II FSK 206/23

II FSK 206/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-09-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-02-10
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Andrzej Melezini
Beata Cieloch /sprawozdawca/
Małgorzata Wolf- Kalamala /przewodniczący/
Symbol z opisem
6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne
Podatek dochodowy od osób fizycznych
Sygn. powiązane
III SA/Wa 459/22 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-10-20
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 361
art. 22 ust. 1
Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - tekst jednolity
Dz.U. 2021 poz 1540
art. 120, art. 121 § 1, art. 123, art. 191
Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Małgorzata Wolf- Kalamala Sędziowie Sędzia NSA Beata Cieloch (spr.) Sędzia del. WSA Andrzej Melezini Protokolant Mateusz Rumniak po rozpoznaniu w dniu 11 września 2024 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej B. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 października 2022 r. sygn. akt III SA/Wa 459/22 w sprawie ze skargi B. K. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 28 grudnia 2021 r. nr 1401-IOD-2.4102.37.2021.30.EK w przedmiocie określenia wysokości nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2015 r. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od B. K. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie kwotę 900 (dziewięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 20 października 2022 r., sygn. akt III SA/Wa 459/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę B. K. (dalej jako: "skarżąca") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 28 grudnia 2021 r. w przedmiocie określenia wysokości nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2015 r.
Treść uzasadnienia zaskarżonego orzeczenia dostępna jest w serwisie internetowym CBOSA (orzeczenia.nsa.gov.pl).
W skardze kasacyjnej pełnomocnik skarżącej zaskarżył powyższy wyrok w całości, zarzucając na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 z późn. zm., dalej jako: "p.p.s.a.") naruszenie przepisów prawa materialnego mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 14 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych w brzmieniu obowiązującym w 2015 r. (Dz. U. z 2012 r. poz. 361 ze zm., dalej: "u.p.d.o.f.") - poprzez jego niewłaściwe zastosowanie (odmowę zastosowania) wynikające z zaaprobowania przez Sąd błędnych ustaleń poczynionych przez organy podatkowe, które sprowadzały się do arbitralnego uznania, że strona nie prowadziła pozarolniczej działalności gospodarczej, a przez to zawyżyła uzyskane w 2015 r. przychody z tytułu tej działalności o kwotę 18.750,00 zł, odpowiadającą przychodom ze sprzedaży usług udokumentowanych fakturą VAT nr [...] (dalej jako: "faktura") wystawioną na rzecz A. Sp. z o.o. Sp. k. (dalej: "A."), która to faktura - w ocenie Sądu oraz organów obu instancji - została wystawiona w toku fikcyjnej współpracy pomiędzy A. a stroną, stwierdzała czynności niedokonane i przez to nie dokumentowała rzeczywistego świadczenia usług, a tym samym nie odzwierciedlała faktycznych zdarzeń gospodarczych;
2) art. 22 ust. 1, art. 23 ust. 1 pkt 55a oraz art. 23 ust. 3d u.p.d.o.f. - poprzez ich niewłaściwe zastosowanie (odmowę zastosowania) prowadzące do uznania, że strona nie prowadziła pozarolniczej działalności gospodarczej, w związku z czym nie była uprawniona do rozliczenia kosztów tej działalności, przez co zawyżyła poniesione w badanym okresie koszty uzyskania przychodów o kwotę 21.446,99 zł odpowiadającą kosztom dotyczącym przychodów, o których mowa w punkcie powyżej, a w konsekwencji:
- art. 9 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 1 pkt 3 u.p.d.o.f. - poprzez niewłaściwe zastosowanie (odmowę zastosowania) tego przepisu polegające na uznaniu, że strona nie prowadziła pozarolniczej działalności gospodarczej, w związku z czym jej przychody/koszty uzyskane/poniesione w związku ze świadczeniem usług na rzecz A. nie stanowią przychodów/kosztów z tytułu tej działalności, co w rezultacie skutkowało nieuprawnionym uznaniem, że strona nie jest uprawniona/zobligowania do ustalenia i rozliczenia dochodu uzyskanego z tego tytułu, a w konsekwencji:
- art. 30c u.p.d.o.f. - poprzez będącą pochodną błędnych ustaleń/wniosków, o których mowa powyżej, nieuzasadnioną odmowę opodatkowania uzyskanych przez stronę dochodów z działalności gospodarczej na zasadach (wg stawki) wskazanych w tym przepisie.
W konsekwencji, w ocenie strony wskazane powyżej naruszenia doprowadziły łącznie do błędnego uznania przez WSA (w ślad za organami podatkowymi obu instancji), że zasadnym jest określenie stronie nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2015 r. (PIT-36L) w kwocie 1.651,00 zł z powodu rzekomo fikcyjnego charakteru prowadzonej działalności gospodarczej.
Ponadto, na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj.:
1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 tej ustawy oraz w związku z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021r. poz. 137 ze zm., dalej; "p.u.s.a.") - poprzez uchybienie obowiązkowi kontroli działalności organów administracji publicznej (tu: Dyrektora lAS i organu pierwszej instancji) wynikające z oddalenia skargi wniesionej przez skarżącą, a tym samym zaaprobowanie stanowiska ww. organów pomimo naruszenia przez nie przepisów prawa materialnego we wskazanym powyżej zakresie;
2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 tej ustawy oraz w związku z art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. - poprzez wadliwą kontrolę działalności administracji publicznej i oddalenie skargi strony, skutkujące zaaprobowaniem przez Sąd naruszeń przepisów postępowania podatkowego, jakich dopuścili się Dyrektor lAS i organ pierwszej instancji, a w tym w szczególności:
- art. 120 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2021 r. poz. 1540 ze zm., dalej: "O.p.") - poprzez niewłaściwe zastosowanie w decyzjach obu instancji wskazanych wyżej przepisów prawa, tj. art. 9 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 1 pkt 3, art. 14 ust. 1, art. 22 ust. 1, art. 23 ust. 1 pkt 55a, art. 23 ust. 3d oraz art. 30c u.p.d.o.f.;
- art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 123, art. 180 § 1, art. 181, art. 187 § 1, art. 188 oraz art. 191 O.p. – poprzez
- nieuzasadnione pominięcie wniosków płynących z zeznań świadków (pracowników/współpracowników A. i osób, z którymi skarżąca nawiązywała relacje biznesowe w toku świadczenia usług na rzecz tej spółki), które potwierdzały autentyczny charakter relacji biznesowych oraz zasady i cel współpracy pomiędzy stroną i A., co w następstwie doprowadziło organy obu instancji do całkowicie błędnej oceny prawnej (w zakresie jakoby fikcyjnego charakteru usług świadczonych na rzecz A. oraz wynikającego stąd uznania faktury wystawionej przez stronę za nie odzwierciedlającą faktycznych zdarzeń gospodarczych), dokonanej w oparciu o arbitralnie i niezgodnie z rzeczywistością ustalony stan faktyczny, który został zrekonstruowany na podstawie wyłącznie tych dowodów w postaci zeznań świadków, które były niekorzystne dla strony, a przy tym wątpliwe, niejednoznaczne, nieprecyzyjne i wewnętrznie niespójne, co negatywnie rzutuje na ich wiarygodność;
- stronniczą i błędną interpretację stanu faktycznego, opartą na arbitralnej i dowolnej, a nie swobodnej ocenie materiału dowodowego, która została przeniesiona z "bliźniaczego" postępowania dotyczącego 2014 r. oraz bezrefleksyjnie powielona przez organy obu instancji przy jednoczesnym całkowitym pominięciu wyjaśnień strony przedstawianych w toku postępowania dotyczących m.in. (i) charakteru relacji biznesowych oraz zasad i celu współpracy pomiędzy stroną a A., (ii) rzeczywistej natury usług/świadczeń wykonywanych przez skarżącą, jak też (iii) specyfiki funkcjonowania w branży marketingowej (w tym w dziedzinie komunikacji marketingowej, pozyskiwania klientów oraz rozwoju technologii mobilnych), a więc okoliczności o istotnym znaczeniu dla sprawy;
- brak zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu podatkowym w wyniku nieuzasadnionej odmowy uwzględnienia jej żądania w przedmiocie przeprowadzenia w toku postępowania (zarówno przed organem I instancji jak i w toku postępowania odwoławczego) mającego istotne znaczenie dla sprawy dowodu z przesłuchania wskazanego przez nią świadka - P. S., dysponującego istotną wiedzą w zakresie współpracy między skarżącą a A. (tj. okoliczności będących przedmiotem sporu między stroną a organami obu instancji) i mogącego przyczynić się do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, przy czym wniosek dowodowy strony w zakresie przesłuchania tej osoby został zupełnie zlekceważony przez organ pierwszej instancji, a Dyrektor lAS zaniechał jego przeprowadzenia zasłaniając się brakiem wskazania adresu świadka przez stronę; mając na uwadze spoczywający na organach podatkowych obowiązek (i) ustalenia prawdy obiektywnej oraz (ii) dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, a także (iii) uwzględniając dostępne organom bazy i rejestry, Dyrektor lAS nie powinien przerzucać obowiązku ustalenia adresu świadka na stronę, która nie dysponuje informacjami znanymi organom podatkowym z urzędu, dostępnymi dla nich na podstawie prowadzonych przez nie rejestrów i baz; przeprowadzenie dowodu z przesłuchań P. S. pozwoliłoby w sposób wiarygodny nie tylko potwierdzić lub zanegować sporną w niniejszej sprawie okoliczność świadczenia przez stronę usług na rzecz A., ale także umożliwiłoby organom obu instancji ustalenie i zrozumienie rzeczywistej istoty oraz specyfiki działalności w branży marketingowej, w której funkcjonowała skarżąca; ponadto, z uwagi na (i) oparcie większości ustaleń przedstawionych w decyzji I i II instancji na dowodach pochodzących z innego postępowania (prokuratorskiego), w którym strona nie uczestniczyła oraz (ii) zarzucany skarżącej w tych decyzjach brak "konkretnych efektów" wykonywanych na rzecz A. usług o niematerialnym charakterze, przesłuchanie tego świadka było nie tylko zasadne, ale również konieczne;
- brak zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu podatkowym w wyniku nieuprawnionego formułowania przez Naczelnika US i Dyrektora lAS kategorycznych wniosków dotyczących jakoby fikcyjnego charakteru współpracy pomiędzy stroną i A. na podstawie zeznań pracowników i współpracowników A., które to zeznania (w znakomitej większości) zostały włączone do niniejszej sprawy z akt postępowania prowadzonego przez Prokuraturę Regionalną w L., a w których to przesłuchaniach strona nie mogła uczestniczyć;
- zaakceptowanie przez Sąd oraz Dyrektora lAS (a dalej także przez Sąd) okoliczności, że postępowanie podatkowe przed Organem pierwszej instancji było prowadzone w sposób jednoznacznie wskazujący, iż postępowanie to i jego ustalenia (podobnie jak "bliźniacze" postępowania dotyczące rozliczeń strony z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej opodatkowanej PDOF (PIT-37 i PIT-36L) za 2014 r.) stanowią/stanowić mają rodzaj "zastępczej" represji wobec skarżącej, w związku z postępowaniem prowadzonym przez Prokuraturę Regionalną w L.; w odbiorze strony, za takim charakterem przedmiotowego postępowania podatkowego i jego ustaleń, mających charakter represji zastępczych, przemawia: (i) jego geneza, (ii) zakres wykorzystania materiałów pochodzących z postępowania prokuratorskiego oraz kontroli podatkowej prowadzonej wobec A. przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W., jak i (iii) odmowa przesłuchania przez Naczelnika US i Dyrektora lAS wskazanego przez stronę świadka (P. S.), którego zeznania mogłyby podważyć obraną przez organy obu instancji oraz podtrzymaną przez Sąd tezę o rzekomo nierzeczywistym charakterze współpracy pomiędzy stroną i A.;
- art. 2a w związku z art. 120 oraz art. 121 § 1 O.p. - poprzez przyjęcie przez organy obu instancji jednostronnej, kategorycznej oraz sprzecznej z zeznaniami części świadków oceny dotyczącej rzekomo nieautentycznego charakteru współpracy pomiędzy A. i skarżącą; lekceważąc obiektywne wątpliwości wynikające z niespójnych zeznań świadków Dyrektor lAS arbitralnie skwitował, że "(...) nie wystąpiły żadne wątpliwości dotyczące prawidłowo ustalonego stanu faktycznego (...)"; w konsekwencji, organy obu instancji złamały zasadę rozstrzygania na korzyść podatnika wszelkich wątpliwości powstałych w procesie stosowania przepisów prawa podatkowego, uchybiając zasadzie in dubio pro tributario, co również czyni uprawnionym zarzut prowadzenia postępowania podatkowego w sposób niezgodny z prawem oraz niebudzący zaufania do organów podatkowych.
W konsekwencji, w ocenie strony powyższe skutkowało łącznie uchybieniem przez Naczelnika US oraz Dyrektora lAS wymogowi prowadzenia postępowania podatkowego na podstawie przepisów prawa oraz w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych, co było następstwem braku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, wybiórczego, nie zaś wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego oraz arbitralnej i dowolnej - a nie swobodnej - oceny zgromadzonych dowodów, a także pozbawieniem strony czynnego udziału w prowadzonym postępowaniu w wyniku oparcia ustaleń przedstawionych w decyzjach obu instancji na dowodach, w gromadzeniu których skarżąca nie mogła uczestniczyć.
3) art. 141 § 4 w związku z art. 134 § 1 p.p.s.a. - poprzez brak wyczerpującego i/lub jednoznacznego uzasadnienia przez WSA motywów dokonanego rozstrzygnięcia, a w tym: (i) poprzestanie wyłącznie na lakonicznym uznaniu za bezzasadny zarzutu skargi dotyczącego braku przesłuchania świadka P. S.; zarzut ten Sąd skwitował wyłącznie stwierdzeniem, że "organy podatkowe w sposób uprawniony pominęły dowód z zeznań świadka, jako że przeprowadzenie tego dowodu napotkało przeszkody niemożliwe do pokonania", przy jednoczesnym pominięciu czy, i ewentualnie jakie czynności podjęły organy obu instancji w celu ustalenia adresu tego świadka na podstawie dostępnych dla nich rejestrów i baz danych,
(ii) niekonsekwencję czy wręcz niespójność/sprzeczność uzasadnienia wyroku w kwestii dotyczące zawyżenia przez stronę kosztów uzyskania przychodów za 2015 r., polegające z jednej strony na uznaniu przez WSA, że wszystkie wykazane przez stronę wydatki nie mogły stanowić kosztu uzyskania przychodów wobec rzekomego braku faktycznej współpracy między stroną a A. ("skarżąca nie poniosła w 2015 r. żadnych kosztów związanych z fikcyjnie prowadzoną działalnością"), z drugiej zaś na równoczesnym stwierdzeniu, że poniesione koszty nie wykazują związku z uzyskanym przez stronę przychodem ze względu na osobisty charakter tych kosztów; w rezultacie, jako że ww. powody/motywy wskazane przez Sąd są względem siebie rozłączne i wzajemnie się wykluczają, strona nie ma jasności, jakie względy legły faktycznie u podstaw dokonanej/zaaprobowanej przez Sąd dyskwalifikacji poniesionych wydatków z kosztów podatkowych badanego okresu.
Mając na uwadze powyższe zarzuty pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i rozpoznanie skargi na podstawie art. 188 p.p.s.a. oraz uchylenie decyzji Dyrektora lAS wraz z poprzedzającą ją decyzją Naczelnika US lub w przypadku nieuwzględnienia tego wniosku - uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA. Ponadto w skardze kasacyjnej pełnomocnik strony zawarł wniosek o zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie od skarżącej zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Analiza akt sprawy wskazuje, że nie zachodzi żadna z przesłanek wskazanych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Rozważania Naczelnego Sądu Administracyjnego mogą zatem dotyczyć jedynie naruszeń przepisów wskazanych w skardze kasacyjnej.
Przystępując do rozważań na tle podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia należało wspomnieć, że zgodnie art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok w przypadku, gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a.
W pierwszej kolejności należało odnieść się do zarzutów dotyczących wyłącznie naruszenia przepisów postępowania. I tak zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie doszło w sprawie do naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.
Artykuł 141 § 4 p.p.s.a. określa niezbędne elementy, jakie powinno zawierać uzasadnienie wyroku. Są nimi: zwięzłe przedstawienie stanu sprawy; zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie; a jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. Wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić zatem przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. jedynie wówczas, gdy uzasadnienie sporządzone jest w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku, a w szczególności jeżeli nie zawiera stanowiska odnośnie stanu faktycznego przyjętego, jako podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia. Funkcja uzasadnienia wyroku wyraża się bowiem i w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny. Tworzy to więc po stronie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia w sytuacji, gdy strona postępowania zażąda, poprzez wniesienie skargi kasacyjnej, jego kontroli.
Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej uzasadnienie zaskarżonego wyroku umożliwia jego kontrolę instancyjną. Sąd pierwszej instancji wskazał jaki stan faktyczny przyjmuje za podstawę rozstrzygnięcia i uzasadnił swoje stanowisko co do oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, odnosząc się do poszczególnych zarzutów skargi. Okoliczność, że strona skarżąca kasacyjnie nie zgadza się z tak wydanym rozstrzygnięciem nie może stanowić o naruszeniu art. 141 § 4 p.p.s.a. Ewentualna wadliwość argumentacji bądź prezentowanie przez stronę innego poglądu niż wskazany w uzasadnieniu nie stanowi o naruszeniu przez Sąd art. 141 § 4 p.p.s.a. (wyrok NSA z dnia 20 marca 2013 r., sygn. akt II FSK 2230/13, CBOSA).
Za naruszające art. 141 § 4 p.p.s.a. zostanie uznane uzasadnienie niepozwalające poznać i zrozumieć motywów, jakimi kierował się sąd podejmując określonej treści rozstrzygnięcie. Natomiast na gruncie tej podstawy kasacyjnej nie można badać zasadności przyjętej podstawy rozstrzygnięcia oraz trafności samego wyroku. Treść art. 141 § 4 p.p.s.a. nie jest podstawą do polemiki z poglądami Sądu pierwszej instancji, których wadliwość powinna być wykazywana poprzez odniesienie do naruszenia konkretnych przepisów materialnych i podnoszona w ramach właściwej podstawy.
Również fakt nieodniesienia się przez Sąd pierwszej instancji do wszystkich zarzutów skargi nie przesądza a priori, że doszło do naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Zauważyć bowiem wypada, że w świetle art. 184 p.p.s.a. in fine skarga kasacyjna jest bezzasadna także wówczas, gdy samo orzeczenie jest zgodne z prawem, a błędne jest jedynie jego uzasadnienie. Dotyczy to również przypadku, kiedy uzasadnienie prawidłowego orzeczenia jest błędne tylko w części (vide wyrok NSA z 9 grudnia 2016 r., sygn. akt II OSK 682/15; CBOSA). Uwzględnienie zatem zarzutu naruszenia komentowanego przepisu może mieć miejsce wówczas, gdy wskazywana wada uzasadnienia jest na tyle poważna, że może to mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a samo uchybienie musi uniemożliwiać kontrolę instancyjną zaskarżonego wyroku (vide wyrok NSA z 26 maja 2017 r., sygn. akt I FSK 1741/15; CBOSA).
Niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 tej ustawy oraz w związku z art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a.
W świetle przepisów p.u.s.a.: "art. 1 § 1. Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. § 2. Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej." Z kolei stosownie do przepisów p.p.s.a.: "art. 3 § 1. Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. § 2. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: (...) 1) decyzje administracyjne.
Nie ulega wątpliwości, że przepisy te mają charakter ustrojowy, regulują bowiem charakter spraw, którymi zajmują się sądy administracyjne oraz określają, według jakiego kryterium sądy te dokonują kontroli działania organów administracji publicznej. Sąd administracyjny może naruszyć te przepisy, o ile orzeknie w sprawie niepodlegającej kontroli sądowoadministracyjnej lub jeśli orzeknie w sprawie sądowoadministracyjnej, ale stosując środki nieznane ustawie p.p.s.a. lub też według innego niż legalność kryterium, np. dokona kontroli pod kątem słuszności. W sprawie tej żadna taka okoliczność nie miała miejsca, więc zarzut naruszenia tych przepisów nie ma usprawiedliwionej podstawy.
Należy również zauważyć, że autor skargi kasacyjnej w kolejnym ze sformułowanych zarzutów wprost zaprzecza sformułowanemu uprzednio zarzutowi naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w związku z art. 3 § 1 i § 2 pkt 1 p.p.s.a. oraz w związku z art. 1 § 1 i § 2 p.u.s.a., wskazując w dalszej części, iż Sąd jednak dokonał kontroli legalności zaskarżonej decyzji przez pryzmat jej zgodności z prawem, tyle, że kontrola ta - zdaniem autora skargi kasacyjnej - była wadliwa.
W rozpoznawanej sprawie nie zaistniała również okoliczność uzasadniająca zastosowanie art. 2a O.p. Zasada in dubio pro tributario dotyczy wykładni przepisów materialnego prawa podatkowego, a nie oceny dowodów i ustaleń faktycznych, toteż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie nie mógł egzekwować jej przestrzegania przez organy administracji publicznej w odniesieniu do zgłaszanych przez skarżącą wątpliwości, co do prawidłowości ustaleń faktycznych. Należy wskazać iż zasada wynikająca z art. 2a O.p. jest jedną z dyrektyw wykładni prawa i ma zastosowanie wyłącznie wtedy, gdy interpretacja przepisu prawa przy zastosowaniu wszystkich jej kontekstów (językowego, systemowego, funkcjonalnego) nie daje zadowalających rezultatów. Naruszenie zasady in dubio pro tributario miałoby miejsce w sytuacji, gdyby żadna z hipotez interpretacyjnych nie była przekonująca, a mimo to sąd wybrałby opcję niekorzystną dla podatnika. Innymi słowy, naruszenie wspomnianej zasady to nierespektowanie w takich warunkach wyboru przez podatnika hipotezy interpretacyjnej (spośród kilku możliwych) najbardziej dla niego korzystnej (szerzej: B. Brzeziński, O wątpliwościach wokół zasady rozstrzygania wątpliwości na korzyść podatnika, PP nr 4/2015, s. 17 i n.). Jak stanowi ten przepis, tylko niedające się usunąć wątpliwości co do treści przepisów prawa podatkowego rozstrzyga się na korzyść podatnika. Z takimi zaś – jak wynika z powyższych rozważań – nie mamy do czynienia w niniejszej sprawie.
Wbrew zarzutom skarżącej nie można uznać, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy organy podatkowe nie podjęły niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Organy prawidłowo i zgodnie z normami wynikającymi z art. 187 i art. 191 O.p., zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy w zakresie umożliwiającym podjęcie zgodnego z prawem rozstrzygnięcia sprawy, na co trafnie również zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji. Zaznaczyć należy, że gdy ocena organu nie jest zbieżna ze stanowiskiem strony, nie świadczy to o nierzetelnym rozpatrzeniu materiału dowodowego, co zdaje się sugerować skarżąca. Odmienna ocena prawna materiału dowodowego stanowiącego podstawę podjętego przez organy rozstrzygnięcia w sprawie nie oznacza automatycznie naruszenia przepisów postępowania. Podkreślić przy tym należy, że zarzut błędu w ustaleniach faktycznych nie może sprowadzać się do samej tylko polemiki z ustaleniami poczynionymi w uzasadnieniu rozstrzygnięcia organu, do odmiennej oceny materiału dowodowego, lecz powinien polegać na wykazaniu, jakich uchybień w świetle norm prawnych, wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego dopuściły się organy podatkowe.
W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że obowiązek dowodzenia wynikający z art. 122 O.p. w zw. z art. 187 § 1 O.p. nie ma nieograniczonego charakteru (por. wyrok NSA z dnia 28 maja 2013 r., o sygn. akt II FSK 2078/11), w szczególności organ nie ma obowiązku prowadzenia dalszego postępowania dowodowego i uzupełniającego, jeżeli dana okoliczność zostanie stwierdzona wystarczająco innym dowodem (art. 188 O.p.). Nie jest zatem tak, że należy prowadzić postępowanie dowodowe mimo, że całokształt okoliczności ujawnionych w sprawie wystarcza do podjęcia rozstrzygnięcia (zob. np. wyrok NSA z dnia 18 lipca 2012 r., o sygn. akt I FSK 1534/11). Należy wskazać, że na organie podatkowym nie ciąży nieograniczony obowiązek poszukiwania dowodów. To w interesie skarżącej było przedstawienie kontrdowodów, które potwierdzałyby że przyjęte przez organy ustalenia są nieprawidłowe lub niekompletne. Zgodnie z obowiązującą w postępowaniu podatkowym zasadą prawdy materialnej organ podatkowy jest obowiązany zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Organ nie ma jednak obowiązku poszukiwania każdego dowodu, który mógłby się przyczynić do wyjaśnienia sprawy, w szczególności dowodu którym może dysponować tylko strona. Z treści art. 187 § 1 O.p. nie można zatem wyprowadzić konkluzji, że organy podatkowe zobowiązane są do poszukiwania w sposób nieskończony środków dowodowych służących poparciu twierdzeń strony, w sytuacji, gdy strona środków takich nie przedstawia. Pozycja procesowa strony w zakresie dowodzenia nie jest kształtowana wyłączne przez przepisy Ordynacji podatkowej. Sytuację procesową strony w zakresie dowodzenia modyfikują w sposób istotny przepisy materialnego prawa podatkowego. W judykaturze zwraca się również uwagę, że w postępowaniu podatkowym obowiązuje tzw. zasada współdziałania. Znajduje ona uzasadnienie w relacjach zasady prawdy materialnej oraz w prawie strony do czynnego udziału w postępowaniu podatkowym. Przy czym współudział w postępowaniu "ewoluował" z kategorii uprawnienia do kategorii powinności, która jest podyktowana interesem strony. Jeżeli zatem podatnik kwestionuje jakiś dowód czy fakt, to na podatniku ciąży obowiązek uzasadnienia swojej racji (por. wyrok NSA z dnia 14 listopada 2007 r., o sygn. akt II FSK 1287/06).
Należy zaznaczyć, że zarzut błędu w ustaleniach faktycznych, przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia jest tylko wówczas słuszny, gdy zasadność ocen i wniosków, wyprowadzonych przez Sąd wydający rozstrzygnięcie nie odpowiada wymogom logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego, tj. gdy wyprowadzone ze zgromadzonych dowodów wnioski naruszają przesłanki swobodnej oceny dowodów. Zarzut ten nie może jednak sprowadzać się do samej tylko polemiki z ustaleniami poczynionymi w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, do odmiennej oceny materiału dowodowego, lecz winien polegać na wykazaniu, jakich uchybień w świetle norm prawnych, wskazań wiedzy i doświadczenia życiowego doszło przy rozpoznaniu sprawy.
Sąd pierwszej instancji dokonał należytej oceny materiału dowodowego zgromadzonego przez organy podatkowe, a stan faktyczny sprawy został ustalony w sposób wystarczający do wydania prawidłowego rozstrzygnięcia. Postępowanie, które toczyło się przed organami, prowadzone było z poszanowaniem ogólnych zasad postępowania podatkowego.
W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd pierwszej instancji obszernie i precyzyjnie wskazał na to, że postępowanie dowodowe przeprowadzone w tej sprawie wykazało w sposób niebudzący wątpliwości, że faktura VAT nr FV [...] z 30 stycznia 2015 r., wystawiona przez skarżącą na rzecz A. sp. o. o. sp. k., nie stwierdza faktycznie dokonanych czynności. Należy w tym miejscu podkreślić, że to w interesie skarżącej było przedstawienie kontrdowodów, które potwierdzałyby, że przyjęte przez organy ustalenia są nieprawidłowe lub niekompletne. Strona powinna podjąć wszelkie możliwe działania aby jak najbardziej uprawdopodobnić swoją wersję zdarzeń gospodarczych.
Sąd pierwszej instancji przedstawiając swoje stanowisko wskazał szereg okoliczności świadczących o tym, iż dokumenty przedstawione przez skarżącą nie potwierdzają rzeczywistych transakcji gospodarczych. Są to m.in. następujące okoliczności:
1) zeznania licznych świadków przesłuchanych w toku śledztwa prowadzonego przez Prokuraturę Regionalną w L. (sygn. akt [...]), pracowników A. Sp. z o.o. Sp. k. i osób współpracujących z ww. spółką. Z zeznań tych wynika, iż przeważająca część pracowników nie miała wiedzy na temat usług, jakie strona wykonywała na rzecz spółki, efektów jej pracy czy chociażby miejsca świadczonej przez nią pracy (według niektórych pracowników strona "do pracy przychodziła codziennie" lub "codziennie przychodziła do biura, jak wszyscy inni pracownicy poza dniami kiedy miała jakieś spotkania na mieście", według innych pracowników strona "głównie pracowała zdalnie, ale czasami bywała na miejscu " lub " rzadko była w biurze ".
2) zeznania świadków zawnioskowanych przez stronę skarżącą tj. J. T., W. T., D. G., P. B.
Z zeznań powyższych świadków wynikało, że skarżąca kontaktowała się ze wskazanymi osobami w celu przedstawienia oferty A., jednakże świadkowie nie utrzymywali z stroną relacji biznesowych i nie nawiązali współpracy, nie wiedzieli też, czy w związku z przekazanymi kontaktami strona nawiązała jakieś relacje biznesowe z innymi osobami (firmami). Z zeznań ww. świadków nie wynikało również, że strona pozyskała na rzecz A. sp. z o.o. sp. k. nowych klientów czy zdobyła nowe projekty.
Prawidłowo również Sąd pierwszej instancji podkreślił, że gdyby skarżąca wykonywała usługi na rzecz A. z zgodnie z umową, powinna mieć dowody na okoliczność, że w danych datach z danymi klientami się spotykała, kalendarz spotkań biznesowych z danymi osobami, powinna dysponować prezentacjami, innymi materiałami dotyczącymi A.; powinna umieć wskazać nazwy i miejsca konkretnych wydarzeń biznesowych, sportowych i kulturalnych, skoro twierdziła, że w takowych brała udział. Skarżąca natomiast wyjaśniała jedynie bardzo ogólnie, że w celu sprzedaży usług Agencji prowadziła rozmowy handlowe między innymi z kilkoma firmami i osobami. Nie potrafiła jednak określić kiedy konkretnie, z kim konkretnie, na jaki temat, jakie były efekty tych rozmów. Ponadto nie wykazała, że jakiekolwiek kontrakty biznesowe wynikły z tych "spotkań" czy też "rozmów".
Skarżąca nie wykazała również, że rozpatrując sprawę organy podatkowe działały niezgodnie z obowiązującym prawem bądź, że sposób prowadzenia postępowania uznać należy za działanie podważające zaufanie do prowadzącego postępowanie organu (art. 120 i art. 121 O.p.). Za działanie takie nie sposób wszak uznać co do zasady rozstrzygnięcia sprawy w sposób niezaspokajający oczekiwań podatnika, gdy następuje ono w ramach przyznanego ustawą uznania administracyjnego, po wszechstronnym i wyczerpującym przeprowadzeniu w sprawie postępowania wyjaśniającego i wszechstronnej ocenie zgromadzonego w niej materiału dowodowego.
Nie można również uwzględnić zarzutu dotyczącego braku czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 123 O.p.). Aby skutecznie zarzucić naruszenie tego przepisu należy wykazać, że strona została pozbawiona czynnego udziału w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji nie umożliwiono jej wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Zatem autor skargi kasacyjnej powinien wykazać nie tylko, w jaki sposób naruszono zasadę czynnego udziału strony w toczącym się postępowaniu, ale także dlaczego rozstrzygnięcie byłoby inne, gdyby nie nastąpiło to naruszenie przepisów postępowania. Analiza akt niniejszej sprawy dowodzi, że skarżąca czynnie realizowała swoje prawo do udziału w postępowaniu i została zapoznana z całokształtem materiału dowodowego w sprawie.
Odnośnie braku przeprowadzenia dowodu z zeznań wskazanego przez stronę świadka tj. P. S., należy wskazać, że skarżąca pomimo kilkukrotnego wezwania ze strony organu o wskazanie adresu oraz danych umożliwiających identyfikację tego świadka – pisma z 13 lipca 2021 roku, 29 października 2021 roku i z 4 listopada 2021 roku), danych takich nie wskazała. W tej sytuacji poszukiwanie adresów świadków należało uznać za przekraczające obowiązki organów podatkowych.
W związku z powyższym nie mogły również zostać uwzględnione zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego, które były w istocie konsekwencją podniesionych zarzutów procesowych i przy tak ustalonym stanie faktycznym sprawy, nie miały wpływu na treść rozstrzygnięcia.
W kwestii art. 22 ust. 1 u.p.d.o.f. w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowany jest już pogląd, że do uznania wydatku za koszt uzyskania przychodów niezbędne jest nie tylko zaistnienie konkretnego zdarzenia gospodarczego, polegającego na zakupie towaru lub usługi u konkretnego sprzedawcy, za konkretną cenę, ale i odpowiednie udokumentowanie tej operacji. Nie wystarczy wykazanie, że podatnik mógł gdziekolwiek nabyć towar lub usługę i wykorzystać je w działalności gospodarczej, aby wydatek ten móc zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów (por. wyroki NSA: z dnia 18 sierpnia 2004 r., o sygn. akt FSK 958/04; z dnia 19 grudnia 2007 r., o sygn. akt II FSK 1438/06; z dnia 14 marca 2008 r., o sygn. akt II FSK 1755/06; z dnia 30 stycznia 2009 r., o sygn. akt II FSK 1405/07; z dnia 20 lipca 2010 r., o sygn. akt II FSK 418/09; z dnia 7 czerwca 2011 r., o sygn. akt II FSK 462/11; z dnia 29 maja 2012 r., o sygn. akt II FSK 2323/10; z dnia 28 stycznia 2015 r., o sygn. akt II FSK 2590/12; z dnia 25 czerwca 2015 r., o sygn. akt II FSK 1272/13; z dnia 14 lipca 2015 r., o sygn. akt II FSK 1435/13; z dnia 18 grudnia 2015 r., o sygn. akt II FSK 2821/13 – dostępne w CBOSA). Jak to zostało ustalone w sprawie skarżąca nie wykonywała żadnych usług w ramach zawartej z A. sp. z o.o. sp. k. umowy o współpracy, wykazywane czynności były fikcyjne, a faktura wystawiona przez stronę na rzecz tej spółki nie odzwierciedlała rzeczywistych zdarzeń gospodarczych, w konsekwencji czego kwota otrzymana nie mogła zostać uznana za przychód związany z działalnością gospodarczą prowadzoną przez skarżącą.
Końcowo należy wyjaśnić, że uzasadnienie niniejszego orzeczenia oparte zostało na motywach przedstawionych przez NSA w wyroku z tego samego dnia, o sygn. akt II FSK 205/23, w którym Sąd wypowiadał się w sprawie skarżącej w tożsamym stanie faktycznym i prawnym.
Mając na uwadze powyższe i uznając, że wyrok Sądu pierwszej instancji nie narusza prawa w zarzucanym mu w rozpoznawanej skardze kasacyjnej zakresie, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 209 w zw. z art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 tej ustawy.