II FSK 1693/23

Naczelny Sąd Administracyjny2024-03-22
NSApodatkoweWysokansa
podatek dochodowydochody nieujawnionekonkubinatwspólne rozliczeniezagraniczne dochodyNSAskarga kasacyjnaprawo podatkowe

NSA oddalił skargę kasacyjną organu podatkowego, potwierdzając, że dochody konkubentów rozliczających się wspólnie za granicą powinny być traktowane odrębnie w polskim postępowaniu podatkowym.

Sprawa dotyczyła podatku dochodowego od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach. Organ podatkowy wniósł skargę kasacyjną od wyroku WSA, który uchylił decyzję organu o zryczałtowanym podatku. NSA oddalił skargę kasacyjną, uznając, że dochody konkubentów, którzy wspólnie rozliczali się za granicą, powinny być traktowane odrębnie w polskim postępowaniu podatkowym, a nie jako dochody nieznajdujące pokrycia.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Dyrektora Izby Administracji Skarbowej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, który uchylił decyzję organu podatkowego w sprawie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2018 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów. Organ podatkowy zarzucił WSA naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, w tym błędne zastosowanie art. 25b updof oraz niezastosowanie art. 25b ust. 5 w zw. z art. 8 ust. 1 i 2 updof. Skarżący argumentował, że dochody partnerki skarżącego z tytułu legalnej pracy i zasiłków powinny zostać zaliczone do dochodów skarżącego jako znajdujące pokrycie w ujawnionych źródłach. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, podzielając stanowisko WSA. Sąd podkreślił, że dochody konkubentów, którzy wspólnie rozliczali się za granicą i wspólnie korzystali z oszczędności, powinny być traktowane odrębnie w polskim postępowaniu podatkowym, zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 8 ust. 1 i 2 w zw. z art. 25b ust. 5 updof. Pominięcie tych przepisów przez organy podatkowe stanowiło naruszenie prawa materialnego i procesowego, uzasadniające uchylenie decyzji.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, dochody konkubentów, którzy wspólnie rozliczali się za granicą i wspólnie korzystali z oszczędności, powinny być traktowane odrębnie w polskim postępowaniu podatkowym, zgodnie z zasadami wynikającymi z art. 8 ust. 1 i 2 w zw. z art. 25b ust. 5 updof.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organy podatkowe błędnie potraktowały dochody konkubentów jako nieznajdujące pokrycia w ujawnionych źródłach, pomijając fakt wspólnego rozliczania się za granicą i wspólnego korzystania z dochodów i oszczędności. Niezastosowanie przepisów dotyczących wspólnego gospodarstwa domowego i wspólnych dochodów stanowiło naruszenie prawa.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (16)

Główne

u.p.d.o.f. art. 25b § ust. 1 pkt 1

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

Przepis ten nie powinien być stosowany w sposób automatyczny do dochodów partnerki skarżącego, które powinny zostać zaliczone do dochodów skarżącego jako znajdujące pokrycie w ujawnionych źródłach, z uwzględnieniem zasad wspólnego rozliczania się i korzystania z dochodów.

u.p.d.o.f. art. 25b § ust. 5

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

Przepis ten, w zw. z art. 8 ust. 1 i 2, powinien być stosowany, aby uwzględnić wspólne dochody i oszczędności konkubentów.

u.p.d.o.f. art. 8 § ust. 1 i 2

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

Przepisy te określają zasady dotyczące wspólnego gospodarstwa domowego i wspólnych dochodów, które powinny być uwzględnione w sprawie.

ppsa art. 184

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do oddalenia skargi kasacyjnej.

Pomocnicze

u.p.d.o.f. art. 25g § ust. 1 i 3

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

Skarżący nie udowodnił ani nie uprawdopodobnił przekazania mu środków pieniężnych od partnerki, co organy podatkowe uznały za podstawę do zastosowania art. 25b ust. 1 pkt 1.

u.p.d.o.f. art. 25b § ust. 3 i 4

Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

Niezastosowanie tych przepisów skutkowało błędnym uznaniem przez WSA, że dochody partnerki powinny zostać zaliczone do dochodów skarżącego jako znajdujące pokrycie w ujawnionych źródłach.

ppsa art. 134 § § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zarzut naruszenia przepisu procesowego o charakterze wynikowym.

ppsa art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Uchylenie decyzji na skutek uznania, że organy naruszyły art. 25b ust. 1 pkt 1 updof.

ppsa art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Uchylenie decyzji w wyniku błędnego uznania, że organy naruszyły przepisy Ordynacji podatkowej.

Op art. 122

Ustawa Ordynacja podatkowa

Naruszenie zasady prawdy materialnej.

Op art. 187 § § 1

Ustawa Ordynacja podatkowa

Naruszenie zasady wszechstronnego zebrania materiału dowodowego.

Op art. 191

Ustawa Ordynacja podatkowa

Naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów.

ppsa art. 193 § zdanie drugie

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Uzasadnienie wyroku ogranicza się do oceny zarzutów skargi kasacyjnej.

ppsa art. 179

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Termin na wniesienie pisma procesowego stanowiącego odpowiedź na skargę kasacyjną.

ppsa art. 153

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Obowiązek uwzględnienia rozważań NSA przy ponownym rozpoznawaniu sprawy.

Op art. 194 § § 1-3

Ustawa Ordynacja podatkowa

Charakter dokumentu urzędowego i wzruszalność domniemania jego prawdziwości.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Dochody konkubentów, którzy wspólnie rozliczali się za granicą, powinny być traktowane odrębnie w polskim postępowaniu podatkowym. Niezastosowanie przepisów art. 8 ust. 1 i 2 w zw. z art. 25b ust. 5 updof przez organy podatkowe stanowiło naruszenie prawa materialnego i procesowego.

Odrzucone argumenty

Zarzuty materialnoprawne i procesowe skargi kasacyjnej okazały się nieusprawiedliwione.

Godne uwagi sformułowania

organy podatkowe nie przedstawiły podstaw materialnoprawnych i (lub) procesowych uzasadniających stanowisko, że w toku postępowania podatkowego (...) właściwy organ podatkowy uprawniony jest do stosowania w odniesieniu do zdarzeń zaistniałych poza granicami kraju (RP) przepisów prawa polskiego (cywilnego i podatkowego) bez ich stosownej modyfikacji uwzględniającej specyfikę systemu prawnego państwa, na terytorium którego te zdarzenia wystąpiły. w Wielkiej Brytanii obywatele polscy tworzący tam konkubinat mogli się wspólnie legalnie rozliczać oraz wspólnie korzystać z zasiłków, w tym przyznawanych na dzieci z innych związków, to w świetle ich wyjaśnień oczywiste jest, że ich dochody były wspólne lub wspólnie z nich korzystali. Zastosowanie do takich przychodów przepisu art. 25b ust. 1 pkt 1 updof oraz uznanie ich – wbrew zasadom przewidzianym w art. 8 ust. 1 i ust. 2 w związku z art. 25b ust. 5 updof – za nieznajdujące pokrycia w ujawnionych źródłach (w całości) narusza tą regulację prawną. Istotne przy tym jest domniemanie (wzruszalne) co do równego udziału w przychodach i wydatkach w ramach wspólnego źródła przychodów, na które trafnie wskazał autor skargi kasacyjnej, jednakowoż które to domniemania zostało pominięte przez organy podatkowe prowadzące postępowanie w trybie omawianych przepisów art. 25b-25g updof.

Skład orzekający

Jerzy Płusa

przewodniczący

Jan Grzęda

członek

Artur Kot

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących opodatkowania dochodów nieujawnionych w kontekście konkubinatu i wspólnego rozliczania się za granicą."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji wspólnego rozliczania się za granicą i może wymagać analizy w kontekście przepisów prawa obcego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia podatkowego związanego z konkubinatem i rozliczaniem dochodów uzyskanych za granicą, co jest tematem aktualnym i budzącym zainteresowanie.

