II FSK 1516/05

II FSK 1516/05 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2006-12-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-12-15
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Bogusław Dauter /sprawozdawca/
Sylwester Marciniak /przewodniczący/
Zofia Przegalińska
Symbol z opisem
6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
Hasła tematyczne
Podatek dochodowy od osób fizycznych
Sygn. powiązane
I SA/Gl 375/04 - Wyrok WSA w Gliwicach z 2005-05-24
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2000 nr 14 poz 176
art. 52 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - tekst jednolity
Publikacja w u.z.o.
ONSAiWSA 2007 nr.6 poz.151
Tezy
Akcjami, których sprzedaż podlega zwolnieniu od podatku dochodowego od osób fizycznych /art. 52 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - Dz.U. 2000 nr 14 poz. 176 ze zm. - w brzmieniu obowiązującym w 2001 r./, są akcje określonej emitowanej serii /emisji/, a więc konkretne akcje, na których obrót na rynku regulowanym zgodę wydała Komisja Papierów Wartościowych i Giełd.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Sylwester Marciniak, Sędziowie NSA Bogusław Dauter (sprawozdawca), Zofia Przegalińska, Protokolant Barbara Mróz, po rozpoznaniu w dniu 15 grudnia 2006 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Haliny D. i Ryszarda D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 24 maja 2005 r. sygn. akt I SA/Gl 375/04 w sprawie ze skargi Haliny D. i Ryszarda D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 10 lutego 2004 r. (...) w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2001 r. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Haliny D. i Ryszarda D. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w K. kwotę 7.200 (siedem tysięcy dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
1. Wyrokiem z dnia 24 maja 2005 r., I SA/Gl 375/04, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę Hanny G. i Ryszarda G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 10 lutego 2004 r., (...), w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych.
2. Rozstrzygnięcie to zapadło w następującym stanie faktycznym: decyzją z dnia 10 lutego 2004 r., (...), po rozpoznaniu odwołania państwa Hanny i Ryszarda G. od wydanej przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w K. decyzji z dnia 14 listopada 2003 r., (...), w sprawie stwierdzenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2001 r. w wysokości 337,60 zł z tytułu zawyżenia dochodu uzyskanego ze sprzedaży kapitałów pieniężnych. Dyrektor Izby Skarbowej w K. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Uzasadniając to rozstrzygnięcie organ odwoławczy uznał, że wniosek skarżących o stwierdzenie nadpłaty podatku dochodowego od osób fizycznych z tytułu sprzedaży akcji "M." S.A., po raz wtóry uznał za niezasadny. Decyzja ta, podobnie jak uprzednia, była wynikiem nieprzychylenia się do poglądu reprezentowanego przez podatników, że dochód uzyskany ze sprzedaży 100.000 akcji pierwszej emisji "M.", dokonanej w miesiącu marcu 2001 r. korzysta ze zwolnienia od podatku na podstawie art. 52 pkt 1 lit. "c" ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych /Dz.U. 2000 nr 14 poz. 176 ze zm./. Organ odwoławczy wskazał, że akcje będące przedmiotem sprzedaży były dopuszczone do publicznego obrotu papierami wartościowymi /decyzja Komisji Papierów Wartościowych i Giełd z dnia 13 września 2000 r./. A zatem zostały nabyte przed ich dopuszczeniem do tego obrotu, a sprzedaż nie nastąpiła w ramach prowadzonej przez podatnika działalności gospodarczej. Aby jednak zwolnienie, mogło mieć zastosowanie, sprzedaż akcji winna była nastąpić po upływie trzech lat od daty ich pierwszego notowania na rynku regulowanym - podczas gdy w sprawie pierwsze notowanie akcji pierwszej emisji nastąpiło w dniu 31 stycznia 2001 r., natomiast sprzedaż tychże akcji w dniu 26 marca 2001 r., tj. po upływie niecałych 2 miesięcy.
3. W skardze na powyższą decyzję podatnicy wnieśli o uznanie, że decyzja organu odwoławczego wraz z poprzedzającą ją decyzją organu pierwszej Instancji zostały wydane z istotnym naruszeniem przepisów prawa materialnego tj. art. 52 pkt 1 lit. "c" ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz z naruszeniem zasad ogólnych postępowania podatkowego tj. zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych, zasady dochodzenia prawdy obiektywnej i zasady przekonywania. W uzasadnieniu skarżący wyjaśnili, że na podstawie aktu notarialnego z dnia 25 sierpnia 1992 r. będącego również podstawą założenia spółki "M." zainteresowani pracownicy nabyli akcje imienne uprzywilejowane w szczególności co do głosu w liczbie 3.400.000 sztuk. Na podstawie stosownych uchwał walnych zgromadzeń akcjonariuszy spółka dokonała kolejnych emisji akcji, które następnie były notowane na Giełdzie Papierów Wartościowych w Warszawie począwszy od 5 października 1994 r. Natomiast akcje pierwszej emisji, na warunkach określonych w statucie spółki, były przedmiotem obrotu zasadniczo wyłącznie między akcjonariuszami pozostającymi w chwili nabycia akcji pracownikami spółki "M..". Skarżący podkreślili, że transakcje te były realizowane po cenach znacznie niższych od cen wynikających z notowań giełdowych akcji dalszych emisji. Część akcji pierwszej emisji, po uprzednim pozbawieniu ich w 2000 r. uprzywilejowania co do głosu, została w dniu 24 stycznia 2001 r. wprowadzona do obrotu na Giełdzie Papierów Wartościowych, a w dniu 31 stycznia 2001 r. pierwsze z tych akcji zostały sprzedane podczas sesji giełdowej. Zdaniem skarżących dokonana w dniu 26 marca 2001 r. transakcja podatnika nazwana jako sprzedaż a następnie kupno 100.000 sztuk akcji "M." była transakcją pozwalającą na pozbawienie akcji ich imienności, bowiem do momentu złożenia zlecenia zwanego sprzedaż były to akcje imienne, a po zrealizowaniu zlecenia nazwanego zakup, akcje stały się akcjami bezimiennymi. Nadal jednak były to te same 100.000 sztuk akcji "M.", gdyż transakcje zostały zrealizowane w tym samym czasie, po tej samej cenie, a ich celem było nie sprzedaż akcji w powszechnie używanym znaczeniu, a pozbawienie tych akcji cech akcji imiennych, tak aby stały się one akcjami bezimiennymi i mogły w przyszłości stanowić podstawę obrotu na Giełdzie Papierów Wartościowych. Dlatego też zdaniem skarżących nie można mówić o uzyskaniu dochodu ze sprzedaży akcji, gdyż nie taki był cel tych transakcji. Nie była to de facto sprzedaż lecz operacja pozwalająca na zmianę akcji imiennych na bezimienne - bezwynikowa, gdyż nie osiągnięto dochodu ze sprzedaży tych akcji. Po transakcji akcji, już na okaziciela, zostały natychmiast zablokowane na rachunku papierów wartościowych zgodnie z powołanym porozumieniem inwestorów. Skarżący wyrazili pogląd, że przepis art. 52 pkt 1 lit. "c" ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych nie jest precyzyjny szczególnie co do wymaganego prawem terminu trzech lat liczonego od daty pierwszego notowania akcji na rynku regulowanym, gdyż nie wskazuje jednoznacznie czy chodzi o pisemne notowanie akcji danej spółki, czy też o pierwsze notowanie tych konkretnych akcji, które stały się przedmiotem sprzedaży. Zdaniem skarżących zasada ta powinna być odczytywana jako odnosząca się do pierwszego notowania akcji danej spółki. Za stanowiskiem tym przemawia również okoliczność, że obecnie akcje emisji występują pod jednolitym oznaczeniem kodowym stosowanym dla wszystkich akcji "M." notowanych na giełdzie co powoduje, że niemożliwe jest odróżnienie akcji i emisji od akcji emisji innych serii.
4. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że zasadniczą, kwestią sporną między stronami było ustalenie czy na skarżącym ciążył obowiązek podatkowy w podatku dochodowym od osób fizycznych w sytuacji, gdy posiadając papiery wartościowe w postaci akcji imiennych danej spółki o określonej wartości i ilości realizuje on transakcję giełdową w wyniku, której uzyskuje akcje "bezimienne" danej spółki o wartości i Ilości takiej samej jak przed zleceniem tej transakcji oraz czy ewentualny dochód z takiej operacji giełdowej przeprowadzonej w 2001 r. objęty był ustawowym zwolnieniem od podatku dochodowego.
Wskazano, że stan faktyczny sprawy był w zasadniczych elementach bezsporny i zawierał się w stwierdzeniu, że przedmiotowe akcje decyzją KPWiG z dnia 13 września 2000 r. były dopuszczone do publicznego obrotu papierami wartościowymi, zostały uzyskane /nabyte/ przez podatnika przed ich dopuszczeniem do tego obrotu, a ich sprzedaż nie nastąpiła w ramach prowadzonej działalności gospodarczej. Poza sporem było, że przedmiotowe akcje pochodziły z pierwszej emisji spółki "M.", były akcjami imiennymi, uprzywilejowanymi /co do głosu/, nabytymi przez zainteresowanych pracowników spółki, a pierwsze notowanie akcji tej emisji nastąpiło w dniu 31 stycznia 2001 r. Bezsporne było także, iż skarżący będący właścicielem rachunku na którym zdeponowano przedmiotowe akcje w dniu 26 marca 2001 r. zlecił sprzedaż 100.000 akcji po cenie 8,20 zł za akcję i tego samego dnia zlecił kupno 100.000 akcji tej samej spółki za cenę 8,20 zł za akcję na swój rachunek inwestycyjny, zlecenie sprzedaży wykonano o godz. 1545 natomiast zlecenie zakupu o godz. 1617. W dniu 18 września 2001 r. skarżący posiadał na rachunku inwestycyjnym 100.000 akcji spółki "M.". Akcje te znajdowały się na koncie blokowanym tzn., że ich odblokowanie mogło nastąpić tylko na pisemny wniosek właściciela z jednoczesną zgodą Zarządu "M." S.A. O możliwości odblokowania konta skarżący dowiedział się pismem z dnia 19 grudnia 2001 r. Poza sporem było również, że pierwsze notowanie akcji spółki "M." drugiej emisji nastąpiło w dniu 5 października 1994 r. Powołując się zatem na treść art. 52 pkt 1 lit. "c" ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych /w brzmieniu obowiązującym w 2001 r./ wskazano, że ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych nie zawierała definicji użytych w tym przepisie pojęć odnoszących się do obrotu papierami wartościowymi. Dlatego przy dokonywaniu wykładni tego przepisu należało stosować, ich rozumienie jakie zostało oznaczone w ustawie z dnia 21 sierpnia 1997 r. - Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi /t.j. Dz.U. 2002 nr 49 poz. 447 ze zm., dalej: ustawa Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi/ w art. 2 ust. 1, przy uwzględnieniu stanu prawnego istniejącego w omawianym okresie. Z definicji tej wynika również, że przedmiotem tego obrotu są papiery wartościowe emitowane w seriach, co oznacza papiery wartościowe reprezentujące prawa majątkowe podzielone na określoną liczbę równych jednostek. O tym czy dana seria papierów wartościowych zostanie wprowadzona do publicznego obrotu decyduje Komisja Papierów Wartościowych i Giełd. Bez zgody Komisji bądź odpowiedniego. zawiadomienia papiery wartościowe emitowane przez inne podmioty niż Skarb Państwa lub Narodowy Bank Polski nie uzyskują statusu papierów wartościowych dopuszczonych do publicznego obrotu. Dopuszczenie akcji danej serii /emisji/ do publicznego obrotu i wprowadzenie ich do systemu obrotu papierami wartościowymi w rezultacie prowadzi do ich notowania na rynku giełdowym. Pierwsze notowanie na tym rynku regulowanym określonych akcji następuje po dacie dopuszczenia akcji konkretnej emisji do obrotu publicznego w dniu zawarcia pierwszych transakcji dotyczących tych akcji prowadzących do ustalenia ich kursu, ceny. Tak więc pierwsze notowanie na rynku regulowanym konkretnych, emitowanych w serii akcji danej spółki uzależnione jest od chwili wprowadzenia ich do publicznego obrotu na tym rynku. Skoro na rynku regulowanym można dokonywać obrotu akcjami dopuszczonymi do publicznego obrotu to tym samym akcje wyemitowane przez spółkę i nie dopuszczone do takiego obrotu nie mogą być na nim notowane i to niezależnie od tego czy inne akcje z późniejszej emisji tej spółki wcześniej podlegały takiemu obrotowi. Przepis ten dotyczy podatnika jako posiadacza akcji i dochodów uzyskanych z ich sprzedaży, nie odnosi się natomiast do spółki, której akcje są przedmiotem tej czynności. Prawidłowo więc organy podatkowe uznały, że zbycie przez podatnika w dniu 26 marca 2001 r. przedmiotowych akcji pierwszej emisji wcześniej dopuszczonych, a następnie wprowadzonych do obrotu giełdowego począwszy od dnia 31 stycznia 2001 r. spowodowało, że dochód tak uzyskany nie podlegał zwolnieniu z opodatkowania na podstawie powołanego art. 52 ust. 1 lit. "c" ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Wskazano, że przychód z odpłatnego zbycia akcji - art. 17 ust. 1 pkt 6 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych /w brzmieniu obowiązującym w. 2001 r./ powstawał w chwili realizacji zlecenia zbycia akcji po określonej cenie i dokonania odpowiedniego zapisu na rachunku papierów wartościowych. Transakcje podatnika nie miały charakteru "zamiany" akcji, gdyż po ich sprzedaży i uzyskaniu ceny nabycia podatnik mógł następnie dokonać nabycia kolejnych akcji "innych" niż zbyte akcje. Z tych przyczyn zgodzono się ze stanowiskiem organów podatkowych, że nawet faktyczny brak możliwości swobodnego dysponowania środkami ze sprzedaży przedmiotowych akcji nie pozwala na przyjęcie, że podatnik nie uzyskał z tego tytułu przychodu, a w konsekwencji, że nie powinien płacić podatku dochodowego od dochodu ze sprzedaży akcji. Za nieuzasadnione uznano twierdzenia podatników, że celem transakcji z dnia 26 marca 2001 r. była "zamiana" akcji imiennych na akcje bezimienne skoro zamiana 100.000 sztuk akcji imiennych zwykłych pierwszej emisji należących do podatnika na akcje zwykłe na okaziciela nastąpiła na podstawie uchwały zarządu spółki z dnia 6 marca 2001 r. a zatem przed dokonaniem przedmiotowych transakcji. Należy ponadto wskazać, że decyzją KPWiG z dnia 13 września 2000 r. wszystkie 3.400.000 sztuk akcji pierwszej emisji zostały dopuszczone do publicznego obrotu, a wprowadzenie akcji tej emisji do obrotu giełdowego nastąpiło po zamianie akcji imiennych na akcje bezimienne oraz na podstawie uchwały Zarządu Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie z dnia 24 stycznia 2001 r., przy czym akcje należące do skarżącego wprowadzone zostały do obrotu giełdowego w dniu 23 marca 2001 r. W świetle tak ustalonych faktów organy podatkowe zasadnie uznały, że skarżący uzyskał w 2001 r., dochody ze sprzedaży akcji pierwszej emisji "M.", które nie podlegały zwolnieniu od opodatkowania na podstawie obowiązującego w tym czasie przepisu art. 52 pkt 1 lit. "c" ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, gdyż sprzedaży tych akcji dokonał przed upływem trzech lat od daty ich pierwszego notowania na rynku regulowanym co nastąpiło najwcześniej w dniu 31 stycznia 2001 r. Dokonanie odpłatnego zbycia tych akcji w dniu 26 marca 2001 r. doprowadziło do uzyskania przez podatnika przychodu rodzącego obowiązek podatkowy, a tym samym konieczność zapłaty podatku w terminie i w wysokości określonej przepisami ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Powołane przez skarżących dokumenty w postaci umowy inwestycyjnej oraz porozumienia inwestorów nie mogły mieć istotnego znaczenia dla dokonania powyższych ustaleń.
5. W skardze kasacyjnej zaskarżono powyższy wyrok w całości, zarzucając mu naruszenie prawa materialnego poprzez niewłaściwą wykładnię art. 52 pkt 1 lit. "c" ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych /w brzmieniu obowiązującym w 2001 r./ i uznanie, że podatnik nie spełnił określonych w tym przepisie przesłanek zwolnienia przychodu uzyskanego ze sprzedaży akcji z podatku dochodowego, gdyż pierwsze notowanie akcji pierwszej emisji spółki "M." S.A. miało miejsce dopiero w dniu 16 marca 2001 r., podczas gdy spółka ta zadebiutowała na giełdzie już w dniu 5 października 1994 roku, /druga i trzecia emisja/, a następne emisje miały miejsce 31 marca 1997 r., 10 lipca 1998 r., 23 sierpnia 2000 r., i wtedy to również akcje pierwszej emisji uzyskały pierwsze notowanie na rynku regulowanym. Zarzucono niewłaściwą wykładnię ustawy Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi poprzez uznanie, że pierwsze notowanie akcji na rynku regulowanym jest tożsame z dopuszczeniem przedmiotowych akcji do publicznego obrotu, a nadto, iż z chwilą zlecenia sprzedaży akcji posiadacz rachunku papierów wartościowych wyzbywa się własności tych akcji, podczas gdy przenosi on tylko na biuro maklerskie prawo rozporządzania akcjami i to na warunkach określonych w zleceniu. Naruszenie art. 83 par. 1 Kc poprzez przyjęcie, iż zlecenie sprzedaży i jednoczesnego zakupu własnych akcji jest umową sprzedaży akcji, skutkującą u podatnika przychód, podczas gdy była to umowa sprzedaży pozorna, nie wywołująca żadnych skutków prawnych, w tym również skutków w sferze podatkowej. Wskazano także na naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 6 i ust. 2 oraz art. 19 par. 1 i par. 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych poprzez błędne uznanie, iż przychód z odpłatnego zbycia akcji powstał u skarżących już w chwili realizacji zlecenia zbycia /sprzedaży/ akcji po określonej cenie i dokonania odpowiedniego zapisu na rachunku papierów wartościowych i w konsekwencji przyjęcie, iż skarżący uzyskali dochód z rzekomej sprzedaży akcji, podczas gdy w rzeczywistości dochodu takiego nigdy nie uzyskali. Zarzucono naruszenie art. 9 ustęp 2 i art. 23 ust. 1 pkt 38 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych poprzez błędne wyliczenie dochodu z pozornej sprzedaży akcji.
W związku z tak postawnymi zarzutami wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenie co do istoty sprawy, tj. uznania za nienależny podatku w wysokości 259.975,73 złotych od dochodów kapitałowych Hanny i Ryszarda G. w roku podatkowym 2001 z tytułu "sprzedaży" akcji pierwszej emisji spółki "M." oraz o zaliczenie w poczet dowodów załączonych kserokopii stenogramów z obrad Sejmu i Senatu w 2001 r.
Uzasadniając podniesione zarzuty wskazano, że nieprawidłowo WSA uznał, iż skarżący nie spełnili trzeciej przesłanki z art. 52 pkt 1 lit. "c" ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, gdyż sprzedali przedmiotowe akcje przed upływem trzech lat od daty ich pierwszego notowania na rynku regulowanym. Wskazano, że spór sprowadza się do odpowiedzi na pytanie o to, czy dochód uzyskany ze "sprzedaży" akcji dokonanej przez skarżących w dniu 23 marca 2001 r. /jeżeli takowy wystąpił/ był, w świetle ówcześnie obowiązującego stanu prawnego, zwolniony od podatku dochodowego od osób fizycznych, czy też nie. Zwrócono uwagę, że w treści art. 52 pkt 1 lit. "c" ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych zostały wskazane dwa momenty czasowe, mające zasadnicze znaczenie dla ustalenia kręgu przypadków objętych jego hipotezą. Chodzi mianowicie o "chwilę dopuszczenia do publicznego obrotu papierami wartościowymi" oraz "datę pierwszego notowania na rynku regulowanym". Odwołanie się ustawodawcy do tych dwóch momentów nie było przypadkowe. Ustawodawca konstruując przesłanki analizowanego zwolnienia, położył bowiem szczególny nacisk na pierwsze notowanie akcji na rynku regulowanym. Od tej to daty nakazuje bowiem liczyć trzyletni okres przy zachowaniu warunku nabycia akcji przed dopuszczeniem do obrotu. Brzmienie analizowanego przepisu zakłada bowiem spełnienie dwu przesłanek, pierwsza przesłanka to dopuszczenie akcji do obrotu, co ma nastąpić bez jakiegokolwiek terminu, oraz druga przesłanka "notowania na rynku regulowanym", od którego ma minąć okres przynajmniej trzech lat do chwili sprzedaży. Ustawodawca wprowadził celowo dwa różne pojęcia, które spełnione łącznie z innymi jeszcze przesłankami, dają skutek w postaci zwolnienia podatkowego. Skoro w jednym przepisie wśród obligatoryjnych przesłanek zwolnienia podatkowego pojawiają się dwa różne pojęcia, to nie mogą one oznaczać tego samego. Jeżeli pierwszą w kolejności przesłanką jest dopuszczenie akcji do publicznego obrotu i zdarzeniu temu ustawodawca nie przypisuje wprost żadnego terminu, a trzyletni termin przypisuje językowo odmiennemu pierwszemu notowaniu na rynku regulowanym, to te dwa pojęcia nie mogą być tożsame. Tak więc trzyletni okres nie może biec od dopuszczenia akcji do publicznego obrotu, lecz od pierwszego notowania na rynku regulowanym. Pierwsze notowanie na rynku regulowanym, które byłoby niezależne od dopuszczenia do obrotu, należy w takim razie rozumieć, stosując wykładnię literalną - jako uzyskanie przez akcje wartości w oparciu o odczyt ich wartości, którą uzyskałyby na rynku regulowanym, gdyby były dopuszczone do obrotu w oparciu o wartość tych akcji spółki, które już są dopuszczone do obrotu. Takie notowanie jest po prostu ustaleniem wartości akcji według rynku regulowanego. Tak było w tym konkretnym przypadku, kiedy to akcje pierwszej emisji przed wprowadzeniem ich do obrotu, zostały zasymilowane z już notowanymi akcjami "M." poprzez nadanie im jednolitego kodu (...). Dowodem na co jest uchwała (...) Zarządu Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie S.A. z dnia 16 marca 2001 r.
Zdaniem skarżących sąd błędnie założył, że pojęcie "wprowadzenie akcji do publicznego obrotu" jest równoznaczne z pojęciem "pierwsze notowanie akcji na rynku regulowanym". Rozumowanie to narusza zasady wykładni prawa, które zakazują nadawania tego samego znaczenia dwóm pojęciom inaczej przez ustawodawcę określonymi. Nie można przyjmować, że pojęcie "wprowadzenie do publicznego obrotu" znaczy to samo, co pojęcie "pierwsze notowanie na rynku regulowanym". Wskazano, że treść pojęcia "notowanie na rynku regulowanym" nie zdefiniowanego w żadnym akcie prawnym - należy rozumieć tak, jak jest ono przyjęte w języku prawniczym, stosowanym w praktyce obrotu gospodarczego. Po raz pierwszy nastąpiło ono, gdy akcje "M." znalazły się po raz pierwszy na giełdzie tj. w dniu 5 października 1994 r. Wtedy to akcje dopuszczone do obrotu uzyskały na rynku regulowanym pewną wartość a akcje niedopuszczone do obrotu uzyskały pierwsze notowanie na /według/ rynku regulowanym. Zdaniem skarżących potwierdzają to dokumenty z prac Sejmu. Także ich interpretację zaprezentowano w projekcie ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz zmianie niektórych innych ustaw /druk nr 1955/. Ponadto powołując się na treść art. 2 ust. 1 i art. 4 pkt 3 i pkt 14 ustawy Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi wskazano, że w ustalonym w sprawie stanie faktycznym przesłanki "dopuszczenia do publicznego obrotu" oraz "pierwszego notowania na rynku regulowanym" zostały spełnione. Zatem skorzystanie ze zwolnienia podatkowego, uregulowanego w art. 52 pkt 1 lit. "c" ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych możliwe było jedynie w przypadku, gdy zachowany został trzyletni termin, ale od pierwszego notowania akcji spółki na rynku regulowanym, a nie akcji pierwszej emisji. Uznanie przez organ podatkowy, że podatnik nie spełnił określonych w 52 ust. 1 lit. "c" ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych /w brzmieniu obowiązującym w 2001 r./, przesłanek zwolnienia przychodu uzyskanego ze sprzedaży akcji z podatku dochodowego, gdyż pierwsze notowanie akcji "M." miało miejsce dopiero w dniu 16 marca 2001 r., podczas gdy z informacji Prezesa Zarządu Giełdy Papierów Wartościowych wynika, że spółka zadebiutowała na Giełdzie już w dniu 5 października 1994 roku, stanowi niewłaściwą wykładnię tegoż przepisu, bowiem już wówczas wszystkie akcje spółki, w tym również akcje pierwszej emisji uzyskały pierwsze notowanie na rynku regulowanym. Z kolei uznanie, że pierwsze notowanie akcji na rynku regulowanym jest tożsame z dopuszczeniem przedmiotowych akcji do obrotu stanowi niewłaściwa wykładnię ustawy Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi. Za odrzuceniem wykładni, jakiej dokonał WSA przemawiają również argumenty, oparte na tzw. teorii racjonalnego prawodawcy. Ponadto wskazano, że w związku z zamiarem ustawodawcy w przedmiocie dokonania zmiany zapisów ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych i w rezultacie tego ograniczenia do dnia 31 marca 2001 r. terminu obowiązywania zwolnienia określonego w art. 52 ustęp 1 lit. "c" ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych przyjętej już przez Sejm i Senat RP skarżący podjęli decyzję o pozornym zbyciu posiadanych przez nich akcji przed tą datą. Jednocześnie ze zleceniem sprzedaży posiadanych akcji, skarżący złożyli zlecenie kupna takiego samego pakietu akcji "M.", według tego samego kursu notowań, obowiązującego w tym momencie na Giełdzie Papierów Wartościowych. Zobowiązanie takie wynikało wprost z umowy inwestycyjnej zawartej pomiędzy "M." oraz Bankiem Handlowym z dnia 27 kwietnia 2000 r., która zobowiązuje akcjonariuszy do utrzymania posiadanych pakietów akcji pierwszej emisji przez okres 2 lat. W związku z tym w wyniku opisanych transakcji sprzedaży - kupna skarżący nadal są posiadaczami takiego samego pakietu akcji "M.", tych samych akcji. W wyniku przeprowadzonej transakcji skarżący faktycznie więc nie uzyskali dochodu w rozumieniu art. 9 ust. 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Transakcja nie przyniosła skarżącym dochodu, bo przy ustalaniu podstawy opodatkowania z tytułu "sprzedaży" akcji pierwszej emisji w dniu 23 marca 2001 r. a nabytych w latach 1992-1999 przez skarżących, organ podatkowy pominął inflację. Niezależnie więc od zarzutu błędnej interpretacji art. 52 ust. 1 lit. "c" ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, organ podatkowy naruszył zasady określone w art. 9 ust. 2 oraz art. 23 ust. 1 pkt 38 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Organ podatkowy zastosował tu zasadę nominalizmu przyjmując, że 1 złoty w 1992 r. = 1 złotemu w 2001 r. i w konsekwencji uzyskał nierealny /wirtualny/ dochód. Takiego sposobu wyliczenia nie zakwestionował Wojewódzki Sąd Administracyjny.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie oraz o przyznanie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych, podtrzymując jednocześnie swoje dotychczasowe stanowisko.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Została ona w całości oparta na zarzutach naruszenia prawa materialnego tj. na przesłance z art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 302 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /dz. U. nr 153 poz. 1270 ze zm./. Według autora skargi kasacyjnej Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach naruszył art. 52 pkt 1 lit. "c" ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych /w brzmieniu obowiązującym w 2001 r./ poprzez uznanie, że podatnik nie spełnił określonych w tym przepisie przesłanek zwolnienia przychodu uzyskanego ze sprzedaży akcji z podatku dochodowego, gdyż pierwsze notowanie akcji pierwszej emisji spółki "M." S.A. miało miejsce dopiero w dniu 16 marca 2001 r., podczas gdy spółka ta zadebiutowała na giełdzie już w dniu 5 października 1994 roku, /druga i trzecia emisja/, a następne emisje miały miejsce 31 marca 1997 r., 10 lipca 1998 r., 23 sierpnia 2000 r., i wtedy to również akcje pierwszej emisji uzyskały pierwsze notowanie na rynku regulowanym. Zatem istotą sporu było ustalenie kiedy nastąpiło pierwsze notowanie na rynku regulowanym akcji, których sprzedaż została zwolniona od podatku.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzut ten nie zasługuje na uwzględnienie. Należy bowiem zauważyć, że jak wynika z treści art. 52 pkt 1 lit. "c" ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych /w brzmieniu obowiązującym w 2001 r./ zwalnia się od podatku dochodowego w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2003 r. dochody ze sprzedaży akcji, które są dopuszczone do publicznego obrotu papierami wartościowymi, nabytych przed ich dopuszczeniem do tego obrotu, z wyjątkiem akcji nabytych nieodpłatnie od Skarbu Państwa oraz akcji objętych lub nabytych na zasadach określonych w art. 24 ust. 11, jeżeli sprzedaż nastąpiła po upływie trzech lat od daty ich pierwszego notowania na rynku regulowanym. Aby zatem podatnik mógł skorzystać z ustalonego w powyższym przepisie zwolnienia koniecznym jest by spełnił 3 warunki. Po pierwsze sprzedaż akcji nastąpi w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2003 r. Po drugie akcje te muszą być dopuszczone do publicznego obrotu papierami wartościowymi i nabyte przed ich dopuszczeniem do tego obrotu, z wyjątkiem akcji nabytych nieodpłatnie od Skarbu Państwa oraz akcji objętych lub nabytych na zasadach określonych w art. 24 ust. 11. W końcu sprzedaż ta musi nastąpić po upływie trzech lat od daty pierwszego notowania akcji na rynku regulowanym. W ustawie tej nie zawarto jednak wówczas definicji użytych w tym przepisie pojęć odnoszących się do obrotu papierami wartościowymi. Dlatego też zasadne jest dokonanie wykładni tego przepisu odnosząc się do ich rozumienia jakie zostało oznaczone w ustawie Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi przy uwzględnieniu stanu prawnego istniejącego w omawianym okresie. Jak wynika zatem z treści art. 2 ust. 1 powyższej ustawy o publicznym obrocie papierami wartościowymi, jest proponowanie nabycia lub nabywanie emitowanych w serii papierów wartościowych, przy wykorzystaniu środków masowego przekazu albo w inny sposób, jeżeli propozycja skierowana jest do więcej niż 300 osób albo do nie oznaczonego adresata. Z definicji zawartych w art. 4 ustawy wynika natomiast, że za papiery wartościowe dopuszczone do publicznego obrotu - rozumie się papiery wartościowe w stosunku do których wyrażona została zgoda na ich wprowadzenie do publicznego obrotu lub złożone zostało zawiadomienie, o którym mowa w art. 63, przy braku sprzeciwu Komisji Papierów Wartościowych i Giełd, oraz emitowane przez Skarb Państwa lub Narodowy Bank Polski. Przedmiotem natomiast tego obrotu są papiery wartościowe emitowanie w serii, czyli papiery wartościowe reprezentujące prawa majątkowe podzielone na określoną liczbę równych jednostek. Zatem bez zgody Komisji bądź odpowiedniego zawiadomienia papiery wartościowe emitowane przez inne podmioty niż Skarb Państwa lub Narodowy Bank Polski nie uzyskują statusu papierów wartościowych dopuszczonych do publicznego obrotu. Dopiero zatem dopuszczenie akcji danej serii /emisji/ do publicznego obrotu i wprowadzenie ich do notowania na rynku giełdowym daje podstawę do przyjęcia, że mamy do czynienia z papierem wartościowym dopuszczonym do publicznego obrotu. Natomiast pierwsze notowanie na rynku regulowanym określonych akcji następuje po dacie dopuszczenia akcji konkretnej emisji do obrotu publicznego w dniu zawarcia pierwszych transakcji dotyczących tych akcji prowadzących do ustalenia kursu /ceny/. Pierwsze notowanie na rynku regulowanym konkretnych, emitowanych w serii akcji danej spółki uzależnione jest od chwili wprowadzenia ich do publicznego obrotu na tym rynku. Jak zatem słusznie zauważył Wojewódzki Sąd Administracyjny skoro na rynku regulowanym można dokonywać obrotu akcjami dopuszczonymi do publicznego obrotu to tym samym akcje wyemitowane przez spółkę i nie dopuszczone do takiego obrotu nie mogą być na nim notowane. W związku z tym należy zauważyć, że wskazane w art. 52 pkt 1 lit. "c" ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych akcje, których sprzedaż podlega zwolnieniu, są to akcje określonej emitowanej serii /emisji/, a więc konkretne akcje /konkretnej emisji/ na których obrót na rynku regulowanym zgodę wydała Komisji Papierów Wartościowych i Giełd.
W sprawie bezspornym faktem jest, że notowanie akcji spółki "M." S.A. drugiej i trzeciej emisji nastąpiło w dniu 5 października 1994 r., notowania natomiast kolejnych emisji miały miejsce 31 marca 1997 r., 10 lipca 1998 r., 23 sierpnia 2000 r. W tym czasie jednak nie było zgody Komisji Papierów Wartościowych i Giełd na obrót akcjami pierwszej emisji. A więc tym samym akcje te nie były dopuszczone do publicznego obrotu. Dopiero decyzją KPWiG z dnia 13 września 2000 r. wszystkie 3.400.000 sztuk akcji pierwszej emisji zostało dopuszczone do publicznego obrotu, a wprowadzenie akcji tej emisji do obrotu giełdowego nastąpiło po zamianie akcji imiennych na akcje bezimienne oraz na podstawie uchwały Zarządu Giełdy Papierów Wartościowych w Warszawie z dnia 24 stycznia 2001 r., przy czym akcje należące do skarżącego wprowadzone zostały do obrotu giełdowego w dniu 23 marca 2001 r. Tym samym zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie zrealizowano przesłanek wynikających z art. 52 pkt 1 lit. "c" ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, które pozwoliłby na zwolnienie od podatku dochodowego sprzedaży tych akcji. Sprzedaż akcji nastąpiła bowiem przed upływem trzech lat od daty pierwszego notowania na rynku regulowanym. W konsekwencji zatem nie zasługuje na uwzględnienie także zarzut niewłaściwej wykładni przepisów ustawy Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi. Podnoszone natomiast w skardze kasacyjnej argumenty /w tym nawiązanie do pism i stenogramów z posiedzeń komisji sejmowych/ nie mogą być uwzględnione, dotyczą one bowiem sytuacji, w których obrót dotyczy akcji które miały tylko jedną emisję. A nie tak jak w przedmiotowej sprawie kilku emisji, których każdorazowe dopuszczenie do obrotu publicznego wymagało zgody KPWiG. Nie można też zgodzić się ze stanowiskiem, że sąd pierwszej instancji jako tożsame traktował pojęcia pierwsze notowanie akcji na rynku regulowanym z dopuszczeniem przedmiotowych akcji do publicznego obrotu - są to dwa różne pojęcia. Jak już powyżej wskazano pierwsze notowanie na rynku regulowanym konkretnych, emitowanych w serii akcji danej spółki uzależnione jest od chwili wprowadzenia ich do publicznego obrotu na tym rynku. Wprowadzenie natomiast do publicznego obrotu następuje na podstawie decyzji KPWiG. Inna jest także data wprowadzenia do obrotu a inna notowania na giełdzie.
Odnosząc się z kolei do zarzutu naruszenie art. 83 par. 1 Kc należy zauważyć, że nie można mówić o pozorności tego rodzaju czynności prawnej bowiem nastąpił obrót giełdowy akcjami. Najpierw nastąpiła sprzedaż /zbycie/ a dopiero potem kupno /nabycie/ akcji. Jak słusznie zauważono obie powyższe czynności są odrębne i niezależne od siebie. Skuteczne dokonanie zbycia lub nabycia akcji to czynności powodujące określone skutki prawne, na które nie mają wpływu motywy jakimi kierował się podmiot będący posiadaczem rachunku papierów wartościowych zlecając te czynności. Pomimo, że zlecenie zostało dokonane w jednym terminie to jednak odnosiło się do dwóch odrębnych czynności prawnych, które w istocie nastąpiły. Doszło bowiem zarówno do sprzedaży jak i kupna akcji. Zlecenie miało swój określony cel i skutek. Natomiast dodatkowo podnoszony fakt, że czynność ta została dokonana w obawie przed opodatkowanie świadczy o tym, że czynność ta było świadoma i dokonana w ściśle określonym celu, a nie dla pozoru. To, że wynik jej rozszedł się z intencją podatnika tego stanu rzeczy nie zmienia. Należy zauważyć, że działanie Giełdy Papierów Wartościowych jest sformalizowane i podlega ścisłej kontroli. W ramach tego rygoryzmu i istniejących zasad, mieściło się zachowanie skarżącego, jako zgodne z prawem, a nie jako działanie dla pozoru nie wywołujące żadnych skutków prawnych. Zatem sąd pierwszej instancji słusznie przyjął, że w przypadku odpłatnego zbycia akcji przychód stanowi cena za jaką papiery zostały zbyte, zaś sam fakt dokonania sprzedaży akcji przesądza o wystąpieniu przychodu z tego tytułu. Nawet faktyczny brak możliwości swobodnego dysponowania środkami ze sprzedaży akcji nie pozwalał na przyjęcie, że podatnik nie uzyskał z tego tytułu przychodu, co w konsekwencji powoduje, że powinien on zapłacić podatek dochodowy od dochodu ze sprzedaży. W konsekwencji nie mógł zostać uwzględniony także zarzut naruszenia art. 17 ust. 1 pkt 6 i ust. 2 oraz art. 19 par. 1 i par. 2 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Dokonanie odpłatnego zbycia tych akcji w dniu 26 marca 2001 r. doprowadziło do uzyskania przez podatnika przychodu rodzącego obowiązek podatkowy, a tym samym konieczność zapłaty podatku w terminie i w wysokości określonej przepisami ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 9 ust. 2 i art. 23 ust. 1 pkt 38 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych poprzez błędne wyliczenie dochodu ze sprzedaży akcji należy zauważyć, że zarzut ten nie zasługuje na uwzględnienie. W świetle powyższych rozważań należy bowiem zauważyć, że organy podatkowe prawidłowo wyliczyły wartość dochodu jaki uzyskał podatnik w związku ze zbyciem akcji.
Kierując się przytoczonymi względami, Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd orzekł na podstawie art. 209 w zw. z art. 204 pkt 1 i art. 205 par. 2-3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz par. 2 ust. 1, par. 6 pkt 7 i par. 14 ust. 2 pkt 2 lit. "a" rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu /Dz.U. nr 163 poz. 1349 ze zm./.