II FSK 1619/12

II FSK 1619/12 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2014-05-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2012-06-22
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Beata Cieloch
Grażyna Nasierowska
Tomasz Kolanowski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6118 Egzekucja świadczeń pieniężnych, zabezpieczenie zobowiązań podatkowych
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I SA/Gl 172/12 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2012-03-14
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 270
art. 133 par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Dz.U. 1966 nr 24 poz 151
art. 64c par. 3
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Tomasz Kolanowski (sprawozdawca), Sędzia NSA Beata Cieloch, Sędzia WSA del. Grażyna Nasierowska, Protokolant Piotr Stępień, po rozpoznaniu w dniu 30 maja 2014 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej K. [...] S.A. z siedzibą w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 marca 2012 r. sygn. akt I SA/Gl 172/12 w sprawie ze skargi Prezydenta Miasta Knurów na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia 17 kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie kosztów egzekucyjnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od K. [...] S.A. z siedzibą w K. na rzecz Prezydenta Miasta Knurów kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrok Sądu pierwszej instancji i przedstawiony przez ten Sąd tok postępowania przed organami podatkowymi.
1. Przedmiotem skargi kasacyjnej K. W. SA jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 marca 2012 r., sygn. akt I SA/Gl 172/12, mocą którego uchylono zaskarżone przez Prezydenta Miasta K. postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 17 kwietnia 2009 r. w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych.
2. W dniu 6 listopada 2008 r. Prezydent Miasta K. wystawił przeciwko K. W. SA (dalej zwanej spółką, skarżącą) 10 tytułów wykonawczych (od numeru (...) do numeru (...)), których podstawą była decyzja z 15 września 2008 r. nr (...). Wystawienie ww. tytułów wykonawczych zostało poprzedzone doręczeniem dłużnikowi upomnienia (art. 15 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji - tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm. - zwanej dalej "u.p.e.a.").
Następnie wierzyciel przesłał tytuły wykonawcze do organu egzekucyjnego, tj. Naczelnika Urzędu Skarbowego w S., który w dniu 7 listopada 2009 r. nadał tym dokumentom klauzule o skierowaniu do egzekucji administracyjnej.
Równocześnie w dniu 7 listopada 2008 r. organ egzekucyjny wystawił zawiadomienia o zajęciu rachunków bankowych dłużnika, które w tym samym dniu doręczono bankom, a w dniu 12 listopada 2008 r. (wraz z odpisami tytułów wykonawczych) dłużnikowi.
W dniu 14 listopada 2008 r. jeden z banków przekazał organowi egzekucyjnemu tytułem realizacji zajęcia kwotę 2.476.984,41 zł, która pokryła w całości dochodzone egzekucyjnie zaległości podatkowe i koszty egzekucyjne, a tym samym postępowanie w tej sprawie zostało zakończone.
3. Na prowadzone na podstawie ww. tytułów wykonawczych postępowanie egzekucyjne spółka wniosła zarzuty, podnosząc nieistnienie obowiązku w części dotyczącej odsetek za zwłokę (art. 33 pkt 1 u.p.e.a.). W uzasadnieniu zarzutów spółka podniosła, że wskutek składanych przez nią korekt deklaracji na podatek od nieruchomości za 2003 r. zobowiązanie to uległo zmniejszeniu. Prezydent Miasta K. uznał nadpłatę, jednak różnicy spółce nie zwrócił, lecz zaliczył na poczet zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2004 r. Zaakcentowano, że wierzyciel dochodzi od K. W. SA całej, a więc nienależnej kwoty odsetek za zwłokę, co uzasadnia zarzut nieistnienia obowiązku, o którym mowa w art. 33 pkt 1 u.p.e.a.
4. Kierując się art. 34 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny, pismem z dnia 24 listopada 2008 r., zwrócił się do wierzyciela o zajęcie stanowiska w sprawie zgłoszonych zarzutów.
5. Postanowieniem z dnia 12 stycznia 2009 r., nr (...), wierzyciel uznał zarzuty spółki za częściowo uzasadnione, tj. w zakresie nienależnie wyegzekwowanych odsetek za zwłokę w kwocie 202.897 zł, w związku z art. 75 § 5 Ordynacji podatkowej. W uzasadnieniu postanowienia wierzyciel przyznał rację spółce i skorygował odsetki z tytułów wykonawczych z dnia 6 listopada 2008 r., wskazując ich prawidłową wysokość. Postanowienie to nie zostało zaskarżone.
6. Pismem z dnia 20 stycznia 2009 r. spółka wystąpiła o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych powstałych w związku z egzekucją prowadzoną na podstawie ww. tytułów wykonawczych wystawionych przez Prezydenta Miasta K. W uzasadnieniu wskazała, że wskutek uznania przez wierzyciela zarzutów z dnia 12 listopada 2008 r. za częściowo uzasadnione, pobrane od niej koszty egzekucyjne podlegają zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi, o czym stanowi art. 64c § 3 u.p.e.a.
7. Po otrzymaniu ostatecznego stanowiska wierzyciela w sprawie zgłoszonych zarzutów, organ egzekucyjny postanowieniem z dnia 20 lutego 2009 r. umorzył postępowanie egzekucyjne w części – tj. w zakresie objętym zarzutem, czyli do wysokości 202.897 zł (w części nienależnie wyegzekwowanej), w związku z częściowym uznaniem zarzutów przez Prezydenta Miasta K.
8. W dniu 27 lutego 2009 r. organ egzekucyjny wydał postanowienie nr (...), w którym określił K. W. koszty egzekucyjne w łącznej wysokości 127.864,30 zł, powstałe w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym na podstawie ww. tytułów wykonawczych Prezydenta Miasta K. z dnia 6 listopada 2008 r. W uzasadnieniu wskazał, że naliczone w toku postępowania opłaty za czynności egzekucyjne oraz opłata manipulacyjna stanowią koszty egzekucyjne i obciążają zobowiązaną spółkę, zgodnie z art. 64c § 1 u.p.e.a.
9. Postanowienie organu egzekucyjnego z 20 lutego 2009 r. (w sprawie częściowego umorzenia postępowania egzekucyjnego) zostało zaskarżone przez K. W. SA. Skarżąca wniosła o umorzenie całości postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 6 listopada 2008 r., a nadto o zwrot kosztów egzekucyjnych w kwocie 127.864,30 zł, tj. w wysokości dotychczas pobranej a nie zwróconej, wraz z należnymi odsetkami za zwłokę.
10. Dyrektor Izby Skarbowej w K. postanowieniem z dnia 24 marca 2009 r. uchylił w całości zaskarżone postanowienie i uznając zarzuty za zasadne umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie ww. tytułów wykonawczych.
Organ przywołał treść art. 33 u.p.e.a., art. 34 § 1 i 4 tej ustawy i wyprowadził wniosek, że uznanie chociaż jednego z podniesionych zarzutów powoduje konieczność umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego w oparciu o tytuły wykonawcze, których prawidłowość została zakwestionowana w podniesionych zarzutach.
Skoro zarzut K. W. dotyczący nieistnienia obowiązku zapłaty części odsetek za zwłokę jest zasadny i fakt ten potwierdził wierzyciel w ostatecznym postanowieniu z dnia 12 stycznia 2009 r., to zgodnie z art. 34 § 4 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne prowadzone w celu wyegzekwowania tego obowiązku podlega umorzeniu.
Organ nadzoru zauważył natomiast, że ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz przepisy K.p.a. nie przewidują możliwości łącznego rozpatrzenia zarówno środka prawnego, jakim są zarzuty, jak i wydania z urzędu postanowienia o obciążeniu wierzyciela częścią należnych organowi egzekucyjnemu kosztów egzekucyjnych.
11. Ww. postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 24 marca 2009 r. zostało zaskarżone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach przez Prezydenta Miasta K.
12. K. W. SA złożyła natomiast zażalenie na postanowienie organu egzekucyjnego z dnia 27 lutego 2009 r. (w sprawie kosztów egzekucyjnych). W uzasadnieniu tego zażalenia Spółka wskazała, że w niniejszej sprawie doszło do niezgodnego z prawem wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego, co przesądza o konieczności zwrotu Spółce wyegzekwowanych kosztów egzekucyjnych wraz z należnymi odsetkami ustawowymi. Ponadto spółka wskazała, że już postanowieniem z dnia 20 lutego 2009 r. organ egzekucyjny obciążył częścią kosztów egzekucyjnych wierzyciela, co koliduje z zaskarżonym postanowieniem, ponieważ wydano dwa postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych. Końcowo spółka zauważyła, że w sentencji zaskarżonego postanowienia nie wskazano, kogo obciąża obowiązek poniesienia kosztów egzekucyjnych, co czyni to postanowienie wadliwym.
13. Postanowieniem z 17 kwietnia 2009 r. organ nadzoru uchylił w całości postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z dnia 27 lutego 2009 r. i orzekł o obciążeniu wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie 139.981,80 zł.
W uzasadnieniu postanowienia Dyrektor Izby Skarbowej w K. wskazał, że organ nadzoru postanowieniem z dnia 24 marca 2009 r. nr (...) uchylił w całości postanowienie organu egzekucyjnego i uznając zarzut nieistnienia dochodzonego obowiązku za uzasadniony (art. 33 pkt 1 u.p.e.a.) uchylił w całości postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie rozpatrzenia zarzutów, a także orzekł o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 6 listopada 2008 r.
W związku z powyższym, wskutek uznania zarzutów za zasadne, Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził, że postępowanie egzekucyjne było prowadzone niezgodnie z prawem z winy wierzyciela. Skoro zaś doszło do niezgodnego z prawem wszczęcia postępowania egzekucyjnego i w postępowaniu tym wyegzekwowano w całości dochodzone należności nienależne wierzycielowi, to zgodnie z art. 64c § 3 u.p.e.a. koszty egzekucyjne w całości obciążają wierzyciela.
14. Na ww. postanowienie z 17 kwietnia 2009 r. skargę do sądu administracyjnego wniósł Prezydent Miasta K. żądając jego uchylenia, utrzymania w mocy postanowienia organ egzekucyjnego z dnia 27 lutego 2009 r. oraz zasądzenia kosztów postępowania.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie art. 64c § 3 u.p.e.a. przez jego błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie, w związku z bezpodstawnym przyjęciem, że doszło do wszczęcia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułów wykonawczych zawierających wady. Prezydent zarzucił także naruszenie art. 6, art. 7 w związku z art. 77 K.p.a. przez niewyczerpujące i nierzetelne rozpatrzenie materiału dowodowego, brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz wydanie rozstrzygnięcia w sprawie kosztów egzekucyjnych pomimo braku prawomocnego rozstrzygnięcia w przedmiocie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 24 marca 2009 r. umarzającego postępowanie egzekucyjne.
W uzasadnieniu skargi Prezydent podkreślił, że zaskarżone postanowienie, orzekające o obowiązku poniesienia przez wierzyciela kosztów egzekucyjnych, jest błędne, ponieważ na żadnym etapie postępowania tytuły wykonawcze nie zostały uznane za niezgodne z prawem. Wierzyciel wskazał, że wszystkie sporne tytuły wykonawcze spełniały wymogi określone w art. 27 ustawy egzekucyjnej. W ocenie wierzyciela podanie w tytule wykonawczym nieprawidłowej kwoty odsetek za zwłokę na dzień wystawienia tytułu wykonawczego nie skutkuje wadliwością tegoż tytułu wykonawczego.
15. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w K. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu objętego skargą postanowienia.
16. Uczestnik postępowania, K. W. SA, w piśmie procesowym z dnia 5 sierpnia 2009 r. wniosła o odrzucenie skargi. W ocenie spółki złożona skarga jest przedwczesna, gdyż K. SA - działając w oparciu o art. 111 § 1 w zw. z art. 126 kpa - wniosła o uzupełnienie postanowienia z dnia 23 kwietnia 2009 r., co zostało negatywnie rozpatrzone postanowieniem z dnia 28 maja 2009 r., a jak wynika z akt sprawy, skarga została skierowana do Sądu w dniu 18 maja 2009 r., a więc przed wydaniem postanowienia z dnia 28 maja 2009 r.
17. W piśmie procesowym z dnia 6 stycznia 2010 r. Prezydent Miasta K., powołując się na wyrok WSA w Gliwicach z dnia 19 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Gl 418/09, podtrzymał argumentację skargi, podkreślając, że wszczęcie i prowadzenie postępowania egzekucyjnego było zgodne z prawem, o czym świadczy wyrażony przez Sąd pogląd o możliwości częściowego umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego.
18. Na rozprawie w dniu 14 marca 2012 r. pełnomocnik Prezydenta podtrzymał argumenty i wnioski zawarte w skardze dodatkowo akcentując, że postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego zostało wyeliminowane z obrotu prawnego, gdyż skarga kasacyjna organu nadzoru i uczestnika postępowania na wyrok Sądu z dnia 19 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Gl 418/09, została oddalona przez NSA wyrokiem z dnia 11 października 2011 r., sygn. akt II FSK 585/10. Pełnomocnik uczestnika postępowania wniósł o oddalenie skargi podnosząc, że decyzją z dnia 15 lutego 2010 r. organ odwoławczy uchylił decyzję Prezydenta Miasta K. określającą wysokość zobowiązania K. W. SA, stanowiącą podstawę wystawienia tytułu wykonawczego.
19. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał skargę za zasadną.
Na wstępie Sąd wskazał, że Prezydent Miasta K. akcentował w skardze głównie dwie okoliczności, tj. niezasadność umorzenia postępowania egzekucyjnego oraz w konsekwencji bezpodstawność obciążenia wierzyciela kosztami prowadzonego postępowania egzekucyjnego.
Następnie Sąd podał, że wyrokiem z 19 listopada 2009 r., sygn. akt I SA/Gl 418/09, uchylił postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 24 marca 2009 r. uchylające postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. w sprawie rozpatrzenia zarzutów i orzekające o częściowym umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku K. SA w K. na podstawie tytułów wykonawczych o numerach (...) wystawionych przez Prezydenta Miasta K., orzekające o uznaniu zarzutów za zasadne oraz umarzające postępowanie egzekucyjne. NSA wyrokiem z dnia 11 października 2011 r., sygn. akt II FSK 585/10, oddalił skargę kasacyjną Dyrektora Izby Skarbowej i K. W. SA na ww. wyrok.
Sąd wskazał, że w wyroku uchylającym ww. postanowienia argumentowano, iż art. 34 § 4 u.p.e.a. nie stanowi samodzielnej podstawy umorzenia postępowania egzekucyjnego, a warunki umorzenia winny zostać zweryfikowane na podstawie art. 59. Umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 34 § 4 ustawy egzekucyjnej stanowić musi jedną z form umorzenia wymienioną w art. 59. Wskazał ponadto, że wbrew stanowisku organu nadzoru oraz uczestnika postępowania, częściowe uwzględnienie wykonania nałożonego obowiązku stanowi podstawę częściowego umorzenia postępowania egzekucyjnego (art. 59 § 1 pkt 1 i 2 ustawy). Naczelny Sąd Administracyjny we wspomnianym wyżej wyroku uznał tą ocenę prawną za prawidłową. Tym samym przesądzono zasadniczy przedmiot sporu, tj. że art. 34 § 4 u.p.e.a. – w sytuacji, gdy tylko część obowiązku nie istnieje, a została objęta tytułem wykonawczym stanowiącym przedmiot zarzutu – uzasadnia umorzenie postępowania egzekucyjnego w części, w jakiej zarzut jest zasadny, a nie całego prowadzonego postępowania.
Akceptując pogląd wyrażony w ww. wyroku Sąd pierwszej instancji za zasadny uznał zarzut naruszenia art. 64c § 3 u.p.e.a., przy czym podkreślił, że czyni to w związku z przyjętą przez organ podstawą powiązania tego przepisu z art. 34 ust. 4 ustawy. W sytuacji uchylenia przez Sąd ww. postanowienia jego argumentacja, zwłaszcza dotycząca legalności umorzenia postępowania egzekucyjnego, traci zasadność.
Następnie Sąd odniósł się do kwestii zastosowania w sprawie art. 64c § 3 u.p.e.a. i obciążenia wierzyciela kosztami prowadzonej egzekucji. Sąd stwierdził, że ustalenie, czy niezgodne z przepisami ustawy wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, ciąży na organie egzekucyjnym.
Niezgodne z przepisami ustawy wszczęcie egzekucji oznacza sytuację, w której organ egzekucyjny wykonał czynność opisaną w art. 26 § 5 u.p.e.a. mimo istnienia okoliczności, o których mowa w art. 29 § 2 tej ustawy, nieznanych organowi egzekucyjnemu, z wyłączeniem przypadku wymienionego w art. 64c § 2 u.p.e.a. Niezgodne z przepisami ustawy prowadzenie egzekucji to podejmowanie czynności egzekucyjnych mimo braku podstaw prawnych do ich przeprowadzenia.
W warunkach opisanych w art. 64c § 3 u.p.e.a. zarówno niezgodne z przepisami ustawy wszczęcie jak i prowadzenie egzekucji musi być spowodowane działaniem lub zaniechaniem wierzyciela, a więc takim jego postępowaniem, które narusza przepisy ustawy nakazujące lub zakazujące wierzycielowi podejmowania określonych czynności przed lub w trakcie prowadzonej egzekucji. W badanej sprawie, całość argumentacji organu nadzoru została oparta o fakt, że ostatecznym postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej skutecznie zostało umorzone postępowanie egzekucyjne. Organ nadzoru, nie badając przesłanek określonych w art. 64c § 3 u.p.e.a, w sposób automatyczny przyjął, że umorzenie postępowania egzekucyjnego przesądza o niezgodnym z prawem wszczęciu i prowadzeniu egzekucji z winy wierzyciela. Dlatego też, w ocenie Sądu, wyeliminowanie postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z obrotu prawnego przesądza o konieczności wyeliminowania także postanowienia w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami prowadzonego postępowania egzekucyjnego.
Sąd odniósł się także do argumentu uczestnika postępowania, że skarga winna zostać oddalona, gdyż Sąd uchylił decyzję organu odwoławczego utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji stanowiącą podstawę wystawienia tytułów wykonawczych. Sąd stwierdził, że orzeka on o legalności zaskarżonego orzeczenia na podstawie stanu prawnego i faktycznego istniejącego w dacie wydania rozstrzygnięcia, zaś w dacie wystawienia tytułów wykonawczych istniała w obrocie prawnym decyzja Prezydenta Miasta K. określająca spółce wysokość zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2003 r.
Sąd nie zgodził się też z twierdzeniem, że o niezgodnym z prawem wszczęciu i prowadzeniu egzekucji świadczy fakt uznania przez wierzyciela zasadności zarzutu do kwoty 12.117,50 zł wyegzekwowanej z tytułu odsetek. Wynika to z faktu, że zarówno wszczęcie jak i prowadzenie egzekucji co do należności głównej nie było przedmiotem sporu, zatem obciążenie wierzyciela kosztami egzekucyjnymi związanymi z wyegzekwowaniem tej kwoty naruszało art. 64 c § 3 u.p.e.a., gdyż w tym zakresie nie można mówić o wszczęciu i prowadzeniu egzekucji niezgodnie z prawem z winy wierzyciela.
Sąd końcowo nakazał, by rozpoznając sprawę ponownie organ drugiej instancji ustalił, czy organ egzekucyjny obciążając wierzyciela kosztami prowadzonego postępowania egzekucyjnego wykazał istnienie przesłanek określonych w art. 64c § 3 u.p.e.a., tj. czy wykazał, że to Prezydent Miasta K. był winien bądź to niezgodnego z prawem wszczęcia postępowania egzekucyjnego, bądź niezgodnego z prawem jej prowadzenia, ze wskazaniem okoliczności, które zdecydowały o wypełnieniu tych przesłanek.
W ocenie Sądu wydając zaskarżone rozstrzygnięcie organ drugiej instancji naruszył art. 64c § 3 u.p.e.a. i reguły postępowania nakazujące organom działanie zgodne z prawem, na podstawie rzetelnie zgromadzonego oraz wyczerpująco rozpatrzonego materiału dowodowego. Obciążając Prezydenta Miasta K. z tytułu całości należnych organowi kosztów egzekucyjnych de facto nie wziął pod uwagę i nie ocenił okoliczności, że kwota wynikająca z decyzji organu, a dochodzona spornymi tytułami wykonawczymi, pozostawała poza sporem, a tym samym zarówno wszczęcie, jak i prowadzenie egzekucji w tym zakresie nie wyczerpywało przesłanki określonej w art. 64 c § 3 u.p.e.a.
Skarga kasacyjna
20. Skargę kasacyjną od powyższego orzeczenia wniosła K. W. SA zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 133 § 1 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) - zwanej dalej P.p.s.a. - z uwagi na wydanie orzeczenia uwzględniającego stan faktyczny zaistniały po dacie wydania przez Dyrektora Izby Skarbowej w K. postanowienia z 17 kwietnia 2009 r., co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Skarżąca zarzuciła też naruszenie prawa materialnego, tj. art. 64c § 3 u.p.e.a. przez błędną wykładnię i przyjęcie, że niezgodne z prawem wszczęcie egzekucji oznacza jedynie sytuację, w której organ egzekucyjny wykonał czynność opisaną w art. 26 § 5 u.p.e.a. mimo istnienia okoliczności, o których mowa w art. 29 § 2 tej ustawy nieznanych organowi egzekucyjnemu, z wyłączeniem przypadku wymienionego w art. 64c § 2 u.p.e.a.
Następnie spółka wskazała na naruszenie prawa materialnego, tj. art. 64c § 3 w zw. z art. 26 § 5 pkt 1 i 2 u.p.e.a. przez błędną wykładnię i przyjęcie, że do niezgodnego z prawem wszczęcia postępowania egzekucyjnego może również dojść tylko w pewnym zakresie, w sytuacji gdy wszczęcie tego postępowania następuje z chwilą dokonania niepodzielnej czynności materialno-technicznej polegającej odpowiednio na doręczeniu zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub doręczeniu dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli doręczenie to nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.
Na tej podstawie Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
21. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezydent Miasta K. wniósł o jej oddalenie i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
Rozważania Naczelnego Sądu Administracyjnego
22. Skarga kasacyjna jest niezasadna.
Nie znajduje usprawiedliwionych podstaw zarzut naruszenia art. 133 § 1 zdanie pierwsze P.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2 (ta ostatnia sytuacja nie występuje w rozpoznawanej sprawie – przyp. NSA).
Przyjęcie w art. 133 § 1 zasady, że sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy, oznacza, że sąd ten rozpatruje sprawę na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego aktu (czynności). Zmiana stanu faktycznego lub prawnego, która nastąpiła po wydaniu zaskarżonego aktu (czynności), zasadniczo nie podlega uwzględnieniu.
Skoro tak, to naruszeniem obowiązku określonego w art. 133 § 1 P.p.s.a. jest takie przeprowadzenie kontroli legalności zaskarżonego aktu administracyjnego, które doprowadza do przedstawienia przez sąd administracyjny I instancji stanu sprawy w sposób oderwany od materiału dowodowego zawartego w jej aktach i ustaleń dokonanych w zaskarżonym akcie administracyjnym (por. wyrok np. NSA z 16 maja 2013 r., sygn. akt I GSK 277/12, Lex nr 1328997).
Z sytuacją taką nie mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie. W zaskarżonym wyroku Sąd pierwszej instancji wyraźnie zastrzegł, że stan faktyczny stanowiący podstawę rozstrzygnięcia pozostaje poza sporem. Fakt powołania się przez Sąd na wydany w innej sprawie wyrok nie stanowi jeszcze o naruszeniu art. 133 § 1 P.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie Sąd nie oparł swojego rozstrzygnięcia na materiale dowodowym innym, niż ten który jest zawarty w aktach sprawy. Przede wszystkim Sąd wyraźnie zastrzegł, że w zaskarżonym w niniejszej sprawie akcie administracyjnym całość argumentacji została oparta na fakcie, że ostatecznym postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej umorzył postępowanie egzekucyjne. Organ automatycznie przyjął na jego podstawie, że umorzenie postępowania egzekucyjnego przesądza o niezgodnym z prawem wszczęciu i prowadzeniu egzekucji z winy wierzyciela. Z powyższego wynika niezbicie, że fakt umorzenia postępowania egzekucyjnego miał miejsce wcześniej, niż wydanie w tej sprawie postanowienia z 17 kwietnia 2009 r. Tylko i wyłącznie ta okoliczność (tj. wydania postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego oraz oparcia argumentacji w sprawie niniejszej na tymże postanowieniu) została przez Sąd wzięta pod uwagę w kontekście prawidłowości obciążenia wierzyciela kosztami egzekucji. W toku postępowania przed Sądem pierwszej instancji uznano zaś prawidłowo, że dla rozstrzygnięcia sporu istotne znaczenie ma zakończenie postępowania w sprawie kontroli legalności umorzenia postępowania egzekucyjnego. Skoro argumentacja organu w zaskarżonym postanowieniu za swą podstawę wzięła wyłącznie umorzenie postępowania egzekucyjnego, kwestią prejudycjalną dla niniejszej sprawy było, czy to umorzenie nastąpiło zgodne z prawem. Nie zmienia to jednak oceny, że okolicznością faktyczną istotną dla rozstrzygnięcia (i wziętą pod uwagę w zaskarżonym wyroku) było li tylko wydanie postanowienia o umorzeniu i uczynienie z niego jedynej podstawy do obciążenia wierzyciela kosztami egzekucji, a nie kontrola legalności tegoż postanowienia przez sądy administracyjne. Dodać wypada, że na rozprawie w dniu 21 stycznia 2010 r. strony postępowania, czyli Dyrektor Izby Skarbowej w K., K. W. SA, a także Prezydent Miasta K., zgodnie wystąpiły o zawieszenie postępowania do czasu rozpatrzenia skarg kasacyjnych, wniesionych od wyroku WSA w Gliwicach z 19 listopada 2009 r. Postanowieniem z 21 stycznia 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 P.p.s.a. zawiesił postępowanie uznając, że rozstrzygnięcie sprawy dotyczącej umorzenia postępowania egzekucyjnego może pośrednio rozstrzygnąć o zasadności zastosowania przez organ egzekucyjny art. 64c § 3 u.p.e.a. i tym samym słuszności obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego.
Jak słusznie zauważył Prezydent Miasta K. w odpowiedzi na skargę kasacyjną, z powyższym zgodziły się wszystkie strony postępowania, w tym także K. W. SA.
W tym miejscu należy zauważyć, że Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 11 października 2011 r., sygn. akt II FSK 585/10, oddalił skargę kasacyjną Dyrektora Izby Skarbowej i K. W. SA na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o sygn. akt I SA/Gl 418/09.
Sąd pierwszej instancji rozpoznając niniejszą sprawę nie dokonywał nowych ustaleń faktycznych, uwzględnił jedynie ocenę prawną wyrażoną w powołanych wyrokach, przyjmując ją jako prawidłową. Uznał zatem, że przepis art. 34 § 4 u.p.e.a. – w sytuacji, gdy tylko część obowiązku nie istnieje, a została objęta tytułem wykonawczym, stanowiącym przedmiot zarzutu – uzasadnia umorzenie postępowania egzekucyjnego w części, w jakiej zarzut jest zasadny, a nie całego prowadzonego postępowania.
Uznanie, że wykładnia przepisów, która została dokonana w wyrokach wydanych po zaskarżonym do Sądu postanowieniu w przedmiocie obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego jest prawidłowa, nie stanowi naruszenia art. 133 § 1 zd. pierwsze P.p.s.a.
23. Z kolei podzielając stanowisko dopuszczające możliwość częściowego umorzenia postępowania egzekucyjnego, Sąd pierwszej instancji prawidłowo uznał, że naruszony został art. 64c § 3 u.p.e.a. W uzasadnieniu zaskarżonego do Sądu postanowienia wskazano bowiem, że zasadne było umorzenie postępowania egzekucyjnego, a to z tej przyczyny, że przepis art. 34 § 4 u.p.e.a. nie przewiduje częściowego umorzenia postępowania egzekucyjnego.
Kwestią kluczową dla rozstrzygnięcia w tej sprawie był fakt, że całość argumentacji organu została oparta o to, iż ostatecznym postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej skutecznie zostało umorzone postępowanie egzekucyjne, bez zbadania przesłanek określonych w art. 64c § 3 u.p.e.a. Organ w sposób automatyczny przyjął, że umorzenie postępowania egzekucyjnego, przesądza o niezgodnym z prawem wszczęciu i prowadzeniu egzekucji z winy wierzyciela. Wyeliminowanie zatem postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z obrotu prawnego przesądzało o konieczności wyeliminowania także postanowienia w sprawie obciążenia wierzyciela kosztami prowadzonego postępowania egzekucyjnego.
Zgodnie z przywołanym art. 64c § 3 u.p.e.a., jeżeli po pobraniu od zobowiązanego należności z tytułu kosztów egzekucyjnych okaże się, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem, należności te, wraz z naliczonymi do dnia ich pobrania odsetkami ustawowymi, organ egzekucyjny zwraca zobowiązanemu, a jeżeli niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel, obciąża nimi wierzyciela, z zastrzeżeniem § 3a.
Wierzyciel ponosi zatem koszty egzekucyjne, jeżeli z jego winy doszło do niezgodnego z prawem wszczęcia i prowadzenia egzekucji (np. skierował do egzekucji tytuł wykonawczy obejmujący zobowiązanie nienależne).
Należy podkreślić, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach nie przesądził o ostatecznym wyniku sprawy. W uzasadnieniu wyroku stwierdził jedynie, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ drugiej instancji ustali, czy organ egzekucyjny obciążając wierzyciela kosztami prowadzonego postępowania egzekucyjnego wykazał istnienie przesłanek określonych w art. 64 c § 3 u.p.e.a., tj. czy wykazał, że to Prezydent Miasta K. był winien bądź to niezgodnego z prawem wszczęcia postępowania egzekucyjnego, bądź niezgodnego z prawem jej prowadzenia, ze wskazaniem okoliczności, które zdecydowały o wypełnieniu tych przesłanek. Ponadto wskazał, że obowiązkiem organu będzie odniesienie się do wszystkich podniesionych w zażaleniu kwestii i dokonanie ich analizy.
Stanowisko Sądu świadczy zatem o uznaniu, ze organ nie dopełnił obowiązku wykazania przesłanek, które warunkują możliwość obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi. To właśnie przyczyny procesowe spowodowały uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w K. Świadczy o tym również podstawa prawna rozstrzygnięcia – art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a.
24. Niezasadne są także zarzuty naruszenia prawa materialnego, tj. art. 64c § 3 u.p.e.a. przez błędną wykładnię i przyjęcie, że niezgodne z prawem wszczęcie egzekucji oznacza jedynie sytuację, w której organ egzekucyjny wykonał czynność opisaną w art. 26 § 5 u.p.e.a. mimo istnienia okoliczności, o których mowa w art. 29 § 2 tej ustawy, nieznanych organowi egzekucyjnemu, z wyłączeniem przypadku wymienionego w art. 64c § 2 u.p.e.a., a także art. 64c § 3 w zw. z art. 26 § 5 pkt 1 i 2 u.p.e.a. przez błędną wykładnię i przyjęcie, że do niezgodnego z prawem wszczęcia postępowania egzekucyjnego może również dojść tylko w pewnym zakresie, w sytuacji gdy wszczęcie tego postępowania następuje z chwilą dokonania niepodzielnej czynności materialno-technicznej polegającej odpowiednio na doręczeniu zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub doręczeniu dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli doręczenie to nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego.
Zarzuty te oparto o fragment uzasadnienia zaskarżonego wyroku (str. 11), w którym Sąd pierwszej instancji wskazał, na czym polega niezgodne z przepisami wszczęcie egzekucji oraz jej prowadzenie. Nie zawarł jednak jednoznacznego zastrzeżenia, że opisał wszystkie przypadki, w których sytuacje te występują w praktyce. Wręcz przeciwnie, w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stwierdził ogólnie, że w warunkach opisanych w art. 64c § 3 u.p.e.a. zarówno niezgodne z przepisami ustawy wszczęcie jak i prowadzenie egzekucji musi być spowodowane działaniem lub zaniechaniem wierzyciela, a więc takim jego postępowaniem, które narusza przepisy ustawy nakazujące lub zakazujące wierzycielowi podejmowania określonych czynności przed lub w trakcie prowadzonej egzekucji. Sąd słusznie zarzucił jedynie, że organ wydając postanowienie nie zbadał przesłanek określonych w art. 64c § 3 u.p.e.a., lecz w sposób automatyczny przyjął, że umorzenie postępowania egzekucyjnego przesądza o niezgodnym z prawem wszczęciu i prowadzeniu egzekucji z winy wierzyciela. W takiej sytuacji ostateczne uchylenie postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego musi skutkować wyeliminowaniem z kolei postanowienia o obciążeniu wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego.
25. Biorąc powyższe pod uwagę, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 204 pkt 2 P.p.s.a.