II FSK 1013/20

II FSK 1013/20 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2022-12-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-06-02
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Aleksandra Wrzesińska- Nowacka /sprawozdawca/
Jerzy Płusa /przewodniczący/
Zbigniew Romała
Symbol z opisem
6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
6560
Hasła tematyczne
Interpretacje podatkowe
Podatek dochodowy od osób prawnych
Sygn. powiązane
I SA/Wr 615/19 - Wyrok WSA we Wrocławiu z 2019-12-06
Skarżony organ
Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1036
art. 7b ust. 1 pkt 6 lit. b
Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych - tekst jednolity
Dz.U. 2019 poz 1145
art. 921(6), art. 8 § 1, art. 11
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - tj
Dz.U. 2018 poz 1509
art. 5a pkt 11
Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych - tekst. jedn,
Dz.U. 2017 poz 1768
art. 3 pkt 1
Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi  - tekst jedn.
Publikacja w u.z.o.
ONSAiWSA Nr 5/2023, poz. 71
Tezy
Skoro w art. 7b ust. 1 pkt 6 lit. b ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1036 ze zm.) ustawodawca odwołał się do pojęcia papierów wartościowych, bez dalszego jego dookreślenia, uznać należy, że pod pojęciem tym należy rozumieć zarówno papiery wartościowe nazwane, których emisję uregulowano w przepisach szczególnych, jak i papiery wartościowe nienazwane, wyemitowane na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego. Istotne jest zatem, dla zakwalifikowania przychodu do źródła zyski z kapitałów pieniężnych ustalenie, czy wystawiony dokument, na podstawie którego podatnik uzyskał przychód, ma cechy pozwalające uznać go za papier wartościowy, niezależnie od nadanej mu przez podmiot wystawiający ten dokument nazwy.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Płusa, Sędziowie Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska-Nowacka (sprawozdawca), Sędzia NSA del. Zbigniew Romała, Protokolant Ewa Morawska, po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2022 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 6 grudnia 2019 r. sygn. akt I SA/Wr 615/19 w sprawie ze skargi P. S.A. z siedzibą w B. na interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 17 kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2) oddala skargę, 3) zasądza od P. S.A. z siedzibą w B. na rzecz Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej kwotę 580 (pięćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego
Uzasadnienie
1. Zaskarżonym wyrokiem z 6 grudnia 2019 r. sygn. akt. I SA/Wr 615/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił zaskarżoną interpretację indywidualną Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z 17 kwietnia 2019 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych, wydaną na wniosek P. [...] S.A. w B.
2.1. We wniosku o wydanie interpretacji skarżąca podała, że posiada siedzibę na terytorium Polski i na podstawie przepisu art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 1036 ze zm. dalej: "u.p.d.o.p.") podlega nieograniczonemu obowiązkowi podatkowemu w Polsce. W ramach finansowania swojej działalności, spółki wchodzące w skład Grupy Kapitałowej (dalej: spółka-Emitent) zawierają z bankiem umowy planu bonów dłużnych, które regulują: zakres udostępniania spółce-Emitentowi środków pieniężnych przez inwestorów, obrót wierzytelnościami pieniężnymi wyrażonymi w formie bonów dłużnych na rynku pierwotnym i wtórnym, z udziałem banku jako pośredniczącego (dalej: Plan Bonów Dłużnych). Na mocy umowy Planu Bonów Dłużnych, w pierwszej kolejności spółka-Emitent zwraca się do Banku, który - przyjmując postać agenta emisji - przekazuje do jej dyspozycji określoną kwotę środków pieniężnych (na podstawie pożyczki). Powstała w ten sposób wierzytelność jest następnie konwertowana przez bank na komercyjne bony dłużne (podzielone na części) i sprzedawana inwestorom wskazanym przez spółkę-Emitenta (w szczególności podmiotom w ramach Grupy Kapitałowej, w tym spółce). Sprzedaż bonów następuje według wartości równej udzielonej spółce-Emitentowi pożyczce, a ich odkupienie przez spółkę-Emitenta następuje według wartości nominalnej, która jest wyższa od wartości emisyjnej o dyskonto, stanowiące wynagrodzenie za udzielone finansowanie. Skarżąca jest inwestorem, po stronie którego - z uwagi na charakter komercyjnych bonów dłużnych - w dniu spłaty powstanie stosowny przychód, stanowiący różnicę pomiędzy wartością nominalną (tj. wartością wykupu przez spółkę-Emitenta), a wartością emisyjną przedmiotowych instrumentów dyskontowych. Jednocześnie spółka, będąc podatnikiem podatku dochodowego od osób prawnych, zobowiązana jest w obecnym stanie prawnym do przyporządkowywania uzyskiwanych przychodów (wraz z odpowiadającymi im kosztami podatkowymi) do dwóch źródeł przychodów, tj.: przychodów z działalności gospodarczej oraz przychodów z zysków kapitałowych.
W związku z powyższym opisem skarżąca zadała następujące pytanie: Czy przychody powstałe po stronie spółki, związane ze spłatą należnej wierzytelności (tj. wykup komercyjnych bonów dłużnych) przez spółkę-Emitenta na podstawie umowy Planu Bonów Dłużnych, należy uznać za przychody z papierów wartościowych i pochodnych instrumentów finansowych, z wyłączeniem pochodnych instrumentów finansowych służących zabezpieczeniu przychodów albo kosztów, niezaliczanych do zysków kapitałowych w rozumieniu art. 7b ust. 1 pkt 6 lit. b u.p.d.o.p?
Zdaniem skarżącej, przychody powstałe po spółki, w związku ze spłatą należnej wierzytelności (tj. wykup komercyjnych bonów dłużnych) przez spółkę-Emitenta nie stanowią przychodów z papierów wartościowych i pochodnych instrumentów finansowych, z wyłączeniem pochodnych instrumentów finansowych służących zabezpieczeniu przychodów albo kosztów, niezaliczanych do zysków kapitałowych w rozumieniu art. 7b ust. 1 pkt 6 lit b u.p.d.o.p., ponieważ przedmiotowe bony dłużne stanowią jedynie wierzytelność pieniężno-pożyczkową, wyrażającą prawo podmiotowe spółki do żądania od spółki-Emitenta skonkretyzowanego świadczenia pieniężnego (w wysokości i terminie jednoznacznie określonym). Uzasadniając swoje stanowisko spółka wskazała, że z dniem 1 stycznia 2018r. na mocy ustawy o zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych oraz ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne z dnia 27 października 2017 r. (Dz.U. z 2017 r., poz. 2175), wprowadzono szereg zmian w ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych. Spółka stanęła na stanowisku, że komercyjne bony dłużne nie mają charakteru papierów wartościowych - stanowią jedynie wierzytelność pieniężno-pożyczkową, wyrażającą prawo podmiotowe spółki do żądania od spółki-Emitenta skonkretyzowanego świadczenia pieniężnego (w wysokości i terminie jednoznacznie określonym). Tym samym, przychody powstałe po stronie spółki, w związku ze spłatą należnej wierzytelności (tj. wykup komercyjnych bonów dłużnych) przez spółkę-Emitenta nie stanowią przychodów z papierów wartościowych i nie wchodzą w zakres przychodów z zysków kapitałowych, o których mowa w art. 7b ust. 1 pkt 6 u.p.d.o.p. .
2.2. Wskazaną na wstępie interpretacją indywidualną organ uznał stanowisko skarżącej za nieprawidłowe. Stwierdził, że bony dłużne o jakich mowa we wniosku są papierami wartościowymi, a więc znajdzie do nich zastosowanie art. 7b ust. 1 pkt 6 lit. b u.p.d.o.p. Tym samym przychody powstałe po stronie spółki, związane ze spłatą należnej wierzytelności powinny być kwalifikowane do źródła przychodów jakimi są zyski kapitałowe.
3.1. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżąca wniosła o uchylenie interpretacji w całości. Zaskarżonej interpretacji indywidualnej zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 7b ust. 1 pkt 6 u.p.d.o.p. poprzez jego błędną wykładnię skutkującą uznaniem, że komercyjne bony dłużne, o których mowa we wniosku, stanowią papiery wartościowe, a w konsekwencji stwierdzenie, że przychody powstałe po stronie spółki, w związku ze spłatą należnej wierzytelności (tj. wykup komercyjnych bonów dłużnych) przez spółkę-Emitenta, stanowią przychody z papierów wartościowych.
3.2. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie skargi i podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej interpretacji indywidualnej.
4. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uwzględnił skargę. Sąd ocenił, że w zaskarżanej interpretacji organ dokonał błędnej interpretacji przepisu art. 7b ust. 1 pkt 6 u.p.d.o.p poprzez dokonanie rozszerzającej interpretacji pojęcia "papieru wartościowego". Zgodnie z obowiązującym od 1 stycznia 2018 r. brzmieniem art. 7 ust. 1 u.p.d.o.p. przedmiotem opodatkowania podatkiem dochodowym jest dochód stanowiący sumę dochodu osiągniętego z zysków kapitałowych oraz dochodu osiągniętego z innych źródeł przychodów. Powyższe oznacza, iż z dniem 1 stycznia 2018 r. do ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych wprowadzono odrębne źródło przychodów w postaci zysków kapitałowych (art. 7b u.p.d.o.p.). Jednocześnie przychody uzyskiwane z tego źródła rozdzielono od innych źródeł przychodów. Taka konstrukcja przyjęta przez ustawodawcę, tj. wydzielenie ze wszystkich niedookreślonych źródeł (na co wskazuje otwarte brzmienie art. 12 u.p.d.o.p) przychodów z zysków kapitałowych oznacza, iż przychody te muszą zostać szczegółowo określone. Zatem przepis art. 7b u.p.d.o.p zawiera zamknięty przychodów wchodzących do źródła zysków kapitałowych. Powyższe oznacza, że ustawodawca wyliczył enumeratywnie co stanowi przychody z zysków kapitałowych. Do ściśle określonego katalogu przychodów z zysków kapitałowych, w obecnym stanie prawnym, zaliczono m.in. przychody z papierów wartościowych i pochodnych instrumentów finansowych, z wyłączeniem pochodnych instrumentów finansowych służących zabezpieczeniu przychodów albo kosztów, niezaliczanych do zysków kapitałowych (art. 7b ust. 1 pkt 6 lit. b u.p.d.o.p). W konsekwencji, jedyną poprawną metodą wykładni art. 7b u.p.d.o.p jest wykładnia językowa, a z uwagi na charakter przepisu tego przepisu w stosunku do całości ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych również pojęcia zawarte w art. 7b u.p.d.o.p muszą być interpretowane ściśle.
W świetle powyższego zdaniem sądu, w przedmiotowej sprawie, zastosowanie powinna mieć w pierwszej kolejności definicja z art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1768, dalej u.o.i.f), zgodnie z którą przez papiery wartościowe rozumie się zarówno: akcje, prawa poboru w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 15 września 2000 r. - Kodeks spółek handlowych (Dz.U. z 2017 r., poz. 1577 oraz z 2018 r., poz. 398, 650 i 1544), prawa do akcji, warranty subskrypcyjne, kwity depozytowe, obligacje, listy zastawne, certyfikaty inwestycyjne i inne zbywalne papiery wartościowe, w tym inkorporujące prawa majątkowe odpowiadające prawom wynikającym z akcji lub z zaciągnięcia długu, wyemitowane na podstawie właściwych przepisów prawa polskiego lub obcego oraz inne zbywalne prawa majątkowe, które powstają w wyniku emisji, inkorporujące uprawnienie do nabycia lub objęcia papierów wartościowych określonych w lit. a, lub wykonywane poprzez dokonanie rozliczenia pieniężnego, odnoszące się do papierów wartościowych określonych w lit. a, walut, stóp procentowych, stóp zwrotu, towarów oraz innych wskaźników lub mierników (prawa pochodne).
Ponadto sąd meriti uznał, że komercyjne bony dłużne o których mowa we wniosku, nie zostały - na kanwie wskazanych aktów prawnych i regulacji - zawarte w przedstawionych definicjach "papierów wartościowych". Przede wszystkim, nie zostały one wskazane w definicji "papierów wartościowych" zawartej w ustawie o obrocie instrumentami finansowymi, do której odniesienie wydaje się najwłaściwsze w odniesieniu do spraw dotyczących podatków dochodowych (ze względu na odesłanie do tejże ustawy w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych).
Według sądu pierwszej instancji nie można było uznać - jak zrobił to organ w zaskarżonej interpretacji - że sporny instrument finansowy, nieprzypisany jednoznacznie do kategorii "papierów wartościowych" będzie miał walor tego papieru. Powyższe stoi w opozycji do obowiązującej w polskim prawie zasady numerus clausus, z której wywodzi się, że papierami wartościowymi są tylko dokumenty uznane za takie przez ustawodawcę, a źródłem prawa dla danego rodzaju papierów wartościowych jest ustawa, która dopuszcza ich wystawianie (emisję) oraz określa cechy i funkcje określonego papieru wartościowego. Co więcej, skoro przepis 7b u.p.d.o.p zawiera zamknięty katalog przychodów wchodzących do źródła zysków kapitałowych, a w katalogu tym wyodrębniono m.in. - stosownie do ust. 1 pkt 6 lit. b tejże ustawy - przychody z papierów wartościowych (..), uznał, że pojęcie "papierów wartościowych" również powinno być rozpatrywane w kontekście katalogu zamkniętego. W przeciwnym wypadku, tego typu działanie ustawodawcy, tj. utworzenie zamkniętego katalogu przychodów z zysków kapitałowych w ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych, pozbawione byłoby racjonalności. Już z tego powodu, sąd stwierdził, że komercyjne bony dłużne, o których mowa we wniosku, nie posiadają waloru papieru wartościowego.
Dodatkowo sąd wskazał, że w stosunku do komercyjnych bonów dłużnych, nie istnieje w polskim porządku prawnym ustawa szczególna, która określałaby ich charakter, cechy i funkcje, a także precyzowała zasady ich emisji (w przeciwieństwie do pozostałych instrumentów finansowych uznawanych za komercyjne papiery dłużne, które stanowią już papiery wartościowe - przykładowo instrumenty finansowe jak weksle czy obligacje, które są uregulowane w ustawach szczególnych).
W kontekście powyższego, sąd stwierdził, że komercyjne bony dłużne, o których mowa we wniosku zasadniczo różnią od obligacji komercyjnych. Wskazał, iż komercyjne bony dłużne emitowane na podstawie przepisów Kodeksu Cywilnego, stanowią zobowiązanie pieniężne o charakterze pożyczkowym (wierzytelność pieniężno-pożyczkową), a powstały na bazie tych instrumentów stosunek - łączący emitenta z inwestorem - nie nosi znamion papieru wartościowego.
Sąd, mając na uwadze również zapisy Planów Bonów Dłużnych i regulacje zawarte w jego Regulaminie, stwierdził, iż emitowane przez bank (w oparciu o Plan Bonów Dłużnych) komercyjne bony dłużne, na potrzeby finansowania działalności Spółki-Emitenta, przyjmują charakter wierzytelności pieniężno- pożyczkowej (w postaci instrumentu dyskontowego). Co więcej, potwierdzeniem wskazanej tezy -zdaniem sądu - może być również fakt, że walory bonów komercyjnych (oraz ich emisja) są konstruowane w oparciu o przepisy ustawy Kodeks Cywilny jako rodzaj wierzytelności, która sama w sobie jest z kolei antonimem długu. Tym samym, w ramach niniejszego Planu, inwestor (w tym przypadku spółka) nabywający bon dłużny uzyskuje określone prawo podmiotowe, tj. uprawnienie do żądania względem podmiotu emitującego (w tym przypadku spółki-emitenta) wypłacenia określonej kwoty w terminie, gdy należność główna z bonu dłużnego jest wymagalna i płatna.
Sąd pierwszej instancji w podsumowaniu uznał, że komercyjne bony dłużne nie mają charakteru papierów wartościowych - stanowią jedynie wierzytelność pieniężno-pożyczkową, wyrażającą prawo podmiotowe spółki do żądania od spółki- emitenta skonkretyzowanego świadczenia pieniężnego (w wysokości i terminie jednoznacznie określonym). Tym samym, przychody powstałe po stronie spółki, w związku ze spłatą należnej wierzytelności (tj. wykup komercyjnych bonów dłużnych) przez spółkę-Emitenta nie stanowią przychodów z papierów wartościowych.
5.1. Wyrok sądu pierwszej instancji zaskarżył w całości skargą kasacyjną Dyrektor Krajowej Informacji Skarbowej, zarzucając na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019, poz. 2325 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") naruszenie:
1) art. 7b ust. 1 pkt 6 u.p.d.o.p. poprzez błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwą ocenę zastosowania, polegającą na przyjęciu przez sąd pierwszej instancji, że w opisanym we wniosku o wydanie indywidualnej interpretacji przepisów prawa podatkowego stanie faktycznym/zdarzeniu przyszłym komercyjne bony dłużne nie mają charakteru papierów wartościowych - stanowią jedynie wierzytelność pieniężno - pożyczkową, wyrażającą prawo podmiotowe spółki do żądania od spółki — emitenta skonkretyzowanego świadczenia pieniężnego (w wysokości i terminie jednoznacznie określonym). A w konsekwencji błędne przyjęcie że, przychody powstałe po stronie spółki, w związku ze spłatą należnej wierzytelności (tj. wykup komercyjnych bonów dłużnych) przez spółkę - emitenta nie stanowią przychodów z papierów wartościowych.
W ocenie organu, komercyjne bony dłużne, o których mowa we wniosku o wydanie interpretacji przepisów prawa podatkowego, stanowią papiery wartościowe, ponieważ bony o jakich mowa we wniosku posiadają wszystkie cechy charakterystyczne dla dłużnych papierów wartościowych. Inkorporują one wierzytelność właściciela papieru wartościowego wobec wystawcy papieru wartościowego, dotyczą wierzytelności pieniężnych, dotyczą zamienionego na papier wartościowy długu (kredytowanie przez Bank) zaś dyskonto pełni funkcję akcesoryjną w stosunku do długu (podobnie jak ma to miejsce w przypadku odsetek
w sytuacji zaciągnięcia kredytu/pożyczki). W konsekwencji przychody powstałe po stronie spółki, w związku ze spłatą należnej wierzytelności (tj. wykup komercyjnych bonów dłużnych) przez spółkę - Emitenta, stanowią przychody z papierów wartościowych;
2) art. 7b ust. 1 pkt 6 u.p.d.o.p. w zw. z art. 5a pkt 11 ustawy z dnia 26 lipca 1991 o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2018r. poz. 1509, dalej u.p.d.o.f) w zw. z art. 3 pkt 1 u.i.o.f. poprzez błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwą ocenę zastosowania, polegającą na przyjęciu przez sąd pierwszej instancji, że przy ustaleniu definicji papierów wartościowych o których mowa w art. 7b ust. 1 pkt 6 u.p.d.o.p. należy zastosować odesłanie zawarte w art. 5a pkt 11 u.p.d.o.f., zgodnie z którym ilekroć mowa w ustawie o papierach wartościowych, należy przez to papiery wartościowe, o których mowa w art. 3 pkt 1 u.o.i.f.
W ocenie organu, zastosowana przez sąd pierwszej instancji wykładnia narusza zasadę prymatu wykładni językowej w prawie podatkowym oraz zasadę racjonalnego ustawodawcy, ponieważ ustawodawca nie zastosował w ustawie z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych w zakresie definicji papierów wartościowych, o której mowa w art. 7b ust. 1 pkt 6 u.p.d.o.p. odesłania do zamkniętego katalogu papierów wartościowych zawartego w art. 3 pkt 1 u.o.i.f., (tak jak to uczyniono w art. 5a pkt 11u.p.d.o.f.). A zatem należy zastosować ogólną definicję papierów wartościowych zawartą w art. 921(6) Kodeksu cywilnego oraz w art. 2 ust. 1 pkt 14 Prawa dewizowego. Należy podkreślić, że zarówno Kodeks cywilny, jak i Prawo dewizowe nie wymieniają wszystkich rodzajów papierów wartościowych. Prawo dewizowe wyliczając przykładowe prawa jako papiery wartościowe posługują się zwrotem "w szczególności"". Oznacza to, że wyliczenie ma charakter otwarty, a zatem nie nazwa, ale cechy charakterystyczne dla określonego papieru będą decydować o tym, czy w konkretnym przypadku mamy do czynienia z papierem wartościowym, czy też nie.
Organ wniósł o uchylenie w całości, na zasadzie art. 188 p.p.s.a zaskarżonego orzeczenia, rozpoznanie skargi skarżącej i jej oddalenie, ewentualnie, jeżeli Naczelny Sąd Administracyjny uzna, że istota sprawy nie jest dostatecznie wyjaśniona, o uchylenie w całości na zasadzie art. 185 § 1 p.p.s.a., zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA oraz stosownie do art. 203 pkt 2 p.p.s.a. o zasądzenie od skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, a także na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.
5.2. W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik spółki wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej, gdyż nie ma ona uzasadnionych podstaw oraz zasądzenie na rzecz spółki zwrotu niezbędnych kosztów postępowania.
6.Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy.
6.1. Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest przede wszystkim wykładnia art.7b ust. 1 pkt 6 lit. b u.p.d.o.p., a w szczególności zawartego w tym przepisie pojęcia "papiery wartościowe". Od tej wykładni zależy przypisanie do konkretnego źródła przychodów (dyskonta), jakie skarżąca ma uzyskać w wyniku wykupu komercyjnych bonów dłużnych. Spółka wyraziła pogląd, że komercyjne bony dłużne nie zostały wprost wymienione jako papiery wartościowe w definicjach zawartych w aktach prawnych, przede wszystkim nie zostały ujęte w definicji papierów wartościowych zawartej w art.5a pkt 11 u.p.d.o.f., nie zostały też ściśle wyodrębnione w jakiś sposób przez ustawodawcę do tej kategorii, a przede wszystkim, nie zostały one wskazane w definicji "papierów wartościowych" w art. 3 pkt 1 u.i.o.f. Tym samym przychód z ich wykupu, jako niewymieniona w art. 7b u.p.d.o.p. kategoria przychodu z wierzytelności pieniężno-pożyczkowej, będzie stanowił przychód z innych źródeł przychodu. Pogląd ten podzielił sąd pierwszej instancji w zaskarżonym wyroku. Organ interpretujący uznał natomiast, że w braku definicji papierów wartościowych w ustawie o podatku dochodowym od osób prawnych, pojęcie to należy zdefiniować w oparciu o przepisy ustawy Kodeks cywilny (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 1145 ze zm., dalej: "k.c.") i ewentualnie ustawy z 27 lipca 2002 r. Prawo dewizowe (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz.160, dalej: "prawo dewizowe").
6.2. Nie budzi wątpliwości, że katalog przychodów z zysków kapitałowych, zawarty w art. 7b u.p.d.o.p. ma charakter zamknięty, a zatem tylko wyraźnie wskazane w nim przychody zaliczane będą do tego źródła. Jednym ze wskazanych w nim przychodów są przychody z papierów wartościowych. Ustawodawca nie zdefiniował pojęcia papierów wartościowych ani poprzez sformułowanie własnej, autonomicznej definicji w ustawie podatkowej, ani poprzez odwołanie się do definicji tego pojęcia zawartej w innym akcie prawnym, jak uczynił to przykładowo w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych. Zauważyć należy, że zarówno definicja zawarta w art.5a pkt 11 u.p.d.o.f., jak i definicja z art. 3 pkt 1 u.i.o.f. oraz z art.2 pkt 14 Prawa dewizowego zawarte zostały w słowniczkach, określających znaczenie danych wyrażeń na gruncie ustaw, w których słowniczki te zawarto.
6.3. Regulacja dotycząca papierów wartościowych została także zawarta w Kodeksie cywilnym, w Dziale III Tytule XXXVII. W piśmiennictwie wskazuje się, że przepisy Kodeksu cywilnego nie zawierają wprawdzie legalnej definicji papieru wartościowego, jednak powszechnie przyjmuje się, że w art. 921(6) k.c. ustawodawca, w sposób reprezentatywny dla instytucji papieru wartościowego, opisał relację między prawem a nośnikiem tak, że umieścił ją w konwencji wykonania prawa, czego przesłanką jest posiadanie dokumentu. Taki ścisły związek między nośnikiem a prawem powoduje – w ujęciu normatywnym – ten skutek, że chociaż wartość nośnika nie jest, co do zasady, wartością samą w sobie, jednak uzyskuje on wartość ucieleśnianego prawa majątkowego (tak M.Michalski, Zeszyty Naukowe UKSW z 2011 r., nr 11, s.14-15). Wskazuje się także, że regulacja zawarta w art. 921(6)–921(16) ma charakter ogólny, ramowy dla innych regulacji z zakresu prawa papierów wartościowych i powinna być uznana za lex generalis w odniesieniu do regulacji zawartych w innych ustawach (przykładowo w prawie wekslowym, prawie czekowym, kodeksie morskim, ustawie o obligacjach itd.), które stanowią lex specialis. Artykuły 921(6)–921(16) k.c. nie formułują definicji papieru wartościowego ani znaku legitymacyjnego. Ustawodawca zrezygnował z definiowania, chcąc pozostawić "system otwarty" w celu ułatwienia procesów tworzenia zgodnie z potrzebami praktyki nowych typów papierów wartościowych (tak P. Nazaruk [w:] Kodeks cywilny. Komentarz aktualizowany, red. J. Ciszewski, LEX/el. 2022, art. 921(6) i powołane tam piśmiennictwo, R. Adamus [w:] Kodeks cywilny. Komentarz. Tom V. Zobowiązania. Część szczególna (art. 765–921(16)), red. M. Fras, M. Habdas, Warszawa 2018, art. 921(6) i przywołane tam piśmiennictwo). Choć papiery wartościowe charakteryzują się dużą różnorodnością, wskazuje się na pewne wspólne ich cechy. Przyjmuje się, że papier wartościowy to dokument inkorporujący w sobie prawo (uprawnienie) prywatne majątkowe. Inkorporacja owego prawa w dokumencie jest na tyle doniosła, że do realizacji tego prawa potrzebne jest przedstawienie dokumentu (mówi się obrazowo, że "prawo idzie za dokumentem") . Prawo inkorporowane w papierze wartościowym musi być prawem cywilnoprawnym, majątkowym i zbywalnym. Prawo to może być wierzytelnością (posiadaczowi takiego papieru wartościowego przysługuje wówczas bezwzględne prawo własności dokumentu i względnie prawo inkorporowane w treści dokumentu), prawem rzeczowym, prawem udziałowym. Za uniwersalne cechy typologiczne papieru wartościowego uznaje się: a) związanie papieru wartościowego z prawem majątkowym, b) istnienie zależności pomiędzy papierem wartościowym a wyrażonym w nim prawem majątkowym, c) posiadanie papieru wartościowego będące wystarczającą przesłanką przypisania wyrażonego w nim prawa majątkowego osobie legitymowanej treścią dokumentu, d) zbywalność (tak R. Adamus, op. cit. i przywołane tam piśmiennictwo, P. Nazaruk op. cit. i powołane tam piśmiennictwo). Zwraca się uwagę, że prawo z papierów wartościowych ma charakter cywilnoprawny i nie uniknie się stosowania do niego rozwiązań kodeksu cywilnego. Jedynie w przypadku publicznych papierów wartościowych (takich jak skarbowe papiery wartościowe, papiery wartościowe emitowane przez NBP, komunalne papiery wartościowe, wyróżniające się statusem prawnym emitenta jako podmiotu sektora finansów publicznych oraz standardami bezpieczeństwa emisji, np. zabezpieczenie przez NBP, EBC, banki centralne państw UE,) nie stosuje się przepisów Kodeksu cywilnego z uwagi na uregulowania szczególne (por. M. Lemonnier, 3. Cechy papieru wartościowego [w:] Przeciwdziałanie patologiom na rynkach finansowych. Od edukacji ekonomicznej po prawnokarne środki oddziaływania, red. W. Pływaczewski, Warszawa 2015, R. Adamus, op. cit.).
W piśmiennictwie przyjmuje się, że zdolność emisyjną (możliwość wyemitowania papierów wartościowych, czyli dokonania czynności prawnych i faktycznych podejmowanych przez podmiot prawa celem wykreowania papierów wartościowych jako przedmiotu obrotu prawnego) ma co do zasady każda osoba (wyposażona w zdolność prawną – art. 8 § 1 k.c.) i posiadająca pełną zdolność do czynności prawnych (art. 11 k.c.). Co do swobody emisji papierów wartościowych przepisy szczególne mogą wprowadzać, w odniesieniu do nazwanych papierów wartościowych, ograniczenia podmiotowe (przykładowo ograniczenia takie wprowadzono w art. 2 ustawy z 15 stycznia 2015 r. o obligacjach, t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 483, w art.89 ustawy z 29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe, t.j. Dz.U. z 2019 r. poz.2357). W przypadku emisji nienazwanych papierów wartościowych opiewających na wierzytelności w piśmiennictwie wyrażane są trzy główne stanowiska. Pierwsze to pogląd o numerus clausus papierów wartościowych opiewających na wierzytelności: imiennych, na zlecenie, na okaziciela. Dalej prezentowany jest pogląd, według którego można przyjąć, że – na zasadzie swobody umów – dopuszczalne jest wystawianie papierów wartościowych imiennych, nieprzewidzianych w ustawach (wzorzec kompetencji generalnej). Z kolei jeżeli chodzi o papiery wartościowe na zlecenie i na okaziciela, to ich wystawienie powinno opierać się na konkretnym przepisie prawa, kreującym dany typ papieru wartościowego (wzorzec kompetencji szczególnej) . Wreszcie prezentowane jest również zapatrywanie liberalne, według którego nie ma zasady numerus clausus papierów wartościowych opiewających na wierzytelności, a uzasadnienia tej tezy poszukuje się m.in. w zasadzie swobody umów, w sensie istnienia w kodeksie cywilnym "części ogólnej" prawa papierów wartościowych (por. optujący za ostatnim poglądem R. Adamus, op. cit, P. Nazaruk i przywołane przez nich piśmiennictwo, op. cit.). Przyjmuje się jednak, że zasada numerus clausus występuje w przypadku papierów wartościowych opiewających na prawa członkowskie i dopuszczonych do publicznego obrotu (tak m.in. F. Zoll, O nowelizacji art. 3 ust. 1 Prawa o publicznym obrocie papierami wartościowymi, Transformacje Prawa Prywatnego 2001, nr 1, s. 45-56).
Z powołanych wyżej rozważań wynika, że w obrocie prawnym mogą się znajdować zarówno papiery wartościowe nazwane, uregulowane w sposób szczególny, a także papiery wartościowe nienazwane, których emisja wynika z przepisów ogólnych Kodeksu cywilnego, a także papiery dopuszczone do publicznego obrotu i do obrotu takiego niedopuszczone. Skoro w art. 7b ust. 1 pkt 6 lit. b u.p.d.o.p. ustawodawca odwołał się do pojęcia papierów wartościowych, bez dalszego jego dookreślenia, uznać należy, że pod pojęciem tym należy rozumieć zarówno papiery wartościowe nazwane, których emisję uregulowano w przepisach szczególnych, jak i papiery wartościowe nienazwane, wyemitowane na podstawie przepisów Kodeksu cywilnego. Istotne jest zatem, dla zakwalifikowania przychodu do źródła zyski z kapitałów pieniężnych ustalenie, czy wystawiony dokument, na podstawie którego podatnik uzyskał przychód, ma cechy pozwalające uznać go za papier wartościowy, niezależnie od nadanej mu przez podmiot wystawiający ten dokument nazwy. Zasadny jest zatem zarzut naruszenia art. 7b ust. 1 pkt 6 u.p.d.o.p. w zw. z art. 5a pkt 11 u.p.d.o.f. w zw. z art. 3 pkt 1 u.i.o.f. poprzez błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwą ocenę zastosowania, polegającą na przyjęciu przez sąd pierwszej instancji, że przy ustaleniu definicji papierów wartościowych o których mowa w art. 7b ust. 1 pkt 6 u.p.d.o.p. należy zastosować odesłanie zawarte w art. 5a pkt 11 u.p.d.o.f., zgodnie z którym ilekroć mowa w ustawie o papierach wartościowych, należy przez to papiery wartościowe, o których mowa w art. 3 pkt 1 u.o.i.f.
6.4. Ze wskazanego we wniosku zdarzenia przyszłego wynikało, że spółka- Emitent, poszukująca źródeł finansowania, zleca bankowi (pośrednikowi) wystawienie komercyjnych bonów dłużnych o łącznej wartości kwoty pożyczki. Bank oferuje nabycie tych bonów wskazanym przez spółkę inwestorom. Uzyskane z tego tytułu środki przekazuje spółce - Emitentowi. Spłata przez spółkę nominalnej kwoty nabycia (wierzytelności) wraz z dyskontem następuje na rzecz inwestora na podstawie komercyjnego bonu dłużnego i w terminie w nim wskazanym. Regulamin Planu Bonów określa ponadto zasady obrotu tymi bonami na rynku pierwotnym i wtórnym. Spółka - Emitent ma zdolność emisyjną, skoro jest spółką kapitałową i skoro nie istnieją w zakresie tego rodzaju dokumentów podmiotowe ograniczenia swobody emisji. Czynności prawne i faktyczne podjęte przez nią z udziałem agenta emisji (banku) odpowiadają pojęciu emisji. Przebieg tego procesu wskazuje także na związanie komercyjnego bonu dłużnego (dokumentu) z prawem majątkowym (wierzytelnością pieniężną), skoro wartość nominalna bonu odpowiada nominalnej wartości jego zakupu i części środków, które zostały przekazane spółce - Emitentowi przez bank. Wskazuje także na istnienie zależności pomiędzy tym dokumentem a wyrażonym w nim prawem, skoro spłatę i dyskonto otrzymuje podmiot, który zakupił bon. Wystarczającą przesłanką do realizacji inkorporowanego prawa (wierzytelności) jest posiadanie komercyjnego bonu dłużnego, z opisu zdarzenia przyszłego nie wynika bowiem, że skarżąca musi spełnić inne warunki dla otrzymania zwrotu nominalnej wartości bonu i dyskonta niż posiadanie bonu. Bon ten jest zbywalny, skoro w Planie przewidywane są warunki obrotu bonami na rynku pierwotnym i wtórnym. Tym samym komercyjny bon dłużny posiada cechy wspólne papierom wartościowym, o których mowa w przepisach Kodeksu cywilnego, w tym w art. 921(6). Swobody jego emisji nie ograniczają przepisy szczególne, nie jest on bowiem papierem wartościowym nazwanym i podlegającym publicznemu obrotowi. Przychody związane z komercyjnym bonem dłużnym (dyskonto) należy zatem uznać za przychody z papierów wartościowych, o których mowa w art. 7b ust. 1 pkt 6 lit.b u.p.d.o.p. Tym samym zasadny jest także zarzut naruszenia art. 7b ust. 1 pkt 6 u.p.d.o.p. poprzez błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwą ocenę zastosowania, polegającą na przyjęciu przez sąd pierwszej instancji, że w opisanym we wniosku o wydanie indywidualnej interpretacji przepisów prawa podatkowego stanie faktycznym/zdarzeniu przyszłym komercyjne bony dłużne nie mają charakteru papierów wartościowych.
6.5. Z tych względów, uznając sprawę za dostatecznie wyjaśnioną, na podstawie art.188 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił w całości zaskarżony wyrok i na podstawie art.151 p.p.s.a. – oddalił skargę.
6.6. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania uzasadnia art. 209, art. 203 pkt 2, art.205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c i pkt 2 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 265).
Zbigniew Romała Jerzy Płusa Aleksandra Wrzesińska-Nowacka