Dochody z zagranicy i konkubinat: NSA wyjaśnia, jak fiskus powinien rozliczać wspólne pieniądze.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II FSK 1693/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-03-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-09-12
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Artur Kot /sprawozdawca/
Jan Grzęda
Jerzy Płusa /przewodniczący/
Symbol z opisem
6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne
Podatek dochodowy od osób fizycznych
Sygn. powiązane
I SA/Sz 1/23 - Wyrok WSA w Szczecinie z 2023-06-28
Skarżony organ
Dyrektor Izby Administracji Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2016 poz 2032
art. 25b - 25g, art. 8 ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Płusa Sędziowie Sędzia NSA Jan Grzęda Sędzia del. WSA Artur Kot (spr.) po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 28 czerwca 2023 r. sygn. akt I SA/Sz 1/23 w sprawie ze skargi R. B. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia 24 października 2022 r. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2018 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
1. Wyrokiem z 28 czerwca 2023 r., sygn. akt I SA/Sz 1/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie (dalej także jako "WSA" lub "sąd pierwszej instancji") uwzględnił skargę R. B. (dalej jako "skarżący") i uchylił m.in. decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie (dalej jako "Dyrektor IAS", "DIAS" lub "organ podatkowy") z 24 października 2022 r. w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2018 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu. Tekst powyższego wyroku wraz z jego uzasadnieniem (oraz innych orzeczeń sądów administracyjnych przywołanych poniżej) dostępny jest w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (adres: http://orzeczenia.nsa.gov.pl; zwana w skrócie "CBOSA").
2.1. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł pełnomocnik Dyrektora IAS (radca prawny). Wystąpił o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, ewentualnie o uchylenie wyroku w całości oraz przekazanie sprawy WSA
do ponownego rozpoznania, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. Na podstawie przepisów art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259
ze zm.; zw. dalej "ppsa") autor skargi kasacyjnej postawił zaskarżonemu wyrokowi zarzuty naruszenia przepisów:
1) prawa materialnego, tj.:
a) art. 25b ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 25g ust. 1 i ust. 3 ustawy z 26 lipca 1991 r.
o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2016 r. poz. 2032 ze zm.;
zw. dalej "updof") poprzez niewłaściwe zastosowanie, będące wynikiem błędnego przyjęcia, że zastosowanie do "... dochodów partnerki skarżącego z tytułu legalnie (...) wykonywanej pracy oraz otrzymanych zasiłków ..." "przepisu art. 25b ust. 1 pkt 1 updof
i uznanie ich za nieznajdujące pokrycia w ujawnionych źródłach narusza tę regulację prawną", co nastąpiło pomimo, że przepis ten znajdował zastosowanie - skoro bowiem w toku postępowania skarżący nie udowodnił, ani też nie uprawdopodobnił (jak tego wymaga treść art. 25g ust. 1 i ust. 3) przekazania mu środków pieniężnych (a przy tym tego, iż znajdowały się one w jego dyspozycji), wynikłych z uzyskiwania przez swą partnerkę przedmiotowych przychodów, to tym samym jego przychody, które nie znajdowały pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów (tj. w części odpowiadającej kwocie nadwyżki wydatków nad "legalnymi" przychodami), winny być zakwalifikowane jako przychody, o których mowa w art. 25b ust. 1 pkt 1 updof;
b) art. 25b ust. 5 w zw. z art. 8 ust. 1 i 2 oraz art. 25b ust. 3 i 4 updof poprzez ich niezastosowanie skutkujące błędnym uznaniem przez WSA, iż "... przychody/dochody A. N. z tytułu legalnie wykonywanej pracy oraz otrzymane zasiłki, (...) powinny zostać zaliczone do dochodów skarżącego jako znajdujące pokrycie
w ujawnionych źródłach", co prowadzi do nieuprawnionej kumulacji całości dochodów konkubentów (pomimo, że są oni odrębnymi podatnikami), gdy uwzględnienie treści przepisów art. 25b ust. 5 w zw. z art. 8 ust. 1 i art. 25b ust. 3 i 4, które (wobec przyjęcia w zaskarżonym wyroku, iż dochody skarżącego i jego partnerki "były wspólne") winny znajdować zastosowanie - wskazuje, że objęte wyrażoną przez skład orzekający oceną prawną zaliczenie "przychodów/dochodów A.N. ...", obejmować może jedynie odpowiadającą ich połowie część "przychodów/dochodów...", ze względu
na ustawowe domniemanie równego udziału w przychodach i wydatkach w ramach wspólnego źródła przychodów (domniemanie obowiązujące przy braku przeciwnego dowodu, a co ma potwierdzenie w poczynionych w sprawie ustaleniach faktycznych);
2) przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
a) art. 134 § 1 ppsa w konsekwencji orzeczenia o niezgodności z prawem niezaskarżonej części decyzji;
b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ppsa w zw. z art. 25b ust. 1 pkt 1 updof poprzez uchylenie wydanych w obu instancjach decyzji na skutek uznania, że orzekające organy naruszyły art. 25b ust. 1 pkt 1 updof "przez jego błędne...", jak również "... przedwczesne zastosowanie w sprawie i uznanie ww. przychodów/dochodów za nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach", w sytuacji, gdy podniesione przez sąd pierwszej instancji naruszenie wymienionego przepisu prawa nie miało miejsca;
c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa w zw. z art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2022 r., poz. 2651 ze zm.; zw. dalej "Op") poprzez uchylenie obu decyzji w wyniku błędnego uznania, iż dopuszczając się naruszenia wymienionych przepisów Op organy "...w sposób nieuprawniony pominęły przychody/dochody A. N. z tytułu legalnie wykonywanej pracy oraz otrzymane zasiłki, które powinny zostać zaliczone do dochodów skarżącego jako znajdujące pokrycie w ujawnionych źródłach", co nastąpiło pomimo tego, że ustalone
w spornej sprawie w oparciu o kompletnie zebrany materiał dowodowy, a przy tym
"w sposób wszechstronny okoliczności" (odnoszące się do źródeł finansowania ponoszonych przez skarżącego w 2018 r. i kolejnych latach wydatków), uzasadniały przyjęcie, w świetle oceny organów podatkowych, która nie wykraczała poza granice swobodnej oceny dowodów, iż (cyt. w ślad za zaskarżonym wyrokiem)":
- "wydatki poniesione przez skarżącego w kontrolowanym roku nie mogły być pokryte (...) zgromadzonym mieniem i przychodami z lat 2005-2016 r. uzyskanymi przez konkubinę skarżącego (...), obecnie żonę (...), co było konsekwencją mającego oparcie w poczynionych w sposób prawidłowy ustaleniach stwierdzenia, że"
- "...skarżący (...) nie udowodnił (...) [i] nie uprawdopodobnił swojego stanu posiadania (dysponowania) przed poniesieniem wydatków w postaci wymienionych przychodów konkubiny, które mogły posłużyć do pokrycia wydatków kontrolowanego roku".
2.2. W piśmie procesowym z 6 września 2023 r. zatytułowanym "Odpowiedź
na skargę kasacyjną" pełnomocnik skarżącego (adwokat) wystąpił o oddalenie skargi kasacyjnej w całości na rozprawie, a także o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
3. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skargę kasacyjną należy oddalić, zgodnie z art. 184 ppsa, jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.
3.1. Na podstawie art. 193 zdanie drugie ppsa uzasadnienie wyroku ogranicza się do oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Tytułem przypomnienia wskazać jednak należy, że spór dotyczy zasadności stanowiska organów podatkowych, które przyjęły, że dochody konkubentów osiągane i wspólnie opodatkowane poza granicami kraju (przy akceptacji tego sposobu rozliczenia przez tamtejsze organy podatkowe) oraz ich oszczędności należy traktować odrębnie w przypadku prowadzenia wobec jednego
z konkubentów postępowania podatkowego w trybie przepisów art. 25b-25g updof.
W uchylonych decyzjach (oraz w skardze kasacyjnej) organy podatkowe nie przedstawiły podstaw materialnoprawnych i (lub) procesowych uzasadniających stanowisko, że w toku postępowania podatkowego (prowadzonego w sprawie ustalenia zobowiązania z tytułu zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych
od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodu) właściwy organ podatkowy uprawniony jest do stosowania w odniesieniu do zdarzeń zaistniałych poza granicami kraju (RP) przepisów prawa polskiego (cywilnego i podatkowego) bez ich stosownej modyfikacji uwzględniającej specyfikę systemu prawnego państwa,
na terytorium którego te zdarzenia wystąpiły. Innymi słowy organy podatkowe nie przedstawiły podstaw prawnych uzasadniających możliwość traktowania w sposób bezwzględnie odrębny dochodów osiąganych przez osoby prowadzące wspólne gospodarstwo domowe poza granicami kraju i wspólnie opodatkowujące owe dochody poza granicami kraju, a także wspólnie dysponujących zarówno owymi dochodami, jak
i posiadanymi oszczędnościami. Naczelny Sąd Administracyjny co do zasady podziela stanowisko wyrażone przez sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Należy zatem stwierdzić, że skoro w Wielkiej Brytanii obywatele polscy tworzący tam konkubinat mogli się wspólnie legalnie rozliczać oraz wspólnie korzystać
z zasiłków, w tym przyznawanych na dzieci z innych związków, to w świetle ich wyjaśnień oczywiste jest, że ich dochody były wspólne lub wspólnie z nich korzystali. Dochody partnerki skarżącego z tytułu legalnie tam wykonywanej pracy i otrzymane zasiłki powinny zatem zostać zaliczone (we właściwej proporcji) do przychodów (dochodów) skarżącego jako znajdujące pokrycie w ujawnionych źródłach. Zastosowanie do takich przychodów przepisu art. 25b ust. 1 pkt 1 updof oraz uznanie ich – wbrew zasadom przewidzianym w art. 8 ust. 1 i ust. 2 w związku z art. 25b ust. 5 updof – za nieznajdujące pokrycia w ujawnionych źródłach (w całości) narusza tą regulację prawną.
W tym kontekście zarzuty materialnoprawne i procesowe skargi kasacyjnej okazały się nieusprawiedliwione. Organy podatkowe bezpodstawnie odrzuciły bowiem twierdzenia skarżącego i jego partnerki (przyszłej żony), którzy zgodnie wskazywali
na korzystanie przez skarżącego z ich dochodów (wspólnych oraz odrębnych) w celu sfinansowania wydatków dotyczących zarówno kosztów utrzymania skarżącego, jak
i nabycia przez niego składników majątku objętych postępowaniem powadzonym
w trybie przepisów art. 25b-25g updof. Istotne przy tym jest, że osiąganie określonych dochodów (wspólnie lub odrębnie) i sposób dysponowania nimi (w całości lub w części) przez podatników prowadzących wspólne gospodarstwo domowe oraz posiadających oszczędności (okoliczności bezsporne na etapie postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym), w tym osób pozostających w nieformalnym związku, należą do okoliczności faktycznych podlegających regułom, o których mowa w przepisach
art. 25g ust. 1-5 updof. Istotnego wpływu na wynik rozpoznawanej sprawy nie mogło zatem wywierać bliżej niedookreślone pojęcie używane w uzasadnieniu skargi kasacyjnej dotyczące "relacji prawnomajątkowych panujących w związku konkubenckim podatnika z jego obecną małżonką". Przepisy art. 25b-25g updof należy bowiem stosować tak samo, czyli z uwzględnieniem zasad przewidzianych w art. 8 ust. 1 i ust. 2 w zw. z art. 25b ust. 5 updof, w stosunku do osób pozostających w formalnych czy też nieformalnych związkach. Istotne zaś jest domniemanie (wzruszalne) co do równego udziału w przychodach i wydatkach w ramach wspólnego źródła przychodów, na które trafnie wskazał autor skargi kasacyjnej, jednakowoż które to domniemania zostało pominięte przez organy podatkowe prowadzące postępowanie w trybie omawianych przepisów art. 25b-25g updof.
W realiach niniejszej sprawy zarzuty skargi okazały się nieusprawiedliwione, gdyż decyzje wymiarowe organów obu instancji opierały się na błędnym założeniu, dostrzeżonym przez sąd pierwszej instancji, że dochody oraz oszczędności (wspólne lub odrębne) osób prowadzących wspólne gospodarstwo domowe poza granicami kraju (pozostających w konkubinacie) należy traktować odrębnie na podstawie art. 25b ust. 1 pkt 1 updof. W tym miejscu należy podkreślić, że Naczelny Sąd Administracyjny podziela argumentację autora skargi kasacyjnej w części dotyczącej konieczności odrębnego traktowania owych podatników zarówno procesowo (jako strony odrębnych postępowań podatkowych) jak i materialnoprawnie, zgodnie z regułami przewidzianymi w art. 8 ust. 1 i 2 updof, do których stosowania odsyła wprost art. 25b ust. 5 updof. Istotne przy tym jest, że ostatnio wymienione przepisy zostały pominięte zarówno przez sąd pierwszej instancji, na co wskazuje autor skargi kasacyjnej, ale także przez organy podatkowe obu instancji. W tej sytuacji owa kwestia może mieć znaczenie w toku ponownego rozpoznawania sprawy, jeżeli właściwy organ podatkowy uzna, że istnieją podstawy do kontynuowania postępowania podatkowego. Skoro bowiem organy obu instancji nie zastosowały reguł wynikających z art. 8 ust. 1 i 2 w zw. z art. 25b ust. 5 updof w odniesieniu do dochodów osiąganych przez skarżącego i jego ówczesną partnerkę (przyszłą żonę), którymi dysponował skarżący (w całości lub w części), to znaczy, że w stosunku do decyzji organów podatkowych obu instancji WSA zasadnie zastosował art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz lit. c, a także art. 135 ppsa. I ta kwestia ma kluczowe znaczenie przy dokonywaniu oceny zarzutów skargi kasacyjnej. Organ podatkowy nie przedstawił bowiem argumentacji potwierdzającej jego stanowisko,
że naruszenia procesowe wskazywane w skardze kasacyjnej mogły mieć istotny wpływ na wynik rozpoznawanej sprawy. Nie przedstawił również argumentacji faktycznej
oraz prawnej, która stanowiłaby przeszkodę do wszczęcia postępowania podatkowego (w stosownym zakresie i czasie) wobec partnerki (przyszłej żony) skarżącego, którzy następnie podejmowali czynności cywilnoprawne dostosowujące ich relacje majątkowe do zmieniającej się rzeczywistości (zawarcia związku małżeńskiego).
3.2. Odnosząc się do poszczególnych zarzutów skargi kasacyjnej należy wskazać, że zarzuty materialnoprawne dotyczące naruszenia przepisów art. 25b ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 25g ust. 1 i ust. 3 updof, a także art. 25b ust. 5 w zw. z art. 8 ust. 1-2 oraz art. 25b ust. 3 i ust. 4 updof, dotyczą ich niewłaściwego zastosowania. Jednak ich istotę stanowi ocena prawna wyrażona przez WSA, który w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stwierdził, że organy podatkowe naruszyły wyrażone w art. 122 i art. 191 Op zasady prawdy materialnej i swobodnej oceny dowodów, gdyż w sposób nieuprawniony pominęły przychody (dochody) przyszłej żony (a ówcześnie konkubiny) skarżącego. Przychody te (dochody) osiągała ona z legalnych źródeł zatem powinny zostać one zaliczone do dochodów skarżącego jako znajdujące pokrycie w ujawnionych źródłach. Powyższe stanowisko sądu pierwszej instancji jest zasadne, również w świetle argumentacji autora skargi kasacyjnej związanej z art. 8 ust. 1 i 2 w zw. z art. 25b ust. 5 updof. Skoro przepisy te nie zostały zastosowane przez organy podatkowe obu instancji przy wydawaniu decyzji w trybie przepisów art. 25b-25g updof, to znaczy, że te decyzje zostały wydane z naruszeniem regulacji materialnoprawnych wywołujących skutki procesowe w sferze obowiązków organów podatkowych, o których mowa w przepisach art. 122, art. 187 § 1 i art. 191 Op (m.in., vide zarzut procesowy oznaczony lit. b skargi kasacyjnej).
Skoro skarżący i jego przyszła żona zgodnie wskazywali na korzystanie przez skarżącego z ich wspólnych oraz odrębnych oszczędności, to te okoliczności organ podatkowy obowiązany był uwzględnić w rozpoznawanej sprawie (jak i ewentualnie
w innych postępowaniach podatkowych, gdyby zostały wszczęte), zgodnie z art. 8 ust. 1 i 2 w zw. z art. 25b ust. 5 updof. Powyższe okoliczności, a także prowadzenie wspólnego gospodarstwa domowego i osiąganie przez skarżącego i jego przyszłą żonę wspólnych dochodów, należy uznać nie tylko za uprawdopodobnienie, o którym mowa w art. 25g ust. 3 updof, ale także za okoliczności przewidziane w art. 25g ust. 2 updof, możliwe do ustalenia lub znane organowi z urzędu, wywołujące określone skutki procesowe m.in. na tle przepisów art. 122, art. 187 § 1, art. 191 i art. 210 Op.
3.3. W świetle powyższych rozważań należy przyjąć, że zasadnicze uchybienie organów podatkowych polegające na naruszeniu art. 8 ust. 1 i 2 w zw. z art. 25b ust. 5 updof, związane z błędnym założeniem dotyczącym konsekwencji podatkowych nieformalnego związku skarżącego i jego przyszłej żony – skutkujące pominięciem
w całości, co wymaga podkreślenia, jej dochodów i oszczędności – nakładało na WSA konieczność zastosowania art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz lit. c ppsa. Z tym zastrzeżeniem, że źródłem uchybień procesowych było pominięcie przez organy podatkowe art. 8 ust. 1 i 2 w zw. z art. 25b ust. 5 updof, czego konsekwencją było naruszenie zarówno art. 25g ust. 3, jak i art. 25g ust. 2 updof. Zatem sąd pierwszej instancji zasadnie uznał
za naruszone przepisy art. 122 i art. 191 Op. Zarzuty skargi kasacyjnej w tym zakresie, a także co do naruszenia art. 187 § 1 Op, należało więc uznać za nieusprawiedliwione, podobnie jak i zarzut naruszenia przepisu procesowego o charakterze wynikowym,
tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa. Dodać w tym miejscu należy, że sąd pierwszej instancji nie wskazywał w jakiej części dochody partnerki skarżącego (jego przyszłej żony) powinny zostać zaliczone do dochodów (przychodów) skarżącego. Ta kwestia powinna zostać rozstrzygnięta przez organ podatkowy z uwzględnieniem zasad wynikających
z art. 8 ust. 1 i 2 w zw. z art. 25b ust. 5 updof.
Za nieusprawiedliwiony należało uznać również zarzut naruszenia art. 134 § 1 ppsa, gdyż sąd pierwszej instancji zasadnie przyjął, że stwierdzona wadliwość decyzji organów obu instancji skutkowała koniecznością uchylenia w całości zarówno zaskarżonej, jak poprzedzającej ją decyzji, zgodnie z art. 135 ppsa. Skoro to decyzją organu I instancji ustalone zostało zobowiązanie podatkowe skarżącego, to dla jej uchylenia jako wadliwej w świetle powyższych rozważań, dopuszczalne było uchylenie
w całości decyzji reformatoryjnej DIAS, gdyż sprawa winna zostać ponownie rozpoznana przez organ I instancji. Taki sam skutek wywoływałoby uchylenie decyzji DIAS w części ustalającej skarżącemu zobowiązanie podatkowe, ale wówczas istniałyby wątpliwości, czy decyzja reformatoryjna DIAS pozbawiona tego charakteru stałaby się wyłącznie decyzją kasacyjną, gdyż w obrocie prawnym pozostałoby tylko rozstrzygnięcie w tym zakresie. Sąd pierwszej instancji nie będąc związanym granicami skargi zasadnie uchylił zatem w całości decyzję Dyrektora IAS, natomiast autor skargi kasacyjnej nie przedstawił argumentacji świadczącej o tym, że wskazywane naruszenie procesowe mogło mieć istotny wpływ na wynik rozpoznawanej sprawy. Dodać należy,
że w skardze kasacyjnej nie został postawiony zarzut naruszenia art. 135 ppsa, czego konsekwencją w świetle art. 183 § 1 ppsa jest brak podstaw do wychodzenia przez NSA poza granice skargi kasacyjnej i dokonywanie dalszych rozważań w tym zakresie.
3.4. Ponownie rozpoznając sprawę organ podatkowy obowiązany będzie zatem uwzględnić na podstawie art. 153 ppsa te rozważania przedstawione przez Naczelny Sąd Administracyjny, które modyfikują stanowisko wyrażone przez sąd pierwszej instancji. Uwzględniając powyższe rozważania organ podatkowy winien zatem ocenić na ich podstawie, czy istnieją przesłanki uzasadniające kontynuowanie postępowania podatkowego. Dodać warto, że autor skargi kasacyjnej nie wyjaśnił, na jakiej podstawie uważa, że decyzja z 30 czerwca 2021 r. umarzająca "postępowanie w przedmiocie podatku z nieujawnionych źródeł za 2016 rok (...) powinna w sposób wiążący kształtować ustalenia przedstawione w decyzji dot. 2017r. i lat następnych". Sam fakt, że skarżący nie wniósł odwołania od decyzji organu odwoławczego uwzględniającej jego odwołanie zasadniczo w całości, czyli uchylającej niekorzystną dla skarżącego decyzję organu I instancji, a także umarzającą postępowanie podatkowe (za 2016 r.) nie oznacza bowiem – wbrew twierdzeniom organu podatkowego - że skarżący zgodził się w całości z uzasadnieniem owej decyzji, która tylko w określonej części posiada przymiot dokumentu urzędowego w rozumieniu art. 194 § 1 Op, nadto domniemanie to jest wzruszalne, zgodnie z art. 194 § 3 Op. Z uwagi na brak zarzutów skargi kasacyjnej dotyczących naruszenia przepisów art. 194 § 1-3 Op lub innych, dotyczących "wiążącego" charakteru decyzji umarzającej postępowanie podatkowe oraz granic owego "związania", w świetle art. 183 § 1 ppsa brak jest podstaw do dokonywania pogłębionych rozważań w powyższym zakresie. Powtórzyć warto, że prawidłowa wykładnia i właściwe zastosowanie przepisów art. 25b ust. 5 oraz art. 25g ust. 2 i ust. 3 updof skutkuje koniecznością dokonania stosownych ustaleń faktycznych dotyczących nie tylko wspólnych dochodów skarżącego i jego przyszłej żony, ale także wynikających m.in. z tego tytułu ich oszczędności, którymi dysponował skarżący (w bliżej nieokreślonej części). Uwzględnienie tych okoliczności w ramach czynności prawnych podejmowanych później, tj. po zawarciu małżeństwa przez skarżącego i jego partnerkę, na co wskazywano w toku postępowania sądowoadministracyjnego, tylko potwierdza stanowisko skarżącego, że w stosownym zakresie dysponował on (mógł dysponować) zarówno swoimi odrębnymi oszczędnościami, jak i oszczędnościami wspólnymi, a także odrębnymi oszczędnościami jego ówczesnej partnerki (przyszłej żony). Tym samym zaskarżony wyrok odpowiada prawu, natomiast zarzuty skargi kasacyjnej okazały się nieusprawiedliwione.
4. Mając na uwadze powyższe rozważania Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, zgodnie z art. 184 ppsa. Nie wystąpiły przesłanki do orzekania
o zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego z jednej strony mając na uwadze wynik sprawy, a z drugiej strony mając na względzie spóźniony, a przez to bezskuteczny, wniosek skarżącego o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Skład orzekający
w niniejszej sprawie podziela bowiem stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w uzasadnieniu uchwały z 19 listopada 2012 r. (II FPS 4/12), że zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego jest dopuszczalne wtedy, gdy pismo procesowe stanowiące odpowiedź na skargę kasacyjną zostało wniesione w terminie przewidzianym w art. 179 ppsa, tj. w terminie 14 dni od doręczenia odpisu skargi kasacyjnej. W niniejszej sprawie odpis skargi kasacyjnej został skarżącemu skutecznie doręczony 22 sierpnia 2023 r. zaś pismo procesowe z 6 września 2023 r. zawierające wniosek o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego zostało sporządzone i wniesione po upływie terminu przewidzianego w art. 179 ppsa.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI