Orzeczenie · 2023-08-23

II FSK 265/21

Sąd

Naczelny Sąd Administracyjny

Data

2023-08-23

NSApodatkoweWysokansa

podatek dochodowykoszty uzyskania przychodównierzetelne fakturynależyta starannośćpodatek VATpodatek PITksięga przychodów i rozchodówrzetelność ksiągszacowanie podatku

Podsumowanie

Przejdź do pełnego tekstu

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Dyrektora Izby Administracji Skarbowej od wyroku WSA w Gliwicach, który uchylił decyzję organów podatkowych dotyczącą podatku dochodowego od osób fizycznych za 2013 r. Spór dotyczył zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów wydatków na zakup gazu w butlach, udokumentowanych fakturami wystawionymi przez podmiot, który w rzeczywistości nie mógł ich wystawić (zmarły kontrahent). Organy podatkowe kwestionowały te wydatki, uznając faktury za nierzetelne i brak należytej staranności podatnika w weryfikacji kontrahenta. WSA w Gliwicach uchylił decyzję organów, zarzucając im błędne przenoszenie konstrukcji podatku VAT na grunt podatku dochodowego oraz uzależnianie zaliczenia kosztów od weryfikacji kontrahenta, co nie jest wymagane w PIT. NSA uchylił wyrok WSA, uznając częściowo zasadność skargi kasacyjnej. Sąd pierwszej instancji prawidłowo wskazał na różnice między VAT a PIT, jednak jego wytyczne co do dalszego postępowania były niejednoznaczne. NSA podkreślił, że choć językowa wykładnia art. 22 ust. 1 u.p.d.o.f. nie wymaga konkretnego sposobu udokumentowania wydatku, to zasady prowadzenia ksiąg podatkowych przez osoby fizyczne (art. 24 ust. 1 i 24a u.p.d.o.f.) oraz przepisy dotyczące rzetelności ksiąg (art. 193 o.p.) muszą być brane pod uwagę. NSA zwrócił uwagę, że dowody zapłaty wskazywały na osobę nieżyjącą, a brak było innych dowodów potwierdzających zapłatę na rzecz rzeczywistego sprzedawcy. Sąd podkreślił, że podatnik musi wykazać poniesienie kosztu i jego związek z przychodem, a szacowanie podstawy opodatkowania jest ostatecznością, gdy pewne jest poniesienie kosztu. Z tych względów sprawa została przekazana do ponownego rozpoznania WSA.

Asystent · analiza prawna

Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.

Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.

Wypróbuj Asystenta

Wartość praktyczna

Siła precedensu: Wysoka

Do czego można powołać

Interpretacja przepisów dotyczących zaliczania wydatków udokumentowanych nierzetelnymi fakturami do kosztów uzyskania przychodów w podatku dochodowym od osób fizycznych, rozróżnienie zasad stosowanych w VAT i PIT.

Ograniczenia stosowania

Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji nierzetelnych faktur i zmarłego kontrahenta. Wymaga analizy kontekstu faktycznego każdej sprawy.

Zagadnienia prawne (3)

Czy wydatki udokumentowane nierzetelnymi fakturami (wystawionymi przez nieistniejący podmiot lub zmarłego kontrahenta) mogą stanowić koszty uzyskania przychodów w podatku dochodowym od osób fizycznych?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

NSA stwierdził, że choć językowa wykładnia art. 22 ust. 1 u.p.d.o.f. nie uzależnia zaliczenia kosztu od sposobu udokumentowania, to zasady prowadzenia ksiąg podatkowych przez osoby fizyczne i przepisy o rzetelności ksiąg muszą być brane pod uwagę. Podatnik musi wykazać poniesienie kosztu i jego związek z przychodem, a nierzetelne faktury mogą prowadzić do nierzetelności księgi.

Uzasadnienie

NSA uznał, że WSA błędnie zinterpretował przepisy, przenosząc zasady podatku VAT na grunt PIT. Podkreślono, że podatnik musi wykazać rzeczywiste poniesienie kosztu i jego związek z przychodem, a nierzetelne faktury, nawet jeśli formalnie poprawne, nie odzwierciedlają rzeczywistych zdarzeń gospodarczych i mogą prowadzić do nierzetelności księgi.

Czy organy podatkowe mogą stosować zasady dotyczące weryfikacji kontrahentów i dobrej wiary, ukształtowane w orzecznictwie TSUE w odniesieniu do podatku VAT, do oceny kosztów uzyskania przychodów w podatku dochodowym od osób fizycznych?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

Nie, zasada dobrej wiary i wymóg weryfikacji kontrahenta, charakterystyczne dla podatku VAT, nie mają zastosowania w podatku dochodowym od osób fizycznych w kontekście zaliczania wydatków do kosztów uzyskania przychodów.

Uzasadnienie

NSA potwierdził stanowisko WSA, że organy podatkowe błędnie przeniosły konstrukcje prawne z podatku VAT (wymóg weryfikacji kontrahenta, zasada dobrej wiary) na grunt podatku dochodowego od osób fizycznych, gdzie istotne jest rzeczywiste poniesienie kosztu w celu uzyskania przychodu.

W jaki sposób organy podatkowe powinny postąpić w przypadku nierzetelnych faktur, gdy nie można jednoznacznie ustalić rzeczywistego kosztu uzyskania przychodu?Ratio decidendi

Odpowiedź sądu

W przypadku braku możliwości jednoznacznego ustalenia kosztu, organy podatkowe powinny dążyć do ustalenia prawdy obiektywnej poprzez dalsze postępowanie dowodowe. Dopiero jako ostateczność, gdy ustalenie kosztu jest niemożliwe, można zastosować szacowanie podstawy opodatkowania.

Uzasadnienie

NSA wskazał, że WSA niejednoznacznie określił dalsze postępowanie. Podkreślono, że organy powinny zbadać dowody zapłaty i inne okoliczności, a szacowanie jest ostatecznością, gdy pewne jest poniesienie kosztu, ale jego wysokość nie może być ustalona.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

Uchylono decyzję

Zaskarżony wyrok został uchylony w całości i sprawa przekazana do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach.

Przepisy (18)

Główne

u.p.d.o.f. art. 22 § 1

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

u.p.d.o.f. art. 24 § 1

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

u.p.d.o.f. art. 24a § 1

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

Pomocnicze

u.p.d.o.f. art. 23 § 1

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

o.p. art. 122

Ordynacja podatkowa

o.p. art. 187 § 1

Ordynacja podatkowa

o.p. art. 193 § 2

Ordynacja podatkowa

o.p. art. 23 § 1

Ordynacja podatkowa

o.p. art. 23 § 2

Ordynacja podatkowa

p.p.s.a. art. 145 § 1