II FSK 1620/12

II FSK 1620/12 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2014-05-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2012-06-22
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Beata Cieloch /sprawozdawca/
Grażyna Nasierowska
Tomasz Kolanowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Gl 173/12 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2012-03-14
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 270
art.133 par1, art.54 par 2, art. 184, art.204 pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Dz.U. 2005 nr 229 poz 1954
art. 34 par 4, art. 64 c par 3, art. 26 par 5, art.29 par 2
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Tomasz Kolanowski, Sędzia NSA Beata Cieloch (sprawozdawca), Sędzia WSA del. Grażyna Nasierowska, Protokolant Piotr Stępień, po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2014 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej K. [...] S.A. z siedzibą w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 marca 2012 r. sygn. akt I SA/Gl 173/12 w sprawie ze skargi Prezydenta Miasta K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 23 kwietnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie kosztów egzekucyjnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od K. [...] S.A. z siedzibą w K. na rzecz Prezydenta Miasta K. kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
I.1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 14 marca 2012 r., sygn. akt I SA/GL 173/12 uchylił zaskarżone przez Prezydenta Miasta K. postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 23 kwietnia 2010 r. w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych.
I.2. Sąd przedstawił następujący stan faktyczny, który przyjął za podstawę orzekania.
W dniu 15 grudnia 2009 r. Prezydent Miasta K., jako wierzyciel, wystawił przeciwko K.[...] S.A. w K. (dalej powołana jako Spółka) łącznie 24 tytuły wykonawcze, obejmujące zobowiązania z tytułu podatku od nieruchomości za okres od stycznia do grudnia 2004 r. Podstawą prawną wystawienia ww. tytułów wykonawczych była decyzja wymiarowa z dnia 30 listopada 2009 r., nr [...].
Następnie wierzyciel przesłał ww. tytuły wykonawcze do organu egzekucyjnego, tj. Naczelnika [...]Urzędu Skarbowego w S. celem realizacji. Organ egzekucyjny w dniu 22 grudnia 2009 r. nadał tym dokumentom klauzule o skierowaniu do egzekucji administracyjnej. Na podstawie ww. tytułów egzekucyjnych organ egzekucyjny przystąpił do czynności egzekucyjnych, przez zajęcie praw majątkowych, tj. wierzytelności przysługujących Spółce od jej dłużników.
Pismem z dnia 29 grudnia 2009 r. Spółka złożyła zarzuty na postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie ww. tytułów wykonawczych, podnosząc że egzekucją administracyjną objęty został po części nieistniejący obowiązek, tj. zarzut wynikający z art. 33 pkt 1 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm. - zwanej dalej "u.p.e.a.").
W dniu 30 grudnia 2009 r. organ egzekucyjny wyegzekwował w całości należności objęte wszystkimi tytułami wykonawczyni.
Po otrzymaniu zarzutów, organ egzekucyjny – kierując się postanowieniami art. 34 § 1 u.p.e.a. – zwrócił się do wierzyciela o zajęcie stanowiska w sprawie zgłoszonych zarzutów.
Pismem z dnia 18 stycznia 2010 r. Spółka., działając na podstawie art. 64c § 7 u.p.e.a. złożyła wniosek o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, powstałych w związku z egzekucją administracyjną, prowadzoną przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego, na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 15 grudnia 2009 r. Kolejnym pismem z tego samego dnia Spółka wystąpiła z wnioskiem o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych, powstałych w związku z prowadzeniem egzekucji na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 15 grudnia 2009 r. Postanowieniem z dnia 1 lutego 2010 r. wierzyciel, tj. Prezydent Miasta K. uznał zarzuty Spółki za uzasadnione w przedmiocie częściowego nieistnienia obowiązku w zakresie nienależnie wyegzekwowanych odsetek za zwłokę w kwocie 721.487 zł. Postanowienie to nie zostało przez Spółkę zaskarżone.
W konsekwencji powyższego Spółka zwróciła się do organu egzekucyjnego z wnioskiem o zawieszenie postępowania w sprawie kosztów postępowania egzekucyjnego, powstałych w związku z prowadzoną egzekucją administracyjną przez ten organ na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 15 grudnia 2009 r.
Postanowieniem z dnia 26 lutego 2010 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego zawiesił postępowanie w zakresie wniosku Spółki z dnia 18 stycznia 2010 r. w sprawie kosztów egzekucyjnych odnoszących się do tytułów wykonawczych.
W związku ze stanowiskiem wierzyciela, zawartym w jego postanowieniu z dnia 1 lutego 2010 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego wydał w dniu 4 marca 2010 r. postanowienie, którym uznał złożone zarzuty za zasadne i umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych od numeru Postanowieniem z dnia 4 marca 2010 r. organ egzekucyjny określił koszty egzekucyjne w łącznej kwocie 252.843,90 zł., powstałe w wyniku prowadzonej przez ten organ egzekucji administracyjnej, na podstawie tytułów wykonawczych i dokonał zwrotu pobranych od Spółki kosztów egzekucyjnych w takiej samej kwocie wraz z należnymi odsetkami ustawowymi.
W dniu 4 marca 2010 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego wydał też postanowienie, którym obciążył wierzyciela, kwotą 252.843,90 zł. nienależnie (jego zdaniem) pobranych od zobowiązanej Spółki kosztów egzekucyjnych, wygenerowanych na podstawie tytułów wykonawczych o numerach wraz z ustawowymi odsetkami, należnymi od dnia ich pobrania, tj. od 23 grudnia 2009 r.
Oba ww. postanowienia organu egzekucyjnego, tj. dotyczące określenia kosztów egzekucyjnych w łącznej wysokości 252.843,90 zł., jak też dotyczące obciążenia tymi kosztami egzekucyjnymi wierzyciela, zostały zaskarżone przez Prezydenta Miasta.
Prezydent Miasta zaskarżył też postanowienie organu egzekucyjnego, w którym organ ten uznał wniesione przez zobowiązanego zarzuty za zasadne i umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułów wykonawczych.
W uzasadnieniu zażalenia na postanowienie w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego, Prezydent Miasta nie zgodził się z argumentacją organu, że tytuły wykonawcze zawierały wady. Skarżący stwierdził także, że organ egzekucyjny najpierw wydał postanowienie, którym obciążył zobowiązanego kosztami egzekucyjnymi w kwocie 252.843,90 zł., a dopiero później wydał postanowienie, którym określił koszty egzekucyjne w łącznej kwocie 252.843,90 zł. W ocenie Prezydenta Miasta wyjaśnienia wymagała też kwestia zawieszenia postępowania dotyczącego kosztów egzekucyjnych powstałych w postępowaniu egzekucyjnym, którego organ egzekucyjny dokonał postanowieniem z dnia 26 lutego 2010 r. Strona podkreśliła, że organ egzekucyjny zawiesił postępowanie w zakresie objętym wnioskiem Spółki z dnia 9 stycznia 2001 r., a dotyczącym wniosku z dnia 18 stycznia 2010 r. o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych. Zdaniem skarżącego, jeżeli nie złożono wniosku o wszczęcie zawieszonego postępowania, organ egzekucyjny nie miał prawa najpierw określić, a następnie dokonać zwrotu kosztów egzekucyjnych pobranych od zobowiązanego.
Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia 23 kwietnia 2010 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego z dnia 4 marca 2010 r. w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi.
Odnosząc się do argumentacji podniesionej w zażaleniu, Dyrektor Izby Skarbowej w pierwszej kolejności wskazał na podstawę prawną wydanego przez organ egzekucyjny postanowienia, wskazując, że zgodnie z art. 64 c § 3 u.p.e.a. jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela, z zastrzeżeniem § 3a.
Dyrektor Izby Skarbowej zaakcentował, że Spółka zgłosiła zarzut nieistnienia obowiązku, który zgodnie z regulacją ustawową wymagał zajęcia stanowiska wierzyciela, wyrażonego w formie postanowienia. Prezydent Miasta wypowiedział się w tym zakresie w postanowieniu z dnia 1 lutego 2010 r. uznając zgłoszony zarzut za zasadny, w zakresie w jakim podnosiła go zobowiązana Spółka tj. w zakresie nienależnie wyegzekwowanych odsetek za zwłokę w kwocie 712.487,00 zł.
W oparciu o w/w ostateczne stanowisko wierzyciela, którym organ egzekucyjny był związany (art. 34 § 1 ustawy egzekucyjnej), Naczelnik Pierwszego Śląskiego Urzędu Skarbowego uznał zarzuty Spółki za zasadne i postanowieniem z dnia 14.01.20l0 r. umorzył postępowanie egzekucyjne. Jak wskazał organ nadzoru treść art. 34 § 4 ustawy egzekucyjnej obligowała organ do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Podniesiono także, iż umorzenie postępowania nastąpiło tylko do tytułów wykonawczych o nr [...] do [...].
Organ nadzoru wskazał ponadto, że zasadą – zgodnie z art. 64 c § 1 u.p.e.a. – jest obciążenie kosztami egzekucyjnego zobowiązanego. Paragraf 3 w/w przepisu stanowi jednak, że jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi od dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela. Zdaniem organu, fakt, iż niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji na podstawie tytułów wykonawczych o nr [...] do [...] spowodował wierzyciel nie budzi wątpliwości, gdyż wystawiając wadliwe tytuły wykonawcze, określił w nich w części nieistniejący obowiązek – co potwierdza postanowienie wierzyciela z dnia 1 lutego 2010 r. Powyższe – zdaniem organu – wypełniło dyspozycję przepisu art. 64c § 3 ustawy egzekucyjnej, czyniąc wierzyciela odpowiedzialnym za niezgodne z prawem działanie w powyższym zakresie i obciąża powstałymi i pobranymi od zobowiązanej Spółki kosztami egzekucyjnymi.
Odnosząc się do pozostałych argumentów zażalenie, organ wskazał, że zawieszenie postępowania dotyczyło tytułów wykonawczych o nr [...] do [...], a zatem za niezasadny należało uznać zarzut dotyczący określenia tych kosztów i obciążenia nimi wierzyciela. Zauważono także, że kolejność numeracji wydanych przez organ egzekucyjny postanowień o obciążeniu wierzyciela kosztami oraz o określeniu kosztów egzekucyjnych pozostaje bez znaczenia, a to z tej przyczyny, że postanowienia te zostały wydane w tym samym dniu tj. 4 marca 2010 r.
I.3. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wierzyciel – Prezydent Miasta – zarzucił Dyrektorowi Izby Skarbowej naruszenie:
1. art. 64c § 3 u.p.e.a. poprzez jego błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie, polegającą na bezpodstawnym przyjęciu, iż doszło do wszczęcia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych zawierających wady,
2. art. 6 i art. 7 w związku z art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego poprzez niewyczerpujące i nierzetelne rozpatrzenie materiami dowodowego oraz brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.
I.4. Dyrektor Izby Skarbowej, w odpowiedzi na skargę, wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu objętego skargą postanowienia.
I.5. W piśmie procesowym z dnia 6 lipca 2010 r. Prezydent Miasta podtrzymał argumentację zawartą w skardze, akcentując, że tytułom wykonawczym na podstawie, których przeprowadzono postępowanie egzekucyjne – wbrew twierdzeniu organu nadzoru – nie były wadliwe.
I.6. Na rozprawie w dniu 2 grudnia 2010 r. pełnomocnicy skarżącego i organu złożyli wniosek o zawieszenie postępowanie sądowe do czasu rozpoznania skargi kasacyjnej na wyrok tut. sądu z dnia 19 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Gl 418/08. Postanowieniem z dnia 2 grudnia 2010 r. Sąd zawiesił postępowanie sądowe, które następnie zostało podjęte w dniu 23 stycznia 2012 r.
I.7. Na rozprawie w dniu 14 marca 2012 r. pełnomocnik strony skarżącej podtrzymał argumenty i wnioski skargi, dodając, że zasadność wniosku dotyczącego uchylenia zaskarżonego postanowienia wynika z wyroku Sądu z dnia 19 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Gl 418/09 oraz wyroku NSA z dnia 11 października 2011 r., sygn. akt II FSK 585/10. Pełnomocnik uczestnika postępowania wniósł o zawieszenie postępowania sądowego, a w sytuacji nie uwzględnienia wniosku o oddalenie skargi. Uzasadniając wniosek o zawieszenie postępowania sądowego pełnomocnik wskazał, że wyrokiem z dnia 2 listopada 2011 r., sygn. akt I SA/Gl 938/11, Sąd uchylił decyzję organu odwoławczego utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji, stanowiącą podstawę wystawienia tytułów wykonawczych.
I.8. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zaskarżonym wyrokiem uchylił zaskarżone postanowienie.
Sąd podkreślił, że przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie było postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego z dnia 4 marca 2010 r. w sprawie określenia wysokości kosztów egzekucyjnych w kwocie 252.843,90 zł. powstałych w wyniku prowadzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku K. S.A. na podstawie tytułów wykonawczych o numerach od [...] do [...] wystawionych przez Prezydenta Miasta i obciążenia nimi wierzyciela.
Sąd wskazał, że stan faktyczny stanowiący podstawę rozstrzygnięcia pozostaje poza sporem, oraz, że Sąd wyrokiem z dnia 14 marca 2012 r., sygn. akt I SA/Gl 174/12 uchylił postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 6 kwietnia 2010 r. utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Śląskiego Urzędu Skarbowego w sprawie uznania zarzutów za zasadne i umarzające postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku Spółki na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Prezydenta Miasta i orzekające o uznaniu zarzutów za zasadne i umarzające postępowanie egzekucyjne. Uchylając ww. postanowienia, Sąd wskazał m.in., że art. 34 § 4 u.p.e.a. nie stanowi samodzielnej podstawy umorzenia postępowania egzekucyjnego, a warunki umorzenia winny zostać zweryfikowane na podstawie art. 59 tej ustawy. Wskazał ponadto, że wbrew stanowisku organu nadzoru oraz uczestnika postępowania, częściowe uwzględnienie wykonania nałożonego obowiązku, stanowi podstawę częściowego umorzenia postępowania egzekucyjnego (art. 59 § 1 pkt 1 i 2 ustawy). Podobny pogląd został wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 11 października 2011 r., sygn. akt II FSK 585/10. NSA za prawidłowe uznał stanowisko tut. Sądu, iż art. 34 § 4 u.p.e.a. nie stanowi samodzielnej podstawy umorzenia postępowania w administracji. Umorzenie bowiem na podstawie tego przepisu może nastąpić w przypadku zaistnienia przesłanek z art. 59 u.p.e.a. Tym samym, Sąd ten przesądził zasadniczy przedmiot sporu, a to taki, że przepis art. 34 § 4 u.p.e.a. – w sytuacji, gdy tylko część obowiązku nie istnieje, a została objęta tytułem wykonawczym, stanowiącym przedmiot zarzutu – uzasadnia umorzenie postępowania egzekucyjnego w części, w jakiej zarzut jest zasadny, a nie całego prowadzonego postępowania".
Akceptując pogląd wyrażony w ww. wyroku, Sąd za zasadny uznał zarzut naruszenia art. 64 c § 3 u.p.e.a. Jak wskazał organ w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, zasadne było umorzenie postępowania egzekucyjnego, a to z tej przyczyny, że przepis art. 34 ust. 4 u.p.e.a. nie przewiduje częściowego umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Jak przyjął przy tym organ nadzoru, fakt bezprawnego wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego z wniosku Prezydenta Miasta został potwierdzony postanowieniem organu egzekucyjnego i organu nadzoru, a to uzasadniało obciążenie wierzyciela/skarżącego kosztami postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 64 c § 3 u.p.e.a. W sytuacji natomiast uchylenia przez Sąd ww. postanowienia, cała argumentacja zaskarżonego postanowienia, a zwłaszcza legalności umorzenia postępowania egzekucyjnego, traci zasadność.
Odnośnie kwestii prawidłowego zastosowania przez organ egzekucyjny art. 64 c § 3 u.p.e.a. i zgodnego z prawem obciążenia wierzyciela kosztami prowadzonej egzekucji, Sąd zauważył, że ustalenie, iż niezgodne z przepisami ustawy wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel ciąży na organie egzekucyjnym wydającym stosownej treści postanowienie. Organ egzekucyjny musi wykazać, że nikt inny tylko wierzyciel spowodował sprzeczne z przepisami ustawy egzekucyjnej wszczęcie a następnie prowadzenie egzekucji. Niezgodne z przepisami ustawy wszczęcie egzekucji oznacza sytuację, w której organ egzekucyjny wykonał czynność opisaną w art. 26 § 5 ustawy egzekucyjnej mimo istnienia okoliczności, o których mowa w art. 29 § 2 tej ustawy nieznanych organowi egzekucyjnemu, z wyłączeniem przypadku wymienionego w art. 64c § 2 ustawy egzekucyjnej. Niezgodne z przepisami ustawy prowadzenie egzekucji to podejmowanie czynności egzekucyjnych mimo braku podstaw prawnych do ich przeprowadzenia. W warunkach opisanych w art. 64c § 3 ustawy egzekucyjnej zarówno niezgodne z przepisami ustawy wszczęcie jak i prowadzenie egzekucji musi być spowodowane działaniem lub zaniechaniem wierzyciela, a więc takim jego postępowaniem, które narusza przepisy ustawy nakazujące lub zakazujące wierzycielowi podejmowania określonych czynności przed lub w trakcie prowadzonej egzekucji. W badanej sprawie, całość argumentacji organu nadzoru została oparta o fakt, że ostatecznym postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej, skutecznie zostało umorzone postępowanie egzekucyjne. Organ nadzoru, nie badając przesłanek określonych w art. 64 c § 3 ww. ustawy – w sposób automatyczny przyjął, że umorzenie postępowania egzekucyjnego, przesądza o niezgodnym z prawem wszczęciem i prowadzeniem egzekucji z winy wierzyciela. Wyeliminowanie zatem postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z obrotu prawnego przesądza o konieczności wyeliminowania także postanowienia w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami prowadzonego postępowania egzekucyjnego, gdyż to ostatnie postanowienie, oparte zostało o fakt umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Na marginesie Sąd podniósł, że nie można zgodzić się z twierdzeniem pełnomocnika uczestnika postępowania (podniesionym na rozprawie), że skarga winna zostać oddalona, gdyż Sąd uchylił decyzję organu odwoławczego utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji stanowiącą podstawę wystawienia tytułów wykonawczych Zaakcentowano, że Sąd orzeka o legalności zaskarżonego orzeczenia na podstawie stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dacie wydania rozstrzygnięcia. Poza sporem pozostaje w badanej sprawie fakt, że w dacie wystawienia tytułów wykonawczych istniała w obrocie prawnym decyzja Prezydenta Miasta określająca zobowiązanej Spółce wysokość zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2004 r. Z tej samej przyczyny nie uwzględniony został wniosek o zawieszenie postępowania sądowego. Zdaniem Sądu, późniejsze wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji stanowiącej podstawę wystawienia tytułu wykonawczego nie może mieć wpływu na ocenę legalności postanowienia, które zapadło w innym stanie faktycznym, a więc w dacie, kiedy w obrocie prawnym funkcjonowała decyzja stanowiąca podstawę wystawienia tytułu wykonawczego.
We wskazaniach co do dalszego postępowania Sąd wyjaśnił, że rozpoznając sprawę ponownie organ drugiej instancji ustali czy organ egzekucyjny – obciążając wierzyciela – kosztami prowadzonego postępowania egzekucyjnego wykazał istnienie przesłanek określonych w art. 64 c § 3 u.p.e.a. tj. czy wykazał, że to Prezydent Miasta był winien bądź to niezgodnego z prawem wszczęcia postępowania egzekucyjnego bądź niezgodnego z prawem jej prowadzenia, ze wskazaniem okoliczności, które zdecydowały o wypełnieniu tych przesłanek. Dodatkowo odniesie się do wszystkich podniesionych w zażaleniu kwestii i dokona ich analizy.
Z tych przyczyn Sąd na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.) uchylił wyrok.
III. Spółka wniosła skargę kasacyjną zarzucając powyższemu wyrokowi naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 133 § 1 p.p.s.a. - z uwagi na wydanie orzeczenia uwzględniającego stan faktyczny zaistniały po dacie wydania przez Dyrektora Izby Skarbowej postanowienia z 17 kwietnia 2009 r., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Skarżąca zarzuciła też naruszenie prawa materialnego, tj. art. 64c § 3 u.p.e.a. przez błędną wykładnię i przyjęcie, że niezgodne z prawem wszczęcie egzekucji oznacza jedynie sytuację, w której organ egzekucyjny wykonał czynność opisaną w art. 26 § 5 u.p.e.a. mimo istnienia okoliczności, o których mowa w art. 29 § 2 tej ustawy nieznanych organowi egzekucyjnemu, z wyłączeniem przypadku wymienionego w art. 64c § 2 u.p.e.a.
Następnie Spółka wskazała na naruszenie prawa materialnego, tj. art. 64c § 3 w zw. z art. 26 § 5 pkt 1 i 2 u.p.e.a. przez błędną wykładnię i przyjęcie, że do niezgodnego z prawem wszczęcia postępowania egzekucyjnego może również dojść tylko w pewnym zakresie, w sytuacji gdy wszczęcie tego postępowania następuje z chwilą dokonania niepodzielnej czynności materialno-technicznej polegającej odpowiednio na doręczeniu zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub doręczeniu dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli doręczenie to nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.
Na tej podstawie Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
III. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezydent Miasta K. wniósł o jej oddalenie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
IV. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna jest niezasadna.
Nie znajduje usprawiedliwionych podstaw zarzut naruszenia art. 133 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2 (ta ostatnia sytuacja nie występuje w rozpoznawanej sprawie – przyp. NSA).
Przyjęcie w art. 133 § 1 zasady, że sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy, oznacza, że sąd ten rozpatruje sprawę na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego aktu (czynności). Zmiana stanu faktycznego lub prawnego, która nastąpiła po wydaniu zaskarżonego aktu (czynności), zasadniczo nie podlega uwzględnieniu.
Skoro tak, to naruszeniem obowiązku określonego w art. 133 § 1 p.p.s.a. jest takie przeprowadzenie kontroli legalności zaskarżonego aktu administracyjnego, które doprowadza do przedstawienia przez sąd administracyjny I instancji stanu sprawy w sposób oderwany od materiału dowodowego zawartego w jej aktach i ustaleń dokonanych w zaskarżonym akcie administracyjnym (por. wyrok np. NSA z 16 maja 2013 r., sygn. akt I GSK 277/12, Lex nr 1328997).
Z sytuacją taką nie mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. W zaskarżonym wyroku Sąd pierwszej instancji wyraźnie zastrzegł, że stan faktyczny stanowiący podstawę rozstrzygnięcia pozostaje poza sporem. Fakt powołania się przez Sąd na wydany w innej sprawie wyrok nie stanowi jeszcze o naruszeniu art. 133 § 1 p.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie Sąd nie oparł swojego rozstrzygnięcia na materiale dowodowym innym, niż ten który jest zawarty w aktach sprawy. Przede wszystkim Sąd wyraźnie zastrzegł, że w zaskarżonym w niniejszej sprawie akcie administracyjnym całość argumentacji została oparta na fakcie, że ostatecznym postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej umorzył postępowanie egzekucyjne. Organ automatycznie przyjął na jego podstawie, że umorzenie postępowania egzekucyjnego przesądza o niezgodnym z prawem wszczęciu i prowadzeniu egzekucji z winy wierzyciela. Z powyższego wynika niezbicie, że fakt umorzenia postępowania egzekucyjnego miał miejsce wcześniej, niż wydanie w tej sprawie postanowienia z 4 marca 2010 r. Tylko i wyłącznie ta okoliczność (tj. wydania postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego oraz oparcia argumentacji w sprawie niniejszej na tymże postanowieniu) została przez Sąd wzięta pod uwagę w kontekście prawidłowości obciążenia wierzyciela kosztami egzekucji. W toku postępowania przed Sądem pierwszej instancji uznano zaś prawidłowo, że dla rozstrzygnięcia sporu istotne znaczenie ma zakończenie postępowania w sprawie kontroli legalności umorzenia postępowania egzekucyjnego. Skoro argumentacja organu w zaskarżonym postanowieniu za swą podstawę wzięła wyłącznie umorzenie postępowania egzekucyjnego, kwestią prejudycjalną dla niniejszej sprawy było, czy to umorzenie nastąpiło zgodne z prawem. Nie zmienia to jednak oceny, że okolicznością faktyczną istotną dla rozstrzygnięcia (i wziętą pod uwagę w zaskarżonym wyroku) było li tylko wydanie postanowienia o umorzeniu i uczynienie z niego jedynej podstawy do obciążenia wierzyciela kosztami egzekucji, a nie kontrola legalności tegoż postanowienia przez sądy administracyjne. Dodać wypada, że na rozprawie w dniu 2 grudnia 2010 r. strony postępowania, czyli Dyrektor Izby Skarbowej, Spółka, a także Prezydent Miasta, zgodnie wystąpiły o zawieszenie postępowania do czasu rozpatrzenia skarg kasacyjnych, wniesionych od wyroku WSA w Gliwicach z 19 listopada 2009 r. Postanowieniem z dnia 2 grudnia 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zawiesił postępowanie.
W tym miejscu należy zauważyć, że Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 11 października 2011 r., sygn. akt II FSK 585/10, oddalił skargę kasacyjną Dyrektora Izby Skarbowej i K.SA na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o sygn. akt I SA/Gl 418/09.
Sąd pierwszej instancji rozpoznając niniejszą sprawę nie dokonywał nowych ustaleń faktycznych, uwzględnił jedynie ocenę prawną wyrażoną w powołanych wyrokach, przyjmując ją jako prawidłową. Uznał zatem, że przepis art. 34 § 4 u.p.e.a. – w sytuacji, gdy tylko część obowiązku nie istnieje, a została objęta tytułem wykonawczym, stanowiącym przedmiot zarzutu – uzasadnia umorzenie postępowania egzekucyjnego w części, w jakiej zarzut jest zasadny, a nie całego prowadzonego postępowania.
Uznanie, że wykładnia przepisów, która została dokonana w wyrokach wydanych po zaskarżonym do Sądu postanowieniu w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego jest prawidłowa, nie stanowi naruszenia art. 133 § 1 zd. pierwsze p.p.s.a.
Z kolei podzielając stanowisko dopuszczające możliwość częściowego umorzenia postępowania egzekucyjnego, Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że naruszony został art. 64c § 3 u.p.e.a. W uzasadnieniu zaskarżonego do Sądu postanowienia wskazano bowiem, że zasadne było umorzenie postępowania egzekucyjnego, a to z tej przyczyny, że przepis art. 34 § 4 u.p.e.a. nie przewiduje częściowego umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Kwestią kluczową dla rozstrzygnięcia w tej sprawie był fakt, że całość argumentacji organu została oparta o to, iż ostatecznym postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej skutecznie zostało umorzone postępowanie egzekucyjne, bez zbadania przesłanek określonych w art. 64c § 3 u.p.e.a. Organ w sposób automatyczny przyjął, że umorzenie postępowania egzekucyjnego, przesądza o niezgodnym z prawem wszczęciu i prowadzeniu egzekucji z winy wierzyciela. Wyeliminowanie zatem postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z obrotu prawnego przesądzało o konieczności wyeliminowania także postanowienia w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami prowadzonego postępowania egzekucyjnego.
Zgodnie z przywołanym art. 64c § 3 u.p.e.a., jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi do dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela, z zastrzeżeniem § 3a.
Wierzyciel ponosi zatem koszty egzekucyjne, jeżeli z jego winy doszło do niezgodnego z prawem wszczęcia i prowadzenia egzekucji (np. skierował do egzekucji tytuł wykonawczy obejmujący zobowiązanie nienależne).
Należy podkreślić, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach nie przesądził o ostatecznym wyniku sprawy. W uzasadnieniu wyroku stwierdził jedynie, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ drugiej instancji ustali, czy organ egzekucyjny obciążając wierzyciela kosztami prowadzonego postępowania egzekucyjnego wykazał istnienie przesłanek określonych w art. 64 c § 3 u.p.e.a., tj. czy wykazał, że to Prezydent Miasta K. był winien bądź to niezgodnego z prawem wszczęcia postępowania egzekucyjnego, bądź niezgodnego z prawem jej prowadzenia, ze wskazaniem okoliczności, które zdecydowały o wypełnieniu tych przesłanek. Ponadto wskazał, że obowiązkiem organu będzie odniesienie się do wszystkich podniesionych w zażaleniu kwestii i dokonanie ich analizy.
Stanowisko Sądu świadczy zatem o uznaniu, ze organ nie dopełnił obowiązku wykazania przesłanek, które warunkują możliwość obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi. To właśnie przyczyny procesowe spowodowały uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej. Świadczy o tym również podstawa prawna rozstrzygnięcia – art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.
Niezasadne są także zarzuty naruszenia prawa materialnego, tj. art. 64c § 3 u.p.e.a. przez błędną wykładnię i przyjęcie, że niezgodne z prawem wszczęcie egzekucji oznacza jedynie sytuację, w której organ egzekucyjny wykonał czynność opisaną w art. 26 § 5 u.p.e.a. mimo istnienia okoliczności, o których mowa w art. 29 § 2 tej ustawy, nieznanych organowi egzekucyjnemu, z wyłączeniem przypadku wymienionego w art. 64c § 2 u.p.e.a., a także art. 64c § 3 w zw. z art. 26 § 5 pkt 1 i 2 u.p.e.a. przez błędną wykładnię i przyjęcie, że do niezgodnego z prawem wszczęcia postępowania egzekucyjnego może również dojść tylko w pewnym zakresie, w sytuacji gdy wszczęcie tego postępowania następuje z chwilą dokonania niepodzielnej czynności materialno-technicznej polegającej odpowiednio na doręczeniu zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub doręczeniu dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli doręczenie to nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.
Zarzuty te oparto o fragment uzasadnienia zaskarżonego wyroku, w którym Sąd pierwszej instancji wskazał, na czym polega niezgodne z przepisami wszczęcie egzekucji oraz jej prowadzenie. Nie zawarł jednak jednoznacznego zastrzeżenia, że opisał wszystkie przypadki, w których sytuacje te występują w praktyce. Wręcz przeciwnie, w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stwierdził ogólnie, że w warunkach opisanych w art. 64c § 3 u.p.e.a. zarówno niezgodne z przepisami ustawy wszczęcie jak i prowadzenie egzekucji musi być spowodowane działaniem lub zaniechaniem wierzyciela, a więc takim jego postępowaniem, które narusza przepisy ustawy nakazujące lub zakazujące wierzycielowi podejmowania określonych czynności przed lub w trakcie prowadzonej egzekucji. Sąd słusznie zarzucił jedynie, że organ wydając postanowienie nie zbadał przesłanek określonych w art. 64c § 3 u.p.e.a., lecz w sposób automatyczny przyjął, że umorzenie postępowania egzekucyjnego przesądza o niezgodnym z prawem wszczęciu i prowadzeniu egzekucji z winy wierzyciela. W takiej sytuacji ostateczne uchylenie postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego musi skutkować wyeliminowaniem z kolei postanowienia o obciążeniu wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego.
Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 204 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).