II CZ 81/09

Sygn. akt II CZ 81/09 
 
 
 
POSTANOWIENIE 
 
Dnia 13 stycznia 2010 r. 
Sąd Najwyższy w składzie : 
 
SSN Jan Górowski (przewodniczący) 
SSN Hubert Wrzeszcz 
SSA Barbara Trębska (sprawozdawca) 
 
w sprawie ze skargi T. G. i A. G. 
przy uczestnictwie Skarbu Państwa - Naczelnika D.(..) Urzędu Skarbowego w Z. 
o wznowienie postępowania zakończonego postanowieniem Sądu Apelacyjnego  
z dnia 15 kwietnia 2009r., sygn. akt I ACa (…) wydanym w sprawie z powództwa Skarbu 
Państwa - Naczelnika D.(…) Urzędu Skarbowego w Z. 
przeciwko T. G. i A. G. 
o ustalenie, 
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej  
w dniu 13 stycznia 2010 r., 
zażalenia pozwanych  
na postanowienie Sądu Apelacyjnego  
z dnia 28 lipca 2009 r., sygn. akt I ACa (…), 
 
oddala zażalenie i zasądza od T. G. i A. Gr. na rzecz Skarbu Państwa 
reprezentowanego przez Prokuratorię Generalną kwotę 1 200,- (jeden tysiąc 
dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego. 
 
Uzasadnienie 
W prawomocnie zakończonej wyrokiem Sądu Apelacyjnego z dnia 27 listopada 
2008 r. sprawie I ACa (…), z powództwa Skarbu Państwa - Naczelnika D.(…) Urzędu 
Skarbowego w Z. przeciwko T. G. i A. G., o zapłatę, pozwani T. G. i A. G. wnieśli skargę 
o wznowienie postępowania przedkasacyjnego, w części dotyczącej odmowy zwolnienia 

 
2 
ich od kosztów sądowych - wpisu od kasacji, zakończonego postanowieniem z dnia 15 
kwietnia 2009 r. o odrzuceniu zażalenia na odrzucenie skargi kasacyjnej, z powodu 
nieuiszczenia opłaty sądowej. Skarżący wnieśli o uchylenie postanowienia z dnia 15 
kwietnia 2009 r. i przyjęcie do rozpoznania przez Sąd Najwyższy zażalenia na odmowę 
zwolnienia pozwanych od kosztów sądowych w postępowaniu kasacyjnym przed Sądem 
Najwyższym. Jako podstawę skargi o wznowienie wskazali art. 4011 k.p.c. i powołali się 
na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27 marca 2007 r., SK 3/2005 stwierdzający, 
że odmowa zwolnienia od kosztów sądowych jest sprzeczna ze stosownymi przepisami 
Konstytucji RP. W następstwie tego wyroku z dniem 22 maja 2009 r. zmieniony został 
art. 3941 § 1 k.p.c. dopuszczający obecnie możliwość wniesienia zażalenia do Sądu 
Najwyższego na odmowę zwolnienia od kosztów sądowych, co wcześniej nie było 
możliwe. 
Postanowieniem z dnia 28 lipca 2009 r. Sąd Apelacyjny odrzucił powyższą skargę 
o wznowienie postępowania, ze względu na brak ustawowej podstawy o jakiej stanowi 
powołany w skardze art. 4011 k.p.c.. W uzasadnieniu orzeczenia wskazał, że art. 39318 § 
2 k.p.c., który został uznany za niekonstytucyjny w zakresie w jakim uniemożliwiał 
zaskarżenie postanowienia w przedmiocie kosztów procesu zasądzonych po raz 
pierwszy przez sąd drugiej instancji, uchylono w dniu 6 lutego 2005 r., a zatem jeszcze 
przed datą wniesienia pozwu w sprawie, której wznowienia domagają się pozwani. 
Zauważył nadto, że art. 3941 k.p.c., którego brzmienie do dnia nowelizacji kodeksu 
postępowania cywilnego z dnia 22 maja 2009 r., było podobne do wskazanego wyżej 
przepisu, nie został uznany za niezgodny z Konstytucją i obowiązywał w dacie 
wydawania 
kwestionowanych 
przez 
skarżących 
orzeczeń. 
Powołując 
się 
na 
orzecznictwo Sądu Najwyższego stwierdził, że merytoryczne rozstrzygnięcie przez 
Trybunał Konstytucyjny zgodności z Konstytucją zaskarżonej treści normatywnej jest 
zawsze orzeczeniem o zgodności z Konstytucją tego tylko konkretnego przepisu. 
Nie odnosi się i nie wywiera skutku w stosunku do innych przepisów, nawet zbieżnych 
lub tożsamych z normą objętą sentencją wyroku. Ponadto uznał niniejszą skargę za 
niedopuszczalną ze względu na uchybienie przymusowi adwokacko - radcowskiemu 
(art. 871 § 1 k.p.c.). 
Pozwani w zażaleniu wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia 
i przekazanie sprawy Sądowi Apelacyjnemu celem wydania orzeczenia w przedmiocie 
wniosku o zwolnienie ich w całości od kosztów sądowych należnych od skargi o 

 
3 
wznowienie postępowania. Orzeczeniu zarzucili naruszenie art. 6 i 13 Konwencji o 
ochronie praw człowieka i podstawowych wolności w zw. z art. 91 ust. 1 Konstytucji 
przez nieudzielanie zwolnienia od kosztów sądowych oraz uniemożliwienie odwołania 
się do Sądu Najwyższego od postanowienia Sądu Apelacyjnego o odmowie zwolnienia 
od kosztów sądowych należnych od kasacji. Wskazali, że treść przepisu będącego 
podstawą rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie jest zbieżna z treścią przepisu 
zakwestionowanego przez Trybunał Konstytucyjny. 
W odpowiedzi na zażalenie powód wniósł o oddalenie zażalenia pozwanych. 
Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 
Zażalenie pozwanych jest bezzasadne. Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 
27 marca 2007 r. (SK 3/05), na jaki powołuje się skarga o wznowienie postępowania, 
wbrew stanowisku skarżących, nie wywiera skutku w stosunku do mającego 
zastosowanie w niniejszej sprawie art. 3941 § 2 k.p.c., w brzmieniu obowiązującym do 
dnia 22 maja 2009 r., tj. do czasu wejścia w życie ustawy z dnia 19 marca 2009 r. (Dz. 
U. z 2009 r. Nr 69, poz. 592), nowelizującej kodeks postępowania cywilnego. W wyroku 
tym Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 39318 § 2 k.p.c., w brzmieniu obowiązującym 
do czasu jego uchylenia przez art. 1 pkt 11 ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie 
ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz ustawy - Prawo o ustroju sądów 
powszechnych (Dz. U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98), w zakresie, w jakim uniemożliwia 
zaskarżenie postanowienia w przedmiocie kosztów procesu zasądzonych po raz 
pierwszy przez sąd drugiej instancji, jest niezgodny z art. 78 w związku z art. 176 ust. 1 
Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (OTK-A 2007, nr 3, poz. 32). W ocenie Trybunału, 
rozstrzygnięcie o kosztach postępowania powinno podlegać weryfikacji niezależnie od 
kontroli samego wyroku w jego warstwie merytorycznej, także wtedy gdy jest wydane 
przez sąd drugiej instancji, który po raz pierwszy o kosztach procesu orzeka. Z mocy 
ustawy z dnia 22 grudnia 2004 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego 
oraz ustawy - Prawo o ustroju sądów powszechnych (Dz. U. z 2005 r. Nr 13, poz. 98), 
obowiązującej z dniem 6 lutego 2005 r., w miejsce uchylonego tą ustawą art. 39318 § 2 
k.p.c., wszedł w życie art. 3941 § 2 k.p.c. zawierający w zasadzie tożsamą treść. Jego 
konstytucyjności dotyczył wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 31 marca 2009 r. (SK 
19/08), w którym Trybunał badał zgodność tego przepisu z Konstytucją RP w aspekcie 
możliwości zaskarżenia na jego podstawie postanowienia o odmowie zwolnienia strony 
od kosztów sądowych wydanego po raz pierwszy przez sąd drugiej instancji. W wyroku 

 
4 
tym Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 3941 § 2 k.p.c. jest zgodny z art. 45 ust. 1 i 
art. 78 w związku z art. 176 ust. 1 Konstytucji RP (OTK-A 2009, nr 3, poz. 29). 
Dostrzegając zbieżność treściową między uchylonym art. 39318 § 2 k.p.c. a art. 3941 § 2 
k.p.c., Trybunał stwierdził, że między orzekaniem o kosztach procesu (których dotyczył 
wyrok w sprawie SK 3/05), a rozstrzyganiem o wniosku o zwolnieniu od kosztów 
sądowych nie zachodzi podobieństwo, które uzasadniałoby odniesienie argumentów 
uzasadniających wyrok zapadły w sprawie SK 3/05, do zagadnienia zwolnienia od 
kosztów sądowych. Sądu drugiej instancji orzekającego po raz pierwszy w przedmiocie 
zwolnienia od kosztów sądowych, nie można bowiem uznać za sąd pierwszej instancji 
(w przeciwieństwie do sądu odwoławczego orzekającego po raz pierwszy o kosztach 
procesu), gdyż postanowienie w przedmiocie zwolnienia od kosztów sądowych, nie 
rozstrzyga odrębnej sprawy, ale podejmuje rozstrzygnięcie dotyczące wniesionego 
środka zaskarżenia, rzutujące na możliwość jego merytorycznego rozpoznania. 
Konstytucyjna zasada dwuinstancyjności postępowania nie wymaga, w ocenie 
Trybunału Konstytucyjnego, aby rozstrzygnięcie wydane po raz pierwszy przez sąd 
drugiej instancji w kwestii zwolnienia od kosztów postępowania musiało podlegać 
dalszej kontroli instancyjnej. 
Reasumując, Trybunał Konstytucyjny w drugim z powołanych orzeczeń wskazał, 
iż art. 3941 § 2 k.p.c., w brzmieniu obowiązującym do dnia 22 maja 2009 r. jest zgodny z 
Konstytucją RP, także w zakresie, a jakim uniemożliwia zaskarżenie postanowienia o 
odmowie zwolnienia od kosztów sądowych wydanego po raz pierwszy przez sąd drugiej 
instancji. 
Wbrew stanowisku skarżących, art. 3941 § 1 k.p.c. obowiązujący od dnia 22 maja 
2009 r., a wprowadzający możliwość zaskarżenia do Sądu Najwyższego postanowienia 
sądu drugiej instancji orzekającego po raz pierwszy w przedmiocie kosztów procesu, nie 
ma zastosowania do postanowienia tego sądu orzekającego po raz pierwszy w 
przedmiocie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych (np. od opłaty sądowej od skargi 
kasacyjnej). Takie postanowienie sądu drugiej instancji nadal nie podlega zaskarżeniu 
do Sądu Najwyższego, gdyż pojęcie kosztów procesu o jakich stanowi art. 3941 § 1 
k.p.c., nie obejmuje instytucji zwolnienia od kosztów sądowych, jako całkiem odrębnej 
od kosztów procesu. 
Zgodnie z art. 4011 k.p.c., na który jako podstawę prawną wznowienia powołują 
się skarżący, można żądać wznowienia postępowania w wypadku, gdy Trybunał 

 
5 
Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją ratyfikowaną 
umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane 
orzeczenie. Jak trafnie wskazał Sąd Apelacyjny, przepis ten stanowi podstawę 
wznowienia tych tylko postępowań sądowych, w których podstawą prawną 
rozstrzygnięcia był przepis uznany za niekonstytucyjny (zob. postanowienie Sądu 
Najwyższego z dnia 15 lutego 2008 r., I CZ 1/08, niepubl.). Skoro zatem przepis art. 
3941 § 2 k.p.c. w brzmieniu obowiązującym w dacie orzekania przez Sąd Apelacyjny o 
wniosku pozwanych o zwolnienie od opłaty sądowej od skargi kasacyjnej, nie został 
uznany przez Trybunał Konstytucyjny za niekonstytucyjny, a wręcz przeciwnie wyrok 
Trybunału z dnia 31 marca 2009 r. (SK 19/08) stwierdził zgodność tego przepisu z 
Konstytucją RP, to stanowisko Sądu Apelacyjnego o braku ustawowej podstawy do 
wznowienia postępowania na jaka powoływali się skarżący, jest prawidłowe. 
Wobec powyższego, Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814 w zw. z art. 3941 § 3 
k.p.c. orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania zażaleniowego postanowiono 
zgodnie z art. 98 i art. 108 § 1 w związku z art. 39821 k.p.c. i art. 3941 § 3 k.p.c. oraz § 6 
pkt 5 oraz §12 ust. 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 
2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb 
Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z 
urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.). 
Na marginesie tylko należy stwierdzić, że pogląd Sądu Apelacyjnego 
o niedopuszczalności skargi o wznowienie wniesionej od postanowienia sądu drugiej 
instancji odrzucającego skargę kasacyjną ze względu na niespełnienie tzw. przymusu 
adwokackiego, jest błędny. Postępowanie ze skargi o wznowienie postępowania nie jest 
nowym postępowaniem, ale dalszym ciągiem rozpoznawania sprawy prawomocnie 
rozstrzygniętej. W wyniku wniesienia skargi postępowanie toczy się w tej instancji, w 
której orzekał poprzednio sąd właściwy do wznowienia (art. 405 k.p.c.). Natomiast 
obowiązkowe zastępstwo stron przez adwokatów lub radców prawnych przed sądem 
apelacyjnym dotyczy jedynie takich sytuacji, gdy przed tym sądem, jako sądem niższej 
instancji, są podejmowane czynności procesowe związane z postępowaniem przed 
Sądem Najwyższym (art. 871 § 1 k.p.c.). Tym samym strona mogła osobiście wnieść do 
Sądu Apelacyjnego skargę o wznowienie postępowania. 
Ponieważ jednak, skarga wniesiona przez pozwanych podlegała odrzuceniu z 
innej przyczyny, okoliczność błędnego zinterpretowania wymogu tzw. przymusu 

 
6 
adwokackiego w niniejszej sprawie przez Sąd Apelacyjny, nie mogła skutkować 
uwzględnieniem zażalenia.