II FSK 1187/05
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuNSA oddalił skargę kasacyjną w sprawie dotyczącej prawa do odliczenia wydatków na nabycie udziału w nieruchomości i budowę budynku mieszkalnego na wynajem, uznając, że podatnicy nie ponieśli wydatków w rozumieniu przepisów podatkowych.
Sprawa dotyczyła prawa podatników do odliczenia od dochodu kwot wydatkowanych na nabycie udziału w użytkowaniu wieczystym działki oraz na budowę budynku mieszkalnego wielorodzinnego z lokalami na wynajem. Organy podatkowe zakwestionowały odliczenie, uznając, że nabycie nieruchomości nastąpiło w wyniku zatrzymania udziału jako zadatku, a nie poprzez poniesienie wydatku. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę, a Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, potwierdzając, że podatnicy nie ponieśli wydatków w rozumieniu przepisów podatkowych w roku 2000, co uniemożliwiło im skorzystanie z ulgi w kolejnych latach.
Sprawa rozpatrywana przez Naczelny Sąd Administracyjny dotyczyła prawa podatników (Ireny i Wojciecha U.) do odliczenia od podstawy opodatkowania kwoty 152.304,70 zł, która miała być wydatkowana na nabycie udziału w nieruchomości w celu budowy budynku mieszkalnego z lokalami na wynajem. Organy podatkowe zakwestionowały to odliczenie, argumentując, że nabycie nieruchomości nastąpiło w wyniku zatrzymania udziału jako zadatku, a nie poprzez poniesienie faktycznego wydatku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę podatników, podzielając stanowisko organów. Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę kasacyjną, zwrócił uwagę na powiązanie sprawy z innymi podobnymi postępowaniami dotyczącymi lat 2000-2002. Kluczową kwestią było ustalenie, czy podatnicy ponieśli wydatki na nabycie udziału w nieruchomości i budowę budynku w roku 2000, co było warunkiem skorzystania z ulgi podatkowej zgodnie z art. 26 ust. 1 pkt 8 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Sąd uznał, że analizując umowy cywilnoprawne, podatnicy nabyli prawo do gruntu oraz lokale mieszkalne bez ponoszenia wydatków, ponieważ odstąpienie od umowy przyrzeczenia sprzedaży udziałów w spółce skutkowało zatrzymaniem zadatku i udziału w nieruchomości, a nie poniesieniem wydatku w rozumieniu ustawy podatkowej. Sąd podkreślił, że potrącenie wzajemnych wierzytelności nie było możliwe z uwagi na brak istnienia wierzytelności pieniężnych wynikających z umowy przyrzeczenia. W konsekwencji, NSA oddalił skargę kasacyjną, stwierdzając, że podatnicy nie nabyli prawa do ulgi w 2000 r., co uniemożliwiło im jej stosowanie w latach kolejnych, nawet w świetle przepisów przejściowych.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Nie, podatnik nie ponosi wydatku w rozumieniu ustawy podatkowej, jeśli nabycie nieruchomości nastąpiło w wyniku zatrzymania zadatku po odstąpieniu od umowy, a nie w wyniku faktycznego poniesienia wydatku.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że odstąpienie od umowy przyrzeczenia sprzedaży udziałów w spółce skutkowało zatrzymaniem zadatku i udziału w nieruchomości przez podatnika, co nie stanowiło poniesienia wydatku w rozumieniu przepisów podatkowych. Potrącenie wzajemnych wierzytelności nie było możliwe z uwagi na brak istnienia wierzytelności pieniężnych.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
odrzucono_skargę
Przepisy (20)
Główne
u.p.d.o.f. art. 26 § ust. 1 pkt 8
Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych
Przepis dotyczył odliczenia od podstawy opodatkowania kwot wydatkowanych na nabycie udziału w użytkowaniu wieczystym gruntu oraz na budowę budynku mieszkalnego wielorodzinnego z lokalami na wynajem. W brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2000 r.
Ustawa o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz o zmianie niektórych ustaw art. 7 § ust. 13
Przepis regulował możliwość kontynuowania odliczeń przez podatników, którzy ponieśli wydatki na cele określone w art. 26 ust. 1 pkt 8 u.p.d.o.f. przed dniem 1 stycznia 2001 r. i dokonali dalszych wydatków do 31 grudnia 2003 r.
Pomocnicze
u.p.d.o.f. art. 26 § ust. 7
Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych
Ustawa o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz o zmianie niektórych ustaw art. 7 § ust. 12
o.p. art. 120
Ordynacja podatkowa
o.p. art. 121
Ordynacja podatkowa
o.p. art. 122
Ordynacja podatkowa
o.p. art. 187 § par. 1
Ordynacja podatkowa
o.p. art. 191
Ordynacja podatkowa
o.p. art. 210 § par. 4
Ordynacja podatkowa
p.p.s.a. art. 145 § par. 2
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 141 § par. 4
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 133 § par. 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 134 § par. 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 151
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 184
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.p.c. art. 365 § par. 1
Kodeks postępowania cywilnego
k.c. art. 394
Kodeks cywilny
Dotyczy zadatku.
k.c. art. 494
Kodeks cywilny
Dotyczy skutków odstąpienia od umowy.
k.c. art. 498
Kodeks cywilny
Dotyczy potrącenia.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Podatnicy nie ponieśli wydatku w rozumieniu ustawy podatkowej, gdyż nabycie nieruchomości nastąpiło w wyniku zatrzymania zadatku po odstąpieniu od umowy. Brak poniesienia wydatku w roku 2000 uniemożliwia skorzystanie z ulgi podatkowej w latach kolejnych, nawet na podstawie przepisów przejściowych.
Odrzucone argumenty
Podatnicy ponieśli wydatek na nabycie prawa użytkowania gruntu i budowy budynku, co potwierdzają dokumenty księgowe i zeznania świadków. Zaliczenie należności przez spółkę na rzecz podatnika wywołało realny skutek zapłaty. Orzeczenia sądów powszechnych potwierdzają wykonanie wzajemnych świadczeń i nie można przyjąć z mocą wsteczną, że świadczeń tych nie było. Sąd I instancji naruszył art. 365 par. 1 KPC w zw. z art. 133 par. 1 i art. 134 par. 1 PPSA, nie uwzględniając oceny prawnej dokonanej w orzeczeniach sądów powszechnych.
Godne uwagi sformułowania
nabycie było skutkiem zatrzymania udziału w nieruchomości jako zadatku, a nie skutkiem kompensaty wzajemnych zobowiązań potrącenie nie było możliwe, gdyż z umowy przyrzeczenia sprzedaży udziałów w Spółce "I." nie mogły wynikać żadne roszczenia pieniężne, a jedynie roszczenie o zawarcie umowy przyrzeczonej wręczenie zadatku jest czynnością prawną realną; jej skuteczność zależy od dania pieniędzy lub rzeczy przy zawarciu umowy potrącenie nieistniejącej wierzytelności nie wywołuje skutków prawnych
Skład orzekający
Edyta Anyżewska
przewodniczący
Jan Rudowski
członek
Włodzimierz Kubiak
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących ulgi budowlanej, definicji wydatku w kontekście umów cywilnoprawnych, skutków odstąpienia od umowy i potrącenia wierzytelności w sprawach podatkowych."
Ograniczenia: Dotyczy stanu prawnego obowiązującego do końca 2000 r. oraz specyficznych okoliczności faktycznych związanych z umowami z lat 2000-2001.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy złożonej interpretacji przepisów podatkowych w kontekście skomplikowanych transakcji cywilnoprawnych, co jest interesujące dla prawników specjalizujących się w prawie podatkowym i cywilnym.
“Czy zatrzymany zadatek to wydatek? NSA rozstrzyga kluczową kwestię ulgi budowlanej.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyII FSK 1187/05 - Wyrok NSA Data orzeczenia 2005-12-01 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2005-08-31 Sąd Naczelny Sąd Administracyjny Sędziowie Edyta Anyżewska /przewodniczący/ Jan Rudowski Włodzimierz Kubiak /sprawozdawca/ Symbol z opisem 6112 Podatek dochodowy od osób fizycznych, w tym zryczałtowane formy opodatkowania Hasła tematyczne Podatek dochodowy od osób fizycznych Sygn. powiązane I SA/Lu 425/04 - Wyrok WSA w Lublinie z 2005-05-13 Skarżony organ Dyrektor Izby Skarbowej Treść wyniku Oddalono skargę kasacyjną Powołane przepisy Dz.U. 2000 nr 14 poz 176 art. 26 ust. 1 pkt 8 Obwieszczenie Ministra Finansów z dnia 31 stycznia 2000 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Dz.U. 2000 nr 104 poz 1104 art. 7 ust. 13 Ustawa z dnia 9 listopada 2000 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw. Sentencja Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Edyta Anyżewska, Sędziowie NSA Jan Rudowski, Włodzimierz Kubiak (sprawozdawca), Protokolant Janusz Bielski, po rozpoznaniu w dniu 1 grudnia 2005 r. na rozprawie w Wydziale II Izby Finansowej skargi kasacyjnej Ireny i Wojciecha U. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 13 maja 2005 r., sygn. akt I SA/Lu 425/04 w sprawie ze skargi Ireny i Wojciecha U. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 12 lipca 2004 r. (...) w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2001 r. oddala skargę kasacyjną. Uzasadnienie II FSK 1187/05 UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 13 maja 2005 r. I SA/Lu 425/04 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę Ireny i Wojciecha U. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 12 lipca 2004 r. (...) w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2001 r. Zaskarżoną decyzją utrzymano w mocy decyzję Naczelnika (...) Urzędu Skarbowego w L. z dnia 27 lutego 2004 r. w sprawie określenia wymienionego podatku. W uzasadnieniu spornego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wyjaśnił, że zwiększenie wymiaru należnego od małżonków podatku dochodowego, w stosunku do wykazanego w zeznaniu podatkowym PIT-37, było skutkiem zakwestionowania przez organ I instancji odliczenia kwoty 152.304,70 zł od podstawy opodatkowania, jako dokonanego z naruszeniem art. 26 ust. 1 pkt 8 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych /Dz.U. 2000 nr 14 poz. 176 ze zm./ w związku z art. 7 ust. 13 ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych /Dz.U. nr 104 poz. 1104/. Wykazany w zeznaniu wydatek miał być poniesiony na podstawie zawartej w dni 30 grudnia 2000 r. z "(...) TZ" Sp. z o.o. umowy sprzedaży udziału w nieruchomości w celu prowadzenia wspólnej inwestycji polegającej na wybudowaniu wielorodzinnego budynku mieszkalnego z przeznaczeniem znajdujących się w nim lokali mieszkalnych na wynajem, przy czym z treści tej umowy wynikało /par. 7 ust. 1a i ust. 2a/, że w 2000 r. podatnik zobowiązany był wpłacić I ratę należności za nabycie udziału w nieruchomości i kosztów budowy oraz wyposażenia przypadających mu lokali w łącznej kwocie 100.000 zł. Zapłata tej kwoty, zgodnie z par. 7 ust. 5 umowy, dokonana miała być w dniu jej zawarcia poprzez zaliczenie należności określonej w przedwstępnej umowie sprzedaży udziałów w spółce "I." na rzecz "(...) TZ", zawartej również w dniu 30 grudnia 2000 r. Zgodnie z tą umową "(...) TZ" zobowiązywało się do zakupu należących do Wojciecha U. 110 udziałów w spółce "I." za 1.350.000 zł i na poczet ceny tych udziałów "(...) TZ" wpłacić miało zadatek w kwocie 200.000 zł, z tym że kwota 100.000 zł płatna była w dniu 30 grudnia 2000 r. /par. 2 ust. 2a umowy przyrzeczenia/. Zapłata II raty należności za nabycie udziału w nieruchomości i budowę lokali /w kwocie 369.375 zł/ - nastąpić miała do dnia 5 lipca 2001 r. /par. 7 ust. 1b i ust. 2b umowy/, a w aneksie z dnia 28 czerwca 2001 r. do umowy przyrzeczenia sprzedaży udziałów w spółce "I." strony ustaliły, że "(...) TZ" zapłaci do dnia 5 lipca 2001 r. kwotę 369.375 zł na poczet ceny nabycia udziałów w spółce, przy czym zapłata tej kwoty następowała przez potrącenie wierzytelności Wojciecha U. z wierzytelnością "(...) TZ" wynikającą z par. 7 ust. 1b i ust. 2b umowy sprzedaży udziału w nieruchomości. Umowa przyrzeczenia sprzedaży udziałów w spółce "I." rozwiązana została na skutek odstąpienia od umowy przez Wojciecha U. /w dniu 16 maja 2002 r./ i zgodnie z par. 8 aneksu do tej umowy z dnia 30 stycznia 2002 r. "(...) TZ" nie mogło domagać się zwrotu żadnych świadczeń poczynionych w toku jej obowiązywania, a wszelkie dokonane przez "(...) TZ" wpłaty i udział w nieruchomości przeszły na rzecz Wojciecha U. jako zadatek. W ocenie organu odwoławczego, analiza zawartych przez skarżącego umów z "(...) TZ" potwierdziła stanowisko organu I instancji, że skarżący nabyli udział w nieruchomości - są współużytkownikami wieczystymi gruntu i współwłaścicielami budynku mieszkalnego oraz wynajmują wybudowane lokale mieszkalne lecz z nabyciem nieruchomości nie były związane jakiekolwiek wydatki zarówno w 2000 r. jak i w 2001 r., gdyż nabycie było skutkiem zatrzymania udziału w nieruchomości jako zadatku, a nie skutkiem kompensaty wzajemnych zobowiązań podatnika i "(...) TZ". Zdaniem organu odwoławczego, fakt zaksięgowania i ujęcia w bilansie przez "(...) TZ" rozliczeń ze skarżącym w formie kompensaty /potrącenia wzajemnych wierzytelności/ jest wewnętrzną sprawą tej Spółki i nie może mieć wpływu na rozstrzygnięcie sprawy podatkowej, tym bardziej że wystawione przez Spółkę faktury dokumentujące wydatki na budowę budynku z lokalami na wynajem i ich wyposażenie wskazują jako formę zapłaty przelew, a nie kompensatę. Organ odwoławczy wskazał, że złożona na etapie postępowania pierwszoinstancyjnego opinia prawna potwierdzająca nabycie przez skarżącego prawa do odliczenia wydatku poniesionego w formie potrącenia wzajemnych wierzytelności, pomija istotną okoliczność, że zgodnie z wolą stron obu umów udział w nieruchomości nabyty został jako zadatek, a więc bez poniesienia wydatku. Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej w L. jego ocenę potwierdza również materiał dowodowy zgromadzony w sprawie toczącej się przed Sądem Okręgowym w L. z powództwa skarżących przeciwko "(...) TZ" /obecnie "I-FS"/ o zapłatę, w której pozwany zgłaszając zarzut potrącenia kwestionuje wszystkie wzajemne rozliczenia stron wynikające z powyższych umów. Ponadto organ wskazał, że uznanie w decyzji dotyczącej wymiaru podatku za 2000 r., iż w tym roku podatnicy nie ponieśli wydatku na cel określony w art. 26 ust. 1 pkt 8 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, a tym samym nie nabyli prawa do odliczenia podatkowego przed dniem 1 stycznia 2001 r. oznacza, że w latach 2001-2002 nie mogli korzystać z tego odliczenia na podstawie art. 7 ust. 13 ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. W skardze do Sądu I instancji Irena i Wojciech U. wnosili o uchylenie przedstawionej decyzji, zarzucając naruszenie art. 26 ust. 1 pkt 8 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych przez błędne uznanie, że nie ponieśli wydatku na budowę budynku z lokalami na wynajem oraz naruszenie art. 120, 121, 122, 187, 191 i art. 210 par. 4 Ordynacji podatkowej /Dz.U. nr 137 poz. 926 ze zm./. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w L. wniósł o jej oddalenie. Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie stwierdził, że wobec odstąpienia skarżącego od umowy przyrzeczenia sprzedaży udziałów w Spółce /skuteczność odstąpienia potwierdził wyrok Sądu Okręgowego w L. - (...)/, umowa ta wygasła z równoczesnym zniweczeniem wszystkich jej skutków prawnych, zarówno obligacyjnych, jak i rzeczowych. Zastrzeżenie umowne /par. 8 aneksu z dnia 30 stycznia 2002 r. do umowy przyrzeczenia sprzedaży z dnia 30 grudnia 2000 r./, że odstąpienie od umowy skutkuje zaliczeniem na poczet zadatku wpłat dokonanych przez "(...) TZ" łącznie z udziałem w nieruchomości, nie modyfikowało zdaniem Sądu skutku odstąpienia od umowy, w postaci działania ex tunc, lecz zwalniało skarżącego z obowiązku /art. 494 Kc/ zwrotu otrzymanych na podstawie tej umowy świadczeń - wpłat dokonanych przez "(...) TZ" i otrzymanego udziału w nieruchomości. Zwolnienia skarżącego z obowiązku zwrotu świadczeń /w pieniądzu i w naturze/ otrzymanych od "(...) TZ" na podstawie umowy przyrzeczenia strony tej umowy nie kwestionowały również w procesie przed sądem powszechnym, co wynika z treści załączonego do pisma procesowego skarżących wyroku z dnia 30 czerwca 2004 r. Skarżący miał więc, w ocenie Sądu, wynikające z umowy, prawo do zachowania świadczeń pieniężnych i udziału w nieruchomości, otrzymanych od "(...) TZ" w ramach rozliczeń dokonanych na podstawie tej umowy i do których to rozliczeń odwołały się strony również w umowie sprzedaży udziału w nieruchomości /par. 7 ust. 5 umowy/. Sąd podniósł następnie, że fakt, iż strony obu umów, które stanowiły podstawę ich wzajemnych rozliczeń, tak ukształtowały swoje prawa i obowiązki, nie mógł być i nie był przedmiotem ingerencji organów podatkowych, lecz skutki tych umów, o ile miały wpływ na publicznoprawne zobowiązania skarżących, musiały być przedmiotem oceny. W kontekście poczynionych przez organy podatkowe ustaleń wynikających z analizy umów oraz ich faktycznego wykonania uzasadniona, zdaniem Sądu, była ocena, że skarżący nabyli prawo do gruntu oraz lokale mieszkalne bez ponoszenia jakichkolwiek wydatków. Sąd podkreślił przy tym, że dla ustalenia, czy skarżący ponieśli wydatek na budowę budynku i prawo do gruntu istotnym był fakt, że potrącenie nie było możliwe, gdyż z umowy przyrzeczenia sprzedaży udziałów w Spółce "I." nie mogły wynikać żadne roszczenia pieniężne, a jedynie roszczenie o zawarcie umowy przyrzeczonej. Wręczenie zadatku jest czynnością prawną realną; jej skuteczność zależy od dania pieniędzy lub rzeczy przy zawarciu umowy /art. 394 Kc/, a tym samym nie mogło istnieć roszczenie o zapłatę zadatku /wierzytelność z tytułu zadatku, którą jakoby miał skarżący/. Bezwzględną przesłanką potrącenia jest istnienie wzajemnych wierzytelności. Potrącenie nieistniejącej wierzytelności nie wywołuje skutków prawnych, a to z powodu braku przesłanki potrącenia zarówno ustawowego /art. 498 Kc/, jak i umownego. Wobec powyższego prawidłowa w ocenie Sądu była ocena organów podatkowych, że przed dniem 1 stycznia 2001 r. skarżący nie ponieśli wydatku na cele wskazane w art. 26 ust. 1 pkt 8 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, a z obowiązku jego poniesienia zwolnieni zostali na podstawie postanowienia umownego /par. 7 ust. 5 umowy/. W związku z tym, że nie nabyli prawa do odliczeń przed dniem 1 stycznia 2001 r., nie przysługiwało im prawo do odliczeń również po tej dacie, nawet gdyby wydatki na preferowane ustawą cele faktycznie ponieśli /art. 7 ust. 13 ustawy z dnia 9 listopada 2000 r./. Sąd wskazał ponadto, iż wbrew wywodom pisma procesowego z dnia 10 stycznia 2005 r., z załączonych doń wyroków Sądu Okręgowego w L. z dnia 30 czerwca 2004 r. oraz Sądu Apelacyjnego w L. z dnia 21 grudnia 2004 r., nie wynika uznanie, że skarżący faktycznie ponieśli koszty budowy budynku, którego są współwłaścicielami, ani że zapłaty dokonali przez potrącenie. W procesie tym sądy rozstrzygały zasadność powództwa skarżących o zasądzenie od "(...) TZ" umownej rekompensaty za opóźnienie terminu oddania lokali do eksploatacji w kontekście zarzutu potrącenia z bezspornej wierzytelności powodów zgłoszonej w tym procesie wierzytelności "(...) TZ" /mającej obejmować koszty budowy, nabycie prawa do gruntu i świadczeń pieniężnych/. Przedmiotem sporu w tym procesie były jedynie przyczyny, z powodu których skarżący i "(...) TZ" nie zawarły "ostatecznej" umowy sprzedaży udziałów Spółki "I.", a podstawą wyroku było ustalenie, że "(...) TZ" nie zachował warunków umowy przyrzeczenia i skarżący od umowy odstąpił, co w kontekście jego uprawnień wynikających z par. 8 aneksu z dnia 30 stycznia 2002 r. do umowy przyrzeczenia z dnia 30 grudnia 2000 r., czyniło zgłoszoną w tym procesie wierzytelność "(...) TZ" nieuzasadnioną. Wyrok ten potwierdza więc, że zgodnie z wolą stron obu umów skarżący nie miał obowiązku zwrotu świadczeń /w postaci prawa do gruntu, lokali i pieniężnych/ otrzymanych od "(...) TZ" na podstawie aktu notarialnego i umowy przyrzeczenia. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku powołano obie podstawy kasacyjne wskazane w art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./. Wśród zarzutów naruszenia prawa procesowego wskazano art. 122, art. 187 par. 1, art. 191 Ordynacji podatkowej w związku z art. 145 par. 2 i art. 141 par. 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz art. 365 par. 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego /Dz.U. nr 43 poz. 296 ze zm./ w związku z art. 133 par. 1 i art. 134 par. 1 wymienionego Prawa. Zarzuty naruszenia przez błędną wykładnię prawa materialnego obejmowały art. 26 ust. 1 pkt 8 i ust. 7 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych /Dz.U. 2000 nr 14 poz. 176 ze zm./ w związku z art. 7 ust. 13 ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz o zmianie niektórych ustaw /Dz.U. nr 104 poz. 1104/. Konsekwencją tego stanu rzeczy było, zdaniem skarżących, naruszenie przez Sąd I instancji art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W oparciu o powyższe skarżący, działający przez ustanowionego w sprawie pełnomocnika, wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Lublinie oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. W uzasadnieniu pierwszej grupy zarzutów procesowych skarżący wskazali że okoliczność, iż w umowie przedwstępnej zobowiązano się do zapłaty "zadatku" nie zmienia faktu, że kupujący "(...) TZ" Spółka z o.o., skutecznie zobowiązał się wobec Wojciecha U. do zapłaty kwoty 100.000 zł. Wynika to zarówno z zasady swobody umów, jak i jednoznacznej woli obu stron - przedwstępnej umowy sprzedaży udziałów w spółce "I.". W obu umowach z dnia 30 grudnia 2000 r. wyrażono wolę, by "kupujący" zapłacił w dniu zawarcia umowy, tj. w dniu 30 grudnia 2000 r. kwotę 100.000 zł /stronom umowy chodziło o zobowiązanie do zapłaty określonej kwoty pieniężnej w celu umownej kompensaty/. Tak więc, dokonanie zapłaty przez "(...) TZ" Spółka z o.o. kwoty 100.000 zł na rzecz Wojciecha U., oraz dokonanie zapłaty, przez Wojciecha U. z tytułu wydatków na budowę lokali mieszkalnych, ceny za udział w użytkowaniu wieczystym gruntu również w kwocie 100.000 zł, było skuteczne w dniu 30 grudnia 2000 r. O zapłacie zdecydowały strony obydwu wymienionych umów, a w konsekwencji skarżący ponieśli wydatek na nabycie prawa użytkowania gruntu i budowy budynku z lokalami na wynajem nabywając prawo do ulgi podatkowej. Należy bowiem zdaniem skarżących mieć na uwadze, że "zaliczenie należności" na rzecz Wojciecha U., o którym mowa w par. 7 ust. 5 umowy z dnia 30 grudnia 2000 r., wywołało realny skutek zapłaty należności przez skarżącego na rzecz "(...) TZ" Sp. z o.o. z tytułu nabycia udziału w gruncie i z tytułu faktury VAT (...) z dnia 30 grudnia 2000 r. Powyższe okoliczności potwierdzają między innymi zebrane w trakcie postępowania podatkowego zaświadczenia i dokumenty księgowe "(...) TZ" Sp. z o.o. oraz zeznania świadków. Błędna jest zdaniem skarżących ocena Sądu, że w przedmiotowej sprawie nie mogło dojść do skutecznego rozliczenia wzajemnych zobowiązań Wojciecha U. i Spółki "(...) TZ". W sprawie należało dokonać wszechstronnej analizy stanu faktycznego w celu ustalenia, czy skarżący ponieśli wydatek na udział w użytkowaniu wieczystym i wydatek na budowę lokali - nie tylko jako "kompensaty". Należało bowiem zbadać, czy skarżący ponieśli "wydatek" w rozumieniu ustawy podatkowej, to jest czy doszło do uszczuplenia majątku skarżącego, do czego w ich ocenie bez wątpienia doszło. Ponadto świetle przepisów Kodeksu cywilnego bezsporne jest, że odstąpienie od umowy wywołuje skutek w postaci fikcji prawnej, jakby do umowy takiej nigdy nie doszło. Jednak nie można zgodzić się ze stanowiskiem Sądu, że umowa przedwstępna z dnia 30 grudnia 2000 r. wywołała skutek rzeczowy /str. 5, akapit 3 - uzasadnienia wyroku/, gdyż w przedmiotowej sprawie nigdy nie doszło do zawarcia ostatecznej umowy sprzedaży udziałów w spółce z o.o. Stąd uznać zdaniem skarżących należy, że "(...) TZ" Sp. z o.o. skutecznie zobowiązała się do zapłaty kwoty 100.000 zł, a odstąpienie od przedwstępnej umowy sprzedaży spowodowało, że odpadła podstawa prawna dokonanych w dniu 30 grudniu 2000 r., a także w następnych latach, rozliczeń pomiędzy Wojciechem U. a "(...) TZ" Sp. z o.o. Jednak wzajemne świadczenia obu stron umów cywilnoprawnych zostały wykonane i nie da się przyjąć z mocą wsteczną, że świadczeń tych w ogóle, jak przyjął w zaskarżonym wyroku Sąd, nie było. Potwierdza tę tezę aneks do umowy przedwstępnej, w którym określono "zasady rozliczenia świadczeń", a także powołano wyroki sądów powszechnych. Nie uwzględniając z kolei oceny prawnej dokonanej w powyższych orzeczeniach Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie naruszył pozostałe powołane w skardze kasacyjnej przepisy postępowania, to jest art. 365 par. 1 Kodeksu postępowania cywilnego w związku z art. 133 par. 1 i art. 134 par. 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W kontekście zarzutów dotyczących błędnej wykładni art. 26 ust. 1 pkt 8 i ust. 7 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych podtrzymano i poszerzono argumentację dotyczącą faktycznego poniesienia oraz prawidłowego udokumentowania wydatku na omówiony cel. W konkluzji wskazano, że w efekcie nieuznania przez Sąd I instancji prawa skarżących do ulgi, naruszono w zaskarżonym orzeczeniu art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarżący powołali się w niniejszej sprawie na analogiczne podstawy skargi kasacyjnej jak w sprawach II FSK 1247/05 i II FSK 1248/05, w których przedmiotem postępowania było określenie należnego podatku dochodowego od osób fizycznych za lata 2000 i 2002. Sąd na podstawie art. 111 par. zarządził połączenie tych spraw do wspólnego rozpoznania, ponieważ pozostają ze sobą w związku. We wszystkich sprawach kwestią sporną jest uprawnienie skarżących do odliczenia od dochodu uzyskanego w danym roku podatkowym kwot wydatkowanych na nabycie udziału w użytkowaniu wieczystym działki oraz na budowę budynku mieszkalnego wielorodzinnego z lokalami na wynajem, stanowiącego współwłasność, na podstawie art. 26 ust. 1 pkt 8 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym, w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2000 r. /Dz.U. 2000 nr 14 poz. 176 ze zm./. W latach 2001 i 2002 spór w sprawie sprowadza się przy tym do tego, czy skarżący mieli w tych latach uprawnienie do kontynuowania odliczeń, gdyż wymieniona ulga podatkowa uległa likwidacji poczynając od dnia 1stycznia 2001 r., a uprawnienie do niej zachowali jedynie podatnicy, o których mowa w art. 7 ust. 12 i 13 ustawy z dnia 9 listopada 2000 r. o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych /Dz.U. nr 104 poz. 1104/. Do skarżących mógłby mieć ewentualnie zastosowanie ust. 13, w myśl którego podatnikom, którym przed dniem 1 stycznia 2001 r. ponieśli wydatki, o których mowa w art. 26 ust. 1 pkt 8 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2000 r. i po tym dniu dokonali dalszych wydatków na zakup działki lub udziału we współwłasności tej działki oraz budowę budynku mieszkalnego z lokalami na wynajem przysługuje prawo do odliczenia, na zasadach określonych w tej ustawie, wydatków poniesionych od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2003 r. Przesądzające zatem dla załatwienia sprawy dotyczącej podatku dochodowego za rok 2001 miało rozstrzygnięcie o nabyciu przez podatników prawa do omawianej ulgi w 2000 r. Jedynie ustalenie, że w tym roku podatkowym ponieśli oni wydatki na cel, o którym mowa w art. 26 ust. 1 pkt 8 ustawy podatkowej, w brzmieniu obowiązującym przed dniem 1 stycznia 2001 r. uprawniałoby ich do odliczenia wydatków tego rodzaju w kolejnych latach. Prawomocny wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 grudnia 2005 r. II FSK 1247/05 oddalający skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 13 maja 2005 r. I SA/Lu 424/05 oddalającego skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 12 lipca 2004 r. w przedmiocie określenia skarżącym podatku dochodowego od osób fizycznych za 2000 r. rozstrzygnął również o braku podstaw do skorzystanie z tzw. ulgi na wynajem w 2001 r. wobec stwierdzenia, że skarżący w 2000 r. nie ponieśli wydatków determinujących nabycie prawa do tej ulgi. Zarzuty zarówno naruszenia przepisów prawa procesowego jak i prawa materialnego wywiedzione w skardze kasacyjnej odnoszą się do roku 2000 i zostały poddane merytorycznej ocenie w tej sprawie. Z uwagi na to, że argumentacja skarżących odnosi się tylko pośrednio do opodatkowania za rok podatkowy 2001, w istocie zaś dotyczy kwestii nabycia prawa do omawianej ulgi w 2000 r. Naczelny Sąd Administracyjny uznał podstawy kasacyjne zgłoszone w niniejszej sprawie za nieusprawiedliwione i w związku z tym na podstawie art. 184 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł o jej oddaleniu.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI