II FSK 195/16Zwrot kwoty zajętej w postępowaniu egzekucyjnym cywilne czy administracyjne
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła skargi kasacyjnej spółki I. sp. z o.o. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie, który oddalił skargę spółki na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Olsztynie odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu nienależnie wpłaconej kwoty. Spółka wpłaciła 202.912,25 zł w wyniku zajęcia wierzytelności przez organ egzekucyjny, jednak później twierdziła, że nie była już dłużnikiem zajętej wierzytelności i wniosła o zwrot pieniędzy. Organy administracyjne i sąd pierwszej instancji uznały, że wpłata stanowiła dorozumiane uznanie zajęcia, a spółka powinna dochodzić swoich roszczeń na drodze cywilnej, powołując się na przepisy Kodeksu cywilnego (odpowiedzialność za szkodę, bezpodstawne wzbogacenie) oraz art. 168a u.p.e.a. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 stycznia 2018 r. oddalił skargę kasacyjną. Sąd podkreślił, że przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 38 § 1, art. 89 § 3, art. 68a, art. 168b) nie stanowią podstawy do dochodzenia przez dłużnika zajętej wierzytelności roszczenia o zwrot kwoty w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Sąd wskazał, że takie roszczenia mogą być realizowane jedynie w drodze postępowania cywilnego, np. poprzez powództwo o ustalenie niezgodności z prawem uznania zajęcia lub o zwrot nienależnego świadczenia. Sąd uznał, że wpłata dokonana przez spółkę, mimo jej późniejszych twierdzeń, jednoznacznie potwierdziła uznanie zajęcia wierzytelności, a brak jest podstaw do prowadzenia postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu tej kwoty.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie, że spory dotyczące zwrotu kwot wpłaconych w ramach egzekucji administracyjnej należą do właściwości sądów cywilnych, a nie administracyjnych.
Dotyczy specyficznej sytuacji dłużnika zajętej wierzytelności, który dokonał wpłaty, a następnie kwestionuje jej zasadność.
Zagadnienia prawne (3)
Czy roszczenie dłużnika zajętej wierzytelności o zwrot kwoty nienależnie wpłaconej w postępowaniu egzekucyjnym w administracji może być dochodzone w postępowaniu administracyjnym?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, roszczenia te mogą być realizowane tylko w drodze postępowania cywilnego.
Uzasadnienie
Przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewidują możliwości zwrotu prawidłowo wyegzekwowanej kwoty w postępowaniu administracyjnym. Podstawą do dochodzenia takich roszczeń są przepisy Kodeksu cywilnego.
Czy wpłata dokonana przez dłużnika zajętej wierzytelności na rachunek organu egzekucyjnego, mimo późniejszych twierdzeń o braku obowiązku, stanowi uznanie zajęcia wierzytelności?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, wpłata dokonana przez dłużnika zajętej wierzytelności jednoznacznie potwierdza uznanie przez niego zajęcia wierzytelności przez organ egzekucyjny, nawet jeśli nie złożono formalnego oświadczenia.
Uzasadnienie
Dla skuteczności uznania roszczenia nie jest wymagana szczególna forma; uznanie może być dorozumiane, np. na skutek częściowego wykonania zobowiązania. Wpłata kwoty dochodzonej w postępowaniu egzekucyjnym wywiera skutek zapłaty zobowiązania.
Czy dłużnik zajętej wierzytelności może skorzystać z procedury wyłączenia rzeczy lub prawa majątkowego spod egzekucji na podstawie art. 38 § 1 u.p.e.a.?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, dłużnik zajętej wierzytelności nie jest osobą trzecią w rozumieniu art. 38 § 1 u.p.e.a. i nie może występować z żądaniem wyłączenia wierzytelności spod egzekucji, ponieważ wierzytelność przysługuje zobowiązanemu, a nie jemu.
Uzasadnienie
Istotą regulacji z art. 38 § 1 u.p.e.a. jest ochrona osób trzecich w przypadku pomyłkowego kierowania egzekucji wobec praw majątkowych nienależących do zobowiązanego. Dłużnik zajętej wierzytelności nie rości sobie prawa do egzekwowanej wierzytelności.
Rozstrzygnięcie
Przepisy (13)
Główne
p.p.s.a. art. 184
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Pomocnicze
u.p.e.a. art. 38 § § 1
Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
Nie stanowi podstawy prawnej do dochodzenia przez dłużnika zajętej wierzytelności roszczenia o zwrot kwoty zajętej u dłużnika.
u.p.e.a. art. 89 § § 3
Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
Określa obowiązek dłużnika zajętej wierzytelności złożenia oświadczenia, ale jego wykonanie (wpłata) jest traktowane jako uznanie zajęcia.
u.p.e.a. art. 68a
Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
Wpłata dokonana przez dłużnika zajętej wierzytelności wywiera skutek zapłaty zobowiązania.
u.p.e.a. art. 168b
Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji
Określa możliwość dochodzenia odszkodowania od organu egzekucyjnego lub wierzyciela, ale nie dotyczy zwrotu kwoty w postępowaniu administracyjnym.
k.p.a. art. 61a
Kodeks postępowania administracyjnego
Podstawa do odmowy wszczęcia postępowania, gdy wniosek nie może być merytorycznie rozstrzygnięty w postępowaniu administracyjnym.
k.c. art. 415
Kodeks cywilny
Podstawa do dochodzenia roszczeń odszkodowawczych.
k.c. art. 405
Kodeks cywilny
Podstawa do dochodzenia roszczeń z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia.
k.p.c. art. 189
Kodeks postępowania cywilnego
Podstawa do powództwa o ustalenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa.
p.p.s.a. art. 141 § § 4
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 133 § § 1
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 151
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 145 § § 1
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Argumenty
Skuteczne argumenty
Roszczenia o zwrot nienależnie wpłaconej kwoty w postępowaniu egzekucyjnym w administracji mogą być dochodzone wyłącznie w drodze postępowania cywilnego. • Wpłata dokonana przez dłużnika zajętej wierzytelności stanowi uznanie zajęcia, nawet jeśli nie złożono formalnego oświadczenia. • Dłużnik zajętej wierzytelności nie jest osobą trzecią w rozumieniu art. 38 § 1 u.p.e.a. i nie może żądać wyłączenia wierzytelności spod egzekucji.
Odrzucone argumenty
Możliwość dochodzenia zwrotu nienależnie wpłaconej kwoty w postępowaniu administracyjnym. • Naruszenie przepisów k.p.a. i u.p.e.a. przez organy obu instancji. • Naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. i art. 133 § 1 p.p.s.a. przez pominięcie istotnej części akt sprawy (zawiadomienie o przelewie wierzytelności).
Godne uwagi sformułowania
Przepisy art. 38 § 1, art. 89 § 3, art. 68a) i art. 168b) u.p.e.a. nie stanowią podstawy prawnej do dochodzenia przez zobowiązanego lub dłużnika zajętej wierzytelności w postępowaniu egzekucyjnym w administracji roszczenia w stosunku do organu egzekucyjnego o zwrot kwoty zajętej u dłużnika zajętej wierzytelności. • Roszczenia te mogą być zrealizowane tylko w drodze postępowania cywilnego. • Przekazanie przez dłużnika zajętej wierzytelności kwoty pieniężnej, dochodzonej w postępowaniu egzekucyjnym, jednoznacznie potwierdziło uznanie przez dłużnika zajętej wierzytelności zajęcia wierzytelności przez organ egzekucyjny. • Dla skuteczności uznania roszczenia nie jest bowiem wymagana żadna szczególna forma. Uznanie może być dorozumiane, np. na skutek częściowego wykonania zobowiązania.
Skład orzekający
Anna Dumas
przewodniczący
Stefan Babiarz
sprawozdawca
Teresa Porczyńska
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, że spory dotyczące zwrotu kwot wpłaconych w ramach egzekucji administracyjnej należą do właściwości sądów cywilnych, a nie administracyjnych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji dłużnika zajętej wierzytelności, który dokonał wpłaty, a następnie kwestionuje jej zasadność.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnej kwestii proceduralnej, która może mieć znaczenie dla wielu podmiotów uczestniczących w postępowaniach egzekucyjnych w administracji, a mianowicie gdzie dochodzić roszczeń o zwrot nienależnie wpłaconych środków.
“Należność wpłacona w egzekucji administracyjnej – gdzie dochodzić zwrotu, gdy okaże się nienależna?”
Dane finansowe
WPS: 202 912,25 PLN
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka polskie orzecznictwo i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.