II FSK 1758/06

Naczelny Sąd Administracyjny2007-06-05
NSApodatkoweWysokansa
odpowiedzialność podatkowaosoba trzeciaspółka w upadłościsyndyklegitymacja procesowaprawo upadłościowepostępowanie administracyjneskarga kasacyjna

NSA oddalił skargę kasacyjną byłego członka zarządu spółki w upadłości, uznając, że nie posiadał on legitymacji procesowej do wniesienia odwołania od decyzji dotyczącej zobowiązań podatkowych spółki.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej byłego członka zarządu spółki prawa handlowego, który wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji podatkowej dotyczącej spółki pozostającej w upadłości. Sąd pierwszej instancji oddalił skargę, uznając, że były członek zarządu nie jest stroną w postępowaniu dotyczącym zobowiązań podatkowych spółki, a jedynie osobą trzecią. Naczelny Sąd Administracyjny utrzymał to rozstrzygnięcie, podkreślając, że w przypadku upadłości spółki, wyłączną legitymację procesową w sprawach dotyczących masy upadłości posiada syndyk.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Andrzeja G., byłego członka zarządu spółki prawa handlowego, od wyroku WSA w Krakowie, który oddalił jego skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji podatkowej. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że były członek zarządu spółki w upadłości nie jest stroną w postępowaniu dotyczącym zobowiązań podatkowych spółki, a jedynie osobą trzecią, która nie posiada interesu prawnego do kwestionowania decyzji wymiarowej dotyczącej spółki. Wyłączną legitymację procesową w sprawach dotyczących masy upadłości posiada syndyk. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną, podzielił stanowisko sądu pierwszej instancji. Sąd podkreślił, że przepisy Prawa upadłościowego z 1934 r. (art. 60) stanowią, iż postępowanie dotyczące mienia wchodzącego w skład masy upadłości może być wszczęte i prowadzone jedynie przez syndyka lub przeciwko niemu. W związku z tym, były prezes spółki nie był uprawniony do skutecznego inicjowania postępowania dotyczącego wstrzymania wykonania decyzji podatkowej. Sąd uznał również, że zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania były nieuzasadnione lub wadliwie skonstruowane. W konsekwencji, NSA oddalił skargę kasacyjną.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, były członek zarządu nie posiada legitymacji procesowej do wniesienia odwołania od decyzji dotyczącej zobowiązań podatkowych spółki, gdyż w postępowaniu dotyczącym masy upadłości wyłączną legitymację procesową posiada syndyk.

Uzasadnienie

W przypadku upadłości spółki, wszelkie postępowania dotyczące jej majątku, w tym zobowiązań podatkowych, mogą być prowadzone jedynie przez syndyka lub przeciwko niemu. Były członek zarządu jest traktowany jako osoba trzecia i nie posiada interesu prawnego do kwestionowania decyzji wymiarowej dotyczącej spółki, chyba że w odrębnym postępowaniu zostanie stwierdzona jego odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (34)

Główne

p.p.s.a. art. 174

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Prawo upadłościowe art. 60

Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. - Prawo upadłościowe

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 183 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 184

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 204 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 210 § 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 219

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 228 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 165a

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 162 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 133 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 116 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 116 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 31 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 217 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Prawo upadłościowe art. 20 § 1

Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. - Prawo upadłościowe

k.c. art. 44

Kodeks cywilny

Ordynacja podatkowa art. 110

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Ordynacja podatkowa art. 111

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Ordynacja podatkowa art. 115

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Ordynacja podatkowa art. 116 § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Ordynacja podatkowa art. 116 § 2

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Ordynacja podatkowa art. 133 § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Ordynacja podatkowa art. 133 § 2

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Ordynacja podatkowa art. 162 § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Ordynacja podatkowa art. 165a

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Ordynacja podatkowa art. 210 § 4

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Ordynacja podatkowa art. 217 § 2

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Ordynacja podatkowa art. 219

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Ordynacja podatkowa art. 228 § 1

Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa

Dz.U. nr 169 poz. 1387 art. 1

Ustawa z dnia 12 września 2002 r. o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw

ustawa o kontroli skarbowej art. 31 § 1

Ustawa o kontroli skarbowej

Ksh art. 299

Kodeks spółek handlowych

Kh art. 298

Kodeks spółek handlowych

Argumenty

Skuteczne argumenty

Były członek zarządu spółki w upadłości nie posiada legitymacji procesowej do wniesienia odwołania od decyzji dotyczącej zobowiązań podatkowych spółki. W postępowaniu dotyczącym masy upadłości wyłączną legitymację procesową posiada syndyk. Przepisy Prawa upadłościowego z 1934 r. (art. 60) mają zastosowanie do postępowań podatkowych dotyczących spółki w upadłości.

Odrzucone argumenty

Były członek zarządu spółki w upadłości jest stroną postępowania kontrolnego i posiada interes prawny do kwestionowania decyzji podatkowej dotyczącej spółki. Postawienie spółki w stan upadłości nie pozbawia zarządu prawa do jej reprezentowania w postępowaniu kontrolnym i składania wniosków oraz odwołań. Wykładnia systemowa przepisów Ordynacji podatkowej (art. 116) nakazuje przyznanie osobom trzecim charakteru strony w postępowaniu dotyczącym osoby prawnej, aby zapewnić im prawo do obrony. Odpowiedzialność odszkodowawcza syndyka za niesumienne pełnienie obowiązków nie wyłącza możliwości kwestionowania przez byłego członka zarządu decyzji wymiarowej w postępowaniu podatkowym i sądowoadministracyjnym.

Godne uwagi sformułowania

Były członek zarządu spółki prawa handlowego /osoby prawnej/ do bycia stroną w postępowaniu dotyczącym bezpośrednio samej spółki w chwili, gdy spółka pozostaje w upadłości pod zarządem syndyka Byli członkowie zarządu osób prawnych w rozumieniu przepisów rozdziału 15 Działu III cyt. ustawy - Ordynacja podatkowa, traktowani są jak osoby trzecie. Członkowie zarządu spółki - osoby prawnej, uczestniczą jedynie w sposób faktyczny w postępowaniu dotyczącym spółki, tylko o ile jednocześnie w dacie dokonywania konkretnych czynności posiadają uprawnienia do reprezentowania samej spółki. W konsekwencji z chwilą utraty statusu członka zarządu, kończy się ich prawo do faktycznego uczestniczenia w postępowaniu podatkowym dotyczącym samej spółki. Już samo nazewnictwo i traktowanie przez przepisy cyt. ustawy - Ordynacja podatkowa byłych członków zarządu jako "osób trzecich" wskazuje na odrębność skutków prawnych wynikających z decyzji podatkowych dotyczących samych spółek od skutków podatkowych dotyczących decyzji wydanych na byłych członków zarządu. Posiadanie zaś interesu faktycznego, a nie prawnego, nie uprawnia do domagania się przyznania statusu strony w rozumieniu art. 133 ustawy - Ordynacja podatkowa w postępowaniu administracyjnym. Zobowiązania podatkowe mogą być traktowane jako pasywa i aktywa - są składnikiem mienia upadłego, którego majątkiem zarządza syndyk i reprezentuje go we wszystkich sprawach, także w postępowaniach dotyczących zobowiązań podatkowych. Skarga kasacyjna nieodpowiadająca tym wymaganiom uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności. Obowiązkiem autora skargi kasacyjnej w rozpatrywanej sprawie było jednoznaczne wskazanie w ramach podniesionego zarzutu postaci naruszenia przepisu prawa materialnego i w zależności od przyjętej postaci naruszenia - powinien on był wykazać, na czym polegała dokonana przez Sąd pierwszej instancji błędna wykładnia owego przepisu albo niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być wykładnia prawidłowa bądź właściwe zastosowanie.

Skład orzekający

Jerzy Rypina

przewodniczący sprawozdawca

Jacek Brolik

członek

Anna Maria Świderska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ugruntowanie zasady, że w postępowaniach dotyczących masy upadłości spółki, wyłączną legitymację procesową posiada syndyk, a byli członkowie zarządu nie są stronami tych postępowań."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji spółki w upadłości i odpowiedzialności byłych członków zarządu.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia procesowego związanego z upadłością spółek i odpowiedzialnością członków zarządu, co jest istotne dla praktyków prawa gospodarczego i podatkowego.

Upadłość spółki: Kto naprawdę reprezentuje ją w sporach podatkowych?

Sektor

finanse

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II FSK 1758/06 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2007-06-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-12-12
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Anna Maria Świderska
Jacek Brolik
Jerzy Rypina /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6119 Inne o symbolu podstawowym 611
Hasła tematyczne
Podatkowe postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Kr 518/04 - Wyrok WSA w Krakowie z 2006-07-12
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 174 pkt 1-2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 1991 nr 118 poz 512
art. 60
Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. - Prawo  upadłościowe - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jerzy Rypina (spr.), Sędzia NSA Jacek Brolik, Sędzia NSA Anna Maria Świderska, Protokolant Janusz Bielski, po rozpoznaniu w dniu 5 czerwca 2007 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Andrzeja G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 12 lipca 2006 r. sygn. akt I SA/Kr 518/04 w sprawie ze skargi Andrzeja G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 11 marca 2004 r. (...) w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 12 lipca 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę Andrzeja G. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 11 marca 2004 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji.
Motywując oddalenie skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie stwierdził, że kwestią sporną w rozpatrywanej sprawie jest prawo byłego członka zarządu spółki prawa handlowego /osoby prawnej/ do bycia stroną w postępowaniu dotyczącym bezpośrednio samej spółki w chwili, gdy spółka pozostaje w upadłości pod zarządem syndyka, na zasadzie art. 90 par. 1 cyt. rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe. Bezsprzecznie, byli członkowie zarządu osób prawnych w rozumieniu przepisów rozdziału 15 Działu III cyt. ustawy - Ordynacja podatkowa, traktowani są jak osoby trzecie. Powołana ustawa - Ordynacja podatkowa nie przewiduje więc dla członków zarządu statusu równoważnego statusowi spółki - strony postępowania dotyczącego określenia bądź ustalenia wysokości zobowiązań podatkowych spółki. Członkowie zarządu spółki - osoby prawnej, uczestniczą jedynie w sposób faktyczny w postępowaniu dotyczącym spółki, tylko o ile jednocześnie w dacie dokonywania konkretnych czynności posiadają uprawnienia do reprezentowania samej spółki. Powyższe oznacza, że w sensie prawnym to nie oni, ale spółka za ich pośrednictwem, uczestniczy w postępowaniu. W konsekwencji z chwilą utraty statusu członka zarządu, kończy się ich prawo do faktycznego uczestniczenia w postępowaniu podatkowym dotyczącym samej spółki.
Sąd wskazał przy tym, że przepisy ustawy - Ordynacja podatkowa w art. 133 w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r. stanowiły jedynie, iż stroną w postępowaniu podatkowym jest każdy, kto żąda czynności organu podatkowego, do kogo czynność organu podatkowego się odnosi lub czyjego interesu działanie organu podatkowego chociażby pośrednio dotyczy. Po zmianach wprowadzonych art. 1 ustawy z dnia 12 września 2002 r. o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz o zmianie niektórych innych ustaw /Dz.U. nr 169 poz. 1387/, art. 133 par. 1 uzyskał brzmienie stanowiące, że stroną w postępowaniu podatkowym jest podatnik, płatnik, inkasent lub ich następca prawny, a także osoby trzecie, o których mowa w art. 110-117, które z uwagi na swój interes prawny żądają czynności organu podatkowego, do której czynność organu podatkowego się odnosi lub której interesu prawnego działanie organu podatkowego dotyczy. Z kolei zgodnie z art. 133 par. 2 tej ustawy stroną w postępowaniu podatkowym może być również osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna niemająca osobowości prawnej inna niż wymieniona w par. 1, jeżeli zgodnie z przepisami prawa podatkowego przed powstaniem obowiązku podatkowego ciążą na niej szczególne obowiązki lub zamierza skorzystać z uprawnień wynikających z tego prawa.
Jednocześnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie stwierdził, że zmiana brzmienia art. 133 cyt. ustawy - Ordynacja podatkowa począwszy od 1 stycznia 2003 r. nie ma znaczenia dla statusu byłego członka zarządu w postępowaniach dotyczących samych spółek. Dalej, byli członkowi zarządu są jedynie "osobami trzecimi" w stosunku do uprzednio zarządzanych przez nich spółek. Już samo nazewnictwo i traktowanie przez przepisy cyt. ustawy - Ordynacja podatkowa byłych członków zarządu jako "osób trzecich" wskazuje na odrębność skutków prawnych wynikających z decyzji podatkowych dotyczących samych spółek od skutków podatkowych dotyczących decyzji wydanych na byłych członków zarządu. W konsekwencji byli członkowie zarządów osób prawnych są stronami jedynie postępowań dotyczących ich odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe /postępowań kończących się decyzjami, wydawanymi w trybie art. 116 cyt. ustawy - Ordynacja podatkowa/, nie mają natomiast uprawnień strony w postępowaniach dotyczących spółek /decyzje w trybie art. 21 par. 3 ustawy - Ordynacja podatkowa/. Jedynie pośredni związek, jaki istnieje pomiędzy oboma typami decyzji, nie może być utożsamiany z istnieniem "interesu prawnego" osób trzecich w toczących się postępowaniach dotyczących spółek występujących w roli podatnika.
Sąd stwierdził przy tym, że o tym, czy konkretny podmiot ma w danej sprawie chroniony interes prawny, decyduje przepis prawa. Od wykazania bowiem związku między chronionym przez przepisy prawa interesem prawnym a aktem lub czynnością organu administracji publicznej uzależnione jest uprawnienie do bycia stroną. Stąd też posiadającą interes prawny będzie każda osoba, których uprawnień lub obowiązków dotyczyć będzie bezpośrednio zaskarżana decyzja. Jeżeli jednak zaskarżana decyzja jedynie pośrednio związana będzie z prawami i obowiązkami skarżącego, to co najwyżej posiadać on będzie interes faktyczny, a nie prawny. Posiadanie zaś interesu faktycznego, a nie prawnego, nie uprawnia do domagania się przyznania statusu strony w rozumieniu art. 133 ustawy - Ordynacja podatkowa w postępowaniu administracyjnym. To, że osoba trzecia /taką osobą w rozumieniu art. 116 ustawy - Ordynacja podatkowa jest były członek zarządu/ nie posiada interesu prawnego w złożeniu skargi wynika z faktu, że decyzja określająca lub ustalająca zobowiązanie podatkowe podatnika nie wywiera automatycznie żadnych skutków w sferze praw i obowiązków osoby trzeciej. Osoba trzecia nie jest ipso iure zobowiązana do zapłaty wymierzonych podatków, ani też nie jest uprawniona do otrzymania ewentualnej nadpłaty w podatkach. Dopiero odrębne postępowanie, w którym zostaną stwierdzone przesłanki odpowiedzialności osoby trzeciej za zaległości podatkowe podatnika, może spowodować zobowiązanie tejże osoby trzeciej do poniesienia odpowiedzialności za określone decyzją podatkową zobowiązania. Interes prawny osoby trzeciej polega bowiem na wykazaniu jedynie braku istnienia przesłanek do istnienia odpowiedzialności za zobowiązania podatkowe podatnika. Natomiast wykazanie w toku postępowania wymiarowego /podatkowego/ braku istnienia zaległości podatkowej lub wykazanie, że zaległość ta jest mniejsza, jest jedynie pośrednią drogą obrony osoby trzeciej przed przeniesieniem na nią odpowiedzialności za zaległości podatkowe.
Sąd pierwszej instancji podniósł ponadto, że interes prawny w wniesieniu skargi na decyzję dotyczącą podatnika posiada wyłącznie podatnik, a w rozpatrywanej sprawie reprezentujący podatnika - syndyk. Sąd podkreślił przy tym, że syndyk działa w interesie faktycznym wszystkich wierzycieli upadłego. Działanie takie może polegać na kwestionowaniu wysokości zgłaszanych wierzytelności, z uwagi na to, że uznanie za prawidłowe zgłoszenia zawyżonych wielkości wierzytelności mogłoby spowodować uszczuplenie w możliwości zaspokojenia się z masy upadłości innych wierzycieli. Decyzja podatkowa jest właśnie wierzytelnością, którą syndyk może kwestionować /poprzez złożenia środków zaskarżenia/ lub nie, o ile uzna, że wierzytelność podatkowa została określona /ustalona/ prawidłowo. Prawo upadłościowe szczegółowo wskazuje osoby /Tytuł III rozdział VI cyt. rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej - Prawo upadłościowe/ uprawnione do ostatecznego decydowania o uznaniu zgłoszonej wierzytelności, z tym zastrzeżeniem, że specyfika charakteru należności podatkowej w postaci jej publicznoprawnej natury powoduje, iż wysokość spornej wierzytelności podatkowej zostaje określona, nie w drodze postępowania upadłościowego prowadzonego przed sądem powszechnym, ale w drodze postępowania administracyjnego, a następnie sądowoadministracyjnego, gdzie stronami są syndyk i organ podatkowy. Nie ma więc powodów, aby przyjmować, że oprócz osób określonych w prawie upadłościowym, jako osoby uprawnione do ustalania wysokości wierzytelności podlegających zaspokojeniu, istnieją również osoby trzecie, w tym byli członkowie zarządu upadłego, którzy skutecznie będą mogli kwestionować wysokość zgłaszanej wierzytelności. Należy podkreślić, że analogicznym do przepisów art. 116 cyt. ustawy -Ordynacja podatkowa uregulowaniem dotyczącym odpowiedzialności byłych członków zarządu upadłego - spółki z ograniczoną odpowiedzialnością za zobowiązania podatkowe są np. art. 298 Kh lub art. 299 Ksh stanowiące, że jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, członkowie zarządu odpowiadają solidarnie za jej zobowiązania. Powyższy przepis nie powoduje jednak, że byli członkowie zarządu stają się stronami w sporze pomiędzy syndykiem, a wierzycielami upadłego, na gruncie przepisów prawa cywilnego lub gospodarczego.
Ponadto Sąd podkreślił, że syndyk odpowiada za szkody wyrządzone niesumiennym pełnieniem obowiązków /art. 102 cyt. przepisów prawa upadłościowego/, nie jest więc tak, jak zdaje się sugerować skarga, że Andrzej G., mógłby zostać całkowicie pozbawiony możliwości wykazania, że decyzja wymiarowa dotycząca spółki, z racji niezłożenia środków zaskarżenia, w sposób nieprawidłowy, tj. zawyżony określiła wysokość zobowiązań podatkowych. Podniósł przy tym, że rozważania skargi na temat "majątku" i "mienia" nie mają w sprawie większego znaczenia. Zobowiązania podatkowe mogą być traktowane jako pasywa i aktywa - są składnikiem mienia upadłego, którego majątkiem zarządza syndyk i reprezentuje go we wszystkich sprawach, także w postępowaniach dotyczących zobowiązań podatkowych. Zaskarżone postanowienie, wbrew twierdzeniem skargi, zawierało uzasadnienie prawne i faktyczne, opisywało bowiem w sposób szczegółowy okoliczności wydania decyzji wymiarowej oraz okoliczności złożenia wniosku o wstrzymanie wykonania tej decyzji, przytaczało również konkretne przepisy prawa /m.in. ww. przepisy prawa upadłościowego/ wraz z ich omówieniem, wskazaniem sposobu zastosowania w konkretnej, rozpatrywanej sprawie. Dodatkowo organ odwoławczy odniósł się do zarzutów zażalenia, uzasadniając dlaczego podniesionych w zażaleniu zarzutów nie uznano za zasadne.
Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie stwierdził, że zaskarżone postanowienie nie narusza art. 217 par. 2 oraz art. 210 par. 4 w zw. z art. 219 cyt. ustawy - Ordynacji podatkowej. Organ podatkowy, korzystając z istniejącego od 1 stycznia 2003 r. nowego przepisu art. 165a cyt. ustawy - Ordynacja podatkowa, mógł odmówić w ogóle wszczęcia postępowania w sprawie, w której wnioskodawca, jako osoba trzecia, nie mógł występować w charakterze strony, tj. nie posiadał legitymacji procesowej do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji dotyczącej wysokości zobowiązań podatkowych spółki.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniósł Andrzej G., reprezentowany przez adwokata Mieczysława P. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie:
- prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie,
tj. art. 60, art. 20 par. 1 prawa upadłościowego z 1934 r. oraz art. 44 Kc;
- przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj. art. 133 par. 1 w zw. z art. 116 par. 1 i 2 Ordynacji podatkowej w związku z art. 31 ust. 1 ustawy o kontroli skarbowej; art. 162 par. 1 Ordynacji podatkowej, art. 165a Ordynacji podatkowej; art. 217 par. 2 oraz art. 210 par. 4 w związku z art. 219 Ordynacji podatkowej oraz art. 228 par. 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej.
Podnosząc powyższe zarzuty, strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi przez uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 11 marca 2004 r., (...), względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi, który wydał zaskarżony wyrok.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona skarżąca, kwestionując stanowisko Sądu zawarte w zaskarżonym wyroku w kwestii rozróżnienia pojęcia "mienia" i "majątku", stwierdziła, że postawienie spółki w stan upadłości nie pozbawia zarządu prawa do jej reprezentowania w postępowaniu kontrolnym i składania w charakterze strony i podmiotu tego postępowania wniosków i odwołań. W dalszych wywodach strona skarżąca, kwestionując dokonaną przez Sąd interpretację norm wynikających z art. 133 par. 1 w zw. z art. 116 par. 1 Ordynacji podatkowej, podała, że Andrzej G. jest stroną postępowania kontrolnego, nie tylko jako osoba będąca aktualnie organem kontrolowanego Towarzystwa Współpracy Regionalnej Sp. z o.o. w upadłości, lecz również jako osoba trzecia, o której mowa w art. 116 tej ustawy, której interesu prawnego działanie organu podatkowego dotyczy, a także która z uwagi na swój interes prawny żąda czynności organu podatkowego.
Wnoszący skargę kasacyjną podniósł przy tym, że fakt bycia przez skarżącego /osoby trzeciej/ stroną przedmiotowego postępowania jest uzasadniony nie tylko przez literalne brzmienie wskazanych przepisów Ordynacji podatkowej, ale wynika również z wykładni systemowej norm w nich zawartych. Skoro bowiem przepisy m.in. art. 116 tej ustawy wprowadzają wobec osób trzecich odpowiedzialność podatkową za działanie osób prawnych, to logiczną konsekwencją takiego stanu jest przyznanie przez ustawodawcę takim osobom charakteru strony w postępowaniu dotyczącym osoby prawnej. W przeciwnym bowiem razie osoba trzecia, która ponosiłaby odpowiedzialność za działania osoby prawnej pozbawiona byłaby podstawowego dla porządku konstytucyjnego prawa do obrony przed zarzutami organów kontrolnych. Nie do przyjęcia jest sytuacja, w której wobec osoby trzeciej wyciągane są konsekwencje prawne na podstawie decyzji administracyjnej, której ustaleń ta osoba nie może nawet zakwestionować, a w przedmiotowej sytuacji tak właśnie się dzieje, z uwagi na fakt, że Urząd Kontroli Skarbowej w K. wszczął postępowanie karne skarbowe przeciwko stronie w związku z ustaleniami decyzji, od której strona się odwołuje. Strona skarżąca podkreśliła ponadto, że wskazywanie przez Sąd na odpowiedzialność odszkodowawczą syndyka za niesumienne wypełnianie obowiązków jest nieporozumieniem, bowiem wykazanie przez stronę, iż niezłożenie odwołania od decyzji wymiarowej stanowiło niesumienne wykonywanie obowiązków jest możliwe tylko w postępowaniu podatkowym i sądowoadministracyjnym.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną, strona przeciwna, kwestionując konstrukcję tego środka odwoławczego, wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej jako niemającej usprawiedliwionych podstaw i zasądzenie kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z treścią art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./, zwanej dalej p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
1/ naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2/ naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem zgodnie z art. 183 par. 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym uchybił sąd, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wykazania dodatkowo, że to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga kasacyjna nieodpowiadająca tym wymaganiom uniemożliwia sądowi ocenę jej zasadności.
Dokonując oceny skargi kasacyjnej wniesionej w sprawie niniejszej, w oparciu o przytoczone powyżej przepisy prawne, Sąd doszedł do wniosku, że skarga ta nie zawiera usprawiedliwionych podstaw i jako taka podlega oddaleniu.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że analiza pierwszego z zarzutów /naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, to jest tj. art. 60, art. 20 par. 1 prawa upadłościowego z 1934 r. oraz art. 44 Kc/ wymaga odrębnej uwagi w zakresie poprawności samej konstrukcji oraz jego zasadności.
W szczególności, gdy idzie o konstrukcję tego zarzutu, to stwierdzić należy, że wskazana w art. 174 pkt 1 p.p.s.a. alternatywna konstrukcja postaci naruszenia prawa materialnego wyklucza możliwość równoczesnego uchybienia przez Sąd prawu materialnemu w obu przewidzianych w powołanym przepisie postaciach. Wynika to bowiem z faktu, że obie kategorie naruszenia prawa materialnego nie mogą zachodzić jednocześnie; albo przepis niewłaściwe zinterpretowano, albo niewłaściwie zastosowano /por. wyrok NSA z dnia 24 maja 2004 r., FSK 78/04 i FSK 79/04 oraz wyrok NSA z dnia 16 grudnia 2005 r., I FSK 423/05/. Przy czym "błędna wykładania prawa materialnego" polega na "mylnym rozumieniu treści określonej normy prawnej", czyli na "nieprawidłowym odczytaniu treści prawa". Z kolei druga postać naruszenia prawa materialnego "niewłaściwe zastosowanie" polega na "tzw. błędzie w subsumcji", czyli wadliwym uznaniu, że ustalony w sprawie stan faktyczny odpowiada hipotezie określonej normy prawnej /por. wyrok NSA z 31 maja 2004, FSK 103/04/. Podkreślić przy tym należy, iż NSA jako sąd kasacyjny nie zajmuje się konkretyzowaniem zarzutów i ustalaniem rzeczywistej woli skarżącego, te obowiązki leżą w gestii pełnomocnika strony wnoszącej skargę kasacyjną.
Nie ulega zatem wątpliwości, że obowiązkiem autora skargi kasacyjnej w rozpatrywanej sprawie było jednoznaczne wskazanie w ramach podniesionego zarzutu postaci naruszenia przepisu prawa materialnego i w zależności od przyjętej postaci naruszenia - powinien on był wykazać, na czym polegała dokonana przez Sąd pierwszej instancji błędna wykładnia owego przepisu albo niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być wykładnia prawidłowa bądź właściwe zastosowanie.
Przechodząc do oceny zasadności podniesionego zarzutu, już tylko w kategoriach abstrakcyjnych, stwierdzić przede wszystkim należy, że powołany art. 60 Rozporządzenia - Prawo upadłościowe z 1934 r. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, dotyczy zatem nie tylko postępowania cywilnego, ale także postępowania podatkowego /"postępowanie dotyczące mienia wchodzącego w skład masy upadłości może być wszczęte i dalej prowadzone jedynie przez syndyka lub przeciwko niemu"/. Przepis ten, a także inne przepisy prawa upadłościowego /art. 20 powołany w skardze kasacyjnej/, stanowiące o pozbawieniu upadłego, a tym samym jego organów, prawa do rozporządzania majątkiem, a zatem możliwości dokonywania jakichkolwiek czynności prawnych wobec majątku, co dotyczy również niemożności podejmowania jakichkolwiek czynności procesowych w postępowaniach dotyczących tego majątku, stanowiące o objęciu zarządu majątkiem upadłego przez syndyka i przyznania mu wyłącznej legitymacji procesowej w zakresie postępowań dotyczących masy upadłości - sprawiają, że prezes spółki nie był uprawniony do skutecznego inicjowania postępowania dotyczącego wstrzymania wykonania decyzji z dnia 15 października 2002 r. określającej wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 1999 r., wysokość zaległości podatkowej z tego tytułu, a także wysokość odsetek za zwłokę /por. wyrok WSA w Warszawie, III SA 557/03/.
Mając na uwadze powyższe, podzielić należy stanowisko Sądu pierwszej instancji, że organ podatkowy zasadnie przyjął, iż wnioskodawca jako osoba trzecia nie posiadał legitymacji procesowej do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji dotyczącej wysokości zobowiązań podatkowych spółki. Zgodzić się należy także z poglądem, że bez znaczenia w sprawie pozostaje rozróżnienie pojęć "mienie" i "majątek" i wywodzenie w oparciu o tę różnicę, iż zobowiązanie podatkowe nie może być rozpatrywane w kategoriach mienia, lecz jedynie w kategoriach majątku. Zasadnie bowiem Sąd przyjął w tej kwestii, że zobowiązania podatkowe mogą być traktowane jako pasywa i aktywa - są składnikami mienia upadłego, którego majątkiem zarządza syndyk i reprezentuje go we wszystkich sprawach, także postępowaniach dot. zobowiązań podatkowych /por. wyrok WSA w Warszawie, III SA 2767/03/.
Odnosząc się w dalszej kolejności do drugiego zarzutu /naruszenia przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj. art. 133 par. 1 w zw. z art. 116 par. 1 i 2 Ordynacji podatkowej w związku z art. 31 ust. 1 ustawy o kontroli skarbowej; art. 162 par. 1 Ordynacji podatkowej, art. 165a Ordynacji podatkowej; art. 217 par. 2 oraz art. 210 par. 4 w związku z art. 219 Ordynacji podatkowej oraz art. 228 par. 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej/, stwierdzić należy, że jest on nieprecyzyjny. Przede wszystkim uwagę zwraca jednak jego błędna konstrukcja. W świetle wymogów wynikających z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. niezbędnym jest wskazanie przez autora skargi przepisów postępowania sądowoadministracyjnego, które zostały przez Sąd pierwszej instancji naruszone zaskarżonym wyrokiem, w dalszej kolejności może on powołać jako normę dopełniającą przepisy procedury administracyjnej /Ordynacji podatkowej i ustawy o kontroli skarbowej/. Istotą zarzutu podnoszonego przez skarżącego w ramach drugiej podstawy kasacyjnej jest bowiem wykazanie naruszenia przepisów procedury stosowanej przez Sąd pierwszej instancji. Jest przy tym sprawą oczywistą, że Sąd ten nie stosuje przepisów Ordynacji podatkowej, a tym bardziej przepisów ustawy o kontroli skarbowej, bowiem jego kognicja ogranicza się jedynie do oceny legalności stosowania przepisów tej ustawy przez organy podatkowe. Wskazana wadliwość konstrukcyjna zarzutu uniemożliwia zatem prawną ocenę jego zasadności.
Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 i art. 204 pkt 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI