II FSK 1645/06

Naczelny Sąd Administracyjny2008-01-31
NSApodatkoweWysokansa
podatek od nieruchomościbudowlewartość początkowanakłady najemcyamortyzacjau.p.d.o.p.prawo podatkowewartość rynkowawłasność

NSA oddalił skargę kasacyjną SKO, potwierdzając, że wartość nakładów najemcy nie zwiększa podstawy opodatkowania podatkiem od nieruchomości dla właściciela.

Sprawa dotyczyła podatku od nieruchomości, a kluczowym zagadnieniem była wartość budowli stanowiących środek trwały podatnika, który wynajął je innej spółce. Spółka zadeklarowała zaniżoną wartość, nie uwzględniając nakładów poczynionych przez najemcę. Sądy administracyjne uznały, że wartość początkowa budowli dla celów podatku od nieruchomości nie obejmuje nakładów najemcy, chyba że nieruchomość wróci do właściciela. NSA oddalił skargę kasacyjną SKO, podtrzymując tę interpretację.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Samorządowego Kolegium Odwoławczego (SKO) od wyroku WSA we Wrocławiu, który uchylił decyzję SKO w sprawie określenia wysokości zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2001 r. dla spółki "t.–b. W." Sp. z o.o. Spółka zadeklarowała zaniżoną wartość budowli, nie ujmując w podstawie opodatkowania wartości ulepszeń dokonanych przez najemcę, spółkę "H.". Spółka argumentowała, że podstawą opodatkowania powinna być wartość początkowa nieruchomości, a nie wartość powiększona o nakłady najemcy, powołując się na przepisy ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (u.p.d.o.p.) i pisma Ministra Finansów. WSA przychylił się do tego stanowiska, uznając, że wartość początkowa budowli dla celów podatku od nieruchomości, zgodnie z art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, powinna być ustalana na podstawie przepisów u.p.d.o.p. dotyczących amortyzacji, a nakłady najemcy nie zwiększają tej wartości, dopóki nieruchomość nie wróci do właściciela. NSA w pełni podzielił stanowisko WSA, oddalając skargę kasacyjną SKO. Sąd podkreślił, że wartość początkowa budowli dla celów podatku od nieruchomości stanowiła wartość nominalną, bez uwzględniania amortyzacji ani nakładów najemcy, chyba że były one poniesione bezpośrednio przez podatnika. NSA wskazał, że przyjęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby do zawyżenia odpisów amortyzacyjnych, gdyż zarówno najemca, jak i właściciel mogliby dokonywać odpisów od tej samej wartości.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, wartość początkowa budowli dla celów podatku od nieruchomości nie obejmuje nakładów poczynionych przez najemcę, chyba że nieruchomość wróci do właściciela.

Uzasadnienie

Podstawa opodatkowania budowli podatkiem od nieruchomości stanowi ich wartość ustalona na dzień 1 stycznia roku podatkowego, będąca podstawą obliczania amortyzacji. Wartość ta nie obejmuje nakładów najemcy, gdyż zwiększenie wartości nieruchomości następuje dopiero w momencie jej powrotu do właściciela lub w sytuacji, gdy nakłady były poniesione bezpośrednio przez podatnika.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (9)

Główne

u.p.o.l. art. 4 § 1 pkt 2

Ustawa o podatkach i opłatach lokalnych

Pomocnicze

u.p.d.o.p. art. 16a § ust. 2 pkt 1

Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych

u.p.d.o.p. art. 16g § ust. 1 pkt 1-2

Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych

u.p.d.o.p. art. 16g § ust. 13

Ustawa o podatku dochodowym od osób prawnych

k.c. art. 676

Kodeks cywilny

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a

Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 174 § pkt 1

Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 184

Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 204 § pkt 2

Ustawa – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Wartość początkowa budowli dla celów podatku od nieruchomości nie obejmuje nakładów poczynionych przez najemcę, chyba że nieruchomość wróci do właściciela. Zastosowanie przepisów u.p.d.o.p. do ustalenia wartości początkowej budowli dla celów podatku od nieruchomości jest prawidłowe. Przyjęcie odmiennego stanowiska prowadziłoby do zawyżenia odpisów amortyzacyjnych.

Odrzucone argumenty

Nakłady najemcy na budowlę powinny zwiększać jej wartość początkową dla celów podatku od nieruchomości. Przepisy u.p.d.o.p. powinny być interpretowane w sposób rozszerzający na potrzeby podatku od nieruchomości.

Godne uwagi sformułowania

Podstawa opodatkowania budowli podatkiem od nieruchomości, stanowiących środek trwały była ich wartość początkowa, bez pomniejszenia o odpisy amortyzacyjne oraz bez powiększenia o wartość nakładów poniesionych przez najemcę. Wartość początkowa ulegała zwiększeniu o poniesione nakłady na ulepszenie środków trwałych jedynie wtedy, gdy były one poniesione bezpośrednio przez podatnika a nie przez podmiot korzystający z nieruchomości (budowli) na podstawie określonego tytułu prawnego, np. umowy najmu. Brak szczegółowej regulacji w tym zakresie nie uzasadniał zastosowania wykładni rozszerzającej. "Wartość początkowa" jest, wyjąwszy wypadek ulepszenia środka trwałego, kategorią stabilną. Dzięki swej stabilności umożliwiał realizację zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa.

Skład orzekający

Stanisław Bogucki

przewodniczący

Krystyna Nowak

sprawozdawca

Jan Rudowski

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ustalanie podstawy opodatkowania podatkiem od nieruchomości w przypadku budowli, w szczególności gdy dokonano nakładów przez najemcę."

Ograniczenia: Dotyczy stanu prawnego obowiązującego w 2001 r. i interpretacji przepisów u.p.o.l. oraz u.p.d.o.p. w tamtym okresie. Może być mniej aktualne po późniejszych zmianach legislacyjnych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy powszechnego podatku od nieruchomości i jego interpretacji w kontekście nakładów najemcy, co jest istotne dla wielu właścicieli nieruchomości komercyjnych. Wyjaśnia złożone relacje między prawem podatkowym a cywilnym.

Czy nakłady najemcy zwiększają podatek od nieruchomości właściciela? NSA wyjaśnia.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II FSK 1645/06 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2008-01-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-11-14
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jan Rudowski
Krystyna Nowak /sprawozdawca/
Stanisław Bogucki /przewodniczący/
Symbol z opisem
6115 Podatki od nieruchomości
Hasła tematyczne
Podatek od nieruchomości
Sygn. powiązane
I SA/Wr 994/05 - Wyrok WSA we Wrocławiu z 2006-06-20
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 1991 nr 9 poz 31
art. 4 ust. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych.
Dz.U. 2000 nr 54 poz 654
art. 16a ust. 2 pkt 1, art. 16g ust. 1 pkt 1-2, ust. 13
Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych - tekst jednolity
Dz.U. 1964 nr 16 poz 93
art. 676
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędziowie NSA Krystyna Nowak (sprawozdawca), Jan Rudowski, Protokolant Małgorzata Blajerska, po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2008 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 20 czerwca 2006 r. sygn. akt I SA/Wr 994/05 w sprawie ze skargi "t.– b. W." spółki z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia 28 czerwca 2005 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2001 r. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. na rzecz "t. – b. W." spółki z o.o. z siedzibą w W. kwotę 1200 (jeden tysiąc dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 20 czerwca 2006 r. sygn. akt I SA/Wr 994/05, wydanym na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu po rozpoznaniu skargi "t." Spółki z o.o. we W., uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z 28 czerwca 2005 r. nr [...] w przedmiocie określenia Spółce wysokości zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2001 r.
Z uzasadnienia wyroku wynikało, że – w ocenie organów podatkowych obu instancji – Spółka zadeklarowała do opodatkowania zaniżoną wartość budowli związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. W podstawie opodatkowania nie ujęła wartości ulepszeń w środkach trwałych (place składowe, manewrowe i drogi; poligon produkcyjny; infrastruktura zewnętrzna; fundament pod kocioł grzewczy, podtorze pod żurawia oraz związanych bezpośrednio z przesyłem energii – ogrzewanie technologiczne instalacja ziemna i naziemna), dokonanych przez najemcę Spółkę z o.o. "H." we W.
W skardze z 9 sierpnia 2005 r. Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji zarzucając naruszenie art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych.
W uzasadnieniu wskazała, że 1 lipca 1996 r. zawarła umowę najmu ze Spółką "H.", zgodnie z którą po zakończeniu umowy najemca był uprawniony do nabycia nieruchomości za cenę uwzględniającą zapłacony do tego czasu czynsz oraz wartość dokonanych nakładów.
W ocenie skarżącej podstawą opodatkowania powinna być wartość początkowa nieruchomości, ustalona na podstawie przepisów ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 54, poz. 654 ze zm.) – w skrócie u.p.d.o.p. Na potwierdzenie swojego stanowiska powołała się na treść pisma Ministra Finansów z dnia 24 lipca 2003 r. o nr [...]. Zdaniem skarżącej, nie można było dokonywać interpretacji rozszerzającej przepisów podatkowych. Nie miała bowiem obowiązku określania wartości rynkowej przedmiotowych budowli w oparciu o przepis art. 4 ust. 5 ustawy. Brak było podstaw do zastosowania przepisu art. 676 Kodeksu cywilnego z tego powodu, iż przepisy u.p.d.o.p. definiowały pojęcie "wartości początkowej". Dlatego też ocena poniesionych przez najemcę nakładów, w świetle przepisów Kodeksu cywilnego, nie powinna wpływać na wysokość zobowiązania podatkowego. Poza tym w sytuacji, gdy najemca nie wyraziłby chęci nabycia nieruchomości, skarżącej służyłoby prawo żądania przywrócenia stanu poprzedniego lub mogłaby zatrzymać ulepszenia za zapłatą sumy odpowiadającej ich wartości w chwili zwrotu. Dopiero z chwilą zatrzymania ulepszeń mogłaby ona ująć w ewidencji środków trwałych podwyższoną ich wartość i od tej chwili można byłoby mówić, iż nakłady te stanowią własność skarżącej.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zaskarżona decyzja naruszała prawo.
Kluczowym problemem istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy było ustalenie znaczenia pojęcia "wartość początkowa" budowli określona według zasad przewidzianych w odrębnych przepisach dla celów amortyzacji. W myśl art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy podstawę opodatkowania dla budowli stanowiła ich wartość ustalona na dzień 1 stycznia roku podatkowego, stanowiąca podstawę obliczania amortyzacji w tym roku, a w przypadku budowli całkowicie zamortyzowanych – ich wartość z dnia 1 stycznia roku, w którym dokonano ostatniego odpisu amortyzacyjnego. Ustawodawca w powołanym przepisie posłużył się, więc przy określaniu podstawy opodatkowania techniką odesłania, co oznacza, iż określenie wartości nieruchomości powinno odbyć się w oparciu o przepisy u.p.d.o.p. Zgodnie z art. 16g ust. 1 pkt 1–3 u.p.d.o.p. wartość początkową środków trwałych w razie odpłatnego nabycia określa cena ich nabycia, w razie wytworzenia we własnym zakresie – koszt wytworzenia a w razie nabycia w drodze spadku, darowizny lub w inny nieodpłatny sposób – wartość rynkową z dnia nabycia. Tak określoną wartość początkową środków trwałych powiększa się o sumę wydatków na ich ulepszenie (przebudowę, rozbudowę, rekonstrukcję, adaptację lub modernizację), w tym także o wydatki na nabycie części składowych lub peryferyjnych, których jednostkowa cena nabycia przekracza 3.500 zł (art. 16g ust. 13 u.p.d.o.p.).
Z powołanych przepisów wynikało w sposób jednoznaczny, iż podstawą opodatkowania budowli podatkiem od nieruchomości, stanowiących środek trwały skarżącej, była wartość początkowa brutto tych nieruchomości, bez pomniejszenia o odpisy amortyzacyjne oraz bez powiększenia o wartość nakładów poniesionych przez najemcę. Wartość początkowa ulegała zwiększeniu o poniesione nakłady na ulepszenie środków trwałych jedynie w sytuacji, gdy były one poniesione bezpośrednio przez podatnika, a nie przez podmiot korzystający z tych nieruchomości na podstawie określonego tytułu prawnego (np. umowy najmu). Zwiększenie (o nakłady najemcy) wartości początkowej nieruchomości dla celów podatku od nieruchomości będzie możliwe dopiero w sytuacji, gdy nieruchomość "powróci" do podatnika. Brak szczegółowej regulacji w tym zakresie nie uzasadniał zastosowania wykładni rozszerzającej, mniej korzystnej dla podatnika. Wykładnia przepisów ustawowych winna być dokonywana przy zastosowaniu techniki wykładni ustawy w zgodzie z Konstytucją. Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie podkreślał, że zawsze wtedy, gdy możliwe jest takie tłumaczenie przepisu, aby był on zgodny z Konstytucją i nie prowadził do naruszenia konstytucyjnej zasady zaufania obywatela do państwa należy z tej możliwości skorzystać. Prawidłowość przyjętego stanowiska potwierdzała również wprowadzona (od 1 stycznia 2003 r.) w art. 4 ust. 4 ustawy regulacja odnosząca się do leasingu, zgodnie z którą jeżeli budowla jest przedmiotem umowy leasingu i odpisów amortyzacyjnych dokonuje korzystający, w przypadku jej przejęcia przez właściciela, do celów określenia podstawy opodatkowania przyjmuje się wartość początkową przed zawarciem pierwszej umowy leasingu, zaktualizowaną i powiększoną o dokonane ulepszenia oraz niepomniejszoną o spłatę wartości początkowej.
Określenie, iż "wartość początkowa", wyjąwszy wypadek ulepszenia środka trwałego, było kategorią stabilną. Dzięki swej stabilności umożliwiało realizację zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa. Podatek od nieruchomości jak słusznie zauważył organ a czego nie kwestionowała skarżąca był (jest) podatkiem od posiadania majątku, który w czasie w sposób naturalny ulega przewartościowaniu. Ustawodawca, normując podatek mógł jednak, przyjąć założenie inne, które nie odzwierciedlało rzeczywistej wartości majątku poddanego opodatkowaniu. W rezultacie ustawodawca uznał, że podstawę opodatkowania będzie stanowiła wartość początkowa budowli, równa wartości nominalnej. Ustawodawca dał temu wyraz przez wyłączenie wpływu amortyzacji na wartość początkową budowli a także wartości nakładów poczynionych przez podmiot korzystający z nieruchomości. Nie można było – z wyraźną niekorzyścią dla podatnika – przyjmować, że ustawodawca nakazywał uwzględniać wzrost wartości nieruchomości w związku z nakładami poczynionymi przez najemcę tej nieruchomości.
W konsekwencji powyższego wykazanie przez skarżącą dla potrzeb podatku od nieruchomości zaktualizowanej (o nakłady najemcy) wartości początkowej budowli, nie znajdowało uzasadnienia prawnego. Natomiast przyjęcie stanowiska organu prowadziłoby do zawyżenia odpisów amortyzacyjnych, bowiem z jednej strony dokonywałby ich najemca nieruchomości a z drugiej strony jej właściciel.
W skardze kasacyjnej od opisanego wyroku Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. wniosło o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu oraz o zasądzenie od strony przeciwnej kosztów postępowania według norm przepisanych, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi oraz o zasądzenie od strony przeciwnej kosztów postępowania według norm przepisanych.
Wyrokowi zarzuciło naruszenie prawa materialnego, tj. przepisu art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. Nr 9, poz. 31 ze zm. – w brzmieniu obowiązującym w 2000 r.), poprzez jego błędną wykładnię, w kontekście art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor wskazał, iż nie można się było zgodzić ze stanowiskiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego zajętym w zaskarżonym wyroku.
Istotą naruszenia przepisu art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych w przedmiotowej sprawie była dokonana przez Sąd recepcja przepisów o podatku dochodowym od osób prawnych na użytek opodatkowania nieruchomości, z pominięciem istoty podatku od nieruchomości.
Podatek od nieruchomości był (jest) podatkiem o charakterze majątkowym. W zakresie ustalania podstawy opodatkowania są stosowane przez ustawodawcę różne techniki odnoszące się do przedmiotu opodatkowania np. dla gruntu – powierzchnia, dla budynku – powierzchnia użytkowa, czy – w przypadku budowli – jej wartość. Opodatkowaniu podlega więc nieruchomość należąca do podatnika, a podstawę opodatkowania stanowi jej wartość dla celów amortyzacyjnych. Okoliczność wynajęcia nieruchomości była w aspekcie istnienia obowiązku podatkowego i jego konkretyzacji obojętna. Skoro budowla stanowiła własność podatnika, to podstawą jej opodatkowania była wartość przyjęta dla celów amortyzacyjnych. Dokonana przez najemcę inwestygacja w obcym obiekcie bezspornie prowadziła do podwyższenia wartości nieruchomości, należącej do wynajmującego, albowiem okoliczność najmu nie pozbawiła go prawa własności i rzecz ulepszona pozostawała jego własnością. Podwyższenie wartości nieruchomości stanowiło podstawę podniesienia wartości rzeczy w zakresie odpisów amortyzacyjnych. Najemca, który dokonał ulepszania miał prawo do amortyzacji. Inwestycja w obcym obiekcie jest kategorią podatkowoprawną przyjętą na użytek opodatkowania dochodów podatników, która jednak jest obojętna z punktu widzenia pojęcia prawa własności. Ustawa i podatkach i opłatach lokalnych odsyła jedynie do przepisów o amortyzacji, a nie do zasad opodatkowania przyjętych w przepisach o podatku dochodowym od osób prawnych. Dokonana przez skarżącą, tj. Spółkę "t." i aprobowała przez Sąd recepcja rozwiązań zawartych w podatku dochodowym od osób prawnych, która w tym przypadku przekłada się na zasadę, że podatnik płaci podatek tylko od ulepszeń, które sam dokonał, bo tylko te może amortyzować, jest stwierdzeniem idącym zbyt daleko. Na dodatek sprzecznym z zasadą konstrukcyjną podatku od nieruchomości, zgodnie z którą obowiązek podatkowy ciąży na właścicielu lub posiadaczu samoistnym.
Podatek od nieruchomości i podatek dochodowy od osób prawnych mają różne przedmioty opodatkowania. Przedmiotem opodatkowania podatkiem dochodowym jest dochód, czyli przychód pomniejszony o koszty jego uzyskania. Podatkowi od nieruchomości podlega posiadanie nieruchomości. Dlatego w zakresie podatku dochodowego istotne jest, kto poniósł wydatek związany z przychodami i zasadne jest przyznanie najemcy prawa do amortyzacji poniesionych nakładów w obcej nieruchomości, albowiem ma to związek z uzyskanym przychodem. W zakresie podatku od nieruchomości istotna jest wartość budowli przyjęta dla celów amortyzacyjnych. Skoro właściciel i najemca ją amortyzują, to wartość budowli równa się sumie wartości przyjętej dla amortyzacji przez właściciela jak i najemcę. Powyższa zasada nie stanowi wykładni rozszerzającej, lecz odwołuje się do cywilistycznego pojęcia prawa własności. Stwierdzenie Sądu, że ustawodawca postanowił nie uwzględnić wartości rzeczywistej nieruchomości było chybione. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uznaje, że ustawodawca odsyłając w zakresie wyliczenia podstawy opodatkowania do przepisów o amortyzacji, stwierdza tym samym, że na wartość budowli składa się wartość przyjęta przez podatnika, jak i inwestora obcego, który dokonał ulepszeń budowli należącej do podatnika.
Z umowy najmu zawartej 1 lipca 1996 r. pomiędzy Spółką "t." i Spółką z o.o. "H." wynikało, że po upływie okresu, na jaki umowa była zawarta (do 30 czerwca 2006 r.), najemcy przysługiwało uprawnienie zakupu przedmiotu najmu po ustalonej z wynajmującym cenie. W przypadku gdyby najemca nabył od wynajmującego część nieruchomości, stanowiącej przedmiot niniejszej umowy, wszelkie poniesione przez najemcę nakłady, jak również cały wpłacony w okresie najmu czynsz – zaliczone zostaną na poczet ceny. Powyższe oznaczało, że dokonane ulepszenia były podczas trwania umowy najmu własnością wynajmującego, albowiem wchodziły w skład wartości przedmiotu sprzedaży. Z umowy wynikało, że wystarczy, aby najemca nabył chociażby część nieruchomości, niekoniecznie nawet tę przez niego ulepszoną, aby nakłady najemcy zostały zaliczone na poczet ceny. Oznacza to, że strony umowy oderwały się od dyspozycji względnie wiążącej, zawartej w art. 676 k.c., co do zasad rozliczenia ulepszeń po zakończeniu umowy najmu, które są wyraźnie powiązane z konkretnym przedmiotem najmu. Stwierdzenie, iż dopiero w przypadku nie dojścia do skutku umowy nabycia nieruchomości po zakończeniu najmu, zastosowanie będzie mieć przepis art. 676 k.c., z którego wynika, że dopiero z tą chwilą wynajmujący może być uznany za właściciela rzeczy o podwyższonej wartości i to o ile nie wybierze opcji przywrócenia stanu pierwotnego, nie wydawało się być trefne.
Odpowiadając na skargę kasacyjną "t." Spółka z o.o. z siedzibą we W. wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej.
Na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym pełnomocnik Spółki podtrzymał stanowisko przedstawione w odpowiedzi na skargę, wniósł o zasadzenie na jej rzez kosztów postępowania według norm przepisanych.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarga kasacyjna Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. nie miała uzasadnionych podstaw.
Artykuł 4 ust. 1 pkt 2 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych, którego błędną wykładnię jako jedyną podstawę kasacyjną wskazało SKO, w brzmieniu z roku 2001, stanowił, że podstawą opodatkowania – podatkiem od nieruchomości – budowli była ich wartość ustalona na dzień 1 stycznia roku podatkowego stanowiąca podstawę obliczenia amortyzacji w tym roku, a w wypadku budowli całkowicie zamortyzowanych – ich wartość z dnia 1 stycznia roku, w którym dokonano ostatniego odpisu amortyzacyjnego.
Autor skargi kasacyjnej nie wskazywał, iżby do budowli, których sprawa dotyczyła miały mieć zastosowanie postanowienia art. 4 ust. 5 i 6 wskazanej ustawy,
Oceniając zasadność zarzutu należało zatem odnieść się do pierwszej części przepisu.
O amortyzacji, w prawie podatkowym, stanowiły postanowienia ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2000 r. Nr 54, poz. 654 ze zm.). Zgodnie z ar. 16g ust. 1 pkt 1, 2 ustawy wartość początkową środków trwałych w razie ich odpłatnego nabycia określa cena nabycia, w razie wytworzenia we własnym zakresie – koszt wytworzenia. Tak określona wartość początkowa środków trwałych powiększały wydatki na ich ulepszenie (przebudowę, rozbudowę, rekonstrukcję, adaptację lub modernizację), w tym także na nabycie części składowych lub peryferyjnych, których jednostkowa cena nabycia przekracza 3.500 zł (art. 16g ust. 13 u.p.d.o.p.).
Należało w całości podzielić ocenę WSA zawartą w zaskarżonym wyroku, że stanowisko organu odwoławczego (w niniejszym postępowaniu kasacyjnym: strona wnosząca skargę kasacyjną) było nieprawidłowe. Podstawą opodatkowania budowli podatkiem od nieruchomości, stanowiących środek trwały była ich wartość początkowa, bez pomniejszenia o odpisy amortyzacyjne oraz bez powiększenia o wartość nakładów poniesionych przez najemcę. Wartość początkowa ulegała zwiększeniu o poniesione nakłady na ulepszenie środków trwałych jedynie wtedy, gdy były one poniesione bezpośrednio przez podatnika a nie przez podmiot korzystający z nieruchomości (budowli) na podstawie określonego tytułu prawnego, np. umowy najmu (por. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2006 r. sygn. II FSK 921/05, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych [w:] http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zwiększenie (o nakłady najemcy) wartości początkowej nieruchomości dla celów podatku od nieruchomości będzie możliwe dopiero w sytuacji, gdy nieruchomość "powróci" do podatnika. Brak szczegółowej regulacji w tym zakresie nie uzasadniał zastosowania wykładni rozszerzającej. Trybunał Konstytucyjny wielokrotnie podkreślał, że zawsze wtedy, gdy możliwe jest takie tłumaczenie przepisu, aby był on zgodny z Konstytucją i nie prowadził do naruszenia konstytucyjnej zasady zaufania obywatela do państwa należy z tej możliwości skorzystać. "Wartość początkowa" jest, wyjąwszy wypadek ulepszenia środka trwałego, kategorią stabilną. Dzięki swej stabilności umożliwiał realizację zasady zaufania obywatela do państwa i stanowionego przez nie prawa. Podatek od nieruchomości, jak słusznie zauważył organ odwoławczy, a czego nie kwestionowała Spółka, był (jest) podatkiem od posiadania majątku, który w czasie w sposób naturalny ulega przewartościowaniu. Ustawodawca – jak to zasadnie stwierdził WSA – normując podatek mógł jednak ten fakt pominąć, przyjąć założenie inne, przy którym podstawa opodatkowania nie odzwierciedlała rzeczywistej wartości majątku poddanego opodatkowaniu. W rezultacie ustawodawca uznał, że podstawę opodatkowania będzie stanowiła wartość początkowa budowli, równa wartości nominalnej. Ustawodawca dał temu wyraz przez wyłączenie wpływu amortyzacji na wartość początkową budowli, a także wartości nakładów poczynionych przez podmiot korzystający z nieruchomości. Nie można więc było z wyraźną niekorzyścią dla podatnika przyjmować, że ustawodawca nakazywał uwzględniać wzrost wartości nieruchomości w związku z nakładami poczynionymi przez najemcę tej nieruchomości. W konsekwencji powyższego obligowanie Spółki do wykazania, dla potrzeb podatku od nieruchomości zaktualizowanej (o nakłady najemcy) wartości początkowej budowli, nie znajdowało uzasadnienia prawnego.
W ślad za Sądem I instancji należało zwrócić uwagę, że w myśl art. 676 K.c., który jest przepisem dyspozytywnym, dającym priorytet postanowieniom umownym stron, jeżeli najemca ulepszył rzecz najętą, wynajmujący, w braku odmiennej umowy, może według swego wyboru albo zatrzymać ulepszenia za zapłatą sumy odpowiadającej ich wartości w chwili zwrotu, albo żądać przywrócenia stanu poprzedniego. Z postanowień umowy najmu z dnia 1 lipca 1996 r. nie wynika, z jaką chwilą miałoby nastąpić ewentualne przeniesienie wartości nakładów na skarżącą a jedynie, że planowana przez najemcę adaptacja lub przebudowa pomieszczeń musiała być każdorazowo uzgadniana z wynajmującą Spółką w celu uzyskania pisemnej zgody oraz, iż w przypadku nabycia przez najemcę nieruchomości wszelkie nakłady oraz zapłacony czynsz będą zaliczone na poczet ceny nabycia. Tak więc z chwilą odstąpienia przez najemcę od zakupu nieruchomości zastosowanie będzie miał w całej rozciągłości przepis art. 676 K.c.
Należało także zaaprobować tezę Sądu pierwszej instancji, że rozwiązań w zakresie opodatkowania należy poszukiwać przede wszystkim w przepisach prawa regulujących kwestie z tym związane. Na przykład art. 16a ust. 2 pkt 1 u.p.d.o.p. stwarzał podstawę prawną do amortyzowania np. przez najemcę, przyjętych do używania inwestycji w obcych środkach trwałych. Dla celów podatku dochodowego w okresie używania korzyści z tego tytułu czerpał podatnik inwestujący w czyimś mieniu, a nie bezpośrednio jego właściciel. Jest to o tyle zasadne, że przepisy u.p.d.o.p. wiązały możliwość zaliczenia odpisu amortyzacyjnego w koszty uzyskania przychodów z faktem poniesienia określonego wydatku na przedmiot amortyzacji przez podatnika. Przyjęcie stanowiska organu – strony skarżącej – prowadziłoby do zawyżenia odpisów amortyzacyjnych, gdyż z jednej strony dokonywałby ich najemca nieruchomości, a z drugiej strony jej właściciel (por. wyrok NSA z dnia 20 stycznia 2005 r. sygn. FSK 1370/04, publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych [w:] http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Ze wskazanych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 i art. 204 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI