II CZ 93/09

Postanowienie z dnia 17 listopada 2009 r., II CZ 93/09 
 
W razie doręczenia pozwanemu działającemu bez zawodowego 
pełnomocnika odpisu nakazu zapłaty wydanego w postępowaniu 
upominawczym z pouczeniem jedynie o możliwości i terminie wniesienia 
sprzeciwu, nie jest dopuszczalne odrzucenie, z powodu niezachowania 
terminu, zażalenia na rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zawarte w 
nakazie, wniesionego w terminie przewidzianym dla sprzeciwu. 
 
Sędzia SN Jacek Gudowski (przewodniczący) 
Sędzia SN Irena Gromska-Szuster (sprawozdawca) 
Sędzia SA Barbara Trębska 
 
Sąd Najwyższy w sprawie z powództwa Skarbu Państwa – Starosty W. 
przeciwko Krzysztofowi M. o zapłatę, po rozpoznaniu w Izbie Cywilnej na 
posiedzeniu jawnym w dniu 17 listopada 2009 r. zażalenia pozwanego na 
postanowienie Sądu Rejonowego w Wągrowcu z dnia 27 listopada 2008 r. 
uchylił zaskarżone postanowienie. 
 
Uzasadnienie 
 
W dniu 17 września 2008 r. Sąd Rejonowy w Wągrowcu wydał nakaz zapłaty w 
postępowaniu upominawczym, uwzględniający powództwo oraz zasądzający od 
pozwanego na rzecz strony powodowej koszty zastępstwa procesowego, a na 
rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego w Wągrowcu opłatę sądową. 
W dniu 26 września 2008 r. nakaz ten został doręczony pozwanemu wraz z 
odpisem pozwu oraz pouczeniem o sposobie i terminie wniesienia sprzeciwu. Sąd 
nie pouczył pozwanego o możliwości i terminie wniesienia zażalenia na zawarte w 
nakazie zapłaty rozstrzygnięcie o kosztach postępowania. 
Pozwany w dniu 10 października 2008 r. wniósł pismo nazwane "sprzeciwem 
od nakazu zapłaty", zaskarżając jedynie zawarte w nakazie rozstrzygnięcie o 
kosztach postępowania. Zarządzeniem z dnia 21 listopada 2008 r. pismo to zostało 

uznane za zażalenie na orzeczenie o kosztach postępowania zawarte w nakazie 
zapłaty i postanowieniem z dnia 27 listopada 2008 r. – na podstawie art. 370 w 
związku z art. 397 § 2 k.p.c. – odrzucone ze względu na wniesienie po terminie 
przewidzianym w art. 394 § 2 k.p.c. 
W zażaleniu pozwany podniósł, że wniósł sprzeciw w ustawowym terminie, 
zgodnie z pouczeniem Sądu, a zatem brak podstaw do jego odrzucenia. 
Przy rozpoznawaniu zażalenia Sąd Okręgowy w Poznaniu powziął poważną 
wątpliwość prawną, którą postanowieniem z dnia 7 sierpnia 2009 r. przedstawił 
Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia. (...) 
Sąd Najwyższy przejął sprawę do rozpoznania i zważył, co następuje: 
Zgodnie z art. 502 § 2 k.p.c., pozwanemu w postępowaniu upominawczym 
doręcza się nakaz zapłaty wraz z pozwem i pouczeniem o sposobie wniesienia 
sprzeciwu oraz o skutkach niezaskarżenia nakazu. W rozpoznawanej sprawie 
pozwany został pouczony o prawie i terminie wniesienia sprzeciwu, a więc nie 
doszło do naruszenia tego przepisu. 
Wydany na posiedzeniu niejawnym nakaz zapłaty z dnia 17 września 2008 r. 
zawierał rozstrzygnięcie o kosztach postępowania, podjęte w formie postanowienia 
stanowiącego część nakazu, w związku z czym ma zastosowanie art. 357 § 2 w 
związku z art. 394 § 1 pkt 9 k.p.c., zgodnie z którym stronie przysługuje nie 
sprzeciw, lecz zażalenie na zawarte w nakazie zapłaty postanowienie w 
przedmiocie kosztów, jeżeli jednocześnie nie wnosi środka zaskarżenia przeciwko 
orzeczeniu co do istoty sprawy. Sąd Rejonowy miał zatem obowiązek pouczyć 
pozwanego nie tylko o sposobie i terminie wniesienia sprzeciwu od nakazu zapłaty, 
lecz także o możliwości i terminie do wniesienia zażalenia na postanowienie w 
przedmiocie kosztów postępowania w wypadku, gdyby pozwany nie składał środka 
zaskarżenia co do istoty sprawy (sprzeciwu). Brak takiego pouczenia stanowi 
naruszenie wskazanych przepisów. 
Zgodnie z powszechnie przyjętym stanowiskiem doktryny i orzecznictwa, o 
rodzaju dopuszczalnego środka zaskarżenia decyduje nie forma, jaką nadał 
swojemu orzeczeniu sąd, ale przedmiot rozstrzygnięcia, przy czym pomyłka sądu 
nie powinna powodować ujemnych skutków dla strony działającej w zaufaniu do 
organów państwa. Stanowisko takie wyraził Sąd Najwyższy w uchwale połączonych 
Izb: Cywilnej oraz Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 6 marca 1972 r., III CZP 
27/71 (OSNCP 1973, nr 1, poz. 1) i w postanowieniu z dnia 24 czerwca 1976 r., II 

CZ 23/76 (OSNCP 1977, nr 3, poz. 51), stwierdzając, że w razie odrzucenia pozwu 
lub umorzenia postępowania wyrokiem, środek odwoławczy podlega rozpoznaniu 
jako zażalenie również wtedy, gdy skarżący nazwał go "rewizją", nie może być 
jednak odrzucony z powodu niezachowania terminu przewidzianego w art. 394 § 2 
k.p.c. 
Chociaż stanowisko to wyrażone zostało w nieco innej sytuacji procesowej niż 
ta, do jakiej doszło w rozpoznawanej sprawie, nie ma przeszkód, aby przenieść 
rozumowanie Sądu Najwyższego wyrażone w przytoczonych orzeczeniach na 
uchybienie procesowe, którego dopuścił się Sąd Rejonowy. Wychodząc z 
założenia, że błąd sądu polegający na pouczeniu strony działającej bez 
zawodowego pełnomocnika jedynie o możliwości i terminie wniesienia sprzeciwu od 
nakazu zapłaty, a niepouczenie o możliwości, sposobie i terminie zaskarżenia 
samego rozstrzygnięcia o kosztach postępowania zawartego w nakazie zapłaty 
wydanym w postępowaniu upominawczym, nie może rodzić ujemnych skutków 
procesowych dla strony działającej w zaufaniu do sądu. Trzeba przyjąć, że 
niedopuszczalne jest w takiej sytuacji odrzucenie środka zaskarżenia wniesionego 
w terminie przewidzianym dla sprzeciwu, zawierającego jedynie zaskarżenie 
samego orzeczenia w przedmiocie kosztów postępowania zawartego w nakazie. 
Takie rozwiązanie uwzględnia interes obu stron, zasady ekonomiki procesowej 
oraz interes społeczny i dobro wymiaru sprawiedliwości. Strona nie jest zmuszona 
do podejmowania jakichkolwiek innych dalszych kroków procesowych, które 
mogłyby okazać się nieskuteczne i z pewnością wymagałyby wydania przez sąd 
kilku orzeczeń. Wyeliminowany jest także element niepewności co do 
prawomocności orzeczenia dotyczącego istoty sprawy, a wniesiony środek 
zaskarżenia podlega rozpoznaniu według prawidłowych reguł dotyczących 
zażalenia, a nie sprzeciwu. 
Z tych względów należało przyjąć, że w razie doręczenia pozwanemu 
działającemu bez zawodowego pełnomocnika odpisu nakazu zapłaty wydanego w 
postępowaniu upominawczym z pouczeniem jedynie o możliwości i terminie 
wniesienia sprzeciwu, nie jest dopuszczalne odrzucenie, z powodu niezachowania 
terminu, zażalenia na rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zawarte w nakazie, 
wniesionego w terminie przewidzianym dla sprzeciwu. 
Ze względu na to, że pozwany w opisanej sytuacji wniósł zażalenie w terminie 
przewidzianym dla sprzeciwu, Sąd Najwyższy na podstawie art. 386 § 1 w związku 

z art. 397 § 2 k.p.c. uchylił, jako bezpodstawne, zaskarżone postanowienie Sądu 
Rejonowego odrzucające zażalenie na rozstrzygnięcie o kosztach postępowania 
zawarte w nakazie zapłaty.