II FSK 150/10

II FSK 150/10 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2011-05-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2010-01-21
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Małgorzata Wolf- Kalamala
Sławomir Presnarowicz /sprawozdawca/
Stanisław Bogucki /przewodniczący/
Symbol z opisem
6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania
6560
Hasła tematyczne
Interpretacje podatkowe
Podatek dochodowy od osób fizycznych
Sygn. powiązane
I SA/Ol 558/09 - Wyrok WSA w Olsztynie z 2009-09-30
Skarżony organ
Minister Finansów
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 174, art. 183 par. 1 i 2, art. 3 par. 1 i 2 pkt 4a, art. 151, art. 146, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a/
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 2000 nr 14 poz 176
art. 24 ust. 11 i 12a, art. 17 ust. 1 pkt 6 lit. a/.
Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - tekst jednolity
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Kalamala, Sędzia WSA (del.) Sławomir Presnarowicz (sprawozdawca), Protokolant Dorota Żmijewska, po rozpoznaniu w dniu 26 maja 2011 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w B. działającego z upoważnienia Ministra Finansów od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 30 września 2009 r. sygn. akt I SA/Ol 558/09 w sprawie ze skargi A. G. na interpretację indywidualną Dyrektora Izby Skarbowej w B. działającego z upoważnienia Ministra Finansów z dnia 15 kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie pisemnej interpretacji przepisów prawa podatkowego 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w B. działającego z upoważnienia Ministra Finansów na rzecz A. G. kwotę 180 (słownie: sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 30 września 2009 r., sygn. akt SA/Ol 558/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie, dalej jako: WSA, po rozpoznaniu sprawy ze skargi A. G. (dalej również jako: skarżący) na interpretację indywidualną Ministra Finansów z dnia 15 kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie zakresu i sposobu zastosowania prawa podatkowego, uchylił zaskarżoną interpretację oraz zasądził od Ministra Finansów na rzecz skarżącego kwotę 457 zł (czterysta pięćdziesiąt siedem), tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 205 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej w skrócie: p.p.s.a.).
Ze stanu sprawy przyjętego przez WSA wynikało, że w dniu 14 stycznia 2009 r. A. G. (Wnioskodawca) reprezentowany przez pełnomocnika - radcę prawnego złożył do Dyrektora Izby Skarbowej w B., działającego w imieniu Ministra Finansów - wniosek o udzielenie interpretacji przepisów prawa podatkowego. Wnioskodawca chciał się upewnić, co do przedstawionego przez siebie stanowiska w kwestii obowiązku podatkowego w podatku dochodowym od osób fizycznych w przedstawionym, przyszłym stanie faktycznym wskazując, że jest pracownikiem spółki A. Sp. z o.o., stanowiącej podmiot z grupy kapitałowej A., uprawnionym do uczestnictwa w programie akcjonariatu pracowniczego pod nazwą S. 2009. Celem Programu jest subskrypcja akcji emitowanych w ramach podwyższenia kapitału zakładowego A. przeznaczona dla pracowników grupy A. Wnioskodawca może dokonać wyboru wariantu Programu, w którym chce uczestniczyć: A. wariant A.T. 2009. W tym wariancie Wnioskodawca uprawniony jest do subskrypcji akcji A. za pośrednictwem funduszu zbiorowego inwestowania w papiery wartościowe (nazwa francuska: F.), instytucji powszechnie stosowanej we Francji dla realizacji programów akcjonariatu pracowniczego. Subskrypcja akcji w ramach wariantu A.T. 2009, będzie dokonywana poprzez fundusz R. 2009, który zostanie następnie skonsolidowany z Subfunduszem C.A. ("Subfundusz"). Wnioskodawca otrzyma jednostki uczestnictwa w Subfunduszu odpowiadające akcjom subskrybowanym w zamian za wkład osobisty oraz ewentualny, poniżej opisany, Dodatek pieniężny. Akcje subskrybowane w ramach wariantu A.T. 2009 będą oferowane pracownikom, po cenie równej średnim cenom otwarcia akcji A. na paryskiej giełdzie papierów wartościowych (znanej jako E.) na 20 dni giełdowych przed datą fixingu cen, co przypadałoby 26 marca 2009 r. ("Cena Referencyjna"), z 20% dyskontem ("Cena Subskrypcyjna"). Akcje A. zostaną subskrybowane za pośrednictwem Subfunduszu, który wyda wnioskodawcy jednostki uczestnictwa, których początkowa wartość będzie odpowiadała cenie subskrypcyjnej akcji subskrybowanych na jego rzecz, a liczba jednostek uczestnictwa będzie odpowiadała liczbie akcji subskrybowanych. Przed upływem okresu blokady wszelkie dywidendy otrzymane przez Subfundusz od A. będą reinwestowane przez Fundusz w dodatkowe akcje A. i będą skutkowały wydaniem na rzecz wnioskodawcy i pozostałych uczestników Programu nowych jednostek uczestnictwa lub ich ułamkowych części. Po upływie okresu blokady wnioskodawca może umorzyć swoje jednostki uczestnictwa otrzymując w zamian środki pieniężne lub akcje A. Umorzenie jednostek będzie miało formę odpłatnego zbycia jednostek uczestnictwa przez wnioskodawcę na rzecz Subfunduszu. Jeżeli Wnioskodawca zdecyduje się ponieść wkład osobisty w kwocie równej cenie referencyjnej jednej akcji A. (tj. cenie bez dyskonta), otrzyma premię pieniężną w postaci 60% ceny referencyjnej, która wraz z wkładem osobistym wnioskodawcy przeznaczona będzie na subskrypcję dwóch akcji A. za pośrednictwem Subfunduszu ("dodatek pieniężny"). W rezultacie, w zamian za zapłatę ceny referencyjnej jednej akcji A., otrzyma dwie jednostki uczestnictwa w Subfunduszu. Ponadto, wnosząc wkład osobisty w kwocie równej cenie referencyjnej większej liczby akcji, tj. 4-, 8-, 12-, 16- lub 20 akcji A., Wnioskodawca uzyska prawo do otrzymania w przyszłości nieodpłatnych akcji A. W ramach Oferty A.T. 2009 Wnioskodawca otrzyma także od pracodawcy tzw. SPR tj. prawa ochronne do akcji. Prawo ochronne do akcji oznacza zobowiązanie pracodawcy do wypłacenia pracownikowi ewentualnej "rekompensaty" wynikającej z utraty wartości akcji A. poniżej 50% ceny referencyjnej akcji A. pomiędzy dniem subskrypcji a dniem zakończenia okresu blokady (tj. czerwiec 2014 r.). Prawa ochronne do akcji zostaną przyznane przez pracodawcę w dniu emisji akcji w ramach Oferty A.T. 2009 oraz w dniu przyznania akcji darmowych. B. Wariant klasyczny. Warunki wariantu klasycznego nie zawierają uprawnienia do skorzystania z dodatku pieniężnego, akcji darmowych oraz praw ochronnych tzw. SPR. W pozostałym zakresie subskrypcja akcji A. w wariancie klasycznym nie różni się od warunków przewidzianych dla tej subskrypcji w wariancie A.T. 2009. W wariancie klasycznym wnioskodawca jest uprawniony do subskrypcji akcji A. za pośrednictwem funduszu zbiorowego inwestowania w papiery wartościowe (nazwa francuska: F.), instytucji powszechnie stosowanej we Francji dla realizacji programów akcjonariatu pracowniczego. Akcje subskrybowane w ramach wariantu klasycznego, będą oferowane pracownikom, po cenie równej średnim cenom otwarcia akcji A. na paryskiej Giełdzie papierów wartościowych (znanej jako E2.) na 20 dni giełdowych przed datą fixingu cen, co przypadałoby 26 marca 2009 r., z 20% dyskontem. Akcje A. zostaną subskrybowane przez wnioskodawcę za pośrednictwem Subfunduszu, który wyda mu jednostki uczestnictwa, których początkowa wartość będzie odpowiadała cenie subskrypcyjnej akcji. Wnioskodawcy. Liczba jednostek uczestnictwa będzie odpowiadała liczbie akcji subskrybowanych przez Subfundusz na rzecz wnioskodawcy. Jednostki uczestnictwa w Subfunduszu nie podlegają umorzeniu (z zastrzeżeniem kilku specjalnych wyjątków przewidzianych francuskim prawem) przed upływem pięciu lat od daty podwyższenia kapitału zakładowego A. (tzw. okres blokady kończący się w 2014 r.).
W przesłanym uzupełnieniu wnioskodawca podał, że w ramach uczestnictwa w programie nie będzie otrzymywał akcji (udziałów) swojego pracodawcy. Będzie nabywał akcje nowej emisji spółki akcyjnej A. z siedzibą we Francji, która jest wspólnikiem pracodawcy wnioskodawcy, tj. A.P. Sp. z o.o. Akcje spółki A. S.A. są notowane na giełdzie papierów wartościowych E. w Paryżu. Nabywane akcje będą pochodziły z nowej emisji akcji A. S.A, przeznaczonej do objęcia przez pracowników uczestniczących w obecnej edycji programu akcjonariatu pracowniczego. Wnioskodawca nie posiada wiedzy pozwalającej na samodzielną kwalifikację prawną jednostek uczestnictwa w F. na gruncie przepisów prawa francuskiego. Jednocześnie jednak, według informacji francuskich doradców prawnych od 8 stycznia 2009 r. francuskie regulacje prawne posługują się pojęciem tzw. instrumentów finansowych, które dzielą się na dwie podstawowe grupy instrumentów: tzw.: "tytuły finansowe" oraz "kontrakty finansowe". W ocenie francuskich doradców prawnych pojęcie "tytułów finansowych" jest porównywalne do pojęcia "papierów wartościowych". Pod pojęciem "tytułów finansowych" rozumieć należy dwie grupy instrumentów, tj. (i) tzw. zbywalne papiery wartościowe ("valeurs mobilieres"), które mogą być emitowane wyłącznie przez korporacje, oraz (ii) "tytuły finansowe" emitowane przez fundusze, do których należałoby zaliczyć jednostki uczestnictwa w F.
W ocenie wnioskodawcy zachodzą podstawy do wskazania, że jednostki uczestnictwa w F. stanowią papiery wartościowe w rozumieniu prawa obcego - francuskiego - a więc również w rozumieniu art. 3 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi. Fundusz zbiorowego inwestowania w papiery wartościowe (F.) A. 2009 i Subfundusz A.C. nie są funduszami kapitałowymi w rozumieniu art. 5a pkt 14 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2000 r., Nr 14, poz. 176 ze zm.; dalej: u.p.d.o.f.). W przypadku wypracowania stosownego wyniku finansowego, dywidendy będą wypłacane przez A. S.A. z siedzibą we Francji. Jeżeli Zgromadzenie Akcjonariuszy A. S.A. zadecyduje o wypłacie dywidend w czasie trwania programu, wówczas uczestnikom, w tym wnioskodawcy będzie przysługiwało prawo do dywidendy z tytułu posiadanych akcji objętych w zamian za wkład indywidualny zarówno w ramach oferty C., jak i oferty T. Jednakże taka dywidenda nie zostanie postawiona do dyspozycji uczestników lecz, zgodnie z zasadami uczestnictwa w programie akcjonariatu, uzyskane z tego tytułu środki zostaną automatycznie zainwestowane przez Subfundusz S. w dodatkowe akcje A. S.A.
W odniesieniu do przedstawionego stanu faktycznego wnioskodawca przedstawił sześć pytań, z których pierwsze brzmiało:
Czy dyskonto stosowane przy ustaleniu ceny akcji A. stanowi przychód (dochód) podatkowy wnioskodawcy podlegający opodatkowaniu w momencie subskrypcji akcji A. - jednostek uczestnictwa w Subfunduszu ?
Zdaniem wnioskodawcy subskrypcja akcji "A" za cenę subskrypcyjną uwzględniającą dyskonto od ceny referencyjnej nie stanowi przychodu podatkowego podlegającego opodatkowaniu w momencie nabycia jednostek uczestnictwa w Subfunduszu. O wartość dyskonta podwyższana jest podstawa opodatkowania dochodu z tytułu umorzenia jednostek uczestnictwa w Subfunduszu. W analizowanej sprawie uchwała walnego zgromadzenia spółki francuskiej "A" wskazuje określone grono pracowników grupy "A" (uczestniczących w programie akcjonariatu pracowniczego) uprawnionych do nabycia nowo emitowanych akcji "A". Pracownicy grupy "A", w tym wnioskodawca, obejmują te akcje na podstawie uchwały walnego zgromadzenia akcjonariuszy za pośrednictwem Subfunduszu. Zatem stan faktyczny, w którym się znajdzie, odpowiada hipotezie przepisu art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f. Zarazem brak podstaw do przyjęcia, że przepis ten znajduje zastosowanie wyłącznie do objęcia akcji w polskich spółkach akcyjnych. Stanowiska takiego nie można wywieść z treści samego przepisu w drodze wykładni językowej (gramatycznej). Ponadto, zgodnie z art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f., przychód powstaje w momencie jego faktycznego otrzymania lub postawienia do dyspozycji wnioskodawcy w postaci środków pieniężnych lub nieodpłatnych bądź częściowo odpłatnych świadczeń. Z uwagi na to, że wnioskodawca nie może swobodnie rozporządzać ani akcjami "A", ani jednostkami uczestnictwa Subfunduszu (odpowiadającymi zdyskontowanej wartości akcji) w okresie blokady (5 lat), dyskonto nie może być traktowane jako wartość faktycznie otrzymana lub postawiona do jego dyspozycji. W związku z tym, dyskonto nie stanowi przychodu wnioskodawcy w rozumieniu art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f. w formie częściowo nieodpłatnego świadczenia w rozumieniu art. 11 ust. 2b tejże ustawy.
Wnioskodawca dodatkowo zwrócił uwagę, że skoro art. 11 ust. 1 u.p.d.o.f. wskazuje, że przychodem są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń, to dla celów podatkowych należy przyjąć, że nieodpłatne świadczenie obejmuje wszystkie zjawiska gospodarcze i zdarzenia prawne, których następstwem jest uzyskanie korzyści kosztem innego podmiotu, tj. przysporzenie majątku mające konkretny wymiar finansowy. Nie uzyskuje wymiernej w aspekcie finansowym korzyści wnioskodawca w sytuacji braku możliwości dysponowania akcjami "A".
Ponieważ w przedstawionej sytuacji faktycznie nie otrzymuje kwoty zniżki, jak również czasowo pozbawiony jest prawa dysponowania jednostkami uczestnictwa w Subfunduszu i akcjami subskrybowanymi, fakt subskrypcji przez Subfundusz akcji po cenie subskrypcyjnej, pomniejszonej o kwotę dyskonta, nie skutkuje zdaniem wnioskodawcy powstaniem po jego stronie przychodu w rozumieniu art. 11 ust. 1 oraz ust. 2b u.p.d.o.f. Nie oznacza to równocześnie braku jakichkolwiek skutków podatkowych objęcia akcji "A" z dyskontem.
Minister Finansów w interpretacji z dnia 15 kwietnia 2009 r., uznał za nieprawidłową ocenę prawną zdarzenia przyszłego prezentowaną przez podatnika. Powołując się na treść art. 9 ust. 1 u.p.d.o.f. podniósł, że wszelkie dochody podatnika nie wymienione enumeratywnie w katalogu zwolnień przedmiotowych podlegają opodatkowaniu. Podkreślił, iż komentowany artykuł wyraża obowiązującą w prawie podatkowym regułę sprawiedliwości podatkowej, która przejawia się głównie w powszechności i równości opodatkowania. Następnie przytoczył art. 11 ust. 1 ustawy, według którego przychodami, z zastrzeżeniem art. 14-15, art. 17 ust. 1 pkt 6, 9 i 10 w zakresie realizacji praw wynikających z pochodnych instrumentów finansowych, art. 19 i art. 20 ust. 3 u.p.d.o.f., są otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń. Minister Finansów wskazał, że według art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f., dochód stanowiący nadwyżkę pomiędzy wartością rynkową akcji objętych przez osoby uprawnione na podstawie uchwały walnego zgromadzenia, a wydatkami poniesionymi na ich objęcie, nie podlega opodatkowaniu w momencie objęcia tych akcji; zasadę określoną w zdaniu pierwszym stosuje się odpowiednio do dochodu stanowiącego nadwyżkę pomiędzy wartością rynkową akcji a wydatkami poniesionymi na ich nabycie od spółki posiadającej osobowość prawną, która objęła te akcje wyłącznie w celu przeniesienia tytułu ich własności na osoby uprawnione na podstawie uchwały walnego zgromadzenia spółki będącej emitentem akcji. Sens tego przepisu jest taki, iż przy spełnieniu określonych warunków nadwyżka w postaci różnicy pomiędzy wartością rynkową a wydatkami na objęcie akcji nie podlega opodatkowaniu w momencie objęcia akcji (moment opodatkowania tej nadwyżki następuje dopiero przy zbyciu akcji, o czym z kolei traktuje przepis ust. 12 tego artykułu). Zdaniem organu powołany przepis znajduje jednak zastosowanie tylko do objęcia akcji emitowanych przez polskie spółki kapitałowe. Gdyby art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f. miał być stosowany również do spółek zagranicznych, to ustawa zawierałaby nakaz odpowiedniego porównywania użytych w tym przepisie pojęć, czego jednak nie czyni. Zatem w przedmiotowej sprawie przepis art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f. nie znajdzie zastosowania.
Pismem z dnia 29 kwietnia 2009 r. skarżący wezwał Ministra Finansów do usunięcia naruszenia prawa. W jego uzasadnieniu zawarł polemikę ze stanowiskiem, iż w przedstawionym stanie faktycznym osiągnie przychód w rozumieniu art. 11 ust. 1 i ust. 2b u.p.d.o.f. Ponadto nie zgodził się z poglądem, że norma ustanowiona w art. 24 ust. 11 tej u.p.d.o.f. znajduje zastosowanie wyłącznie do objęcia akcji w polskich spółkach kapitałowych.
W odpowiedzi na wezwanie, Minister Finansów stwierdził brak podstaw do zmiany wydanej w dniu 15 kwietnia 2009 r. interpretacji indywidualnej.
W skardze do WSA Pan A. G., reprezentowany przez radcę prawnego wniósł o uchylenie indywidualnej interpretacji i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonej interpretacji zarzucił naruszenie art. 11 ust. 1 i ust. 2 b oraz art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f. przez ich błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie oraz art. 121 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (j.t. Dz. U. z 2005 r., nr 6, poz. 60 ze zm.) zwanej dalej: o.p. W uzasadnieniu, po opisaniu przebiegu postępowania i stanowiska organu w odniesieniu do zagadnienia wystąpienia przychodu (dochodu) w momencie nabycia (objęcia) akcji w Kapitale Zakładowym A. S.A. mającą siedzibę we Francji, przedstawił ponownie własne stanowisko w sprawie, w swej istocie zbieżne z wyżej opisanym poglądem.
W odpowiedzi na skargę, reprezentujący Ministra Finansów Dyrektor Izby Skarbowej w B. wniósł o jej oddalenie. Podtrzymał stanowisko i argumentację przedstawioną w zaskarżonej interpretacji.
W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku uchylającego opisaną na wstępie indywidualna interpretację WSA między innymi wskazywał, że nie można do końca podzielić zaprezentowanej przez Ministra Finansów wykładni przepisów ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, zwanej dalej w skrócie u.p.d.o.f. analizowanych na tle stanu faktycznego sprawy. W niniejszej sprawie elementem sporu była kwestia skutków podatkowych zdarzenia, jakim będzie nabycie przez skarżącego akcji Spółki A. przeznaczonych dla pracowników, emitowanych w ramach podwyższenia kapitału zakładowego tej spółki, za cenę o 20% niższą od średniej ceny giełdowej. Sąd zauważał, że z ogólnej systematyki przepisów u.p.d.o.f. wynika, że jedynie w sytuacji, gdy tytułu świadczenia nie można zakwalifikować do wymienionych w art. 10 ust. 1 pkt 1 - 8 i opisanych expressis verbis w art. od 12 do 18 źródeł przychodów, a przychód (dochód) co do zasady podlega opodatkowaniu (nie jest zwolniony) - należy go zaliczyć do "innych przychodów" - art. 10 ust. 1 pkt 9, jedynie częściowo opisanych w art. 20 u.p.d.o.f. Wbrew zarzutom skargi Minister Finansów prawidłowo przyjął, że w momencie objęcia akcji Spółki A. na przedstawionych warunkach, skarżący osiągnie przychód w rozumieniu art. 11 ust. 1 i ust. 2b u.p.d.o.f. Zgodnie z wymienionymi przepisami : przychodami są otrzymane lub pozostawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym m. innymi wartości pieniężne oraz wartość "innych nieodpłatnych świadczeń". Dalej WSA podkreślał, że ustawodawca w art. 11 ust. 2a u.p.d.o.f. wskazuje, jak należy ustalać wartość innych nieodpłatnych świadczeń a zatem wprost jednoznacznie też określa, co rozumie pod pojęciem "innych nieodpłatnych świadczeń". Niewątpliwie obejmując akcje Spółki A. skarżący nabędzie określone prawa majątkowe (i niemajątkowe, akcje ucieleśniają ogół praw służących akcjonariuszowi względem spółki) - każda akcja ma bowiem określoną wartość nominalną. Z kolei jej cena, która nie może być niższa od wartości nominalnej nie zawsze odpowiada rzeczywistej wartości majątku spółki przypadającej na akcję. Z art. 11 ust. 2a pkt 4 u.p.d.o.f. wprost wynika, że wartość pieniężną innych, nieodpłatnych świadczeń ustala się na podstawie cen rynkowych stosowanych m. innymi przy udostępnianiu rzeczy lub praw tego samego rodzaju ... z uwzględnieniem czasu i miejsca udostępnienia. Zatem nabycie akcji na warunkach odbiegających od cen rynkowych (a w przypadku Spółki publicznej jest to aktualna cena giełdowa), w ocenie WSA jest zdarzeniem powodującym otrzymanie przez podatnika przychodu z tytułu nieodpłatnego świadczenia - o wartości stanowiącej różnicę między ceną zapłaconą za akcję, a jej giełdową wartością. Skoro więc nieodpłatne świadczenie bezsprzecznie wiąże się z objęciem akcji, w tym przypadku tzw. pracowniczych, to można to świadczenie zaliczyć wyłącznie, bądź to do przychodów ze stosunku pracy, bądź przychodów z kapitałów pieniężnych. Należy zauważyć, że objęcie akcji za wkład niepieniężny wprost zostało wskazane jako zaliczone do źródła, jakim są kapitały pieniężne. O tym, że również nieodpłatne świadczenie wyrażające się w różnicy między ceną emisyjną akcji oferowanych wskazanym nabywcom a wartością rynkową tych akcji jest przychodem z kapitałów pieniężnych, przesądza treść art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f. WSA podzielił stanowisko skarżącego, że opisane przez niego okoliczności nabycia akcji Spółki A. w pełni odpowiadają hipotezie i dyspozycji normy zawartej w art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f.
W skardze kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, wywiedzionej przez organ interpretacyjny, zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
1. naruszenie prawa materialnego tj: art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f., poprzez błędną wykładnię tego przepisu i w konsekwencji przyjęcie, że opisane przez skarżącego we wniosku okoliczności nabycia akcji Spółki A. S.A. z siedzibą we Francji w pełni odpowiadają hipotezie i dyspozycji normy zawartej w tym przepisie, a tym samym, że nie podlega opodatkowaniu, w momencie objęcia przez skarżącego w ramach akcjonariatu pracowniczego akcji tej Spółki dochód, stanowiący nadwyżkę pomiędzy wartością rynkową akcji objętych przez osoby uprawnione na podstawie uchwały walnego zgromadzenia, a wydatkami poniesionymi na ich objęcie;
2. naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj: art. 3 § 1 i § 2 pkt 4a oraz art. 151 w związku z art. 146 p.p.s.a. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 200 p.p.s.a., poprzez przyjęcie, iż interpretacja wydana została z naruszeniem prawa materialnego, mimo iż do takich naruszeń nie doszło i w konsekwencji nieuzasadnione uchylenie zaskarżonej interpretacji z jednoczesnym powołaniem błędnej podstawy, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a., zamiast oddalenia skargi.
W związku z powyższym organ interpretacyjny wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie WSA sprawy do ponownego rozpatrzenia oraz zasądzenie kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Odpowiadając na skargę kasacyjną, działający w imieniu skarżącego radca prawny wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, podtrzymując argumentację zaskarżonego wyroku.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie ( pkt 1 ) albo naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy ( pkt 2 ). W literaturze przedmiotu, jak również w orzecznictwie NSA wskazuje się, że gdy w skardze kasacyjnej zarzuca się zarówno naruszenie prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega zarzut naruszenia przepisów postępowania, ponieważ dopiero po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez Sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo nie został skutecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez Sąd przepis prawa materialnego (zob. B. Gruszczyński, Postępowanie kasacyjne na tle orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego, Materiały na konferencję Sędziów NSA, Warszawa 2004, publikacja powołana w: T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, pod red. T. Wosia, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Warszawa 2005, s. 542 oraz wyrok NSA z 9.03.2005 r., FSK 618/04, ONSA WSA 2005, nr 6, poz. 120.).
Dopełnienie wymogu wskazania podstaw skargi kasacyjnej zakreślonych w powołanym przepisie art. 174 p.p.s.a. jest konieczne, ponieważ wyznacza granice skargi kasacyjnej, którymi to podstawami jest związany Naczelny Sąd Administracyjny (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Wyjątkiem są tu jedynie przesłanki nieważności postępowania, które Sąd bierze pod rozwagę z urzędu. Przed przystąpieniem do oceny zarzutów skargi kasacyjnej zbadano, czy nie zaistniała którakolwiek z przesłanek nieważności określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła żadna z przyczyn nieważności, wskazywana w przywoływanym unormowaniu.
Naczelny Sąd Administracyjny nie może podzielić zarzutów zawartych w skardze kasacyjnej w przedmiocie naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 3 § 1 i § 2 pkt 4a oraz art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 146 p.p.s.a. Przede wszystkim należy zauważyć, że poza wskazaniem naruszenia powyższych regulacji w petitum skargi kasacyjnej, jej autor w uzasadnieniu pisma, w ogóle nie wywiódł na czym polegało naruszenie omawianych regulacji prawnych. Powyższe uniemożliwia sądowi odwoławczemu merytoryczne odniesienie się do sformułowanych w taki sposób, zarzutów skargi kasacyjnej. Nie mniej słusznie w skardze kasacyjnej podniesiono, że jako podstawę prawną rozstrzygnięcia, WSA błędnie podał art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a., zamiast art. 146 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza jednakże, że powyższe naruszenie przepisów postępowania (jedynie błędne powołanie jednostki redakcyjnej przepisu p.p.s.a. przez WSA), nie miało istotnego wpływu na wynik niniejszej sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie trafny jest zarzut naruszenia przepisu prawa materialnego, tj: art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f., poprzez błędną wykładnię tego przepisu i w konsekwencji przyjęcie, że opisane przez skarżącego we wniosku okoliczności nabycia akcji Spółki A. S.A. z siedzibą we Francji w pełni odpowiadają hipotezie i dyspozycji normy zawartej w tym przepisie, a tym samym, że nie podlega opodatkowaniu. WSA dokonał prawidłowej wykładni normy art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f.
Należy zauważyć, że powołany przepis art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f., jak zasadnie wywodzi WSA, odracza moment opodatkowania dochodu wynikającego z różnicy między wartością rynkową akcji, a wydatkami poniesionymi na ich objęcie, gdy spełnione są wskazane w nim warunki tj : (1) musi nastąpić objęcie akcji, zatem chodzi o akcje nowej emisji; (2) osoby obejmujące te akcje muszą być uprawnione do takiego nabycia na podstawie uchwały walnego zgromadzenia. Słusznie również podkreśla WSA, że "nie znajduje oparcia ani w treści tego przepisu, ani w żadnej innej normie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych pogląd, ze osoba fizyczna na której ciąży nieograniczony obowiązek podatkowy, nie może korzystać ze wskazanego w nim odroczenia opodatkowania, z uwagi na siedzibę spółki (emitenta akcji).". W tym zakresie zajmował już stanowisko Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 kwietnia 2011 r. stwierdzając, że "...objęcie i nabycie akcji, o którym mowa w art. 24 ust. 11 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn. D. U. z 2000 r., Nr 14, poz. 176 ze zm.), dotyczy także akcji zagranicznych (niekrajowych) spółek kapitałowych, z tym że od 1 stycznia 2011 r. tylko akcji spółek, których siedziba znajduje się na terytorium państw członkowskich Unii Europejskiej lub Europejskiego Obszaru Gospodarczego." (zob. wyrok NSA, sygn. akt II FSK 1665/10; nie publikowany.).
Przedstawiona ocena prawna wynika z językowej, celowościowej i systemowej wykładni unormowania wynikającego z przytoczonego przepisu art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f. Mając na uwadze zasady wykładni językowej należy zauważyć, że stanowiąc i przekazując do obowiązywania treść art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f. ustawodawca nie wypowiada się w niej o "spółkach polskich, spółkach krajowych, spółkach zagranicznych, czy też niekrajowych", chociaż niewątpliwie sformułowań i określeń tego rodzaju mógłby użyć i wynikające z nich rozróżnienia normatywnie wykorzystać. Podnieść bowiem należy, że omawianym zapisie prawnym nie ma odwołania do jakichkolwiek regulacji polskiego prawa polskiego, na przykład poprzez przywołanie Kodeksu spółek handlowych (Ksh). Z wykładni językowej art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f. nie wynika więc pewny i jednoznaczny wniosek, że przepis ten nie dotyczy akcji spółek zagranicznych (niekrajowych). Celem regulacji prawnej art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f., możliwym do uzasadnionego odczytania z jego treści, jest zapobieżenie podwójnego opodatkowania – z tytułu objęcia i następnego zbycia akcji. Jak przedstawiono w prawodawczym uzasadnieniu wprowadzenia do obowiązywania przepisu art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f. (Sejm RP III kadencji, druk sejmowy nr 1955; http://www.sejm.gov.pl oraz http://www.senat.gov.pl): "w przypadku powstania dodatniej różnicy pomiędzy wartością rynkową akcji objętych przez osoby uprawnione na podstawie uchwały walnego zgromadzenia akcjonariuszy spółki, a wydatkami poniesionymi na ich objęcie – różnica ta nie będzie podlegać opodatkowaniu w momencie objęcia tych akcji. Tym samym zostanie wyeliminowany efekt podwójnego opodatkowania tych samych dochodów". Podnieść należy, że podwójne opodatkowanie polskich (krajowych) podatników miałoby niewątpliwie miejsce w przypadku objęcia przez nich, a następnie zbycia, akcji zarówno krajowych jak i niekrajowych spółek kapitałowych, czemu przepis art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f. ma zapobiec. Dodać trzeba, że w uzasadnieniu nowelizacji dokonanej powoływaną powyżej, obowiązującą od dnia 1 stycznia 2011 r., ustawą z dnia 25 listopada 2010 r. ( Sejm RP VI kadencji, druk sejmowy nr 3500; http:// sejm.gov.pl oraz http:// senat.gov.pl), polegającej (między innymi) na wprowadzeniu przepisu art. 24 ust.12 a u.p.d.o.f. – stanowiącego o stosowaniu art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f. do objęcia akcji określonych niekrajowych spółek kapitałowych, to jest spółek, których siedziba znajduje się na terytorium państw członkowskich Unii Europejskiej lub Europejskiego Obszaru Gospodarczego - prawodawca nie stwierdził, że rzeczony przepis ukonstytuować ma nowy, zasadniczo odmienny od uprzednio obowiązującego, stan prawny – uwzględniający normatywnie, dopiero od daty jego wejścia w życie, uzyskanie akcji spółek zagranicznych. Z przedstawionych konstatacji wynika więc, że obowiązujący od dnia 1 stycznia 2011 r. przepis art. 24 ust. 12 a u.p.d.o.f. nie wprowadza ustawowego novum poprzez objęcie działaniem art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f. akcji spółek niekrajowych. Stanowi tylko ograniczenie możliwości stosowania art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f. wyłącznie do akcji tych spółek zagranicznych, których siedziba znajduje się na terytorium państw członkowskich Unii Europejskiej lub Europejskiego Obszaru Gospodarczego. Mając na względzie zasady wykładni systemowej należy podkreślić, że przepis art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f. nie stanowi definitywnego zwolnienia podatkowego; przesuwa tylko w czasie datę powstania obowiązku podatkowego z tytułu objęcia akcji, tak krajowych, jak i niekrajowych. Interes podatkobiorcy uwzględniony i zabezpieczony natomiast zostanie systemowo poprzez opodatkowanie zbycia tych akcji, albowiem, zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 6 lit a u.p.d..o.f., stanowi ono podstawę powstania opodatkowanego przychodu z kapitałów pieniężnych. Należy zwrócić uwagę, że przesunięcie, na podstawie art. 24 ust. 11 u.p.d.o.f., daty opodatkowania do czasu zbycia objętych akcji, ma na celu uniknięcie podwójnego opodatkowania i opodatkowanie ostatecznego przysporzenia, które zrealizuje się w czasie sprzedaży objętych akcji. Samo objęcie akcji poniżej ich wartości rynkowej oznacza jedynie, że wartość obejmowanych akcji jest poniżej ich wartości rynkowej w dniu ich objęcia. Wartość akcji z dnia objęcia, jest jednak tylko wyceną wartości akcji, która się zmienia wraz ze zmianą kursu akcji.
Z tych powodów, nie znajdując dostatecznych podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej, na podstawie art. 184 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny skargę tą oddalił, natomiast o kosztach postępowania kasacyjnego orzekł zgodnie z art. 204 pkt 2 p.p.s.a.