II FSK 1637/17

Naczelny Sąd Administracyjny2017-11-30
NSApodatkoweWysokansa
podatek dochodowy od osób prawnychkoszty uzyskania przychodówrestrukturyzacjapodział spółkiinterpretacja podatkowaNSA

NSA uchylił wyrok WSA i interpretację indywidualną Ministra Finansów, uznając wydatki na restrukturyzację spółki za koszty uzyskania przychodów.

Spółka P. sp. z o.o. wniosła o interpretację podatkową dotyczącą możliwości zaliczenia wydatków na obsługę prawną, księgową i podatkową procesu podziału spółki do kosztów uzyskania przychodów. Minister Finansów uznał te wydatki za niekwalifikujące się do kosztów, argumentując utratą źródła przychodów. WSA we Wrocławiu podzielił to stanowisko. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił jednak wyrok WSA i interpretację, stwierdzając, że wydatki na restrukturyzację, mające na celu zwiększenie efektywności i zachowanie źródła przychodów w dłuższej perspektywie, mogą stanowić koszty uzyskania przychodów.

Spółka P. sp. z o.o. przeprowadziła proces podziału w trybie art. 529 § 1 pkt 4 Kodeksu spółek handlowych, polegający na przeniesieniu części majątku na spółki przejmujące i nowozawiązane. Spółka wniosła o interpretację indywidualną, pytając, czy wydatki poniesione na obsługę prawną, księgową i podatkową tego procesu stanowią koszty uzyskania przychodów w rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (u.p.d.o.p.). Spółka argumentowała, że celem restrukturyzacji było zwiększenie efektywności działalności, specjalizacja w transporcie kolejowym i pozyskanie inwestora, co miało przyczynić się do wzrostu przychodów i zachowania źródła przychodów. Minister Finansów uznał stanowisko spółki za nieprawidłowe, twierdząc, że przeniesienie części majątku oznacza utratę źródła przychodów, a tym samym wydatki te nie mogą być uznane za koszty uzyskania przychodów. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu przychylił się do stanowiska Ministra Finansów. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną spółki, uchylił zaskarżony wyrok i interpretację. Sąd uznał, że stanowisko organów podatkowych i sądu pierwszej instancji było nadmiernie uproszczone. Podkreślił, że decyzje gospodarcze, w tym restrukturyzacyjne, należy oceniać z perspektywy racjonalności działania i długoterminowego celu, jakim jest zachowanie lub zabezpieczenie źródła przychodów. NSA stwierdził, że restrukturyzacja mająca na celu zwiększenie efektywności i konkurencyjności, nawet jeśli wiąże się z doraźną utratą przychodów z niektórych obszarów działalności, może być uznana za działanie zmierzające do zachowania lub zabezpieczenia źródła przychodów w dłuższej perspektywie. W związku z tym, NSA uznał, że wydatki na obsługę prawną, podatkową i księgową procesu podziału spółki mogą stanowić koszty uzyskania przychodów.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (1)

Odpowiedź sądu

Tak, wydatki poniesione na obsługę prawną, podatkową oraz księgową procesu podziału spółki mogą być uznane za koszty uzyskania przychodów w rozumieniu art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p.

Uzasadnienie

NSA uznał, że restrukturyzacja spółki, nawet jeśli wiąże się z przeniesieniem części majątku i doraźną utratą przychodów, może być racjonalnym działaniem gospodarczym zmierzającym do zachowania lub zabezpieczenia źródła przychodów w dłuższej perspektywie. Wydatki związane z taką restrukturyzacją, poniesione w celu zwiększenia efektywności i konkurencyjności, powinny być traktowane jako koszty uzyskania przychodów.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (11)

Główne

u.p.d.o.p. art. 15 § ust. 1

Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych

Koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 16 ust. 1.

Pomocnicze

u.p.d.o.p. art. 4a § pkt 4

Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych

Definicja zorganizowanej części przedsiębiorstwa.

k.s.h. art. 529 § § 1 pkt 4

Ustawa z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych

Podział spółki przez wydzielenie.

P.p.s.a. art. 174

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawy skargi kasacyjnej.

P.p.s.a. art. 146 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Uchylenie zaskarżonego wyroku.

P.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Oddalenie skargi.

P.p.s.a. art. 188

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozpoznanie istoty sprawy przez NSA.

P.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Orzeczenie o kosztach.

P.p.s.a. art. 203 § pkt 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Orzeczenie o kosztach.

P.p.s.a. art. 205 § § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Orzeczenie o kosztach.

Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie art. 14 § ust. 1 pkt 1 lit. c) i pkt 2 lit. b)

Określenie wysokości kosztów zastępstwa procesowego.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Wydatki na restrukturyzację spółki, mające na celu zwiększenie efektywności i zachowanie źródła przychodów w dłuższej perspektywie, mogą stanowić koszty uzyskania przychodów. Decyzje restrukturyzacyjne należy oceniać z perspektywy racjonalności działania i długoterminowego celu, a nie tylko doraźnych skutków.

Odrzucone argumenty

Przeniesienie części majątku spółki oznacza utratę źródła przychodów, a tym samym wydatki związane z tym procesem nie mogą być uznane za koszty uzyskania przychodów.

Godne uwagi sformułowania

Stanowisko takie, które należy uznać za nadmiernie uproszczoną konkluzję, nie uwzględnia jednak, a powinno, w świetle treści spornego przepisu, szerszego kontekstu gospodarczego i finansowego oraz uwarunkowań towarzyszących realizowanemu przez Spółkę przedsięwzięciu. Działając w warunkach rynkowych Spółka musi podejmować racjonalne z jej punktu widzenia, oparte na ekonomicznych analizach i kalkulacjach działania zmierzające do uzyskania możliwie największej efektywności ekonomicznej. Chodzi bowiem o cel tych działań, jeżeli opierały się one na racjonalnych przesłankach rokujących jego osiągnięcie, zaś niekoniecznie osiągnięciu zamierzonego skutku, który z różnych powodów wynikających, m.in. z ryzyka gospodarczego, ostatecznie mógł nie nastąpić.

Skład orzekający

Jerzy Płusa

przewodniczący sprawozdawca

Stanisław Bogucki

sędzia

Bożena Kasprzak

sędzia (del.)

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Uzasadnienie możliwości zaliczenia wydatków na restrukturyzację spółki do kosztów uzyskania przychodów, nawet jeśli wiąże się to z podziałem przedsiębiorstwa i zmianą jego struktury."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji podziału spółki przez wydzielenie i może wymagać analizy w kontekście konkretnych okoliczności faktycznych i prawnych innych przypadków restrukturyzacji.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia podatkowego związanego z kosztami restrukturyzacji, które jest istotne dla wielu przedsiębiorców. NSA przedstawił klarowne uzasadnienie swojej decyzji, podkreślając racjonalność działań gospodarczych.

Restrukturyzacja spółki to koszt uzyskania przychodu? NSA wyjaśnia.

