jest niezgodny z art. 2 w związku z art. 84 i art. 217 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, a ponadto, że II. przepis wymieniony w części I. traci moc obowiązującą z upływem 18 (osiemnastu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą (por. art. 190 ust. 1 Konstytucji RP).
Nieuwzględnienie pkt II przytoczonego wyroku Trybunału Konstytucyjnego stanowiłoby naruszenie prawa. W uzasadnieniu przywołanego wyroku Trybunał Konstytucyjny stwierdził jednoznacznie, że w konsekwencji odroczenia utraty mocy obowiązującej art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f., w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2007 r., możliwe będzie w dalszym ciągu prowadzenie postępowań w sprawie podatku od dochodów nieujawnionych na podstawie tego przepisu. Trybunał podkreślił, że odroczenie terminu utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego przepisu ma ten skutek, że w okresie osiemnastu miesięcy od ogłoszenia wyroku Trybunału w Dzienniku Ustaw przepis ten (o ile wcześniej nie zostanie uchylony bądź zmieniony przez ustawodawcę), mimo że obalone w stosunku do niego zostało domniemanie konstytucyjności, powinien być przestrzegany i stosowany przez wszystkich adresatów, w tym przez sądy. Przepis ten pozostaje bowiem nadal elementem systemu prawa. Organy administracyjne i sądowe, interpretując oraz stosując art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f. powinny jednak kierować się wskazówkami dotyczącymi tego przepisu wynikającymi z wyroku o sygn. SK 18/09 oraz z wyroku w sprawie P 49/13. Z powyższego wynika więc, że przytoczone orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego nie stanowi przeszkody prawnej dla merytorycznego rozpoznania sprawy. Ponadto w uzasadnieniu wyroku Trybunału wskazano, że właściwe organy administracji i sądy administracyjne powinny brać pod uwagę stany faktyczne konkretnych spraw. Jak wynika z wyroku Trybunału muszą one "uwzględnić powody, dla których Trybunał odroczył w czasie utratę mocy obowiązującej przepisu naruszającego zasady konstytucyjne, rodzaj tego naruszenia i znaczenie tego przepisu dla prawidłowego funkcjonowania danej gałęzi prawa".
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, biorąc pod uwagę wykładnię prawa przedstawioną przez Naczelny Sąd Administracyjny, Sąd I instancji powinien rozważyć i ocenić, czy na podstawie materiałów kontrolowanego administracyjnego postępowania podatkowego można zasadnie stwierdzić czy podatnik uzyskał przychody z nieujawnionych źródeł. Sąd winien zwrócić przy tym uwagę na zastrzeżenia Trybunału Konstytucyjnego co do sposobu prowadzenia tego rodzaju postępowań.
W świetle powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 tej ustawy.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI