II FSK 2690/14
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuPrzedmiotem sprawy była skarga kasacyjna Dyrektora Izby Skarbowej od wyroku WSA w Gdańsku, który uchylił decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 2007 r. Organ kontroli skarbowej ustalił podatek w kwocie ponad 127 tys. zł, uznając, że wydatki podatnika przewyższają jego ujawnione dochody i zasoby. Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał tę decyzję w mocy. Podatnik zarzucał błędy w wykładni i zastosowaniu przepisów, naruszenie zasad postępowania podatkowego oraz stronniczą ocenę dowodów. WSA uznał skargę za zasadną, wskazując, że organ podatkowy nie podjął wystarczających prób ustalenia pochodzenia środków finansowych podatnika, zwłaszcza kwoty 80.000 euro rzekomo przekazanej przez żonę, a także błędnie ocenił ciężar dowodu. WSA nakazał organowi dalsze wyjaśnienie tych kwestii, w tym wystąpienie o pomoc prawną do niemieckich władz. NSA oddalił skargę kasacyjną organu, podkreślając znaczenie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności art. 20 ust. 3 updof z Konstytucją, ale jednocześnie dopuszczając jego stosowanie w okresie odroczenia utraty mocy obowiązującej. NSA podzielił stanowisko WSA co do konieczności prokonstytucyjnej wykładni tego przepisu i prawidłowości wskazań co do dalszego postępowania, zwłaszcza w zakresie ciężaru dowodu i weryfikacji oświadczeń podatnika.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaInterpretacja art. 20 ust. 3 updof w kontekście orzeczenia TK, ciężar dowodu w sprawach o dochody nieujawnione, obowiązki organów podatkowych w zakresie weryfikacji dowodów.
Dotyczy stanu prawnego i orzecznictwa z okresu sprzed derogacji art. 20 ust. 3 updof.
Zagadnienia prawne (4)
Czy art. 20 ust. 3 updof, uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją, może być stosowany w okresie odroczenia utraty mocy obowiązującej?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, przepis ten powinien być stosowany w okresie odroczenia, z uwzględnieniem powodów stwierdzenia jego niekonstytucyjności i dążeniem do prokonstytucyjnej wykładni, aby zapewnić realizację konstytucyjnych zasad równości i powszechności opodatkowania.
Uzasadnienie
NSA opowiedział się za poglądem dopuszczającym stosowanie przepisu, którego zgodność z Konstytucją została obalona, w okresie odroczenia utraty mocy obowiązującej, aby uniknąć luki prawnej i zapewnić realizację wartości konstytucyjnych. Podkreślono konieczność uwzględnienia uwag TK przy wykładni przepisu.
Kto ponosi ciężar dowodu w postępowaniu dotyczącym dochodów nieujawnionych na gruncie art. 20 ust. 3 updof?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Ciężar dowodu spoczywa na organach podatkowych, które mają obowiązek zebrać i wyczerpująco rozpatrzyć materiał dowodowy. Podatnik ma obowiązek aktywnie uczestniczyć w postępowaniu i co najmniej uprawdopodobnić, że nadwyżka wydatków pochodzi z przychodów opodatkowanych lub wolnych od opodatkowania.
Uzasadnienie
NSA, odwołując się do orzecznictwa TK, stwierdził, że przerzucenie ciężaru dowodu na podatnika w tym zakresie jest konstrukcją pozaustawową. Organy podatkowe muszą samodzielnie weryfikować okoliczności wskazane przez podatnika, a nie tylko kwestionować ich wiarygodność.
Czy organ podatkowy prawidłowo ocenił wiarygodność oświadczeń podatnika dotyczących pochodzenia środków finansowych, w tym kwoty 80.000 euro od żony?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, organ podatkowy nieprawidłowo ocenił wiarygodność tych oświadczeń, opierając się m.in. na analizie psychologicznej procesów zapamiętywania i nie podejmując wystarczających prób weryfikacji tych informacji, np. poprzez międzynarodową pomoc prawną.
Uzasadnienie
NSA uznał, że organ powinien podjąć próby ustalenia, czy żona podatnika rzeczywiście otrzymała pożyczki i przekazała środki, a także czy podatnik mógł mieć pełną wiedzę o tych transakcjach, biorąc pod uwagę fakt, że małżonkowie nie mieszkali razem. Analiza psychologiczna wykraczała poza kompetencje organu.
Czy organ podatkowy prawidłowo zignorował posiadane przez podatnika zasoby na rachunku bankowym na dzień 1 stycznia 2007 r. w wysokości 574,91 zł?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, organ podatkowy powinien odnieść się do tej kwestii, gdyż została ona przemilczana w decyzji i odpowiedzi na skargę, a dotyczy rachunku związanego z działalnością gospodarczą.
Uzasadnienie
NSA wskazał, że brak jednoznacznej wypowiedzi organu w tym zakresie uniemożliwia ocenę zasadności zarzutu, co wymaga dalszego wyjaśnienia.
Przepisy (17)
Główne
u.p.d.o.f. art. 20 § 3
Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych
Przepis uznany za niezgodny z Konstytucją, ale stosowany w okresie odroczenia utraty mocy obowiązującej z uwzględnieniem uwag TK. Dotyczy opodatkowania części dochodu nieznajdującej pokrycia w ujawnionych źródłach.
P.p.s.a. art. 145 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa uchylenia zaskarżonej decyzji przez WSA.
P.p.s.a. art. 133 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa uchylenia zaskarżonej decyzji przez WSA.
Pomocnicze
u.p.d.o.f. art. 9 § 1
Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych
Opodatkowaniu podlegają wszelkiego rodzaju dochody.
Op. art. 120
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
Zasada praworządności.
Op. art. 187 § 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
Obowiązek organu zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego.
Op. art. 121 § 1
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
Zasada prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych.
Op. art. 191
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
Zasada swobodnej oceny dowodów.
Op. art. 122
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa
Obowiązek organów podatkowych podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.
P.p.s.a. art. 141 § 4
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Wymogi dotyczące uzasadnienia wyroku sądu administracyjnego.
P.p.s.a. art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Związanie sądu pierwszej instancji wykładnią prawa dokonaną przez NSA.
Konstytucja art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zasada demokratycznego państwa prawnego.
Konstytucja art. 84
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Obowiązek ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych.
Konstytucja art. 217
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Zakres regulacji ustawowej w sprawach podatkowych.
Konstytucja art. 190 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Moc wiążąca orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego.
Konstytucja art. 190 § 3
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Odroczenie utraty mocy obowiązującej przepisu uznanego za niekonstytucyjny.
k.c. art. 6
Kodeks cywilny
Zasada ciężaru dowodu.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Organ podatkowy nieprawidłowo ocenił ciężar dowodu w sprawie dochodów nieujawnionych. • Organ podatkowy nie podjął wystarczających prób weryfikacji pochodzenia środków finansowych podatnika. • Analiza psychologiczna procesów zapamiętywania wykraczała poza kompetencje organu podatkowego. • Organ podatkowy powinien był wystąpić o pomoc prawną do niemieckich władz w celu weryfikacji oświadczeń. • Organ podatkowy nie odniósł się do posiadanych przez podatnika zasobów na rachunku bankowym.
Odrzucone argumenty
Organ podatkowy prawidłowo ustalił wysokość podatku od dochodów nieujawnionych. • Podatnik nie udowodnił pochodzenia środków finansowych. • Wyrok WSA naruszał prawo procesowe i materialne.
Godne uwagi sformułowania
ciężar dowodu jest rozłożony pomiędzy stronę i organ podatkowy • nie mogą one przenosić na adresata przyszłej decyzji konieczności udowadniania w postępowaniu podatkowym jakichkolwiek okoliczności sprawy • analiza psychologiczna procesów zapamiętywania i odtwarzania zdarzeń w pamięci skarżącego wykracza, w ocenie Sądu, poza kompetencje organu podatkowego • przepis ten traci moc obowiązującą z upływem 18 miesięcy od dnia ogłoszenie wyroku w Dzienniku Ustaw • powstałaby luka w systemie prawa • dopuszczalne jest przyjęcie, że podatnik ma obowiązek – w ramach współdziałania z organem podatkowym – uczestniczyć aktywnie w postępowaniu podatkowym, jednak skoro ciężar dowodu spoczywa na tym ostatnim, to w razie ustalenia nadwyżki dokonanych wydatków i zgromadzonego mienia nad zeznanym przychodem, wystarczające powinno być uprawdopodobnienie przez podatnika, że taka nadwyżka pochodzi z przychodów opodatkowanych lub wolnych od opodatkowania.
Skład orzekający
Tomasz Zborzyński
przewodniczący
Tomasz Kolanowski
sprawozdawca
Jolanta Sokołowska
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 20 ust. 3 updof w kontekście orzeczenia TK, ciężar dowodu w sprawach o dochody nieujawnione, obowiązki organów podatkowych w zakresie weryfikacji dowodów."
Ograniczenia: Dotyczy stanu prawnego i orzecznictwa z okresu sprzed derogacji art. 20 ust. 3 updof.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia podatkowego (dochody nieujawnione) i porusza kwestię stosowania przepisów uznanych za niekonstytucyjne, co jest istotne dla praktyki prawniczej i podatkowej.
“Czy można karać podatnika za nieujawnione dochody, gdy przepis jest niezgodny z Konstytucją? NSA wyjaśnia.”
Dane finansowe
WPS: 129 179 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.