II CZ 84/05

Sygn. akt II CZ 84/05 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 5 października 2005 r. 
Sąd Najwyższy w składzie: 
 
SSN Helena Ciepła (przewodniczący) 
SSN Tadeusz Domińczyk (sprawozdawca) 
SSN Hubert Wrzeszcz 
 
w sprawie z wniosku Z. P. 
przy uczestnictwie Spółdzielni Kółek Rolniczych w K. w likwidacji o przyznanie 
wynagrodzenia, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 5 
października 2005 r., zażalenia wnioskodawcy na postanowienie Sądu Okręgowego w 
Z. z dnia 3 marca 2004 r., sygn. akt V Ga (…), 
 
oddala zażalenie oraz wniosek o przyznanie kosztów pomocy prawnej udzielonej z 
urzędu. 
 
Uzasadnienie 
 
Postanowieniem z dnia 19 grudnia 2003 r. Sąd Okręgowy w Z. oddalił apelację Z. 
P. od postanowienia Sądu Rejonowego w Z. z dnia 15 lipca 2003 r., którym Sąd ten 
orzekł zwolnienie go z funkcji kuratora Spółdzielni Kółek Rolniczych w K. odmawiając 
mu zarazem przyznania wynagrodzenia za sprawowanie kurateli. W uzasadnieniu 
swego postanowienia Sąd Okręgowy, w ślad za Sądem Rejonowym, negatywnie ocenił 
wyniki sprawowania powierzonej mu funkcji. Postanowienie Sądu Okręgowego 
zaskarżył kasacją wnioskodawca, którą Sąd ten odrzucił postanowieniem z dnia 3 marca 
2004 r., a Sąd Najwyższy z kolei, postanowieniem z dnia 22 października 2004 r. 
odrzucił zażalenie na to postanowienie. W obu przypadkach powodem odrzucenia było 
wniesienie środka odwoławczego przez samego wnioskodawcę, pozbawionego 
wymaganego przymiotu profesjonalisty Sąd Okręgowy w uzasadnieniu swego 

 
2 
postanowienia zauważył  ponadto, że od postanowienia oddalającego apelację kasacja 
nie przysługuje. 
Postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2005 r. Sąd Okręgowy przywrócił 
wnioskodawcy termin do złożenia zażalenia na postanowienie o odrzuceniu kasacji. 
W zażaleniu skarżący zarzuca, że postanowienie wydane zostało z obrazą art. 
5193 § 2 k.p.c., wobec błędnego stanowiska Sądu Okręgowego, że „w sprawie z 
zakresu kurateli środek ochrony prawnej w postaci kasacji nie przysługuje” i „ze 
stanowiskiem takim nie sposób się zgodzić”. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Postanowienie Sądu Rejonowego z dnia 15 lipca 2003 r. zwalniające Z. P. z 
funkcji kuratora i odmawiające przyznania mu wynagrodzenia, ten zaskarżył apelację 
tylko w tej drugiej części. Oddalając zaś apelację Sąd Okręgowy podzielił stanowisko 
Sądu Rejonowego, który nie znalazł podstaw do przyznania odwołanemu kuratorowi 
jakiejkolwiek sumy wynagrodzenia. Sąd Okręgowy przyjął, że „kurator w czasie 
wykonywania swojej funkcji popełnił wiele uchybień i dopuścił się wielu zaniedbań, 
wszczynał procesy sądowe, w których żądał wygórowanych kwot jak np. w sprawie o 
wymianę kabla przebiegającego przez działkę KSR, w kwocie 10.000 zł, podczas gdy 
w/g opinii biegłego roszczenie może stanowić kwotę 570 zł”. Sąd Okręgowy wskazał 
ponadto na szereg zaniedbań kuratora (zaniechanie prowadzenia ewidencji finansowej, 
przekazanie syndykowi niekompletnej ewidencji, zwłoka w uruchomieniu procesu 
likwidacyjnego itp.) ze szkodą dla upadłego. 
W odrzuconej przez Sąd Okręgowy skardze kasacyjnej, osobiście sporządzonej 
przez skarżącego, konsekwentnie domagał się on zmiany rozstrzygnięcia w przedmiocie 
żądanego 
wynagrodzenia. 
Tymczasem 
skarga 
kasacyjna, 
sporządzona 
przez 
profesjonalnego pełnomocnika łącznie z zażaleniem na postanowienie o odrzuceniu 
kasacji, zmierza do podważenia rozstrzygnięcia w przedmiocie samej kurateli, o czym 
orzekł już prawomocnie Sąd Rejonowy. Oznacza to, iż przedmiotem oceny – w aspekcie 
kasacyjności – może być wyłącznie podniesiony zarzut naruszenia art. 179 § 1 k.r.o. i 
art. 5 k.c. uzasadniony następująco: „art. 179 § 1 k.p.c. stanowi, że organ państwowy, 
który ustanowił kuratora przyznaje na jego żądanie stosowne wynagrodzenie. Z drugiej 
natomiast strony zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz ujawnione 
okoliczności faktyczne nie pozwalają na przyjęcie, aby nakład pracy kuratora był 
nieznaczny, albo że też sprawowanie kurateli czyniło zadość zasadom współżycia 
społecznego”. 
Kwestionowane 
w 
zażaleniu 
stanowisko 
Sądu 
Okręgowego, 

 
3 
w przedmiocie niedopuszczalności kasacji, wsparte powołaniem się na przepis art. 5191 
§ 2 k.p.c., podobnie jak zarzut kasacyjny, nie idzie w parze z wymaganym w takich 
warunkach jurydycznie poprawnym wywodem, co usuwa możliwość przeciwstawienia 
brzmieniu art. 5191 § 2 k.p.c. jego rozumienie przez wnoszącego zażalenie  (jego 
pełnomocnika). Tymczasem w rozważanym przypadku znaczenie podstawowe ma 
charakter uprawnienia kuratora w zakresie należnego mu wynagrodzenia. 
Wnoszący zażalenie był kuratorem powołanym na podstawie art. 42 § 1 k.c. Jego 
rola z natury rzeczy  ma charakter tymczasowy i sprowadza się do obowiązku 
prowadzenia spraw osoby prawnej, pozbawionej powołanych do tego organów, przy 
czym spoczywa na nim obowiązek niezwłocznego podjęcia starań zmierzających do 
powołania właściwych organów, a w razie potrzeby powinien dążyć do likwidacji takiej 
osoby. 
Kuratora, o którym mowa  powołuje sąd opiekuńczy na podstawie art. 603 k.p.c., 
a zatem w postępowaniu nieprocesowym. Przepisy tego postępowania nie regulują 
wprost dalszych kwestii z tym związanych. Z mocy art. 605 k.p.c., w zakresie 
wynagradzania kuratora, zastosowanie ma wobec tego art. 179 k.r.o., ustanawiający 
zasadę odpłatnej kurateli. Nie oznacza to  jednak, iż odpłatność ta ma charakter 
bezwarunkowy i nie doznaje ograniczeń. Wynagrodzenia nie otrzyma kurator 
ustanowiony dla osoby, która nie dysponuje żądnym majątkiem, a w przypadku , gdy 
ustanowienie kuratora nastąpiło na żądanie, jeżeli na wypłatę wynagrodzenia nie 
pozwala stan majątkowy żądającego. Przyznanie wynagrodzenia pozostawione zatem 
zostało ocenie sądu z uwzględnieniem możliwości płatniczych osoby, na rzecz której 
ustanowienie kuratora nastąpiło oraz efektywności kurateli.  Orzekanie  w tym względzie 
nie należy do istoty sprawy w rozumieniu art. 518 k.p.c. Zapadłe w tej  mierze 
postanowieni sądu pierwszoinstancyjnego nie podlega zatem zaskarżeniu apelacją. W 
konsekwencji już tylko z tego tylko powodu wydanego w tej mierze orzeczenia sądu 
drugoinstancyjnego nie można było zaskarżyć kasacją. Wadliwe jest tym samym 
postanowienie o przywróceniu terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie 
o odrzuceniu kasacji, gdyż zbędnie tylko wydłuża postępowanie w sprawie. Wymaga 
podkreślenia, że stosownie do treści art. 168 § 2 k.p.c. przywrócenie terminu nie jest 
dopuszczalne, jeżeli jego uchybienie nie pociąga za sobą ujemnych dla strony skutków 
procesowych. W omawianym przypadku nie  wchodziła jednakże w grę czynność 
dokonana z uchybieniem terminu, a niedopuszczalna ze względu na przymus 
adwokacko - radcowski. 

 
4 
Wszystko to w ocenie profesjonalnego pełnomocnika powinno prowadzić do 
zaniechania składania wniosku o przywrócenie terminu jak i do podejmowania 
czynności, dla której bez uzasadnionej przyczyny termin został przywrócony. Dotyczy to 
także pełnomocnika ustanowionego dla strony z urzędu, zważywszy, że ma to służyć 
udzieleniu pomocy prawnej a nie podporządkowanie się bezpodstawnym  oczekiwaniom 
tej strony i bezkrytyczne uleganie jej. Jeżeli dodać, że ustanowiony w sprawie 
pełnomocnik upatruje w przepisie art. 5191 § 2 k.p.c. podstawy do zaskarżenia skargą 
kasacyjną postanowienia w przedmiocie odmowy przyznania kuratorowi wynagrodzenia, 
to wyrażone w tej postaci zapatrywanie, łącznie z oceną charakteru zarzutów  
podniesionych w zażaleniu, nie może być uznane za udzielenie stronie pomocy prawnej. 
Ta bowiem ma polegać na odsunięciu ujemnych dla strony  następstw, które mogłyby 
mieć przyczynę w jej nieporadności. Brak zatem podstaw  do uwzględnienia wniosku 
pełnomocnika 
o przyznanie 
kosztów 
określonych 
 
przepisami 
wskazanego 
rozporządzenia (por. post. Sądu  Najwyższego z dnia 18 marca 1999 r. I CKN 1036/97 – 
OSNC 1999/10/178). 
Z tych wszystkich względów i na zasadzie  art. 39318, 397 § 1 i 2, 385 k.p.c. 
w związku z art. 3 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy – Kodeks 
postępowania cywilnego oraz ustawy - prawo o ustroju sądów powszechnych należało 
orzec jak w sentencji. 
Wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej powinien zawierać 
oświadczenie wymagane przepisem § 20 powołanego w zażaleniu rozporządzenia. 
Takiego oświadczenia pełnomocnik nie złożył, a co za tym idzie także z tego względu 
wniosek podlegał oddaleniu.