Sektor

transportowe

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II FSK 1637/17 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2017-11-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2017-06-16
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Bożena Kasprzak
Jerzy Płusa /przewodniczący sprawozdawca/
Stanisław Bogucki
Symbol z opisem
6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
6560
Hasła tematyczne
Interpretacje podatkowe
Podatek dochodowy od osób prawnych
Sygn. powiązane
I SA/Wr 1232/16 - Wyrok WSA we Wrocławiu z 2017-03-09
Skarżony organ
Minister Finansów~Szef Krajowej Administracji Skarbowej
Treść wyniku
uchylono zaskarżony wyrok i interpretację indywidualną
Powołane przepisy
Dz.U. 2014 poz 851
art. 15 ust. 1
Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych - tekst jednolity
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jerzy Płusa (sprawozdawca), Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędzia WSA (del.) Bożena Kasprzak, po rozpoznaniu w dniu 30 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej P. sp. z o.o. z siedzibą w L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 9 marca 2017 r. sygn. akt I SA/Wr 1232/16 w sprawie ze skargi P. sp. z o.o. z siedzibą w L. na interpretację indywidualną Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach działającego z upoważnienia Ministra Finansów z dnia 30 maja 2016 r. nr IBPB-1-3/4510-329/16/WLK w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2) uchyla interpretację indywidualną Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach działającego z upoważnienia Ministra Finansów z dnia 30 maja 2016 r. nr IBPB-1-3/4510-329/16/WLK 3) zasądza od Szefa Krajowej Administracji Skarbowej na rzecz P. sp. z o.o. z siedzibą w L. kwotę 1137 (słownie: tysiąc sto trzydzieści siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 9 marca 2017 r. sygn. akt I SA/Wr 1232/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę P. sp. z o.o. z siedzibą w L. (dalej jako "Spółka") na interpretację indywidualną Ministra Finansów (organ upoważniony - Dyrektor Izby Skarbowej w Katowicach) z dnia 30 maja 2016 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych.
Przedstawiając w uzasadnieniu wyroku stan sprawy Sąd pierwszej instancji wskazał, że Spółka we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej podała, że prowadzi działalność gospodarczą w zakresie świadczenia usług transportu kolejowego, a także wykonywania prac utrzymaniowo-naprawczych dla wagonów towarowych i wagonetek. W przeszłości prowadziła również działalność w zakresie transportu samochodowego (osobowego, towarowego, specjalistycznego), handlu produktami naftowymi, remontów pojazdów kołowych i szynowych oraz maszyn i urządzeń.
W związku z planami reorganizacyjnymi przewidującymi przystąpienie do Spółki nowego udziałowca, dotychczasowy (jedyny) udziałowiec Spółki podjął decyzję o dokonaniu jej podziału w trybie art. 529 § 1 pkt 4 ustawy z 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (Dz. U. z 2013 r. poz. 1030, z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "k.s.h.", poprzez przeniesienie na spółki przejmujące oraz na spółki nowozawiązane części majątku Spółki w postaci wyodrębnionych oddziałów lub wydziałów funkcjonujących pod nazwami: (1) Wydział T. [...]; (2) Oddział O. [...]; (3) Wydział P. [...]; (4) Wydział Z. [...].
W dniu 31 lipca 2015 r. właściwy sąd rejonowy dokonał: wpisu podziału Spółki, podwyższenia kapitału zakładowego w spółkach przejmujących oraz zarejestrowania spółek nowozawiązanych. Pozostały w Spółce zespół składników majątkowych, materialnych i niematerialnych - włączając zobowiązania - stanowi zorganizowaną część przedsiębiorstwa w postaci Oddziału X. (dalej jako "X."), w ramach którego Spółka kontynuuje swoją działalność w zakresie świadczenia usług transportowych realizowanych transportem kolejowym, a także wykonywania prac utrzymaniowo-naprawczych dla wagonów towarowych i wagonetek.
Spółka podała także, iż w dniu 26 czerwca 2015 r. uzyskała kilka interpretacji indywidualnych wydanych przez Ministra Finansów (organ upoważniony - Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu), które potwierdzają, że zarówno wydzielone oddziały i wydziały, jak i X. stanowią zorganizowane części przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 4a pkt 4 ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2014 r. poz. 851, z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "u.p.d.o.p." - i w konsekwencji, na skutek dokonanego podziału po stronie Spółki nie wystąpi przychód do opodatkowania. Wyjaśniła, że zasadniczym celem opisanego podziału było przygotowanie do sprzedaży mniejszościowego pakietu udziałów w Spółce partnerowi biznesowemu, działającemu na rynku transportu kolejowego (dalej jako "inwestor"), który jest jednym z wiodących podmiotów prowadzących działalność w sektorze usług transportu kolejowego. Szeroka dywersyfikacja działalności Spółki mogła ograniczyć możliwości jej dalszego rozwoju na rynku kolejowym. Specjalizacja działalności miała więc na celu zwiększenie efektywności działań Spółki i tym samym wzrost przychodów ze sprzedaży usług transportu kolejowego.
Wskutek realizacji opisanego procesu restrukturyzacji Spółka poniosła szereg wydatków na obsługę prawną, księgową oraz podatkową. Proces podziału wiąże się bowiem z wieloma wątpliwościami natury prawnej, księgowej czy podatkowej, stąd nabywane usługi w tym zakresie miały przede wszystkim na celu zapewnienie prawidłowego przebiegu procesu podziału Spółki. Nabywane usługi dotyczyły: koncepcji podziału, prawidłowości przebiegu procedury podziału od strony prawnej, prawidłowości rozliczenia podziału z perspektywy księgowej oraz podatkowej.
Ponadto zaznaczyła, że na moment sporządzenia wniosku inwestor nie nabył pakietu mniejszościowego udziałów w Spółce, niemniej jednak Spółka nie wyklucza, że nastąpi to w przyszłości.
W związku z powyższym Spółka zadała następujące pytanie.
Czy wydatki poniesione na obsługę prawną oraz księgową procesu podziału Spółki stanowią koszty uzyskania przychodów w rozumieniu art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p.?
Przedstawiając swoje stanowisko w sprawie Spółka stwierdziła, że wydatki poniesione na obsługę prawną, podatkową i księgową procesu jej podziału stanowią koszt podatkowy w rozumieniu art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p.
Po przedstawieniu ogólnych zasad zaliczania wydatków do kosztów uzyskania przychodów, Spółka odniosła się do związku wydatków z przychodem oraz pozostałych warunków stanowiących o możliwości ujęcia wydatków w kosztach podatkowych. Opisując związek wydatków z przychodem podkreśliła, że proces reorganizacji został zaimplementowany głównie z uwagi na potrzebę przygotowania do sprzedaży konkretnemu partnerowi biznesowym mniejszościowego pakietu w działalności Spółki ukierunkowanej na świadczenie usług transportu kolejowego. Oczekiwano, że w związku z przystąpieniem Inwestora, Spółka uzyska silniejszą pozycję na rynku transportu kolejowego. Celem reorganizacji przedsiębiorstwa był więc wzrost efektywności działań gospodarczych podejmowanych przez Spółkę. Jej intencją było zwiększenie aktywności na rynku transportu kolejowego, przy czym Spółka posiada odpowiedni personel, doświadczenie i kompetencje, aby prowadzić z powodzeniem działalność na tym polu, natomiast przystąpienie Inwestora pozwalało oczekiwać znaczącego wzrostu wskaźników finansowych.
W ocenie Spółki, korzystanie z usług profesjonalnych firm doradczych w takich procesach jest powszechną praktyką i zapewnia ich prawidłowy przebieg. Uznała, że poniesione koszty doradztwa stanowią, tzw. koszty pośrednie, potrącane na bieżąco w chwili ich poniesienia, tj. ujęcia w księgach rachunkowych na podstawie faktury lub innego dowodu (w przypadku braku faktury). Są to koszty, których nie da się przypisać wprost do określonych kategorii uzyskanych przychodów, ale które niewątpliwie są związane z prowadzoną działalnością gospodarczą i tym samym przyczyniają się do uzyskiwania przychodów, a zatem będą podlegać podatkowemu rozliczeniu na podstawie art. 15 ust. 4d i ust. 4e u.p.d.o.p. Na poparcie swojego stanowiska Spółka odwołała się do poglądów doktryny, powołała orzecznictwo sądów administracyjnych, a także interpretacje indywidualne Ministra Finansów. Zaznaczyła, że wskazane przez nią wyroki i interpretacje dotyczyły innej sytuacji, aniżeli tej w przedstawionym stanie faktycznym, niemniej jednak konkluzje w nich wyrażone mają zastawanie na kanwie niniejszej sprawy.
Opisując pozostałe warunki stanowiące o możliwości ujęcia wydatku w kosztach podatkowych stwierdziła, że wskazane wydatki zostały pokryte z majątku Spółki i nie zostały jej w jakiejkolwiek formie zwrócone. Wobec tego, zdaniem Spółki, wydatki na wsparcie prawne, podatkowe i księgowe, których dotyczy wniosek, należy uznać za poniesione definitywnie. Wydatki te nie zostały również expressis verbis wymienione w negatywnym katalogu kosztów.
We wskazanej na wstępie interpretacji Minister Finansów uznał stanowisko Spółki za nieprawidłowe. Mając na uwadze przedstawiony we wniosku stan faktyczny przyjął, że koszy związane z procesem podziału Spółki trudno uznać za poniesione w celu osiągnięcia zachowania lub zabezpieczenia źródła przychodów, gdyż Spółka przenosząc wydzielone części majątku do nowozawiązanej spółki oraz spółek przejmujących utraci źródło przychodów. Nie zgodził się zatem ze stanowiskiem, że koszty te mają wpływ na wielkość osiąganych przychodów po wydzieleniu. Wydatki związane z procesem podziału Spółki nie spełniają kryterium związku przyczynowo- skutkowego z przychodem, które może ona osiągnąć w przyszłości.
Podsumowując Minister Finansów stwierdził, że koszty wymienione we wniosku związane z procesem podziału Spółki, w myśl art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p., nie stanowią kosztu uzyskania przychodów Spółki.
W skierowanej do Sądu skardze Spółka zarzuciła zaskarżonej interpretacji naruszenie art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p.
Sąd pierwszej instancji uzasadniając wydane rozstrzygnięcie wskazał na wstępie, że spór w rozpoznawanej sprawie dotyczy możliwości zaliczenia do kosztów uzyskania przychodów wydatków poniesionych przez Spółkę na obsługę prawną, księgową i podatkową, związanych z dokonanym podziałem Spółki w trybie art. 529 § 1 pkt 4 k.s.h.
W pierwszej kolejności Sąd zaznaczył, że z przedstawionego we wniosku stanu faktycznego wynika, iż Spółka dokonała podziału w trybie art. 529 § 1 pkt 4 k.s.h., tj. przez przeniesienie części majątku spółki dzielonej na istniejącą spółkę lub na spółkę nowozawiązaną (podział przez wydzielenie). Wyjaśnił, że uregulowany w ww. przepisie podział oznacza, że spółka dzielona jest tylko częściowo, podział dotyczy właściwie majątku spółki, nie powodując zakończenia działalności spółki. Podział taki może mieć związek z ograniczeniem pewnego zakresu działalności spółki, rozstaniem się z częścią wspólników, czy przeciwdziałaniem praktykom monopolistycznym. Podział przez wydzielenie nie łączy się z przyznaniem akcji lub udziałów w spółce dzielonej, ale uprawnionymi stają się wspólnicy. W przypadku spółek istniejących wspólnicy spółki dzielonej otrzymują udziały w podwyższonym kapitale zakładowym spółki przejmującej. W przypadku spółek nowopowstałych otrzymują oni udziały w kapitale zakładowych za wniesiony przez spółkę majątek. Podział przez wydzielenie nie tworzy więzi kapitałowej między spółką dzieloną a nowopowstałą lub przejmującą, gdyż odbywa się to przez przeniesienie części majątku. Podział przez wydzielenie może spowodować konieczność obniżenia kapitału zakładowego spółki dzielonej.
Następnie Sąd podał, że w niniejszej sprawie Spółka, która występuje jako spółka dzielona w rozumieniu art. 529 § 1 pkt 4 k.s.h., chce do kosztów uzyskania przychodów (art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p.) zaliczyć koszty obsługi prawnej, księgowej i podatkowej. Podkreślił, że kluczowe znaczenia dla zaliczenia wydatku do kosztów uzyskania przychodów ma jego związek z przychodem (ewentualnie z zachowaniem lub zabezpieczeniem źródła przychodów), przy czym związek ten nie musi być bezpośredni oraz że wykluczone jest uznanie za koszt wydatku wymienionego w art. 16 ust. 1 u.p.d.o.p. Dodał, że użyte w art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. określenie "w celu" oznacza, że nie każdy wydatek poniesiony przez podatnika w związku z prowadzoną działalnością podlega odliczeniu od podstawy opodatkowania, ale tylko ten wydatek, który pozostaje w związku przyczynowo-skutkowym z uzyskaniem przychodu, zabezpieczeniem lub zachowaniem źródła przychodu. Wydatek należy oceniać mając na uwadze racjonalność określonego działania dla osiągnięcia przychodu. Wydatek musi zatem być powiązany z prowadzoną przez podatnika działalnością gospodarczą, ukierunkowaną na uzyskanie przychodów, powinien, przynajmniej potencjalnie, wpływać na wielkość uzyskiwanych lub spodziewanych przychodów z tej działalności.
Zdaniem Sądu, wszystkie wymienione warunki rozważył Minister Finansów, zasadnie przyjmując, że poniesione przez Spółkę wydatki na obsługę prawną, podatkową i księgową w związku z podziałem Spółki w trybie art. 529 § 1 pkt 4 k.s.h., tj. przez przeniesienie części majątku Spółki na spółki przejmujące lub spółki nowopowstałe (podział przez wydzielenie), nie spełniają warunku poniesienia ich w celu uzyskania przychodu, zabezpieczenia lub zachowaniem źródła przychodu. Spółka przenosząc wydzielone części majątku (stanowiące zorganizowane części przedsiębiorstwa w rozumieniu art. 4a pkt 4 u.p.d.o.p.) do nowopowstałych spółek oraz do spółek przejmujących, utraci bowiem źródło przychodu. Zatem także wydatki poniesione na obsługę prawną podatkową i księgową działań związanych w istocie z utratą źródła przychodów, poprzez przekazanie majątku Spółki na rzecz innych podmiotów, nie może być postrzegane jako wydatek poniesiony w celu uzyskania przychodów lub zabezpieczenia albo zachowania źródła przychodów. W ocenie Sądu, poniesione koszty obsługi prawnej, podatkowej i księgowej związane z opisaną we wniosku restrukturyzacją Spółki, nie mogą być też traktowane jako koszty związane z prowadzoną przez nią działalnością. Wydatki te nie wiążą się bowiem z bieżącą działalnością Spółki, ale z dokonanymi przekształceniami Spółki.
W skardze kasacyjnej Spółka, działając przez swojego pełnomocnika, zaskarżyła wyrok w całości. Zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, z późn. zm.) - powoływanej dalej jako "P.p.s.a.", zarzuciła naruszenie:
1) prawa materialnego, tj. art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p., poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że wydatki poniesione na obsługę prawną, podatkową oraz księgową procesu podziału Spółki nie stanowią dla Spółki kosztów uzyskania przychodów;
2) przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
a) art. 146 § 1 P.p.s.a., poprzez jego niezastosowanie w okolicznościach wskazujących na konieczność zastosowania, a w konsekwencji nieuchylenie interpretacji,
b) art. 151 P.p.s.a., poprzez jego niezastosowanie i oddalenie skargi na interpretację w okolicznościach, w których uzasadnione było uwzględnienie skargi i uchylenie interpretacji z uwagi na naruszenie wskazanych powyżej przepisów prawa.
Na tej podstawie Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Szef Krajowej Administracji Skarbowej wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna jest zasadna.
Spór w niniejszej sprawie dotyczy wykładni art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. na tle przedstawionego we wniosku o wydanie interpretacji indywidualnej stanu faktycznego.
Przepis ten stanowi, że kosztami uzyskania przychodów są koszty poniesione w celu osiągnięcia przychodów lub zachowania albo zabezpieczenia źródła przychodów, z wyjątkiem kosztów wymienionych w art. 16 ust. 1 (...).
Obie strony sporu, tj. Minister Finansów oraz Spółka zgadzają się ze sobą, jeżeli chodzi o kierunkowe założenia i wytyczne, które powinny towarzyszyć dokonywaniu wykładni powyższego przepisu zgodnie wskazując, że w świetle jego treści, decydującym kryterium przy kwalifikacji prawnej danego wydatku jako kosztu uzyskania przychodów pozostaje kryterium celu poniesienia wydatku, a ponadto niezbędne jest istnienie bezpośredniego lub nawet pośredniego związku przyczynowego pomiędzy wydatkiem a oczekiwaną realizacją wymienionych w tym przepisie celów.
Stanowisko takie prezentuje także, co do istoty, Sąd pierwszej instancji podkreślając przy tym, podobnie zresztą jak i sama Spółka, że dany wydatek należy oceniać mając na uwadze racjonalność określonego działania dla osiągnięcia przychodu.
Minister Finansów oraz Sąd pierwszej instancji, który podzielił stanowisko Ministra Finansów z jednej strony oraz Spółka ze strony drugiej, różnią się jednak w ocenie, czy poniesione przez Spółkę, w opisanym przez nią stanie faktycznym, wydatki - towarzyszące procesowi podziału Spółki - na obsługę prawną, podatkową i księgową tego procesu, mogą być uznane za koszty uzyskania przychodów w rozumieniu art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p.
W ocenie Sądu, rację w tym sporze należy przyznać Spółce.
Stanowisko Ministra Finansów oraz akceptującego to stanowisko Sądu pierwszej instancji sprowadzało się do twierdzenia, że Spółka przenosząc wydzielone części majątku (stanowiące zorganizowane części przedsiębiorstwa) do nowopowstałych spółek oraz do spółek przejmujących, utraciła to źródło przychodów. Zatem także wydatki poniesione na obsługę prawną, podatkową i księgową działań związanych w istocie z utratą źródła przychodów, poprzez przekazanie majątku Spółki na rzecz innych podmiotów, nie może być postrzegane jako wydatek poniesiony w celu uzyskania przychodów lub zabezpieczenia albo zachowania źródła przychodów.
Stanowisko takie, które należy uznać za nadmiernie uproszczoną konkluzję, nie uwzględnia jednak, a powinno, w świetle treści spornego przepisu, szerszego kontekstu gospodarczego i finansowego oraz uwarunkowań towarzyszących realizowanemu przez Spółkę przedsięwzięciu.
Procesy gospodarcze cechują się właściwą sobie dynamiką. W rezultacie konieczne, uzasadnione i racjonalne decyzje gospodarcze, pierwotnie podejmowane w określonych warunkach determinujących ich treść i konsekwencje (również prawnopodatkowe), w związku ze zmianą warunków otoczenia ekonomicznego (wzrost kosztów, obniżenie popytu, niekorzystne zmiany koniunktury) z perspektywy negatywnych skutków zmian na przychód podatkowy mogą (wręcz muszą) skutkować ich rewizją w nowych warunkach miejsca i czasu (wyrok WSA w Krakowie z dnia 11 lipca 2007 r. sygn. akt I SA/Kr 1509/06).
Działając w warunkach rynkowych Spółka musi podejmować racjonalne z jej punktu widzenia, oparte na ekonomicznych analizach i kalkulacjach działania zmierzające do uzyskania możliwie największej efektywności ekonomicznej. Działania te mogą polegać również na restrukturyzacji i zmianie dotychczasowego profilu działalności. Gdyby Spółka działań takich nie podejmowała, mogłaby nie sprostać konkurencji, a prowadzona przez nią działalność gospodarcza stałaby się nierentowna i zaczęłaby przynosić straty. Tym samym, zagrożone byłoby źródło przychodów, jakim jest prowadzenie działalności gospodarczej w jej całokształcie. W tym sensie, co do zasady, każde tego rodzaju przedsięwzięcie zmierzające do zapobieżenia powstaniu takiej sytuacji, powinno być postrzegane jako prowadzące do zachowania bądź zabezpieczenia źródła przychodów, a związane z tym wydatki, jako koszty uzyskania przychodów w rozumieniu art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p.
Podjęta przez Spółkę decyzja o restrukturyzacji, w tym przypadku o podziale Spółki, była niewątpliwie decyzją o charakterze strategicznym skierowaną na przyszłość. Spółka zdecydowała, że mając na uwadze perspektywy jej dalszego funkcjonowania na rynku, lepszym rozwiązaniem będzie specjalizacja w zakresie transportu kolejowego, z perspektywą pozyskania inwestora, który jest wiodącym podmiotem w tej branży, w miejsce dotychczasowej dywersyfikacji prowadzonej przez Spółkę działalności gospodarczej, która obejmowała także szereg innych branż. Spółka wskazywała, że skoncentrowanie się wokół jednej dziedziny, tj. transportu kolejowego, było uzasadnione ekonomicznie, gdyż specjalizacja w tej dziedzinie miała na celu zwiększenie efektywności działań Spółki, gdyż dzięki podziałowi nastąpi koncentracja na bardziej homogenicznym przedmiocie działalności.
Nawet więc, jeżeli doraźnie nastąpi utrata przychodów z tych pól dotychczasowej działalności, z których Spółka w ramach restrukturyzacji zrezygnowała, to osiąganie przychodów i zabezpieczenie bądź zachowanie źródeł przychodów należy oceniać nie tylko na moment realizacji tego przedsięwzięcia, ale właśnie z perspektywy dalszego, oczekiwanego funkcjonowania Spółki na rynku.
Dokonana przez Spółkę restrukturyzacja obarczona była niewątpliwie ryzykiem, jak każda decyzja gospodarcza, zwłaszcza o charakterze strategicznym, długofalowym, ale był to jej świadomy wybór, oparty na analizie ekonomicznej i trudno odmówić mu waloru racjonalności. Nawet więc, jeśli nie pozyskano jeszcze inwestora, co było towarzyszącym temu przedsięwzięciu zamiarem, nie stoi to na przeszkodzie ocenie podejmowanych przez Spółkę działań jako zmierzających do realizacji celów wskazanych w art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. Chodzi bowiem o cel tych działań, jeżeli opierały się one na racjonalnych przesłankach rokujących jego osiągnięcie, zaś niekoniecznie osiągnięciu zamierzonego skutku, który z różnych powodów wynikających, m.in. z ryzyka gospodarczego, ostatecznie mógł nie nastąpić.
Mając na uwadze powyższe, rację należy przyznać Spółce, że poniesione przez nią wydatki na obsługę prawną, podatkową oraz księgową procesu podziału Spółki mogą być uznane za koszty uzyskania przychodów w rozumieniu art. 15 ust. 1 u.p.d.o.p. Oparte na twierdzeniu przeciwnym stanowisko Ministra Finansów oraz Sądu pierwszej instancji czyni zasadnym zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia ww. przepisu. W konsekwencji tego zasadne są również zarzuty odnoszące się do art. 146 § 1 i art. 151 P.p.s.a.
Mając na uwadze powyższe oraz uznając, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w zw. z art. 146 § 1 w zw. art. 182 § 2 P.p.s.a. uchylił w całości zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną interpretację Ministra Finansów.
O kosztach postępowania orzeczono zgodnie z art. 200, art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 tej ustawy oraz w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) i pkt 2 lit. b) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800, z późn. zm.)

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI