II FSK 10/05

Naczelny Sąd Administracyjny2005-12-07
NSApodatkoweWysokansa
podatek dochodowykoszty uzyskania przychodówdowody księgoweumowa o pracęzarząd spółkiprawo podatkoweNSAskarga kasacyjna

NSA uchylił wyrok WSA, uznając, że błędnie zakwalifikowano wydatki na rzecz udziałowca jako koszty uzyskania przychodu oraz że nieprawidłowo oceniono dowody w postaci dokumentów obcojęzycznych.

Sprawa dotyczyła zaliczenia przez spółkę wydatków na usługi telekomunikacyjne w Niemczech oraz wynagrodzenia Prezesa Zarządu do kosztów uzyskania przychodów. WSA uchylił decyzję organu podatkowego, uznając m.in. naruszenie zasady zaufania poprzez nieżąądanie tłumaczenia dokumentów obcojęzycznych oraz błędną ocenę ważności umowy o pracę z Prezesem Zarządu. NSA uchylił wyrok WSA, stwierdzając, że WSA nieprawidłowo ocenił dowody i ważność umowy, a także nie uzasadnił wystarczająco swojego rozstrzygnięcia.

Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną Dyrektora Izby Skarbowej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, który uchylił decyzję organu podatkowego dotyczącą podatku dochodowego od osób prawnych za 1998 rok. Spór dotyczył zaliczenia przez spółkę "A." Sp. z o.o. do kosztów uzyskania przychodów wydatków na usługi telekomunikacyjne w Niemczech oraz wynagrodzenia Prezesa Zarządu, Ryszarda C. WSA uznał, że organy podatkowe naruszyły przepisy Ordynacji podatkowej, nie wzywając do tłumaczenia dokumentów obcojęzycznych oraz błędnie oceniły ważność umowy o pracę z Prezesem Zarządu. NSA uchylił wyrok WSA, wskazując na naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a. przez WSA, który nie wyjaśnił wystarczająco podstawy prawnej swojego rozstrzygnięcia. Sąd kasacyjny uznał, że WSA błędnie ocenił dowody w postaci dokumentów obcojęzycznych, które nie spełniały wymogów dowodów źródłowych, a także nieprawidłowo zinterpretował przepisy dotyczące umowy o pracę z członkiem zarządu, ignorując brak elementu podporządkowania i nieważność umowy w świetle przepisów Kodeksu handlowego i pracy. NSA podkreślił, że posiadanie dowodów odpowiadających warunkom dowodów księgowych jest konieczne do zaliczenia wydatków do kosztów uzyskania przychodów.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, posiadanie dowodów odpowiadających warunkom dowodów księgowych jest konieczne, choć podatnik może przy pomocy innych środków dowodowych wyjaśnić wątpliwości co do związku kosztu z przychodem.

Uzasadnienie

NSA uznał, że WSA błędnie zinterpretował art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej i art. 9 ust. 1 updop, uznając, że dowody nie spełniające wymogów ustawy o rachunkowości mogą być podstawą do zaliczenia wydatków do kosztów uzyskania przychodów.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (15)

Główne

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd stwierdził naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy (lit. "a") oraz naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. "c").

p.p.s.a. art. 185 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do orzeczenia przez NSA o uchyleniu zaskarżonego wyroku i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania.

p.p.s.a. art. 203 § 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do orzeczenia przez NSA o uchyleniu zaskarżonego wyroku i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania.

u.p.d.o.p. art. 15 § 1

Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych

Warunek poniesienia wydatku w celu uzyskania przychodu.

u.p.d.o.p. art. 16 § 1

Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych

Przepis określający wydatki nie uznawane za koszty uzyskania przychodów, w tym wydatki na rzecz udziałowców nie będących pracownikami.

u.p.d.o.p. art. 9 § 1

Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych

Obowiązek prowadzenia przez podatników ewidencji rachunkowej.

k.p. art. 22 § 1

Kodeks pracy

Definicja stosunku pracy, w tym element podporządkowania pracownika wobec pracodawcy.

o.p. art. 121 § 1

Ordynacja podatkowa

Zasada prowadzenia postępowania podatkowego w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 141 § 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Naruszenie przez sąd pierwszej instancji poprzez niewystarczające wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia.

u.p.d.o.p. art. 9 § 2

Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych

Ustalanie dochodu w drodze oszacowania, gdy nie jest to możliwe na podstawie ewidencji rachunkowej.

u.o.r. art. 20 § 2

Ustawa z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości

Dowody źródłowe.

u.o.r. art. 21 § 5

Ustawa z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości

Obowiązek zażądania tłumaczenia dowodów księgowych sporządzonych w języku obcym.

k.c. art. 103 § 1

Kodeks cywilny

Potwierdzenie przez mocodawcę umowy zawartej przez pełnomocnika bez umocowania.

k.h. art. 203

Kodeks handlowy

Wymogi reprezentacji spółki przy zawieraniu umów z członkami zarządu.

Konstytucja RP art. 27

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Język urzędowy w Rzeczypospolitej Polskiej.

Argumenty

Skuteczne argumenty

WSA nie wyjaśnił wystarczająco podstawy prawnej swojego rozstrzygnięcia (naruszenie art. 141 § 4 p.p.s.a.). WSA błędnie ocenił dowody w postaci dokumentów obcojęzycznych, które nie spełniały wymogów dowodów źródłowych. WSA błędnie ocenił ważność umowy o pracę z Prezesem Zarządu, ignorując brak elementu podporządkowania i wymogów reprezentacji spółki.

Odrzucone argumenty

Argumenty spółki dotyczące naruszenia przepisów Ordynacji podatkowej przy rozpatrywaniu zaliczenia wydatków z tytułu usług telekomunikacyjnych w Niemczech. Argumenty spółki dotyczące pominięcia przy rozpatrywaniu kwestii uznania za koszt wydatków w kwocie 8.500,80 zł dokumentów przedstawionych przez stronę.

Godne uwagi sformułowania

posiadanie dowodów odpowiadających warunkom dowodów księgowych jest konieczne nie można na organy podatkowe nakładać nieograniczonego obowiązku poszukiwania faktów potwierdzających związek przyczynowy pomiędzy oznaczonymi wydatkami a uzyskanym przychodem, jeżeli dowodów w tym zakresie nie dostarczył sam podatnik brak było elementów konstrukcyjnych stosunku pracy /cechy podporządkowania pracodawcy/

Skład orzekający

Antoni Hanusz

przewodniczący

Edyta Anyżewska

sprawozdawca

Stefan Babiarz

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zaliczania wydatków do kosztów uzyskania przychodów, w szczególności w kontekście dowodów obcojęzycznych oraz umów z członkami zarządu spółek z o.o."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy stanu prawnego z 1998 roku, ale zasady dotyczące dowodów i stosunku pracy pozostają aktualne.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy kluczowych kwestii w podatku dochodowym od osób prawnych: dowodów kosztów i umów z zarządem, co jest istotne dla wielu przedsiębiorców i prawników. Wyjaśnia, dlaczego formalne wymogi dowodowe i strukturalne umowy są tak ważne.

Koszty firmy pod lupą: Kiedy dowody w obcym języku i umowy z szefem mogą kosztować fortunę?

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II FSK 10/05 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2005-12-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-01-07
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Antoni Hanusz /przewodniczący/
Edyta Anyżewska /sprawozdawca/
Stefan Babiarz
Symbol z opisem
6113 Podatek dochodowy od osób prawnych
Hasła tematyczne
Podatek dochodowy od osób prawnych
Sygn. powiązane
I SA/Bd 286/04 - Wyrok WSA w Bydgoszczy z 2004-09-17
Skarżony organ
Dyrektor Izby Skarbowej
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Dz.U. 2000 nr 54 poz 654
art. 9 ust. 1, art. 15 ust. 1
Ustawa z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych - tekst jednolity
Tezy
Podatnik może przy pomocy innych środków dowodowych wyjaśnić wątpliwości co do związku kosztu udokumentowanego prawidłowym dowodem z przychodem, jednakże posiadanie dowodów odpowiadających warunkom dowodów księgowych jest konieczne, co wynika z przepisu art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatkudochodowym od osób prawnych /Dz.U. 2000 nr 54 poz. 654 ze zm./.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Antoni Hanusz, Sędziowie NSA Edyta Anyżewska (spr.), Stefan Babiarz, Protokolant Ilona Waksmundzka, po rozpoznaniu w dniu 7 grudnia 2005 r. na rozprawie w Wydziale II Izby Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 17 września 2004 r. sygn. akt I SA/Bd 286/04 w sprawie ze skargi "A." Sp. z o. o. w B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 8 kwietnia 2004 r. (...) w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 1998 r. 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy do ponownego rozpoznania; 2) zasądza od "A." Sp. z o. o. w B. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w B. kwotę 2.317 (dwa tysiące trzysta siedemnaście) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 17 września 2004 r. I SA/Bd 286/04 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uchylił zaskarżoną decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B., którą organ odwoławczy uchylił decyzję organu I instancji z dnia 22 stycznia 2003 r. i określił Spółce z o.o. "A." wysokość zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 1998 r. Podstawą powyższego rozstrzygnięcia było stwierdzenie szeregu nieprawidłowości w ustaleniu dochodu do opodatkowania, wynikających z zawyżenia kosztów uzyskania przychodów.
W przekonaniu organu podatkowego, Spółka m.in. nieprawidłowo uwzględniła w swoich kosztach wydatki z tytułu usług telekomunikacyjnych świadczonych na terenie Niemiec przez niemieckiego operatora na rzecz Ryszarda C. ze wskazaniem na adres (...) B., I. 18. Spółka świadczyła na terenie Niemiec usługi rzeźnickie i w związku z ich realizacją wynajmowała w miejscowości B. S. 10 lokal mieszkalny /umowa najmu podpisana w imieniu spółki przez Ryszarda C./, natomiast w zgromadzonym materiale dowodowym brak tytułu prawnego do zajmowania przez skarżącą lokalu w B. I. 18. Skarżąca nie przedstawiła w toku postępowania żadnych dowodów potwierdzających, iż przedmiotowe wydatki miały związek z prowadzoną przez Spółkę w Niemczech działalnością gospodarczą. Trudno za taki dowód uznać w ocenie organu załączoną do odwołania niemieckojęzyczną kserokopię zgłoszenia działalności gospodarczej w Urzędzie Miasta B. Organ odwoławczy zauważył również, że w 1998 r. Spółka nie prowadziła na terytorium Niemiec zakładu w świetle umowy o unikania podwójnego opodatkowania zawartej z Niemcami, jak również nie wykazała w zeznaniu rocznym dochodu ze źródeł przychodów położnych za granicą, które na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie podlegają opodatkowaniu podatkiem dochodowym od osób prawnych, albo są wolne od podatku. Dyrektor stwierdził, że podatnik nie wykazał również wymaganego przez art. 15 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych związku pomiędzy wymienionymi wydatkami a osiągnięciem lub zwiększeniem przychodu.
Ponadto w kwestii wydatków, na które brak jest dowodów źródłowych, Dyrektor Izby uznał, że nie można ich zaliczyć do kosztów uzyskania przychodów, gdyż wobec braku dowodów zgodnych z wymogami określonymi w art. 21 ust. 1 ustawy o rachunkowości w związku z art. 9 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych nie jest możliwe stwierdzenie, czy wydatki te miały związek z prowadzoną działalnością gospodarczą spółki i czy dotyczyły skarżącej. Wbrew twierdzeniom spółki organom podatkowym nie zostały przekazane duplikaty dokumentów źródłowych dotyczące wspomnianych wydatków. Na okoliczność pobrania dokumentów źródłowych sporządzone zostały protokoły zabezpieczenia dowodów z dnia 6, 9 i 14 lutego 2001 r. zawierające wyszczególnienie dowodów pobranych od Spółki oraz podpisy osób je przekazujących. Wśród zabezpieczonych dowodów brak jest przedmiotowych dokumentów. W świetle art. 15 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych nie można na organy podatkowe nakładać nieograniczonego obowiązku poszukiwania faktów potwierdzających związek przyczynowy pomiędzy oznaczonymi wydatkami a uzyskanym przychodem, jeżeli dowodów w tym zakresie nie dostarczył sam podatnik, a z ustaleń organu podatkowego wynikają wnioski przeciwne do ogólnie sformułowanych twierdzeń podatnika.
Następnie organ skarbowy nie uznał również za koszty uzyskania przychodów wydatków, na które złożyły się wydatki z tytułu wynagrodzenia, narzutów na te wynagrodzenia oraz wydatki z tytułu delegacji służbowych. Podstawą do zarachowania powyższych wydatków była zmiana umowy o pracę, zawartej 1 grudnia 1995 r. z Ryszardem C. /na czas nieokreślony, na stanowisko specjalisty ds. ekonomicznych/ dokonana w dniu 1 marca 1996 r. i powierzająca Ryszardowi C. obowiązki Prezesa Zarządu Spółki. W imieniu spółki zmiana ta została podpisana przez pełnomocnika spółki - Jolantę Z. Umowa ta według Dyrektora Izby Skarbowej jest nieważna w świetle wymagań art. 203 Kodeksu handlowego oraz art. 22 par. 1 Kodeksu pracy. Pierwszy z wymienionych przepisów wymaga bowiem, aby w umowach między Spółką a członkami zarządu Spółka była reprezentowana przez radę nadzorczą lub pełnomocnika powołanego uchwałą wspólników. Tymczasem Jolanta Z. została powołana na pełnomocnika Spółki dopiero na mocy uchwały Zgromadzenia Wspólników z dnia 6 marca 1996 r. Zgodnie natomiast z art. 22 par. 1 Kodeksu pracy przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem. Tymczasem Ryszard C. występował jednocześnie w kilku rolach - do dnia 4 marca 1996 r. był jedynym wspólnikiem Spółki, od dnia 29 lutego 1996 r. był Prezesem Zarządu Spółki, był też pracownikiem Spółki. W rezultacie byłby więc podporządkowany samemu sobie, co w świetle ww. art. 22 par. 1 Kp jest wykluczone. Izba Skarbowa nieuwzględniła również podniesionych w odwołaniu zarzutów procesowych.
Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, w której spółka wniosła o jej uchylenie podnosząc zarzuty naruszenia prawa materialnego i procesowego.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w skarżonej decyzji oraz przytaczaną na jego poparcie argumentację.
Uwzględniając przedmiotową skargę Sąd I uznał za zasadny m.in. zarzut spółki dotyczący naruszenia przepisów Ordynacji podatkowej przy rozpatrywaniu zasadności zaliczenia do kosztów wydatków z tytułu usług telekomunikacyjnych w Niemczech udokumentowanych rachunkami na nazwisko Ryszarda C. Mimo, iż trudno się zgodzić ze stanowiskiem Spółki, że wystarczającym dowodem prowadzenia działalności gospodarczej pod określonym adresem jest oświadczenie w tym względzie złożone wobec organu innego państwa, to organy podatkowe mając na uwadze, że językiem urzędowym w Rzeczpospolitej Polskiej jest język polski /art. 27 Konstytucji RP/ nie mogą pominąć dowodu wyłącznie z powodu przedstawienia dokumentu w języku obcym. W takim wypadku zgodnie z wyrażoną w art. 121 par. 1 Ordynacji zasadą zaufania organy powinny wezwać podatnika do przedstawienia tłumaczenia dokumentu pod rygorem dokonania tłumaczenia na koszt strony.
Słuszny jest też zdaniem Sądu I instancji zarzut strony pominięcia przy rozpatrywaniu kwestii uznania za koszt wydatków w kwocie 8.500,80 zł dokumentów przedstawionych przez stronę. Jak wynika z porównania kopii rachunków w języku niemieckim dołączonym do pisma Spółki z dnia 10 października 2002 r. (...) przynajmniej jeden z nich (...) odpowiada datą i nazwą dostawcy usług wydatkowi ujętemu w pkt 16 tabeli na karcie 55 protokołu kontroli Spółki (...). Dokumenty te więc po uprzednim przetłumaczeniu powinny być przedmiotem rozpatrzenia przez organy podatkowe.
Wreszcie za niezgodny z prawem Sąd uznał pogląd organu podatkowego w kwestii ważności zawartej z Prezesem Zarządu Spółki w dniu 1 marca 1996 r. zmiany umowy o pracę. Słuszny jest pogląd, ze względu na fakt późniejszego aneksowania tej umowy w dniu 1 lipca 1999 r. (...), że wyrok Sądu Rejonowego (...) nie mógł mieć w tej materii rozstrzygającego znaczenia, niemniej mając na uwadze, iż zgodnie z art. 103 par. 1 Kodeksu cywilnego ważna jest umowa zawarta przez pełnomocnika nawet bez umocowania, o ile mocodawca dokona później stosownego jej potwierdzenia. Fakt podjęcia przez Zgromadzenie Wspólników w dniu 6 marca 1996 r. tj. wówczas, kiedy Ryszard C. nie był już jedynym wspólnikiem, uchwały o udzieleniu stosownego pełnomocnictwa Jolancie Z. przesądza według Sądu o prawidłowości zawarcia umowy o pracę z Ryszardem C. jako Prezesem Zarządu.
Orzeczenie to zostało zaskarżone skargą kasacyjną przez Dyrektora Izby Skarbowej, który wniósł jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji. Skargę kasacyjną oparto na obydwu podstawach dopuszczalnych w postępowaniu kasacyjnym zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./, zwanej dalej p.p.s.a. W grupie zarzutów naruszenia prawa materialnego powołano się na naruszenie art. 15 ust. 1, art. 16 ust. 1 pkt 38 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych /Dz.U. 1993 nr 106 poz. 482 ze zm./ w związku z art. 22 par. 1 Kodeksu pracy. Zarzuty procesowe obejmowały z kolei naruszenie art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "a i c" p.p.s.a. w zw. z art. 121 par. 1 Ordynacji podatkowej.
W uzasadnieniu skargi wskazano, że zarówno w zaskarżonej decyzji jak i w wyroku Sądu, wartość dowodową niemieckojęzycznej kserokopii zgłoszenia działalności gospodarczej w Urzędzie Miasta B. oceniono podobnie stwierdzając, iż dokument ten nie ma wpływu na wynik sprawy. Stąd niezrozumiałe jest zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej stanowisko Sądu dotyczące naruszenia przez organy podatkowe art. 121 par. 1 Ordynacji podatkowej, tym bardziej, że w świetle art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 15 lutego 1992 r. nie można na organy nakładać nieograniczonego obowiązku poszukiwania faktów potwierdzających związek przyczynowy pomiędzy oznaczonymi wydatkami a uzyskanym przychodem. Jeżeli dowodów w tym zakresie nie dostarczył sam podatnik, a organ podatkowy stwierdził określone nieścisłości, to podatnik ponosi negatywne konsekwencje własnej bierności.
Odnośnie do pominięcia przy rozpatrywaniu kwestii uznania za koszt wydatków w kwocie 8500,80 zł dokumentów przedstawionych przez stronę organ skarbowy podniósł, iż dowodem pozwalającym na uznanie za koszt uzyskania przychodu w rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych w zw. z art. 9 ust. 1 tej ustawy i art. 20 ust. 2 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości /Dz.U. nr 121 poz. 591 ze zm./, może być wyłącznie dokument źródłowy. Za taki dokument nie może w ocenie organu zostać uznana kserokopia rachunku przedstawiona przez podatnika.
Wreszcie w zakresie zakwestionowanej umowy o pracę zawartej z Prezesem Zarządu Spółki w dniu 1 marca 1996 r. organ wskazał opierając się na orzecznictwie Sądu Najwyższego, iż zawarcie umowy o pracę z członkiem zarządu spółki z o.o., w wypadku braku należytej reprezentacji spółki przez radę nadzorczą lub pełnomocnika powołanego uchwałą wspólników/ powoduje bezwzględną nieważność umowy, także w spółkach wieloosobowych. Dla oceny niniejszej sprawy pozostaje zatem bez znaczenia okoliczność powołania przez Zgromadzenie Wspólników /w osobie jedynego udziałowca/ w dniu 6 marca 1996 r. pełnomocnika umocowanego do "reprezentowania spółki w stosunku do członka zarządu i spraw z tym związanych". To bowiem miało miejsce już po powołaniu jedynego udziałowca na Prezesa Zarządu /co nastąpiło bez udziału pełnomocnika/ jak również nie sanowało braku elementu podporządkowania jako charakterystycznego i zasadniczego elementu stosunku pracy /art. 22 par. 1 Kodeksu pracy/. Nie było zatem podstaw do uznania za koszt uzyskania przychodu wydatków poniesionych na rzecz Ryszarda C., jako udziałowca spółki /art. 16 ust. 1 pkt 38 ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych/.
Na rozprawie w NSA pełnomocnik Dyrektora Izby Skarbowej w B. wnosił o uwzględnienie skargi kasacyjnej, a pełnomocnik Spółki o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz Spółki "A.".
Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:
Zaskarżonym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny uwzględnił w części skargę /odnośnie do trzech spornych pozycji kosztów/, w związku z tym orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji, powołując jako podstawę prawną rozstrzygnięcia art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "a i c" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/ - zwanej dalej p.p.s.a.
Wskazana podstawa pozwala na konstatację, iż Sąd stwierdził naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy /lit. "a" oraz naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy /lit. "c"/.
W skardze kasacyjnej trafnie zarzucono, że Sąd naruszył przepisy przytoczone jako podstawa prawna rozstrzygnięcia, bowiem nie wyjaśnił /wbrew art. 141 par. 4 p.p.s.a., którego niestety nie wskazano w skardze kasacyjnej/ na czym polegało naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania.
Jedynym przepisem wskazanym wprost w zaskarżonym wyroku jako naruszony zaskarżoną decyzją jest art. 121 par. 1 Ordynacji podatkowej, który formułuje zasadę prowadzenia postępowania podatkowego w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych.
Sąd uznał, iż naruszono go nie wzywając podatnika do przedstawienia tłumaczenia konkretnego dokumentu /potwierdzającego zgłoszenie przez R. C. prowadzenia przez Spółkę "A." w B. działalności gospodarczej pod adresem B. ul. S. 23/.
Należy stwierdzić, iż organy podatkowe obydwu instancji orzekając w sprawie dysponowały takim tłumaczeniem, bowiem Spółka załączyła je do akt jako załącznik do pisma z dnia 10 października 2002 r. (...).
W decyzji odwoławczej uznano, iż samo zgłoszenie prowadzenia działalności pod wskazanym adresem nie dowodzi, iż koszty rozmów telefonicznych z aparatu zarejestrowanego pod tym adresem poniesione zostały w związku z działalnością Spółki. Dyrektor Izby Skarbowej powołując się na konieczność spełnienia przez dany wydatek warunku poniesienia go w celu uzyskania przychodu /art. 15 ust. 1 updop/ wskazał, że Spółka dla celów prowadzonej działalności korzystała z lokalu w tej samej miejscowości pod innym adresem. Wydatków dot. tego lokalu uwzględnionych przez Spółkę w kosztach uzyskania przychodu organy podatkowe nie kwestionowały.
Natomiast w związku z niewskazaniem tytułu prawnego do korzystania z lokalu pod drugim adresu jako związku z prowadzoną działalnością nie uwzględniono kosztów usług telekomunikacyjnych. Organy podatkowe uznały zatem całokształt okoliczności dot. przedmiotowych wydatków w aspekcie istotnym dla załatwienia sprawy /pod kątem art. 15 ust. 1 updop/. Stwierdzenie Sądu o naruszeniu art. 121 par. 1 Ordynacji podatkowej bez wyjaśnienia jego możliwego wpływu na wynik sprawy było zatem nieuzasadnione.
Uznając słuszność zarzutu Spółki w przedmiocie kosztów w kwocie 8.500,80 zł Sąd nie podał jakie przepisy zostały naruszone zaskarżoną decyzją, wskutek pominięcia tych kosztów przy ustalaniu podstawy opodatkowania.
W decyzji wyjaśniono na podstawie jakich przepisów pominięto te wydatki wskazując na obowiązek prowadzenia przez podatników ewidencji rachunkowej /art. 9 ust. 1 updop/ i posiadania przewidzianych przez ustawę o rachunkowości dowodów źródłowych.
Wskazano, iż uwzględniono w toku postępowania wszystkie dowody odpowiadające wymogom załączone przez Spółkę, pominięto natomiast dowody, które nie odpowiadają warunkom, bowiem nie można w oparciu o nie stwierdzić związku z przychodem.
Sąd nie ustosunkował się w ogóle do stanowiska organu odwoławczego w tym przedmiocie doszukując się jedynie zbieżności danych w jednym z takich dowodów z nazwą dostawcy towaru. Wprawdzie organ podatkowy przeprowadzający kontrolę podatkową na podstawie art. 21 ust. 5 ustawy o rachunkowości powinien zażądać przetłumaczenia dowodów księgowych sporządzonych w języku obcym na język polski, jednakże należy w niniejszej sprawie uwzględnić okoliczności, że spór dotyczy dowodów nie spełniających wymogów określonych dla dowodów źródłowych, które z tego względu zostały wyeliminowane z kosztów uzyskania. Pogląd Sądu, że koszty uzyskania mogą być wykazywane dowodami nie spełniającymi wymogów ustawy o rachunkowości narusza art. 9 ust. 1 updop. Zdaniem NSA podatnik może przy pomocy innych środków dowodowych wyjaśnić wątpliwości co do związku kosztu udokumentowanego prawidłowym dowodem z przychodem, jednakże posiadanie dowodów odpowiadających warunkom dowodów księgowych jest konieczne, co wynika z powołanego przepisu ustawy podatkowej.
Stosownie do art. 9 ust. 2 updop jeżeli ustalenie dochodu na podstawie ewidencji rachunkowej nie jest możliwe, dochód ustala się w drodze oszacowania.
Stanowisko WSA o możliwości uwzględnienia przy ustalaniu dochodu kserokopii dokumentów jest nieusprawiedliwione.
Wreszcie stanowisko Sądu dotyczące ważności umowy o pracę z Ryszardem C. - jak trafnie wywodzi się w skardze kasacyjnej narusza art. 16 ust. 1 pkt 38 updop w zw. z art. 22 par. 1 Kp i art. 103 par. 1 Kc.
Na mocy wskazanego przepisu ustawy podatkowej w brzmieniu obowiązującym w 1998 r. nie uważa się za koszty uzyskania przychodów wydatków ponoszonych na rzecz udziałowców nie będących pracownikami w rozumieniu odrębnych przepisów /pozostałe fragmenty przepisu nie dotyczą nin. sprawy/.
Oznacza to, iż wydatki na rzecz udziałowca skarżącej Spółki mogły być tylko wówczas uznane za koszt uzyskania przychodu, jeżeli pozostawał on ze spółką w stosunku pracy.
Jeśli udziałowiec nie był pracownikiem to nawet wydatki związane z działaniem udziałowca na rzecz spółki, w celu uzyskania przychodu nie były w świetle powołanego przepisu uznawane za koszty uzyskania przychodu.
Sąd dokonując bardzo lakonicznej oceny okoliczności sprawy uznał, że doszło do skutecznego zawarcia z R. C. umowy o pracę.
W skardze kasacyjnej zasadnie podkreślono, że Sąd nie uwzględnił wymogów wynikających z Kodeksu pracy odnoszących się do umowy o pracę, przede wszystkim niezbędności podporządkowania pracownika wobec pracodawcy, co w sprawie nin. nie występuje zważywszy, że R. C. posiadał najpierw wszystkie udziały, a od marca 1996 r. 99% udziałów /pozostały 1 udział należał do jego małżonki/ i sprawował jednoosobowo funkcję zarządu spółki z o.o.
Sąd nie zwrócił też uwagi na fakt, iż pełnomocnik powołany przez R. C. do zawarcia z nim umowy o pracę wcale takiej umowy nie zawarł, nie określił obowiązków pracowniczych R. C., określił jedynie wynagrodzenie za pracę na stanowisku Prezesa Zarządu. Założenie, że praca na tym stanowisku Prezesa Zarządu w pełnym wymiarze stanowiła merytoryczną umowę o pracę z 1995 r. na stanowisku specjalisty ds. ekonomicznych w wymiarze ? etatu pozostaje w sprzeczności z przepisami regulującymi stosunki pracy, w szczególności wskazanym w skardze kasacyjnej art. 22 par. 1 Kp.
Sąd w zaskarżonym orzeczeniu ograniczył się do oceny prawidłowości ustanowienia pełnomocnika do zawierania umów o pracę z członkami zarządu spółki, nie rozważając w ogóle czy w okolicznościach sprawy Prezes Zarządu wykonywał swoje obowiązki organu spółki /Zarządu/, czy też pozostawał ze spółką w stosunku pracy choćby per facta oncludentia /wobec faktycznego braku umowy/. W zaskarżonej decyzji natomiast trafnie podniesiono, iż w sprawie brak było elementów konstrukcyjnych stosunku pracy /cechy podporządkowania pracodawcy/ - por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 6 października 2004 r. I PK 488/03 /OSN 2005 nr 10 poz. 145/ i powołane w nim orzecznictwo sądowe. Zatem również i w tym zakresie stwierdzenie Sądu, iż decyzja narusza prawo nie zostało wyczerpująco uzasadnione, a w okolicznościach sprawy było uzasadnione.
Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 par. 1 oraz art. 203 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI