II FSK 17/05

Naczelny Sąd Administracyjny2006-01-12
NSApodatkoweWysokansa
podatek dochodowykoszty uzyskania przychodustosunek pracyumowa o pracępowołaniezarząd spółkikoszty podróży służbowychdokumentacjanierzetelność dowodówprawo spółek

NSA oddalił skargę kasacyjną spółki, uznając, że umowa o pracę z dyrektorem była nieważna z powodu braku należytej reprezentacji, a wydatki z nią związane nie stanowiły kosztów uzyskania przychodu.

Spółka złożyła skargę kasacyjną, kwestionując wyrok WSA, który oddalił jej skargę na decyzję Izby Skarbowej. Spór dotyczył kwalifikacji stosunku prawnego łączącego spółkę z jej dyrektorem - czy był to stosunek pracy z powołania czy na podstawie umowy o pracę, która okazała się nieważna. Spółka argumentowała, że umowa o pracę była wynikiem nieświadomości prawnej, a akt powołania był ważny. Kwestionowano również odrzucenie wydatków na podróże służbowe jako kosztów uzyskania przychodu z powodu nierzetelności dokumentów. NSA oddalił skargę, uznając ustalenia WSA za prawidłowe i podkreślając, że skarga kasacyjna nie zawierała zarzutów naruszenia przepisów postępowania, co wiązało sąd z ustaleniami faktycznymi zaskarżonego wyroku.

Sprawa dotyczyła skargi kasacyjnej Przedsiębiorstwa "I." sp. z o.o. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku, który oddalił skargę spółki na decyzję Izby Skarbowej w B. w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 1997 r. i odsetek za zwłokę. Głównym zarzutem spółki było pominięcie przez organy istotnych zapisów aktu założycielskiego dotyczących powołania Macieja G. na stanowisko dyrektora spółki, zarówno w rozumieniu prawa handlowego, jak i prawa pracy. Spółka twierdziła, że stosunek pracy nawiązano na podstawie powołania, a późniejsze podpisanie nieważnej umowy o pracę było wynikiem nieświadomości prawnej. Kwestionowano również odrzucenie wydatków na podróże służbowe jako kosztów uzyskania przychodu z powodu nierzetelności dokumentów. WSA uznał, że wolą stron było nawiązanie stosunku pracy na podstawie umowy o pracę, która okazała się nieważna z powodu braku należytej reprezentacji spółki przy jej zawieraniu. W konsekwencji, wydatki poniesione na rzecz Macieja G. nie mogły być uznane za koszty uzyskania przychodów. Sąd uznał również, że polecenia wyjazdu służbowego były nierzetelne i nie pozwalały na ustalenie związku z przychodami. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, podkreślając, że nie zawierała ona zarzutów naruszenia przepisów postępowania, co wiązało sąd z ustaleniami faktycznymi zaskarżonego wyroku. NSA stwierdził, że skoro ustalenia faktyczne zaaprobowane przez WSA nie zostały skutecznie podważone zarzutami naruszenia prawa materialnego, to przepisy te nie mogły zostać naruszone przez WSA.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, jeśli umowa o pracę jest nieważna z powodu braku należytej reprezentacji spółki, nie można uznać tej osoby za pracownika w rozumieniu Kodeksu pracy, a wydatki z nią związane nie stanowią kosztów uzyskania przychodu.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że wolą stron było nawiązanie stosunku pracy na podstawie umowy o pracę, która okazała się nieważna z powodu braku należytej reprezentacji spółki przy jej zawieraniu. Wobec tego, Macieja G. nie można było uznać za pracownika, a poniesione na jego rzecz wydatki nie mogły być zaliczone do kosztów uzyskania przychodów.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (9)

Główne

p.p.s.a. art. 174

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 176

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 183 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.p.d.o.p. art. 16 § 1 pkt 38

Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych

u.p.d.o.p. art. 15 § 1

Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych

Pomocnicze

u.o.r. art. 21

Ustawa o rachunkowości

k.p. art. 68

Kodeks pracy

Ustawa z dnia 2 lutego 1996 r. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych ustaw art. 8 § 1

k.h. art. 203

Kodeks handlowy

Argumenty

Skuteczne argumenty

Nieważność umowy o pracę z powodu braku należytej reprezentacji spółki przy jej zawieraniu. Nierzetelność dokumentów dotyczących podróży służbowych uniemożliwiająca zaliczenie ich do kosztów uzyskania przychodu.

Odrzucone argumenty

Stosunek prawny łączący spółkę z dyrektorem nawiązany na podstawie powołania, który następnie przekształcił się w umowę o pracę. Podpisanie nieważnej umowy o pracę było wynikiem nieświadomości prawnej założycieli i nie uchyliło ważnego aktu powołania. Polecenia wyjazdu służbowego w sposób wystarczający dokumentują poniesienie wydatku na podróże służbowe i pozwalają na ich zakwalifikowanie jako kosztu uzyskania przychodu.

Godne uwagi sformułowania

powołanie członków zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością lub spółki akcyjnej nie stanowi nawiązania stosunku pracy, lecz jedynie wykreowanie na funkcję we władzach spółki. od treści podejmowanych przez strony oświadczeń woli, ocenianych w całokształcie okoliczności faktycznych sprawy, a zwłaszcza rzeczywistej woli stron, ich zamiarów oraz celów czynności prawnych, będzie zależała ocena, czy omawiany stosunek pracy powstał na podstawie umowy o pracę czy powołania. wobec bezspornej nieważności tej umowy z powodu braku należytej reprezentacji Spółki przy jej zawieraniu /art. 203 Kh/, Macieja G. nie można było uznać za pracownika w rozumieniu przepisów Kodeksu pracy. polecenia wyjazdu służbowego były dokumentami nierzetelnymi i nie pozwalały na ustalenie związku ich z przychodami badanego roku, o którym stanowi art. 15 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych.

Skład orzekający

Stanisław Bogucki

przewodniczący-sprawozdawca

Krystyna Nowak

członek

Hanna Kamińska

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalanie statusu prawnego członków zarządu spółek kapitałowych, kwalifikacja stosunku prawnego jako umowy o pracę lub powołania, zasady dokumentowania i zaliczania wydatków do kosztów uzyskania przychodów, w szczególności wydatków związanych z podróżami służbowymi."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji faktycznej i przepisów obowiązujących w 1997 roku. Interpretacja nieważności umowy o pracę zależy od szczegółowych okoliczności faktycznych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy kluczowych kwestii związanych z zatrudnieniem w spółkach kapitałowych i kosztami uzyskania przychodów, co jest istotne dla wielu przedsiębiorców i prawników. Wyjaśnia, jak sąd ocenia rzeczywistą wolę stron w kontekście formalnych dokumentów.

Czy umowa o pracę z dyrektorem spółki była nieważna? NSA rozstrzyga o kosztach uzyskania przychodu.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II FSK 17/05 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2006-01-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-01-10
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Hanna Kamińska
Krystyna Nowak
Stanisław Bogucki /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
Hasła tematyczne
Podatek dochodowy od osób prawnych
Skarżony organ
Izba Skarbowa
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 174, art. 176, art. 183 par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 1993 nr 106 poz 482
art. 15 ust. 1, art. 16 ust. 1 pkt 38
Obwieszczenie Ministra Finansów z dnia 20 września 1993 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Bogucki (sprawozdawca), Sędzia NSA Krystyna Nowak, Sędzia WSA del. Hanna Kamińska, Protokolant Agata Milewska, po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2006 r. na rozprawie w Wydziale II Izby Finansowej skargi kasacyjnej Przedsiębiorstwa "I." spółki z o.o. z siedzibą w B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 20 lutego 2004 r., sygn. akt I SA/Gd 1988/00 w sprawie ze skargi Przedsiębiorstwa "I." spółki z o.o. z siedzibą w B. na decyzję Izby Skarbowej w B. z dnia 7 sierpnia 2000 r., (...) w przedmiocie wysokości zaległości podatkowej w podatku dochodowym od osób prawnych za 1997 r. oraz wysokości odsetek za zwłokę 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Przedsiębiorstwa "I." spółki z o.o. z siedzibą w B. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w B. kwotę 1.800 (jeden tysiąc osiemset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 20 lutego 2004 r. I SA/Gd 1988/00 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę Przedsiębiorstwa "I." spółki z o.o. z siedzibą w B. na decyzję Izby Skarbowej w B. z dnia 7 sierpnia 2000 r. (...) w przedmiocie wysokości zaległości w podatku dochodowym od osób prawnych za 1997 r. oraz odsetek za zwłokę.
Uzasadniając Sąd zaakcentował, że Spółka zarzuca w skardze, iż Izba Skarbowa podejmując skarżoną decyzję pominęła istotne w sprawie zapisy zawarte w par. 16 i par. 17 aktu założycielskiego Spółki z dnia 12 grudnia 1990 r. Rep. A (...), z których według strony jednoznacznie wynika, że Zgromadzenie Wspólników umową Spółki dokonało dwukrotnego aktu powołania, raz powołało do zarządu, w rozumieniu prawa handlowego, traktowanego jako powierzenie sprawowania funkcji zarządcy Spółki, drugi raz powołało na stanowisko dyrektora spółki, w rozumieniu prawa pracy, czyli nawiązało stosunek pracy z pracownikiem Maciejem G.
Sąd podkreślił, że Izba Skarbowa w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie odniosła się wprost do treści powoływanych postanowień umowy Spółki, jednakże nie podzieliła stanowiska strony skarżącej, że objęcie funkcji członka Zarządu w momencie rejestracji Spółki było równoznaczne z powołaniem w rozumieniu art. 68 i następnych Kodeksu pracy w brzmieniu wówczas obowiązującym i że stosunek pracy z mocy prawa, tj. art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 2 lutego 1996 r. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych ustaw /Dz.U. nr 24 poz. 110/, przekształcił się w 1996 r. w umowę o pracę. Wywód w tym przedmiocie Izba skwitowała stwierdzeniem, odwołując się do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 4 października 1994 r. I PZP 42/94, że powołanie członków zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością lub spółki akcyjnej nie stanowi nawiązania stosunku pracy, lecz jedynie wykreowanie na funkcję we władzach spółki.
Zdaniem Sądu, trafnie podniosła skarżąca Spółka, że w powołanej uchwale Sąd Najwyższy wyraził pogląd, że stosunek pracy z członkiem zarządu spółki kapitałowej - kierownikiem zakładu pracy tej spółki, może nawiązać się zarówno na podstawie umowy o pracę, jak i powołania, w rozumieniu art. 68 i n. Kodeksu pracy. Stwierdził jednak przy tym, że od treści podejmowanych przez strony oświadczeń woli, ocenianych w całokształcie okoliczności faktycznych sprawy, a zwłaszcza rzeczywistej woli stron, ich zamiarów oraz celów czynności prawnych, będzie zależała ocena, czy omawiany stosunek pracy powstał na podstawie umowy o pracę czy powołania.
Sąd stwierdził, że dalsze kontynuowanie rozważań odnośnie podstaw nawiązania stosunku pracy z członkiem zarządu spółki kapitałowej - kierownikiem zakładu pracy, w badanej sprawie nie wydaje się konieczne, bowiem rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie nie wymaga kwestia możliwości nawiązania w spółce kapitałowej stosunku pracy z powołania, lecz chodzi o ustalenie rzeczywistej woli stron /Spółki i Macieja G./ co do formy zatrudnienia na stanowisku dyrektora spółki. Tak więc rolą Sądu w sprawie było rozstrzygnięcie, czy wolą stron było nawiązanie stosunku pracy na podstawie umowy o pracę czy z powołania.
Rozstrzygając tę kwestię Sąd uznał, że w świetle występujących w sprawie okoliczności faktycznych, które są niesporne, wolą stron było nawiązanie stosunku pracy na podstawie umowy o pracę. Natomiast twierdzenie strony, że był to stosunek pracy z powołania, bo świadczą o tym zapisy par. 16 i par. 17 umowy Spółki, zaprezentowane zostało wyłącznie dla potrzeb niniejszego postępowania. Zdaniem Sądu, bezsporne w sprawie jest, że w dniu 2 stycznia 1991 r. /w kilka dni po dokonaniu rejestracji Spółki, w którym miało nastąpić - w myśl par. 16 umowy Spółki - powołanie dyrektora spółki w rozumieniu prawa pracy/ strona skarżąca zawarła z Maciejem G. umowę o pracę. Umowa ta funkcjonowała w Spółce przez okres ponad 7 lat, a rozwiązała ją skarżąca Spółka za wypowiedzeniem, by następnie tego samego dnia, tj. 30 listopada 1997 r., zawrzeć z Maciejem G. umowę o zarządzanie Spółką. Sąd zwrócił uwagę, że wspomniane dokumenty nie mogą być nieuwzględnione przy ustalaniu woli stron co do podstawy nawiązania stosunku pracy i nie można przyjąć - jak chciałaby tego skarżąca - że zawarcie umowy o pracę było wyłącznie wynikiem nieświadomości prawnej założycieli Spółki i że umowa ta pozostała bez wpływu na akt powołania.
Sąd wyraził pogląd, że kwestię powołania Macieja G. na stanowisko dyrektora spółki, stosownie do zapisu par. 16 umowy Spółki, można byłoby rozważać w sprawie, gdyby nie było innych dokumentów, poza aktem założycielskim spółki, pozwalających na ustalenie rzeczywistej woli stron co do formy nawiązania stosunku pracy. Skoro zaś był inny dokument, którego strona nie kwestionowała przez kilka lat, to zasadnym było uznanie, w oparciu o ten dokument i okoliczności z nim związane, że rzeczywistą wolą stron było nawiązanie stosunku pracy na podstawie umowy o pracę. Wobec jednak bezspornej nieważności tej umowy z powodu braku należytej reprezentacji Spółki przy jej zawieraniu /art. 203 Kh/, Macieja G. nie można było uznać za pracownika w rozumieniu przepisów Kodeksu pracy. W konsekwencji tego nie można było uznać za koszty uzyskania przychodów wydatków poniesionych na rzecz wymienionego /będącego jednocześnie udziałowcem i członkiem zarządu/ - stosownie do treści art. 16 ust. 1 pkt 38 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych /Dz.U. 1993 nr 106 poz. 482 ze zm.; w skrócie: ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych/.
Zdaniem Sądu, prawidłowo nie uznała Izba Skarbowa za koszty uzyskania przychodów wydatków dotyczących podróży służbowych w kwocie 30 zł, albowiem nie zostały one w sposób prawem przewidziany udokumentowane. Sąd wskazał, że zgodnie z art. 9 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych podatnicy zobowiązani są do prowadzenia ewidencji rachunkowej zgodnie z odrębnymi przepisami, w sposób zapewniający ustalenie dochodu, podstawy opodatkowania i należnego podatku. Wymogi, jakie winien spełniać dowód księgowy, będący podstawą zapisu w księgach rachunkowych, zostały określone w art. 21 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości /Dz.U. nr 121 poz. 591/. Według Sądu, tych wymogów nie spełniały przedłożone przez Spółkę polecenia wyjazdu służbowego. Nie było w nich wskazania celu wyjazdu, podpisu osoby zlecającej wyjazd, podpisów osób sporządzających rozlicznie kosztów wyjazdów pod względem formalnym i rachunkowym, a przede wszystkim dokumenty te zawierały sprzeczność między kwotami do wypłaty a kwotami zwróconymi. Były to więc dokumenty nierzetelne i nie pozwalające na ustalenie związku ich z przychodami badanego roku, o którym stanowi art. 15 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku, skierowaną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, wniosło Przedsiębiorstwo Innowacyjne spółka z o.o. z siedzibą w B. Wobec zaskarżonego wyroku sformułowano zarzut naruszenia prawa materialnego, poprzez naruszenie: /1/ art. 68 i n. Kodeksu pracy w związku z art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 2 lutego 1996 r. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych ustaw, poprzez niewłaściwe ich zastosowanie i błędną wykładnię zmierzającą do zakwestionowania istnienia; /2/ art. 16 ust. 1 pkt 38 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie sprowadzające się do odmowy zakwalifikowania wydatku z tytułu wypłaconego wynagrodzenia jako kosztu uzyskania przychodu; /3/ art. 15 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, poprzez niewłaściwe zastosowanie i błędną wykładnię sprowadzającą się do odmowy zakwalifikowania wydatku z tytułu wypłaconego wynagrodzenia jako kosztu uzyskania przychodu; /4/ art. 21 ustawy o rachunkowości w związku z art. 15 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych poprzez niewłaściwe zastosowanie i błędną wykładnię sprowadzającą się do odmowy zakwalifikowania wydatku z tytułu podróży służbowych jako kosztu uzyskania przychodu. Powołując się na powyższą podstawę kasacyjną, wniesiono o zmianę zaskarżonego w całości wyroku, poprzez uchylenie decyzji Izby Skarbowej w B. i zasądzenie na rzecz Skarżącej kosztów postępowań przed WSA i NSA, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Uzasadniając skargę kasacyjną stwierdzono, że istota sporu dotyczy ustalenia, czy skarżącą łączył stosunek pracy z Maciejem G. Strona podkreśliła, że zgodnie z celem i wyobrażeniem założycieli spółki, kreując akt założycielski spółki powołali oni zarząd w osobie Macieja G. Ponadto - działając na podstawie art. 68 Kodeksu pracy - aktem tym powołali ww. osobę na stanowisko Dyrektora Spółki, przy czym moment powstania stosunku pracy określono na dzień rejestracji spółki. Akt powołania pracownika - kierownika zakładu podjęty został przez uprawniony do tego organ, tj. zgromadzenie wspólników, a także zachowana została forma pisemna tej czynności. Okoliczności te pozwalają na stanowcze stwierdzenie, że z Dyrektorem Spółki skutecznie został nawiązany stosunek pracy. Podkreślono, że podpisanie w okresie późniejszym nieważnej umowy o pracę było wynikiem nieświadomości prawnej wspólników, a także chaosem typowym dla pierwszego okresu ponownego obowiązywania Kodeksu handlowego. Ty niemniej czynność ta nie uchyliła uprzedniego aktu powołania, a zatem nie może stanowić podstawy dla uznania braku istnienia stosunku pracy. Trudno sobie bowiem wyobrazić, by nieważna czynność prawna wywierała jakikolwiek skutek na uprzednio dokonaną, ważną czynność prawną. Zawarcie umowy o pracę było wynikiem nadgorliwości i przekonania, że "lepiej więcej niż mniej", a brak wiary Sądu w nie zapewnienie Skarżącej obsługi prawnej wynika z nieznajomości praktyk życia codziennego, które miały miejsce na początku lat 90. Strona nie zgodziła się z tezą Sądu, który - pomijając jednoznaczną treść aktu notarialnego - dokonał wykładni oświadczenia woli założycieli Skarżącej i nie bacząc na interpretację semantyczną, historyczną i celowościową, oparł się na uznaniu, że treść aktu notarialnego nie ma jakiegokolwiek znaczenia, a najważniejsze są "inne dokumenty" - w domyśle - nieważna umowa o pracę. Zdaniem strony, zważyć należy, że ta wykładnia oświadczenia woli dokonana była wyłącznie na podstawie nieważnej umowy, która została podpisana po dokonaniu kwestionowanej czynności prawnej, tj. aktu powołania. Wobec powyższego, według strony należy przyjąć, że Skarżąca skutecznie nawiązała stosunek pracy na podstawie powołania, który następnie przekształcił się w umowę o pracę /art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 2 lutego 1996 r. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych ustaw/.
Odnosząc się do odmowy uznania za koszty uzyskania wydatków dotyczących podróży służbowych, strona stwierdziła, że zgodnie z orzecznictwem NSA "wystawienie wadliwego dowodu księgowego nie niweczy samego faktu poniesienia wydatku, jeżeli służył on osiągnięciu przychodów, a podatnik wykazuje innymi dowodami zaistnienie zdarzenia gospodarczego uzasadniającego ten wydatek" /wyrok z 14.07.1995 r., SA/Rz 151/94/. Także "brak pełnej dokumentacji wyjazdu służbowego nie może być wystarczającą podstawą do przyjęcia, że wyjazd ten w ogóle nie miał miejsca. W takim przypadku konieczne jest przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego" /wyrok z 24.04.1996 r., SA/Ł 849/95/. Dodatkowo zaznaczono, że przepisy nie precyzują, jakim wymaganiom ma odpowiadać polecenie wyjazdu, które dla swej ważności nie musi mieć zachowanej formy pisemnej, a zasady ogólne wynikające z art. 21 ustawy o rachunkowości nie są adekwatne. Zaakcentowano, że wskazanie tej ogólnej podstawy nastąpiło dopiero w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, podczas gdy organy podatkowe nie były w stanie podać podstawy prawnej dla swych twierdzeń. Wskazano także na fakt, że podatnik w trakcie całego roku wykazał jedynie 18 podróży służbowych. Poddanie tego faktu zasadom logiki, a także realiom prowadzenia działalności gospodarczej, utwierdzić musi w przekonaniu /zdaniem strony/, że liczba ta stanowi niezbędne minimum dla prawidłowego prowadzenia przedsiębiorstwa. Stąd też, w ocenie Skarżącej, polecenia wyjazdu w sposób wystarczający dokumentują poniesienie wydatku na podróże służbowe i pozwalają na ich zakwalifikowanie jako kosztu uzyskania przychodu, stosownie do treści art. 15 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych.
Odpowiadając na skargę, Dyrektor Izby Skarbowej w B. wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna podlega oddaleniu. Stosownie do przepisu art. 174 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skargę kasacyjną można oprzeć na dwóch podstawach: na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie oraz na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Z kolei art. 176 ww. ustawy wymaga, aby skarga kasacyjna zawierała przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Autor skargi powinien wskazać na konkretne naruszone przez Sąd zaskarżanym orzeczeniem przepisy prawa materialnego i procesowego. W odniesieniu do prawa materialnego winien wykazać na czym polegała błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie oraz jaka winna być wykładnia prawidłowa lub właściwe zastosowanie. W orzecznictwie oraz doktrynie ugruntował się pogląd, że skuteczne zgłoszenie zarzutu kasacyjnego dotyczącego naruszenia prawa materialnego wchodzi zasadniczo w rachubę tylko wtedy, gdy ustalony w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji stan faktyczny, będący podstawą zaskarżonego wyroku, nie budzi zastrzeżeń /por. orzeczenie SN z dnia 26 marca 1997 r., II CKN 60/97 - OSNC 1997 nr 9 poz. 128/. Sąd kasacyjny nie może analizować prawidłowości oceny materiału dowodowego dokonanej przez organy administracji publicznej, skoro podstawę kasacji mogą stanowić wyłącznie uchybienia popełnione przez Sąd /por. orzeczenie SN z dnia 11 marca 1997 r., III CKN 12/97, czy z 24 kwietnia 1997 r., II CKN 125/97 - nie publ./. Natomiast przy naruszeniu prawa procesowego należy wskazać przepisy tego prawa naruszone przez Sąd, na czym polegało uchybienie tym przepisom i dlaczego uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przy czym, co należy podkreślić, naruszenie przepisów postępowania odnosi się do naruszenia przepisów postępowania sądowego, a nie podatkowego. Podnosząc więc zarzut naruszenia przepisów postępowania, należy w skardze kasacyjnej wskazać przepisy procedury sądowej, które znajdowały zastosowanie w danej sprawie /por. wyrok NSA z dnia 14.04.2004 r., OSK 121/04 - ONSAiWSA 2004 nr 1 poz. 11/.
Dopełnienie wymogu wskazania podstaw skargi kasacyjnej zakreślonych w powołanej regulacji prawnej jest konieczne, ponieważ wyznacza granice skargi kasacyjnej, którymi jest związany Naczelny Sąd Administracyjny /art. 183 par. 1 ww. ustawy/. Przytoczenie podstawy kasacyjnej musi być precyzyjne, gdyż - z uwagi na związanie sądu kasacyjnego granicami skargi kasacyjnej - Naczelny Sąd Administracyjny może uwzględnić tylko te przepisy, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej jako naruszone. Nie jest natomiast władny badać, czy Wojewódzki Sąd Administracyjny nie naruszył innych przepisów /por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 października 2000 r., IV CKN 1518/00 - OSNC 2001 nr 3 poz. 39 i Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 sierpnia 2004 r., FSK 299/04 - nie publ./. Sąd nie może bowiem zastępować strony i precyzować czy uzupełniać przytoczone podstawy kasacyjne. Należy przy tym podkreślić, że przy sporządzaniu skargi kasacyjnej wprowadzono tzw. przymus adwokacki, dotyczący także radców prawnych, a w sprawach obowiązków podatkowych - doradców podatkowych /art. 175 par. 1 i 3 ww. ustawy/, aby nadać temu środkowi odwoławczemu charakter pisma o wysokim stopniu sformalizowania, gdy chodzi o wymagania dotyczące podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, jako istotnych elementów konstrukcji skargi kasacyjnej.
W świetle przedstawionej regulacji prawnej, Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że podstawa kasacyjna w zakresie naruszenia przepisów postępowania nie została sformułowana. W skardze kasacyjnej nie przedstawiono bowiem zarzutu naruszenia przez Sąd w zaskarżonym wyroku przepisów postępowania sądowoadministracyjnego, które mogło mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Tymczasem, zgodnie z treścią art. 183 par. 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej. Związanie granicami skargi kasacyjnej powoduje, że jeżeli brak jest zarzutów dotyczących uchybienia konkretnym przepisom proceduralnym, to Naczelny Sąd Administracyjny związany jest ustaleniami zaskarżonego wyroku. Należy bowiem mieć na uwadze to, że przedmiotem postępowania sądowoadministracyjnego jest ocena z punktu widzenia zgodności z prawem procesu konkretyzacji /zastosowania/ norm prawa materialnego /głównie administracyjnego/ w określonej sytuacji faktycznej. Zadaniem sądu jest ocena, czy zebrany w postępowaniu administracyjnym materiał procesowy jest pełny, czy został zebrany prawidłowo i jest wystarczający do wymaganego przez prawo ustalenia podstawy faktycznej decyzji. Stanowi o tym przepis art. 1 par. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych /Dz.U. nr 153 poz. 1269/. Jeżeli ustalenie to wypada dla organów administracyjnych pozytywnie sąd będzie uprawniony do oddalenia skargi /art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi/, jeżeli oczywiście nie występuje w sprawie naruszenie prawa materialnego.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia przepisów prawa materialnego, stwierdzić trzeba, że sformułowana w tym zakresie podstawa kasacyjna jest konsekwencją kwestionowania przez autora skargi kasacyjnej ustaleń faktycznych. Zarzuty podane w skardze sprowadzają się w głównej mierze do podważenia dokonanych przez organy podatkowe i nie podważonych w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym ustaleń faktycznych oraz oceny dowodów, na podstawie których ustalony został stan faktyczny sprawy.
Według strony wnoszącej skargę kasacyjną, należy przyjąć, że skutecznie został nawiązany stosunek pracy na podstawie powołania, który następnie przekształcił się w umowę o pracę /art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 2 lutego 1996 r. o zmianie ustawy Kodeks pracy oraz o zmianie niektórych ustaw/. Sąd jednak stanął na stanowisku, że wobec bezspornej nieważności umowy o pracę z powodu braku należytej reprezentacji Spółki przy jej zawieraniu /art. 203 Kh/, Macieja G. nie można było uznać za pracownika w rozumieniu przepisów Kodeksu pracy. W konsekwencji tego nie można było uznać za koszty uzyskania przychodów wydatków poniesionych na rzecz wymienionego /będącego jednocześnie udziałowcem i członkiem zarządu/ - stosownie do treści art. 16 ust. 1 pkt 38 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych.
Odnośnie drugiej spornej kwestii, w ocenie Skarżącej, polecenia wyjazdu w sposób wystarczający dokumentują poniesienie wydatku na podróże służbowe i pozwalają na ich zakwalifikowanie jako kosztu uzyskania przychodu, stosownie do treści art. 15 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych. Zdaniem Sądu, polecenia wyjazdu były dokumentami nierzetelnymi i nie pozwalały na ustalenie związku ich z przychodami badanego roku, o którym stanowi art. 15 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych.
Powołane przez stronę w skardze kasacyjnej w ramach pierwszej podstawy kasacyjnej przepisy są niewątpliwe przepisami prawa materialnego, ale zakres ich stosowania uzależniony jest od prawidłowych ustaleń faktycznych. Skoro zatem - wobec niesformułowania zarzutu naruszenia przepisów postępowania - pozostają w mocy ustalenia zaaprobowane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, to również nie zostały przez Wojewódzki Sąd Administracyjny naruszone ww. przepisy ww. ustawy. Nie można bowiem skutecznie stawiać zarzutu nietrafnego zastosowania powołanych przepisów ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, gdy z uzasadnienia skargi kasacyjnej wynika, że wadliwie zostały ustalone okoliczności faktyczne sprawy, bez wskazania przy tym, jakie normy postępowania naruszył Wojewódzki Sąd Administracyjny w procesie kontroli legalności zaskarżonych decyzji. W wyroku z dnia 31 marca 2004 r., OSK 59/04 /ONSAiWSA 2004 Nr 1 poz. 10/ Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że odmienna ocena dowodów i wyprowadzenie na jej podstawie własnych wniosków co do stanu faktycznego sprawy w skardze kasacyjnej, bez określenia przepisów postępowania sądowoadministracyjnego, których naruszenie stanowi uchybienie mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, nie stanowi podstawy kasacyjnej w rozumieniu art. 174 i 176 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Kierując się przytoczonymi względami, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, działając na podstawie art. 184 i art. 204 pkt 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI